cf. Անփոյթութիւն.
Ծուլութեամբ անփութութեան. (Բրս. վեցօր. ՟Թ. եւ Բրս. հց. ՟Ի։)
Կամ թէ ի տեառնէ եղեւ անփութութիւնն. (Եփր. մնաց.։)
not rotten, incorruptible, not liable to decay.
Ընդէ՞ր ի փայտից անփտից տապանակն։ Բնութիւն անմարմնոցն եւ իմանալեացն անփուտ եւ անապական եւ տեւող է. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լին.։)
immutable, invariable, unalterable, uniform, constant immutably, invariably.
Անփոփոխ են բարիքն։ Լոյս անփոփոխ։ Անփոփոխ կենաց։ Յանփոփոխ քաղաքին. (Ագաթ.։)
Սա հովուեսցէ զմեզ որպէս յառաջն. (Նար. խչ.։)
Թոյլ տացել մեզ ի մեր աւանդութիւն մնալ անփոփոխ. (Լմբ. ատեն.։)
cf. Անփոփոխ.
Անփոփոխելի գոլով, անփոփոխելի իցէ ի չարչարիլն՝ աստուած գոլով. (Աթ. ՟Դ։)
Ոչ՝ որ ինչ էրն, փոփոխեցաւ. վասն զի անփոփոխելի է. այլ որ ոչն էր՝ էառ. (Ածաբ. յայտն.։)
immutability, invariableness, constancy.
Անփոփոխութիւն կամաց, կամ բարեացն տուելոց. (Նար. մծբ. եւ ՟Խ՟Բ։)
Զմիաւորութիւնն յայտ առնէր, եւ զանփոփոխութիւն հրամանացն (ընդ հօր)։ Ի ձեռն ամենայնի ցուցանէ զանփոփոխութիւն էութեանն (ընդ հօր). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։ ՟Բ. 23։)
that cannot be ransomed or redeemed.
Իբրեւ զվնասակար անփրկանաւոր։ Անփրկանաւոր կորուստ։ Իբր անփրկանաւոր ըմբռնեցելոյ. (Նար. ՟Ե. Նար. լ. Նար. ՟Հ՟Է։)
indestructible, indissoluble;
insoluble;
inherent;
indissolubly.
Ի փառաց անքակ. (Նար. խչ.։)
Մինչդեռ շէն են եկեղեցիք, եւ անքակ տաճարք վկայից. (Եղիշ. ՟Է։)
cf. ԱՆՔԱԿԱԲԱՐ. ἁδιαλύτως. indissolubiliter. Առանց քակելոյ եւ զատանելոյ. անլուծանելի օրինակաւ. անբաժանաբար. եւ Անյողդողդ. հաստատուն.
Անքակ մնալ ի սէրն՝ որ առ աստուած է։ Անքակ կացցուք ի ճշմարտութեան աւանդսն։ Միշտ անքակ մնասցեն ի վերին իմաստութենէն. (Յճխ.։)
Խառնեաց ընդ աստուածական բնութեանն իւր անքակ. (Նար. կուս.։)
indissolubility.
Անքակութիւն արասցէ ի մի հաւատս։ Խառնեցան անքակութեամբ յաստուածութիւն անդր. (Ագաթ.։)
Զայս ուխտ եդեալ անքակութեամբ ընդ աստուծոյ։ Անքակութեամբ ունել զմիաբանութիւն։ Հանեալ անկանի (այսինքն հիւսի սիրով) անքակութեամբ ընդ զուգակցին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ. եւ Եղիշ. յես.։)
without a city or country.
ἅπολις. extorris, erro, cui nulla est patria. Որ չունի զքաղաք, կամ զյատկութիւնս քաղաքացւոյ. անտուն. պանդուխտ.
