cf. Շառագունութիւն.
Շառագունաց միանգամայն եւ վերջին ձաղանաց երթեալ տարցի մրցանակ։ Հանդերձ պատկառանօք այլ եւ տալ շառագունանս. (Պիտ.։)
cf. Շառագունիմ.
Շառագունեցան երեսք նորա եռանդմամբն սրտի. (Եփր. թագ.։)
to blush, to redden with shame, to be ashamed, confounded;
—նեցան երեսք նորա ի ցասմանէ, his face flushed with anger.
Շառագունեցան երեսք նորա եռանդմամբն սրտի. (Եփր. թագ.։)
red, redness;
flush, blush, shame, bashfulness.
Շառագունելն. շառագունանք. կարմրութիւն՝ մանաւանդ բոսորային՝ կամ արիւնըշուշտ, եւ Շիկնումն. պատկառանք. ամօթ.
Ի պղծեալ բագինսն հպեալք՝ փոխանակ թագաւորաց խոհակերք լինին. եւ շառագունութեամբ արեանն՝ իբրեւ մարմնավաճառք ի սպանդանոցի նստելով. յն. արիւն եւ շարաւ. (Նիւս. թէոդոր.։)
to send forth shoots, to throw out suckers, to sprout, to shoot, to bud, to put forth buds, to germinate;
to generate, to procreate;
to emit rays, to beam.
Ի նմանէ հանդերձեալ էր շառաւեղիլ գաւազան ի գեղեցկապտուղն ծաղիկ։ Զիառ ի յեսսեայ գաւազանն այնպէս առաւել անբնաբար շառաւեղեալն փառաւորեսցուք. (Ճ. ՟Գ.։)
talkativeness, verbiage, verbosity, loquacity.
Զբազմօք զանց արարաք զրուցատրութեամբք, մանաւանդ որ անհուն շատաբանութեամբք իցեն լի. (Արծր. ՟Ե. 7։)
multitude of words, loquacity, garrulousness;
chit-chat, babble, tattle, prattle.
Ընդէ՞ր է շատախօսութիւնդ ձեր, զոր բարբաջիցէք առաջի ամենայն ժողովրդեանդ. (Ճ. ՟Ժ.։)
to content oneself, to be content, to take up;
to suffice, to be sufficient or enough;
to multiply, to increase;
սակաւուք, փոքու, to be satisfied or content with a little, with any thing.
Զեղից ձեզ զօրհնութիւն իմ ինչեւ ի շատանալ։ Ունիմք կերակուր եւ հանդերձս, եւ այնու շատասցուք։ Եւ ոչ այսոքիք շատացեալ.եւ այլն։
cf. Շատաշրջող.
ՇԱՏԱՇՈՒՐՋ, ՇԱՏԱՇՐՋԻԿ, ՇԱՏԱՇՐՋՈՂ. περίδρομος circumcurrens, vagabundus. Որ շատ շրջի յածի. բազմաշրջիկ. թափառական. աստանդական. շատ քալօղ, շատ տեղ՝ ասդին անդին սլավարա ժուռ եկօղ.
cf. Շատաշրջող.
ՇԱՏԱՇՈՒՐՋ, ՇԱՏԱՇՐՋԻԿ, ՇԱՏԱՇՐՋՈՂ. περίδρομος circumcurrens, vagabundus. Որ շատ շրջի յածի. բազմաշրջիկ. թափառական. աստանդական. շատ քալօղ, շատ տեղ՝ ասդին անդին սլավարա ժուռ եկօղ.
roving, rambling, wandering;
vagabond, vagrant, roamer, stroller, idler, lounger, loiterer;
— լինել, to stroll, to roam, to rove, to ramble, to wander.
ՇԱՏԱՇՈՒՐՋ, ՇԱՏԱՇՐՋԻԿ, ՇԱՏԱՇՐՋՈՂ. περίδρομος circumcurrens, vagabundus. Որ շատ շրջի յածի. բազմաշրջիկ. թափառական. աստանդական. շատ քալօղ, շատ տեղ՝ ասդին անդին սլավարա ժուռ եկօղ.
having a great deal of water, abounding with water;
aqueous.
առատութիւնք բերոցն, քանզի արգաւանդահող եւ շատաջուր էր գաւառն. (Փիլ. իմաստն.։)
Ի գաւառին կարնոյ շինել զքաղաքն արգաւանդահող շատաջուր եւ բերրի. (Խոր. ՟Գ. 59։)
cf. Շատախօսութիւն.
