stroll, lounge, wandering.
Շատաշրջութիւն, վաճառականութիւն, եւ կրպակաց շահք փախչելի՛ է եղբայրութեանն. (Բրս. հց.։)
combination, conjunction, connection;
arrangement, disposition;
construction;
syntax;
cf. Շարագրած.
Այս շարադրութիւն կանխաճառեալն բանից եւ ի վերայ եկելոցն. (Աթ. ՟Բ։)
to hiss, to whistle;
to hoot.
զարմասցի, եւ շըչեսցէ, եւ ասասցէ. ընդէ՞ր արար տէր այսպէս երկրիս այսմիկ։ Շչեսցէ, եւ շարժեսցէ զգլուխ իւր։ Տրտմեսցի, եւ շչեսցէ ի վերայ ամենայն հարուածոց նորա։ Շչէին, շարժէին զգլուխս։ Շչէին, եւ կըրճտէին զատամունս իւրեանց։ Վաճառականք ազգաց շչեցին ի վերայ քո. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 8։ Սոփ. ՟Բ. 15։ Երեմ. ՟Ժ՟Թ. 8։ ՟Խ՟Թ. 17։ ՟Ծ. 13։ Ողբ ՟Բ. 15. 16։ Եզեկ. ՟Ի՟Է. 36։)
wind-pipe, trachea, throttle;
lung.
ἁρτηρία arteria. Փող շնչոյ (իբր նէֆէս պօռուսու). խռչափող. շնչաբեր երակ. մեծ շնչերակ՝՝ ջլուտ եւ աճառապատ՝ պինդ քան զմիս, եւ կակուղ քան զոսկր. խռչակ.
fibrous, stringy, muscular, brawny;
ligamentous;
tendinous, sinewy.
Խորտակեցից զբազուկս նորա հզօրս նեարդապատս եւ աճառապատս. (Եզեկ. ՟Լ. 22։)
cartilaginous.
χονδρῶδης cartilaginosus. Աճառատեսակ. աճառուտ. նման ներդի.
convenience, fitness, decency;
opportunity, seasonableness, fitness of time, of circumstances;
chance;
չկորուսանել զ—, not to lose the opportunity;
յօգուտ ի կիր արկանել զ—, to profit by the occasion, to avail oneself of the opportunity;
կորուսանել զ—, not to seize the opportunity, to let the occasion pass, to let slip the opportunity.
Կենցաղական բազմադրուագեալ պատեհութեանց, այսինքն վաճառաց տուրեւառից, եւ այլոց զբաղմանց. (Մաքս. ի դիոն.։)
to render convenient, to make fit, to adapt, to adjust, to suit, to apply;
to proportion;
to appropriate.
ՊԱՏՇԱՃԵՄ ՊԱՏՇԱՃԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἀρμόζω adapto συναρμόζω coapto. Պատշաճառնել. յարմարեցուցանել. յօրինել. յարդարել.
cf. Պատշաճեմ.
ՊԱՏՇԱՃԵՄ ՊԱՏՇԱՃԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἀρμόζω adapto συναρμόζω coapto. Պատշաճառնել. յարմարեցուցանել. յօրինել. յարդարել.
dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.
կաճառս կացուցակ պարս խմբեցաք. (Նար. մծբ.։)
to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.
Անմատոյց լուսովդ պարածածկեալ։ Ճառագայթիւք ահեղ բարձրութեան պարածածկեալ զթշուառս՝ կրկին բարդաւաճառ առնես. (Նար. ՟Ծ՟Ը. եւ ՟Ղ։)
isthmus-like.
Մօտ ի մօտ շառուվիղս իմն աճառապատս յինքենէ զգայականս ի ձեռն վզին ուլուն ի պարանոցուտ գնացս, եւ որք անդ մկանունքն են, խառնեալ ունի. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Տառապանք.
Բազում այն են՝ որ առ այսպիսի աղէտս տարակուսի ի վաճառականութեան արուեստս տուայտանաց անկանել յօժարեն. (Ագաթ.։)
house, habitation, home;
house, family, race, nation;
family, household;
goods, fortune;
house, commercial house;
couplet, strophe, stanza, verse;
— ադամայ, the human race, mankind;
— թորգոմայ, the Armenian nation;
— թագաւորի or — արքայի, the king's household;
— մատենագրաց, library;
— պղատոնեայ, Plato's Academy or school;
փայտակերտ, աղիւսակերտ, քարաշէն, քարուկիր —, wooden, brick, stone house;
հանգիստ, բնակելի, լաւ, մեծ, փոքրիկ, գեղեցիկ, տձեւ or անպիտան —, commodious, inhabitable, good, large, small, fine, wretched house;
հիմունք, որմունք, տան, the foundations, the walls of a house;
վարձելի կամ վաճառելի —, house to be let or sold;
— ի տանէ, տանէ ի —, from house to house;
արտաքոյ տան, ըստ — ն, out, not at home;
ի տան, at home;
կալ ի տան, to stay, to be at home;
ելանել ի տանէ, to go out;
մեկնել ի տանէ, չուել, to remove, to move;
դառնալ, գնալ ի —, to go home again, to come home, to go home;
— վարձել, to let a house;
վարձել զ— իւր, to let his house;
— շինել, կառուցանել, քանդել, to build, to pull down a house;
ական հատանել զտան, to break into a house;
շրջել տանէ ի —, to wander from house to house.