Անքաղա՞քս զնոսա ասասցուք, եթէ աշխարհի քաղաքացիս. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Ինքեանք անտունք եւ անքաղաքք յերկրի, եւ այլոց տունս եւ քաղաքս խոստանային յերկինս. (Եղիշ. յառաք։ տե՛ս եւ Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
Որ անկանի ի քաղաքս թեբայեցւոց, անքաղաք եղիցի. (Պտմ. աղեքս.։)
Ասաց անքաղաք զնոցա քաղաքն առնել. (Պտմ. աղեքս.։)
that does not walk.
Անքայլ ընթացողիս (այսինքն գրչիս). (Նար. յիշ.։)
(Նաւն) անքայլ գնացիւքն թռուցեալ ի վերայ ծովուն. (Ագաթ.։)
Յառաջել անքայլ գնացիւք. (Շ. գանձ վերափոխմ.։)
without measure or quantity.
Անքանակ եւ առանց մասանց է. Եզնիկ.։ Շօշափեցար անքանակ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Որպէս կերպարան անքանակ էին։ Անքանակ պատկեր գթութեանց խնամոց. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. գանձ եկեղ.։)
Ոչ սահմանէ զզենումն, այլ թէ զենէ՛ք, եւ միշտ անքանակ. (Լմբ. պտրգ.) այսինքն անհատաբար։ Ասի եւ դիմաց երկնից ըստ ահաւոր մեծութեանն.
Անքանակ եմ, եւ չափից անչափական. (Շ. իմ. եղակ.։)
intrepid, fearless, bold.
Անքասքնելի բարուք առընկեցեալ զամենայն, արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ. (Պիտ.։)
to be indigent, to be poor.
Մրջիւն ի բաց մերժելով զսով՝ ցորեանս եւ գարիս ընդ երկու հատանէ, զի մի՛ բուսեալք՝ անքատասցի կերակրոյ. (Փիլ. լիւս.։)
Անքատացեալք հարկաւորացն՝ սովով ծնկին. (Պիտ.։)
Բարեաց կարօտեալ, եւ անքատացեալ. (Գանձ.։)
Սպեղանեաց եւ բժշկաց, եւ առ ի սոցանէն օգնականութեան կարօտեալ անքատին. (Փիլ. տեսական.։)
cf. Անքատանամ.
Մրջիւն ի բաց մերժելով զսով՝ ցորեանս եւ գարիս ընդ երկու հատանէ, զի մի՛ բուսեալք՝ անքատասցի կերակրոյ. (Փիլ. լիւս.։)
Անքատացեալք հարկաւորացն՝ սովով ծնկին. (Պիտ.։)
Բարեաց կարօտեալ, եւ անքատացեալ. (Գանձ.։)
Սպեղանեաց եւ բժշկաց, եւ առ ի սոցանէն օգնականութեան կարօտեալ անքատին. (Փիլ. տեսական.։)
inexpiable, irremis sible, unpardonable.
Եթէ գացի անձն քո անքաւելի եւ անբժշկելի ի կեանս մնացեալ. (Բրս. ապաշխ.։)
Անքաւելի կորստեամբ պարտեաց։ Յանքաւելեաց պարտեաց։ Զառ ի քեզ հայհոյութիւնն անքաւելի՛ քարոզեաց. (Նար. ՟Գ. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Գ։)
void of malice, not vindictive.
Պաշտին ի զուարթնոց երկնից, որք անքէն եւ աննախանձք են. (Մծբ. ՟Ծ՟Թ։)
that does not wink the eye;
without winking, with fixed eyes.
ԱՆՔԹԹԵԼԻ ԱՆՔԹԻԹ Որ ոչ քթթէ. ուր չիցէ թօթափումն կամ թարթափ աչաց. անշարժ հայեցիւք. դէպուղիղ նկատօղ.
Այսպիսի գեղեցկութեան դիր՝ անքթթելի իմն գոգցես ի բարձրավանդակ թագաւորանիստն զհայեցուածսն ունի. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Զհոգւոյ ակն անքթթելի յաստուած կառուցեալ. (Սարկ. լուս.։)
Ո՛չ զինուորականս զանգիտողս մահկանացուս, այլ քերոբէական անքթթելի անմահական գումարտակս. (Նանայ. վերջաբ.։)
cf. Անքթթելի.
