breast;
udder.
rice-milk;
milk-porridge.
dairy.
babe, unweaned child, suckling.
ԿԱԹՆԱՐԲՈՒ ԿԱԹՆԿԵՐ. cf. ԿԱԹՆԱԿԵՐ. Այլ յարակայ նուազեցին, մինչ կաթնարբու զիս արարին. (Յիսուս որդի.։)
Ամենայն՝ որ կաթնկեր է ... տղայ է. (Եբր. ՟Ե. 13. յն. այսինքն հաղորդ կաթին։)
Ճմլել զստինս մօրն կաթնկեր հասակացն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Կաթնարբու.
ԿԱԹՆԱՐԲՈՒ ԿԱԹՆԿԵՐ. cf. ԿԱԹՆԱԿԵՐ. Այլ յարակայ նուազեցին, մինչ կաթնարբու զիս արարին. (Յիսուս որդի.։)
Ամենայն՝ որ կաթնկեր է ... տղայ է. (Եբր. ՟Ե. 13. յն. այսինքն հաղորդ կաթին։)
Ճմլել զստինս մօրն կաթնկեր հասակացն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Կաթնաւէտ.
foster-brother.
lacteal veins.
inverse, inverted.
ἁντίστροφος reciprocus. Որ փոխադարձ. անդրադաձ. շրջուն.
Ամենայն առինչքն առ հակադարձսն ասին. հիկէն, ծառայ՝ տեառն ասի ծառայ, եւ տէր՝ ծառայի ասի տէր. (Արիստ. առինչ.։)
Իսկ ենթակրութիւնք ի հակադարձից յատկիցն ամենայն իրօք առնու. (Անյաղթ պորփ.։)
antithetic, opposite.
to oppose.
ἁντιτίθημι oppono. Դէմ ընդդէմ դնել. դիմադրել.
Զըստ որակին դադարութիւն հակադրիցէ այնմ եւ այլն. (Արիստ. շարժ. ՟Բ։)
Իսկ փոխանակ կր. ՀԱԿԱԴՐԻԼ, cf. ՀԱԿԱԿԱՅԻՄ։
opposition;
contrast;
antithesis.
ἁντίθεσις oppositio. Ընդդիմադրութիւն. ներհակութիւն. հակակայութիւն. անմիաբանութիւն.
Գրեալ ըստ հակադրութեան դիմաբանութեան. (Շ. բարձր.։)
Տարբերք են այսք հակադրութիւնք (ի) միմեանց։ Որպէս ստորասութիւն եւ բացասութիւն. քանզի եւ ի վերայ սոցա յեղանակ հակադրութեան նոյն օ. (Արիստ. հակակ.։)
antipathetic.
ἁντιπαθής contrariam adfectionem habens, contrarius. Որոյ կիրքն կամ բնաւորութիւնն հակառակ է այլումն. ներհակակիր. հակառակ. անմիաբան.
Ի սահմանս՝ հակակիրք միմեանց լինին բառք եւ իրք. քանզի յորժամ սահման առաւելու բառիւք՝ նուազեն իրք (ամփոփեալք յուրոյն տեսակ). (Սահմ. ՟Դ։)
antipathy.
opposing, adversary.
ἁντίπαλος adversarius in lucta, oppositus. Դիմամարտ. հակառակ. ներհակ. ոսոխ.
Մառախուղ. եւ հակամարտ սորա ասացեալ լինի պարզութիւն. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Հակառակամարտութիւն.
in a contrary manner, in opposition.
Հակառակաբար կալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24։)
Առ որ դու հակառակաբար ընդդէմ յարուցեալ գրեցեր. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Հակառակաբար բերելով իրերաց։ (Շ. թղթ.։)
Հակառակաբար ունել զկարծիս վասն նորա, կամ զկամսն առ օրէնսն (Իգն.։)
dissonant, discordant.
ՀԱԿԱՌԱԿԱԲԱՐԲԱՌ ἁντίφθογγος contra sonans որ եւ ՀԱԿԱՌԱԿԱՁԱՅՆ ἁντίφωνος contrariam vocem edens. Դէմ ընդդէմ բարբառեալ. նուագեալ դէմ առ դէմ, համաձայն կամ անհամաձայն.
Ըստ խառնման իմն յարմարութեան հակառակաբարբառ նուագեն երգս։ Իբր ի հակառակաբարբառ երգս առ մի եւ նոյն խառնուած յարմարութեան. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
opposed;
opposing, adverse.