Աւելորդ բանից եւ շատխօսութեան պէտք անդ ոչ են։ Որում անհնար է յաղթել կանանց՝ շատխօսութեանն. (Փարպ.։)
cf. Շարապ.
Որ հիւանդաց շարապ լինի (խնձորն). (Շ. առակք.։)
cf. Շարագրած.
Հանդիպեալ ես շարագրութեան յաղագս ողջութեան վաստակելոց. գիտեա՛ արդ, որո՞յ արհեստի է այն շարագրութիւն. գիտեմ, զի բժշկականի է. (Պղատ. մինովս.։)
to range, to arrange in order, to set to rights, to dispose, to put in order, to lay out.
Եւ զինքն ընդ նոսա շարադասել ոչ դանդաղի, վասն զի կոչի անդրանիկ. (Կիւրղ. գանձ.։)
coordination, arrangement, order, disposition;
syntax.
σύνταξις syntaxis, coordinatio, constructio, compositio, scriptum, liber, libellus, opus. Շարադասելն, իլն. շարակարգութիւն. կապակցութիւն. կազմութիւն ո՛ր եւ է յօրինուածոյ. բաղկացութիւն. մանաւանդ՝ Շարագրութիւն, գրուած. ճառ. կամ յօրինուած բանի ի բառից. որ եւ ԲԱՂԴԱՍՈՒԹԻՒՆ.
to put together, in order, to arrange, to re-unite, to connect, to join, to combine;
to construct, to make, to form;
cf. Շարագրեմ.
συντίθημι compono, construo, constituo συγκρίνω commisceo, coagmento. Յարադրել. յարել. բաղադրել. բաղկացուցանել. կացուցանել ի միասին. զօդել. կցել. միաւորել. խառնել. զանդանել. ձուլել. շաղկապել. կազմել. յօրինել. կր. Բաղկանալ, թանձրանալ. consisto, consto. իսկ concretus, որպէս συγκριθείς , թանձրացեալ.
Զիա՞րդ շարադրի, առ դոյզն մարմին՝ անտանելին։ (արիանոսն ասէ) եւ դու զի՞նչ. բաղդասութեամբ անդամո՞ց շարադրես զաստուածութիւնն. (Աթ. ՟Բ. ՟Ը։)
Իբրեւ անդամք շարադրեալք ի գլուխն քրիստոս. (Անան. ի յովնան.։)
combination, conjunction, connection;
arrangement, disposition;
construction;
syntax;
cf. Շարագրած.
Համառօտութիւն շարադրութեանդ՝ ճեպոյ աղագաւ է. (Սարկ. հանգ.։)
Այլանդակ եւ հայհոյիչ շարադրութեամբ զբարեպաշտաց պղտորես զլսելիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
completive.
συμπλρωτικός complectivus. Լրացուցիչ. բովանդակիչ. կատարիչ.
cf. Շարադասեմ.
Զմարդիկ շարակարգեալ յօրինեմ հանդիսակից գոլ վերին զուարթնոցն. (Զքր. կթ.։)
to interlace, to interweave, to intertwine, to lace, to join, to unite.
Եւ այսպէս ամենայն նեղութենէ եւ յանդորրու (յանդորրութենէ). (Ոսկ. գծ.։)
entwining, interweaving.
to reunite, to join together;
to continue, to join, to add.
Զանդամսն ժողովելով, զիա՛րդ եւ հնար իցէ՝ շարայարել։ Ի գիւտ թղթոցն ընթացեալ կղէմ, եւ որպէս եդիտ՝ շարայարեաց։ Շարայարեալ եւ հիւսեալ առ միմեանս գեղեցիկ յարմարութեամբ. (Նիւս. մկ. բեթղ.։ Ոսկ. հռ.։ Գր. տղ.։)
stinking, fetid;
շարաւ արիւն, corrupt blood;
cf. Շարաւահոտութիւն.
Հանդերձ շարաւահոտ սոխովն եւ խստորիւն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
stench, stink.
առ բնակեալ ի դեւս անդ ժահահոտն շարաւահոտութեան. (Եւագր. ՟Ե։)
to range, to arrange, to set or put in order, to dispose;
to marshal;
— զմարգարիտս, to string pearls;
— զնշանագիրս, to compose.