ԱՆՔԹԹԵԼԻ ԱՆՔԹԻԹ Որ ոչ քթթէ. ուր չիցէ թօթափումն կամ թարթափ աչաց. անշարժ հայեցիւք. դէպուղիղ նկատօղ.
Այսպիսի գեղեցկութեան դիր՝ անքթթելի իմն գոգցես ի բարձրավանդակ թագաւորանիստն զհայեցուածսն ունի. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Զհոգւոյ ակն անքթթելի յաստուած կառուցեալ. (Սարկ. լուս.։)
Ո՛չ զինուորականս զանգիտողս մահկանացուս, այլ քերոբէական անքթթելի անմահական գումարտակս. (Նանայ. վերջաբ.։)
inscrutable, impenetrable, hidden, secret.
Անքննին է այս խորութիւն յւէտ քան զամենայն սրբութիւն սրբոց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Զի՞նչ արասցուք վասն անքնին աղանդոյն քրիստոնէից. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որ զընտրութիւնն այսպիսի իրաց ինչ ուսանել փութային, չքաւորեցան, եւ յանքնինս անկան. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Ոչ է պարտ անքննին մտօք առաջի ձեր առնել այդպիսի մեծի խնդրոյ դարձուած բանից. (Փարպ.։)
cf. Անքնին.
Որ հասանէ անքննականաց. (Յոբ. ՟Լ՟Բ. 24։)
Անքննականն ի քննողաց. (Ագաթ.։)
իբր Թողեալ առանց քննութեան.
Ոչ ումեք թողցին իբրու զփոքունս ոմանս՝ անքննելիք. (Պիտ.։)
Զի մի՛ ոք տրտմեսցի, եթէ բնաւ անքննելի թողցուք զսա. (Կլիմաք.։)
inscrutability;
want of examination.
Առ նորա անքննութիւնն ընծայութիւն անգիտութեան մատուցանելի է. (Եզնիկ.։)
Իսկութիւն անքննութեան։ Ամպոբ անքննութեան ծածկեցաւ։ Որ փառաւորեալն է անքննութեամբ։ Պաշտեցեալ ի յանքննութենէ. (Նար.։)
Զանբաւութիւն եւ զանքննութիւն ահագին խորոց. (Նար. յովէդ.։)
Եղբարք ասեմ զբովանդակ հայոց զլրումն, առ ի յայտնել ընդ մեզ անկռիւս եւ անքննութիւնս. (Ման. առ գր. տղ.։)
awake, wakeful, sleepless, watchful, — լինել, կալ to be awake;
to be wakeful, sleepless.
ἁκοίμητος (յորմէ Ակումիտ) ἅγρυπνος, ἅνυπνος. insomnis, non accumbens, non dormiens. Որ ոչ լինի երբէք ի քուն. աննինջ. աննիրհելի. եւ տքուն. տքնօղ. արթուն. մշտազուարթ. զգաստ. անհանգիստ. անխոնջ. քուն չունեցօղ, չքնացօղ. ույումազ. ույգուսուզ.
Զի անքուն ակամբ պատրաստագոյնս կայցեն. (Ագաթ.։)
Անքուն բնութիւն սորվբէից. (Ոսկ. ես.։)
Նմանեալք վերնոցն՝ անքունք եղեն. (փարպ։)
Երեք նոցա՝ որ խնդրէինն՝ աւուրքն անցին, եւ գիշերք անքունք. (Փիլ. սամփս. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։))
Առանց ի քուն լինելոյ. առանց ննջելոյ. արթնութեամբ. զգաստութեամբ.
Զգիշերն ամենայն անքուն անցուցանել. (Աթ. անտ.։) (Տօնակ.։)
Մաշի հանապազ անքուն՝ ի հոգոցն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
helpless, succourless.