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
πραγματεία, χρηματισμός negotiatio συναλλάγματα , καταλλαγή, συμβόλεια contractus, pactum Տալն եւ առնուլն. տըւչութիւն եւ առումն փոխադարձ՝ ի վաճառել եւ ի գնել, եւ յայլեւս կցորդութիւնս կենաց. որ եւ ասի ՏՈՒՐԵՒԱՌԻԿ ՓՈՓՈԽՈՒՄՆ. եւ ՍԱԿԱՐԿՈՒԹԻՒՆ. առուտուր. ալըշվերիշ.
Տուրեւառ վաճառաց։ Տուեւառ առնել, գնել, վաճառել։ Որ ի կըշիռ տուրեւառին՝ վաճառականքըն խաբեցին. (Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Յիսուս որդի.։)
Վաշ տուրեւառին՝ շահավաճառին բնութեանս մարդկային. (Գանձ.։)
Գալով ի վաճառուց տուրեւառից։ Մարդկան սովորութիւն է ի տուրեւառն ընդ միմեանս հաշիւ առնել. (Լմբ. պտրգ. Լմբ. սղ.։)
Որպէս եւ սաղոմովն ասէ, թէ ի մէջ տուրեւառ վաճառացն մխի առակն մեղաց։ Շրթամբք ասես (զաղօթս), եւ միտքդ թուեն զվաշխս եւ զհանգանակս, զտուրեւառ վաճառումն. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. ի քանան.։)
epilogue;
conclusion.
ՎԵՐԱԳԼԽՈՒԹԻՒՆՔ. ἁνακεφαλαίωσις summaria repetitio, summa. Բովանդակութիւն բանից նախաճառելոց.
to cut off, to retrench.
Զմոլեգնաճառ բանսարկուին զգլուխ ի յուսոցն արմատոց հարեալ վերակտրեցին. (Նար. առաք.։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
Որ զանմաքուրսն ի գազանաց եւ յանասնոց զենցեն, եւ զվերարկուս նոցա վաճառեսցեն. (Կանոն.։)
to hold back, to deter, to withhold, to cause to loiter or while away.
Բառ անյայտ. որպէս Ժամավաճառ լինել բանիւք, կամ փորձել.
contentious, quarrelsome, disputatious, wrangling;
litigant, controvertist.
διαλεκτικός argutator. Որ վիճի բանիւ կամ տրամաբանելով. ձեռնարկու. հակաճառօղ. դիմախօս. բանակռիւ.
cf. Վիճեմ.
Յաղագս հօր ոչ ոք վիճաբանի։ Արդ կաճառք բանիցն յուզեալ՝ դարձեալ վիճաբանին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։ Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Վիճեմ.
Յաղագս հօր ոչ ոք վիճաբանի։ Արդ կաճառք բանիցն յուզեալ՝ դարձեալ վիճաբանին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։ Թէոդոր. մայրագ.։)
to dispute, to argue, to contest, to squabble, to wrangle, to discuss, to debate, to brawl, to quarrel, to attack, to fight.
διαλέγομαι dissero, discepto, disputo συζητέω (պ. սիդիզիտէն ). mutuo quaero, altercor, litigo προβάλλω propono, repono, oppono διακρίνω dijudico φιλονεικέω rixor, contendo. Վէճ եւ խնդիր յարուցանել. ի վէգ գալ. ի պայքար մտանել. հակառակիլ բանիւ. դիմախօսել. պնդել. հակաճառիլ.
to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.
Որում ցուցեր այսօր փափաքողին զվէրս մարմնոյդ։ Մայրն գոլով նորա, վայելչաբար յանձնէր զնա փափագողին։ Եւ ոչ շահավաճառ եղելոյ հանդիպել կարող է փափաքեցելումդ. (Շար.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։ Ածաբ. մկրտ.։)
brought up delicately, petted, delicate, nice;
— մանուկ, petted, spoilt child, child cockered too much, brought np in lavender;
— կեանք, softness.
Փափկասուն վաճառաշահն քաղաք Տփխիս. (Կաղանկտ.։)
loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.
Վայ որք փոխի շահ. տան։ Ի փոխիցն, եւ ի վաճառոց. (Գանձ.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
loan.