Ոչ էր օրէն զկանանց ազգի՝ թիւ ազգաբանութեանն շարել։ Ոչ զբովանդակ սորա գործս շարել ի ճառս մանրապատումս. (Արծր. ՟Ա. 1։ ՟Գ. 12։)
moveable.
Զհողմոց զանծանօթն մեզ եւ աներեւոյթ թաքնութիւն շարժողականացն սկզբանց եւ բովանդակութեանց։ Տունկք ամենայն զսննդականն եւ զշարժողականն ունին կենդանութիւն ի բարւոյն. (Դիոն.։)
mobility.
Ուր շարժողութիւն է, անդ եւ զգայութիւն. այլ ո՛չ ուր զգայութիւն է, անդ եւ շարժողութիւն. վասն զի որպէս տրպաոյն ինչ զգայութիւն ստորադասեալ է ընդ շարժողութեամբ. (Անյաղթ պորփ.։)
mobility;
motion.
Չորս զգայութիւնքն հանդերձ շարժութեամբ (տեղականաւ). (Անյաղթ պորփ.։)
continuous, continual, non-intermittent.
συνεχής, -ές continuus, -um. Անընդհատ շարիւք, եւ շարք անընդհատ հետզհետէ անդադար յարեալ՝ ունելով զիրերաց. միացեալ՝ միապաղաղ. մարմին միայար.
Շարունակ տապք եւ ջերմութիւնք նոցա տանդք. (Պղատ. տիմ.։)
ՇԱՐՈՒՆԱԿ. συνεχών, -όν continens, complectens. Պարունակօղ. բովանդակիչ.
to contain, to enclose, to conserve;
to continue, to last.
συνέχω contineo, et continuo, conservo եւ այլն. συναιρέω colligo, simul ampletor. Պարունակել. պարագրել. բովանդակել. ամփոփել. պատել. պահպանել ի նմին կարգի եւ շարի. պինդ՝ կամ կից եւ յար ունել. շարակալել.
Շարունակիմ աստ, եւ անդ ի ստորեւս հոսիմ։ Որպէս զէութիւն երկուց տարազուց ի մի կերպարան շարունակեցան. (Նար. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)
Հեշտութիւնք այսոքիկ (կերակրոց՝) միայն ճաշակելեացն են. իսկ տագնապումն եւ վիշտք՝ բոլորն շարունակեալ անդամոց (այսինքն համօրէն միագումար առելոց). (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
path, road, way, passage;
trace, vestige, footprint;
conduct, deportment;
— մոլորակի, orbit of a planet;
— երկաթակուռ, cf. Երկաթուղի.
երբեմն գրի վրիպակաւ կամ կամաւ որպէս Շառաւիղ. (եւ անդրադարձեալ)
obscurity in day-time.
Լոկ ի բանիցն խօսելոյ ընդ մեզ սիրով նիխորոյ՝ զձեօք անդպէս ամպ մթագին, եւ շափառուկ անկաւ. (Փարպ.։)
sugar;
մաքուր, սպիտակ, refined or lump -;
խակ —, moist, brown or raw -;
— վանի —, candy;
գործատուն —ի, sugar-mill;
զտարան —ի, rugar-refinery;
համեմել —աւ, to —, to sweeten, to strew or sprinkle with -.
Ընդէ՞ր ոչ զխորհուրդ մարմնոյ եւ արեան իւրոյ աւանդեաց ի շաքար, ի նուշ, եւ ի վարդաջուր. (Բրսղ. մրկ.։)
indirectly.
Ապողոն դիւթելով՝ ոչ հաւաստապէս եւ ոչ յանդիմանաբար զհրամանանուութիւն առնէր հրամանառուացն, այլ անհաւաստաբար եւ շեղապէս. վասն որոյ եւ շեղող կոչեցաւ. (Նոննոս.։ (Ըստ այլոց՝ է Ընթացք արեւու առ ի շեղ։))
heap, mass, pile, stock, hoard, accumulation;
— ցորենոյ, stack, rick;
— խոտոյ, hay-cock, mow;
— — or —ս —ս, cf. Շեղջաշեղջ;
— կուտել, կուտել —ս —ս, to heap up, to pile up.
ՇԵՂՋ σωρός, θημωνία acervus, cumulus χῶμα tumulus. գրի եւ ՇԻՂՋ. որ եւ ՇԵՂՋԱԿՈՅՏ. Դէղ, մանաւանդ արմտեաց. կոյտ. կուտակ. կարկառ. հաւաքումն. հողաբլուր. ... փիւզթէ, քիւմէ. (լծ. հյ. գումար. լտ. գու՛մուլուս, յն. խօ՛մա ).