Զծնողս անձանց անօգնականաց. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 6։)
Անօգնական անայցելու. (Սարգ.։)
Վա՛յ ինձ անօգնականիս։ Անօգնականաց է տէր օգնական. (Վրք. հց.։)
Որ օգնականդ ես անօգնականաց. (ՃՃ.։)
Մի՛ իբրեւ ի վերայ անօգնականաց յանդգնիք. (Գէ. ես.։)
Զօրէնսն ունելով օգնական՝ անօգնականիցն նմանեցայ. (Լմբ. սղ.։)
to be unassisted, to be helpless.
Անօգնականեցայ յամենայն կողմանց. (Պիտ.։)
useless, fruitless, vain, unprofitable;
յ—ս, unprofitably, vainly.
Քացախ վիրի անօգուտ է։ Զգո՛յշ լերուք յանօգուտ քրթմնջենէ։ Վաստակք նոցա անօգուտք։ Անօգուտ են, եւ սնոտիք։ Դրօշեն զանօգուտսն. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 20։ Իմ. ՟Ա. 11։ ՟Գ. 11։ Տիտ. ՟Գ. 9։ Ես. ՟Խ՟Դ. 11։)
Ընտրութեանց լաւին եւ վատթարին, օգտին եւ անօգտին. (Ուռպ.։)
Յանօգուտ զբօսանաց. (Պիտ.։)
ԱՆՕԳՈՒՏ ՅԱՆՕԳՈՒՏ. ἁχρήστως, εἱς ἁνωφελῆ. inutiliter. Առանց օգտի. յումպէտ. ի զուր. նաֆիլէ, ապէս եերէ.
Ոչ պարտ է սուտ եւ անօգուտ ցրուել զինչս։ Մինչեւ ցե՞րբ շրջիմք անօգուտս վասն քո. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
cf. Նօթի.
Ոչ ծանրանայ արբեցութեամբ. զուարթութեամբ եւ անօթի գնայ ընդ այն ճանապարհն. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
Կարօ՞ղ ես երիս աւուրս անօթի կալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Հրամայեաց տանել անօթի. (ՃՃ.։)
more or very thin, very subtile.
Նուրբ ձայնիւ վարեսցի իբրեւ անօսրագոյն հաւու. (Ածաբ. ժղ.։)
Ծանուցեալ թէ որքան է քոյդ անօսրագոյն խորհուրդ քան զնորայն։ Անօսրագունիւքն (այսինքն գաղտնագոյն մեղօք) խրատեն յանցանել. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Քան զսարդի ոստայն անօսրագոյն եւ կնատագոյն։ Գութն ընդ բազումս բաժանեալ անօսրագոյն տկարացեալ առ մի մի ի նոցանէ անօսրացեալ հասանէ. (Ոսկ. մ. ՟Թ. 9։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
that has light wings.
Թռչնոցդ ազգք ... այլեւ յանօսրաթեւացն բազումք. (Սարկ. հանգ.։)
composed of thin or subtile particles.
Անօսրամասն եւ բոցատեսակ գոյացութիւնն՝ յեթերային բնութենէն հրացեալն. (Արիստ. աշխարհ։)
that has a body subtile, thin.
Ի մարմնաւորացն՝ են որ թանձրամարմինք են, եւ են որ անօսրամարմինք. (Եզնիկ. ՟Ի՟Դ։)
to rarefy;
to become thin;
to be diminished;
to waste;
to become fine or subtile.
Ետես տէր նեղեալս եւ անօսրացեալս եւ լքեալս. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 26։)
Անօսրացեալ ի թանձրութենէ՝ հրեղէն նորոգին. (Շ. բարձր.։)
Ի ձեռն պրկելոյ՝ թանձրացեալն ի գոլորշեաց մասնն անօսրանալ. (Նիւս. կազմ.։)
Երկիւղիւ յարմարեալս եւ մաքրեալս, եւ զի այսպէս ասացից՝ անօսրացեալս, ի բարձրութիւն ամբառնալ. (Ածաբ. յայտն.։)
Գութն առ մի մի ի նոցանէ անօսրացեալ հասանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Որք անօսրանան մտօք, իմացականապէս տեսանեն. (Լմբ. պտրգ.։)
Անօսրացելոցն հոգւով. (Սկեւռ. ես.։)
subtilty, thinness.