Որք գիտեն զփոխատուութիւնն.. . Ապա թէ փոխատուութիւն իրաւամբք վաճառոյ եղեւ. (Մխ. դտ.։)
to go mad.
Մի փոխելանար ո՛վ մարդ, եւ վաճառական լինիր անմիտ, ընդ առօրեայ հեշտութեանս զփափկութիւն դրախտին վաճառել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Է. ձ։)
trumpeter, hornblower, cornetter.
Ի տուն փողահարի մի։ Վաճառեաց զինքն երկու փողահար հեթանոսաց. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
engraving;
— լուսագրական, heliographic engraving;
պողպատային —, steel engraving;
փայտեղէն —, wood engraving, wood-cut;
— ժանտաջրային, etching;
վաճառական փորագրութեանց, print-seller.
herring.
ՏԱՌԵԽ կամ ՏԱՐԵԽ. Ազգ ձկուն՝ առաւել ի ծովն վանայ, թզաչափ, սպիտակագոյն, եւ ձեւով նման քէֆալի. որ եւ ապխտեալ վաճառի. տառեխ, տառըգ, տեօռ ձուկ, իբր չոր՝ կամ նման չըրօզի որ է յն. քսիրօ՛ս.
agitated, tossed about, driven here and there;
carrying or bringing merchandise;
agitation;
— բանից, messenger.
ՏԱՐՈՒԲԵՐ. գ. Որպէս ստուգաբանութիւն անուանս Կիտացի, կամ կիպրացի, եւս եւ մակեդոնացի. որպէս նաւ վաճառաց, կամ վաճառական.
assembled together in God's name.
Յայսմ աւուրս սրբութեան պահոց ամենաժողով տեառնաժողով շահավաճառք մարգարտին լուսոյ եւ ականցն պատուականաց. (Եփր. պհ.։)
Son of God;
son of a freeman or noble;
—ք, sons of illustrious families.
Յորում մտանէ եւ բնակեսցէ աստուածն եւ տեառնորդին։ Ծնաւ զանդրանիկն եւ զսիրելին եւ զտեառնորդին։ Վաճառեսցի տեառնորդինլ ի սպանդ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։ Ճ. ՟Գ.։)
Ո՛վ ծառայք, որ վաճառէին զտեառնորդին իւրեանց. (Եփր. ծն.։)
Simonian.
Սիմոնական ախտ, այսինքն ցանկութիւն ունել վաճառել զհոգեւոր իրքն. (Կիր. երզն. խր.։)
Simony.
Սիմոնական ախտ, այսինքն ցանկութիւն ունել վաճառել զհոգեւոր իրքն. (Կիր. երզն. խր.։)
water-mill.
Ջրաղաց, եւ տուն։ Յաղագս դատաստանի ջրաղացաց։ Յաղագս աղքատութեան վաճառեալ ջրաղացք։ Ըստ գլխոյ հատուցմանց ջրաղացեաց։ Զքար ջրաղացին. (Մխ. դտ.։)
privy furnished with water, water-closet.
Էր ջրտուն մի մերձ ի վաճառսն. եմուտ ի ջրտունն ի վճարել զպէտս մարմնոյ. (Ոսկիփոր.։)
niggardly, penurious, sordid, parsimonious, mean.
Պատճառանօք յ՛ռիժդ եւ ի տժգին վաճառականութիւնն հատեալ եմք։ Զռիժդ վաճառականութիւնս, զոր նոքօք ածեն յաճախութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3. 8։)
penuriousness, niggardness, stinginess, avariciousness.
Վաճառաց ռըժդութիւն. (Գէ. ես.։)
appointment, salary, pension, pay, hire, wages;
maintenance.
Համբարել ի ներքս ռոճիկս եւ ըմպելիս։ Վաճառել յռոճիկացն գրիւ մի ՟Ի՟Է դենարի եւ կիսոյ. (Եւս. քր.։)
reckoning, measure, account, number;
condition, position, state, manner;
— արկանել ընդ ումեք, to come to terms about the price, to bargain for, to contract, to strike a bargain for, to stipulate, to come to an agreement, to settle;
եւ որ ի սոցին —ի, and of other similar ones;
եւ որ այլ եւս սոցին —ի իրք, and of other like things;
որոց —ի են, among whom are;
եւ որ սոցին —ի են, and so forth, and so on, et caetera;
ո՞չ դահեկանի միոջ — արկեր ընդ իս, didst not thou agree with me for a penny ?
impost, rate, duty, tax, imposition, tribute;
order;
convention, contract, agreement;
budget;
tariff.