Դիզեալ կուտէ ի վերայ մեր շեղջ շեղջք մեղացն. (Մանդ. ՟Ի՟Ա։)
divination by observing heaps.
Ի լուսնախնդիրս, ի շեղջախտիրս, ի գեղահմայս. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
cf. Շեղջ ;
pile upon pile, towering heaps.
Բերին այր իւրաքանչիւր գինդ մի, եւ ընկենուին ի շեղջակոյտ անդր. եւ եղեւ շեղջակոյտ գնտացն՝ լտերս իբրեւ ռ եւ ութհարիւր. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Շեամ.
Վերանալ գրանդւոյն. ((ի լուսանցս, շեմոցն) Գէ. ես.։)
acutely, pointedly, piercingly, sharply, keenly;
instantly.
Շեշտհակի իսկ անդրէն ընդ հուպ վայելչանայր. (Անան. եկեղ։)
cf. Շեշտոլորակ.
Շեշտոլորակն յաւարտեցելումն կիտին ի գլուխ ատնն ունի զվերսաստութեան զհանդէպն։ Շեշտոլորակն բազում զանազանակս ունի յինքեան. (Երզն. քեր.։)
word accented on the last syllable;
barytone.
Շեշտոլորակն յաւարտեցելումն կիտին ի գլուխ ատնն ունի զվերսաստութեան զհանդէպն։ Շեշտոլորակն բազում զանազանակս ունի յինքեան. (Երզն. քեր.։)
to chip, to cut into chips or in pieces, to shiver, to shatter.
Ի հարկէ տապար ի գործ արկեալ՝ շերդակոտոր առնելով քանդէր (զշիրիմն). (Պիտ.։)
cf. Շճուկ.
Պանիր, կոդի, շճուկ, կաթն. (Մանդ. ՟Գ։)
country-man, country-fellow, rustic, peasant, villager;
—ք or —եր, the peasants, peasantry, country people;
rustic, gross, rude, impolite, uncivil, clownish, boorish;
կին —, country-woman, peasantess;
մանուկ —, country lad;
աղջիկ —, country lass, cottage girl.
Աղատաց, եւ շինականաց։ Շինականաց, եւ ազատաց։ Ի մէջ շինական մարդկան կեցեալ էր։ Իբրեւ մարդք՝ որ վշտամբերք լեալ իցեն անդստին ի շինական սովորութեանցն. (Եղիշ.։)
rustic life;
country manners, rusticity, clownishness, boorishness, awkwardness, rudeness;
the peasants, the peasantry.
Խառնաղանջ բազմութիւն մարդկան, ժողովրդոցն, նախարարացն, եւ կամ շինականութեանն. (անդ. 16։)
the middle or centre of a village or town.
Զբազումս անդէն ի շինամիջի, եւ զկայլս ի մէջ այգեստանոյն յերկիր կործանէին. (Փարպ.։)
to found, to build, to erect, to construct, to make;
վերստին —, to rebuild, to build up again or anew;
to renew, to restore;
to edify, to instruct, to set a good example.
Գիտութիւն հպարտացուցանէ, այլ սէր շինէ։ Որ խօսի իլ լեզուս, զանձն իւր շինէ. եւ որ մարգարէանայ, զեկեղեցիլ շինէ։ Խիղճ մտաց նորա անդրէն շինիցի ուտել զզոհեալն. եւ այլն։
building, edifice, fabric;
edification;
— մարդկեղէն, human work.
Ի շինուած տաճարին տացեն քսան տաղանդ։ Վասն շինուածոյ տաճարին։ Ցուցանել նմա զշինուածս տաճարին։ Իբրեւ զշինուածս քաղաքի։ Երկրաւոր տաճար շինուածոյս մերոյ քակտեսցի։ Շինուած (կամ շինած) յաստուծոյ ունիմք առանց ձեռագործի։ Զաճումն մարմնոյ գործէ եւ ի շինուած (կամ շինած) անձին իւրոյ սիրով։ Որ ինչ բարին իցէ ի շինուած (կամ շինած) պիտոյից.եւ այլն։
Յաղագս շինուածի (կամ շինածի) երուանդաշատ քաղաքի. (Խոր. ՟Բ. 39։)