λεπτότης. tenuitas. Նրբութիւն. անգայտութիւն. բարակութիւն. սակաւութիւն, ցանցառութիւն, թեթեւութիւն. տկարութին. եւ Նրբին տեսութիւն մտաւոր. եւ Սակաւագիւտն լինել. սէյրէքլիք, ինճելիք, գըթլըգ, զայիֆլիք.
Նրբացեալ անօսրութեամբ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Յանօսրութենէ, եւ ի հոծութենէ շատ ինչ յասացելոցն սովորեաց դէպ լինել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Վասն նիւթոյն (մագաղաթի) անօսրութեան, եւ գրոյն գեղեցկութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 51։)
Յանօսրութենէ բեղեզոյ՝ հոգիական վարուց պարզութենէ։ Տեսողականութիւնն սրբի անօսրութեամբ։ Նայելով ի կամս հոգւոյս՝ ճգնութեանն անօսրութեամբ։ Անօսրութիւն առաքինութեան. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Առաքինութեանցն անօսրութիւնք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
unjust, wicked;
impious;
untoward;
illicit, base;
profane.
ἅνομος, παράνομος, ἁθέμητος , δυσεβής, ἅτυπος եւ այլն. iniquus, nefarius, impius, absurdus եւ այլն. Որ չունի կամ չպահէ զօրէնս. որ ոք եւ որ ինչ է արտաքոյ կամ ընդդէմ օրինաց. անձն կամ գործ անիրաւ. ամպարիշտ, ժանտ, անսուրբ, անտեղի. ոչ օրինաւոր. անկարգ. ինսաֆսըզ, ատաչէթսիզ, զալըմ, նահագ.
Կործանումն արանց անօրինաց չար է։ Որ գործէն զանօրէնս. (Առակ. ՟Ա. 18։)
Անօրէն է, որ խոտորի յօրինաց. (Լմբ. սղ.։)
Եղծանել զանօրէն հրաման թագաւորին։ Զաւակ անօրէն անկողնոց։ Անօրէն գնացիւք. եւ այլն։
Աստուած այսպէս հրամայեաց՝ անօրէն գոլ մերձենալ հրէի առ այլազգի. (Ոսկ. գծ.։)
Քանզի անօրէնս կամեցան ցուցանել զաշակերտսն, յայտ առնէ՝ թէ ինքեանք են օրէնսզանց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
iniquity, malice;
impiety.
ἁνομία, ἁνόμημα, παρανομία, ἁδικία եւ այլն. iniquitas, legum contemtus. Խոտորումն յօրինաց. գործ ընդդէմ օրինաց. մեղք. յանցանք. չարութիւն. ապիրատութիւն. ամբարշտութիւն.
Անօրէնութիւն (ասի), որ կամ խոտեն եւ անարգեն զճշմարիտ օրէնսն, եւ զչարն կամաւ ողջունեն, եւ կամ գոլով ի մեղսն՝ կամօք հեշտացեալ են ի նոյն. (Լմբ. սղ.։)
Անդէն ի տան պահել (զկոյսն յղի) անօրէնութիւն համարէր. այսինքն հակառակ օրինաց ինչ. (Շ. մտթ.։)
Գինի անօրէնութեան. շղթայք անօրէնութեան. հեղեղ անօրէնութեանց. (Ագաթ.։)
illegally, unjustly.
παρανόμως. impie, ἁδίκως. injuste. Ընդդէմ օրինաց. անօրէնութեամբ. անիրաւաբար ամպարշտութեամբ.
to be iniquitous, to be unjust;
to sin, to transgress.