Եղիցին տալ նմա սակ յայտնի ... ամսոյ ամսոյ հարիւր եւ հիսուն դահեկան։ Թեթեւացուցիչ ի ձէնջ զամենայն սակս հարկաց։ Վասն մտից եւ սակից։ Զմտից եւ զսակից, եւ որ այլ եւս հարկք աշխարհին։ Ի նա հաւատալով զսակս հայոց։ Ստկ, եւ վաճառաշահ իցէ։ Ծանր հարկս եւ անհնարին սակս ի վերայ դնեն։ Եթէ տայցեն անդք տոհմականս, եւ եթէ չտայցեն, նոքա զնոյն սակս պահանջեն։ Ոչ յընչից զրկեալ՝ չընդունելով յառաջագոյն զբժշկութեանն վարձուց սակ. (եւս. պտմ. ՟Է. 28։ Ճ. ՟Ա.։ Եղիշ. ՟Բ։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։ ՟Գ. 8։ Պիտ.։)
to make oneself master of, to become master, to rule, to dominate, to govern, to have dominion over, to sway;
to pass under the dominion.
Տարերք վաճառեցան, ջուրք տիրանան. (Ոսկ. սղ.։)
to lose wealth, to decay, to go to ruin, to become poor, needy or necessitous;
to be expelled, driven out or deprived of one's house, to be forsaken, abandoned;
to fail, to become a bankrupt.
Եթէ տնանկասցի եղբայր քո ... եւ վաճառեսցի քեզ. յն. խոնարհեսցի. (որ եւ մերձի ի յաջորդ նշ)։
planter.
Մշակ՝ առանց ծովու վաճառական, ծառոց տնկիչ, բժիշկ հողմոց. (Պիտառ.։)
birth;
illegal profit, usury, exorbitant interest;
—սեօք, with usury.
Եթէ արծաթ փոխ տայցես, եղբօր քում արծաթ վաշխիւ, եւ մի՛ զկերակուր շարտատիւ, եւ մի՛ տոկոսեօք զամենայն ինչ։ Լնու զտուն իւր ի տոկոսեաց եւ ի վաշխից։ Վաշխս եւ տոկոսիս ոչ առ։ Վաշխս եւ տոկոսիս առնուին ի միջի քում։ Տոկոսեօք անդրէն ոչ պահանջիցէ։ Տոկոսեօք (կամ տոկոսիւք) պահանջէի զիմն։ Երթ վաճառեա՛ զիւղն, եւ հատուցես զտոկոսիսն քո (այսինքն զպարտս տոկոսաւորս). (եւ այլն.)
wrong, prejudice, injury, detriment;
damage, harm, hurt, loss, grievance;
ill, fault, sin, injustice, mischief;
հասուցանել, տալ, գործել, cf. Վնասեմ;
—ուք վաճառել, to sell at a loss;
ի — ուրուք, at the peril, at the loss, at the detriment, at the expense of a person;
ոչ մեծ ինչ է —ն, there is no great harm done;
ի — իւր շրջեցաւ իրն, the affair turned out to his disadvantage;
էր գիր —ու նորա գրեալ, his accusation was written above;
զի՞նչ — է իմ, what fault have I ?
— է քեզ գինին, wine is bad for your health;
որ — գործէ նոյն եւ հատուսցէ, he that does the damage must answer for it.
cf. Վտարանդիկ.
Եթէ զարտաւազդ եւ զտիրան վտարանդիս ոչ արասցես։ Վտարանդի (որպէս պատանդ) երթալոյ պապայ ի բիւզանդիոն։ Սրոյ զամենայն վտարանդիսն մատնել. (Խոր. ՟Բ. 52։ ՟Գ. 29։ Զվիճակս ժառանգութեան հարցն մերոց վտարանդի լեալ (յն. բռնի կալեալ) յանպարտ թշնամեաց։ Վտարանդի (այսինքն գերի ) եղէք ազգաց բազմաց։ Արարին զերկիրն իմ իւրեանց ի վտարանդի (յն. ձերբակալ)։ Եղիջիք յանապատ, եւ վտարանդիք։ Առնիցեն զձեզ վտարանդիս (յն։ ի վաճառ հանեալ). ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Է. 33։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 3. 5։ Երեմ. ՟Խ՟Բ. 18։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 3։)
bottom, under part or side;
root;
beet;
— առնուլ, to take root, to be rooted;
մամլոյ —, in the press;
race, row, range, string;
խոտս —աւ մեծաւ, great provision.
Ես աշխարհական եմ բանջարավաճառ. լուծանեմ զտակն, եւ առնեմ երկուս. եւ գնեմ սակաւոյ, եւ վաճառեմ շատի. (Վրք. հց. ձ։)
tabernacle, tent, booth;
hut, lodging, cabin, vine-arbour;
scene, stage;
— մրգապահաց, fruit-house.
Տաղաւարս կառուցանելով ըստ վաճառականին. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)