Ի նմին տեղւոջ, ուր զոնիայն անօրինեցին (յն. յոնիայն ամպաշտեցաւ), հրամայեաց զկառափն հարկանել զանօրէն մահապարտին. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 38։)
Ոչինչ գործեցի, զոր դոքայդ անօրինեն (յն. չարաչար նիւթեցին) զինէն. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 43։)
Որ անօրինելոցն է, անօրինէ. (Ես. ՟Ի՟Ա. 2։)
Զի մի՛ գերեալ քանդեսցի աշխարհս, եւ սուրբ եկեղեցիք անօրինեսցին. այսինքն անօրինաբար աւերեսցին, եւ այլն. (Բուզ. ՟Գ. 11։)
cf. Անօրինեմ.
ἁνομέω, παρανομέω. transgredior legem, impie ago. Վարիլ հակառակ օրինաց եւ կանոնաց. անօրէնութիւն գործել. ամպարշտիլ. անիրաւիլ. խոտորիլ յուղղութենէ. յանցանել. զրկանս առնել.
Ասացի անօրինաց, թէ մի՛ անօրինիք։ Անօրինեցաւ ժողովուրդն։ Երկիր անօրինեցաւ բնակչօք իւրովք։ Անօրինիք յամենայն ժողովուրդս զայս։ Ոչ անօրինիմք յօրէնս մեր։ Վասն իւր ի քաղաք անդր անօրինելոյ։ Անօրինել ոք յաստուածեղէն օրէնսն դիւրին մի՛ համարեսցի. եւ այլն։ Չանօրինեցայ. այլ զկաթողիկէ եկեղեցւոյ օրէնքն պատուեցի. (Լմբ. առ լեւոն.։)
Զիա՞րդ անօրինեցաւ ուսուցիչն. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Զի ազատեցայց ի մեղացն, զոր ի քեզն անօրինեցայ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Եթէ աստուածածնին իսկ պատկեր զսոյն ոք գրեսցի, ոչ անօրինի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
like a scholar or disciple.
Աշակերտաբար զլսելիսն ի ներքոյ եդեալ պատուիրանացն. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
to hare in tuition, to teach, to instruct.
μαθητέω. doceo, instituo. Առնուլ կամ ձգել յաշակերտութիւն, յուսումն, եւ ի վարդապետութիւն իւր. ուսուցանել. կրթել. Կր. Աշակերտ լինել. հետեւօղ լինել. աշկերտ ընել, ըլլալ. շայիրտ ետինմէք. էօյրէթմէք.
Աշակերտեցէ՛ք զամենայն հեթանոսս։ Որ եւ աշակերտեցաւ իսկ յիսուսի։ Դպիր աշակերտեալ արքայութեան երկնից։ Զի ծանիցես զբանիցն՝ որոց աշակերտեցար՝ զճշմարտութիւնն։ Էր կին ոմն աշակերտեալ (յն. աշակերտուհի). եւ այլն։
Զի մի՛ զբազումս ի կորուստ աշակերտիցեմ։ Կարծեմ թէ եւ աշակերտէք զիս ի ձեր յամառութիւնդ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զաշխարհս ամենայն աշակերտեցին. (Նար. առաք.։)
Աշակերտեալք ի սրբոց առաքելոցն՝ ուսաք. (Շար.։)
Շրջէր զգաւառօքն աշակերտելովք։ Որք նոքօք աշակերտելոց իցեն. (Կորիւն.։)
Աշակերտեսցուք աստուածային գրոց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ապստամբեալք ի բանէն, որ աշակերտեցաք զճշմարտութիւնն. (Յճխ. ՟Ի։)
Հրեղէն լեզուօքն զառ ի քեզ հաւատսն աշակերտեցաք. (Ճշ. հին.։)
Զկրօնից ուղղութիւն ի բաց խզեալ, զոր ի հարցն մերոց ուղղափառաց աշակերտեալ էին կողմանքն այնոքիկ. (Յհ. կթ.։)
pupillage;
apprenticeship.
Նոր յաշակերտութիւն եկելոցն. (Եզնիկ.։)
Ո՞ր լեզու որում դասու հասցէ յաշակերտութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Յամօթ լիցի ժողովուրդն ուրացող յանկարծակի աշակերտութեամբն (զաքէի). զի երէկ մաքսաւոր, եւ այսօր աշակերտ. (Եփր. համաբ.։)
ի թանձրացեալն, իբր Աշակերտք. աշակերտեալ անձինք.
Առաւելագոյն զաշակերտութիւնն նորագիւտ վարդապետութեանն խմբէին ուսուցանել. (Կորիւն.։)
Եկեղեցիք միանձանց, եւ աշակերտութիւնք կրօնաստանաց. (Նար. ՟Հ՟Բ)
Քաղաքացն զաշակերտութեամբ շրջել. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 8.) իմա՛ ըստ յն. այց առնել քաղաքաց՝ շրջելով։
school-girl.
Կերակրէին զնա աշակերտուհիքն յընչից իւրեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Վախճանեալ կինն տաբիթայ՝ աշակերտուհի էր (այսինքն հաւատացեալ ի ձեռն առաքելոց). (Ոսկ. գծ.։)
cf. Աշակերտաբար.
Ի յառաջնոցն անտի ընդունել զիմաստութեան հեղումն աշակերտօրէն վարժիւք. (Շ. հրեշտ.։)
active, diligent.
ԱՇԽԱՏԱԺԻՐ ԱՇԽԱՏԱԽՈՆՋ Ուր կայցէ աշխատութիւն ժիրեւ խոնջելի. քրտնաջան. բազմաշխատ. բազմավաստակ. տարժանական.
Աշխատաժիր գործոց ներգործութեամբ. (Գանձ.։)
Փոյթ աշխատաժիր կրօնից. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
Շտեմարան զինքն պատրաստել աշխատախոնջ առաքինութեամբ եւ ճշմարտութեամբ բանի։ Երկար աղօթից էր պտուղ, եւ աշխատախոնջ քրտանց եւ առաքինութեան վարձ. (Տօնակ.։) (Հ. կիլիկ.։)
cf. Աշխատաժիր.
ԱՇԽԱՏԱԺԻՐ ԱՇԽԱՏԱԽՈՆՋ Ուր կայցէ աշխատութիւն ժիրեւ խոնջելի. քրտնաջան. բազմաշխատ. բազմավաստակ. տարժանական.
Աշխատաժիր գործոց ներգործութեամբ. (Գանձ.։)
Փոյթ աշխատաժիր կրօնից. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
Շտեմարան զինքն պատրաստել աշխատախոնջ առաքինութեամբ եւ ճշմարտութեամբ բանի։ Երկար աղօթից էր պտուղ, եւ աշխատախոնջ քրտանց եւ առաքինութեան վարձ. (Տօնակ.։) Հ. կիլիկ.։
cf. Աշխատութիւն.
Երկք աշխատանաց. (Յհ. կթ.։)
Որք պահիցեն մինչեւ ցերեկոյ, եւ ճաշակելն ոչ յագին, աշխատանք է. (Վրք. հց. ՟Ե։)
cf. Աշխատաջան.
φιλόπονος. amans laborum, sedulus, studiosus. Սիրօղ աշխատանաց. փոյթ ի ջանս վաստակոց, մանաւանդ յուսումն. երկասէր. վաստակասէր.
Աշխատասէր ջանացօղքն. (Պիտ.։)
Զկամս աշխատասիրացն կորզելով. (Փարպ.։)
Փութացելոց եւ աշխատասիրաց. (Աթ. ՟Ը։)
Աշխատասիրաց ընթերցողացն թողից. (Կամրջ.։)
Պատերազմասէր եւ աշխատասէր մօրն մտաց չեղեւ ինչ երբէք նախանձաւոր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի նորին աշխատասէր ոտիցն երկուս աղբիւրս անուշահոտ մեռոնի ելանէր. (Կլիմաք.։)
Մի՛ եւ մի՛ իւիք սխալեսցես յաշխատասէր գործաւորութենէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Զաշխատասէր քրտանցն երկասիրութիւն. (Պիտ.։)
Ընթերցաք աշխատասէր մտօք. (Գր. տղ.։)
diligently, carefully.
Ոչ կարի ինչ ընդ երկնագոյնսն աշխատասիրաբար անցանել պատմութիւնս. (Արծր. ՟Ա. 8։)
Աշխատասիրաբար ամենայն սրբութեամբ մաքրեսցէ զինքն. (Լաստ. ընթերց.։)
Որք յընթերցումն աշխատասիրաբար դեգերին։ (Լմբ. պտրգ.։)
Զի եւ ոչ բնութիւնս մեք զբազում արուեստն միանգամայն ուղղել կարող է, եւ զմին աշխատասիրաբար կատարէ. (Բրս. հց. ՟Լ՟Դ։)
to labour diligently;
to compose, to write.
Ընկալեալ զքո խնդիրդ աշխատասիրեցայց ածել ի կատարումն. (Խոր. ՟Ա. 1։)
diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.
ԱՇԽԱՏ ԱՌՆԵԼ, կամ ՈՒՆԵԼ. ἕγκοπον ποιέω, κοπιάζω , σκύλλω. laboriosum vel laborare facio, fatigo, vexo, molestiam exhibeo, ἑνοχλέω, obturbo. Աշխատեցուցանել. վաստակեցուցանել. նեղել. ճգնել. տալ տաղտկութիւն. աշխատցնել, յոգնեցնել.
Միաբանեալք՝ միշտ աշխատ ունիմք զտէրն արեաց։ Պատերազմաւ աշխատ կալեալ էր զնոսա։ Զմեզ աշխատ կալաւ կարի սակաւ արամբք. (Փարպ.։)
Զամենայն գիշերս աշխատ եղեաք։ Մի՛ ինչ աշխատ լինիր։ Զի մի՛ ինչ աշխատ լինիցիք անձամբք ձերովք, եւ լքանիցիք։ Յոր ոչ եղեր ինչ աշխատ։ Զի արքայ աշխատ ինչ մի՛ լիցի. (Ղկ. ՟Ե. 5։ ՟Է. 6։ Եբր. ՟Ժ՟Բ. 3։ Յոն. ՟Դ. 10։ Դան. ՟Զ. 2։)
φιλοπονία, τὸ ἑπίπονον. laborum amor, studium, tolerantia, ἑκπόνησις, elaboratio, elucubratio. Յօժարական աշխատութիւն. գործասիրութիւն. փոյթ ջանից. երկասիրութիւն. անխոնջ վաստակ. ջան. եւ գործ աշխատասիրեալ.
Ոչ եթէ միայն զաշխատասիրութիւնն աստ ցուցանէ, այլեւ զանհպարտութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
Մխեալ ի քաղցր աշխատասիրութեանն արգասաւոր ջան։ Հրաժարեալք ի ժիր աշխատասիրութեանն յորդորմանէ. (Պիտ.։)
to fatigue, to trouble, to incommode, to disquiet, to disturb.
Աշխատեսցեն զթագաւորութիւնս մեր. (՟Ա. Եզր. ՟Բ. 29։)
Աշխատեն զանձինս բազմաց սուտ մարվարէութեամբն իւրեանց։ Սատանայ զմովսէսեանսն եւ զպօղոսեանսն աշխատէր. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
Զձեզ ինչ ամենեւին այդ հով մի՛ աշխատեսցէ։ Նեղեալ աշխատեաց զմեզ ապստամբն վահան. (Փարպ.։)
Ոչ աշխատեն զտէր տանն. (Վրք. հց. ՟Զ.)
Աշխատել զմարմինս. (Պիտ.։ Վրք. հց. ձ։)