ἁντίθετος oppositus, adversarius. Հակառակ եդեալն, կամ դնօղն. հակադրեալ. հակակայ. եւ Հակառակորդ. դիմախօս.
Զի՞ կայր ինձ ընդդիմանալ, իբրեւ ի հակառակադիր կշռոցն հակամիտել. (Փիլ. լին.։)
Ի հակառակադիր եւ ոխերիմաց կամաց. (Յհ. կթ.։)
Լեզուք պիղծք եւ հակառակադիրք. (Առ որս. ՟Ա։)
Ունիմք առ այս եւ զհակառակադրացն զբանս. (Իգն.։)
Առ հակառակադիրսն են բանք. (Նոյն։)
Զհակառակադրաց հաւատոյն, վասն որոց ճառէ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
cf. Հակադրութիւն.
ἁντίθεσις oppositio.Հակադրութիւն. դիմադրութիւն. հակակայութիւն. ընդդիմութիւն. առարկութիւն.
Որ վասն հակառակադրութեանց (յն. հակառակադրաց) են բանք. (Առ որս. ՟Ե։)
Անուանեաց զդրախտն փափկութիւն՝ ըստ հակառակադրութեան ցաւագին եւ դժնդակ կենացն։ Անծանր ըստ առ ծանր հակառակադրութեան. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զի՞նչ է զոր կամից այժմ հակառակադրութիւնս այս (յասելն, ոչ ոք, եւ ամենեքեան). (Եփր. աւետար.։)
Երկնեա՛ զհակառակադրութիւնս, եւ ես զբանից զընթացս. (Ճ. ՟Գ.։)
Լսես զհակառակադրութիւնս, եւ դատիս ի խղճէ մտացս. (Լմբ. պտրգ.։)
opponent, adversary, antagonist;
contest, resistance;
combat, conflict.
ἁντίμαχος, ἁντίπαλος adversarius, hostis. Ընդդիմամարտ. հակառակորդ. թշնամի. ոսոխ. ախոյեան.
Մի ոք ի ձէնջ զհակառակամարտիցն զհազարսն կոտորեսցէ. (Պտմ. աղեքս.։)
Տեւել պարտ եւ արժան է առաքինաբար ի հարուածս հակառակամարտացն. (Բրս. գոհ.։)
Ըմբիշ արիաբար ի վայր արկանէ զհակառակամարտն իւր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
Հակառակամարտն կործանեսցի։ Ի վայր կործանել զհակառակամարտսն բարեձեւութեան. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Ընդդիմակաց լինել հակառակամարտիցն ի պատերազմի։ Աներկիւղս պահին ի հակառակամարտիցն։ Զանգիտեցին ի բազմութենէ հակառակամարտիցն. (Ժմ.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Հակառակամարտ թշնամիք կամ գոռոզք, կամ զէնք. զօրութիւն. (Պիտ.։ Ածաբ.։ Ոսկ.)
Հրեշտակն հակառակամարտ միշտ կռփէ զմիտս. (Լմբ. սղ.։)
Հակառակամարտք լինեալք պատուիրանապահութեամբն առ մահն եւ ապականութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Հակառակամարտ ցանկութեան է կրօնաւորութիւն եւ ատակ ժուժկալութիւն. (Փիլ. քհ.։)
ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏ. գ. ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹԻՒՆ Ընդդիմամարտութիւն. հակառակութիւն. կռիւ.
Թողեալ զհակառակամարտն՝ խօսին ի խաղաղութիւն. (Արծր. ՟Գ. 15։)
Ամենայն աղմուկ եւ հակառակամարտութիւն. (Զքր. կթ.։)
Յամենայն սատանայական հակառակամարտութեանց. (Լմբ. սղ.։)
antagonism.
ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏ. ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹԻՒՆ Ընդդիմամարտութիւն. հակառակութիւն. կռիւ.
Թողեալ զհակառակամարտն՝ խօսին ի խաղաղութիւն. (Արծր. ՟Գ. 15։)
Ամենայն աղմուկ եւ հակառակամարտութիւն. (Զքր. կթ.։)
Յամենայն սատանայական հակառակամարտութեանց. (Լմբ. սղ.։)
cf. Հակառակածնոյց.
Արդարութիւն եւ անիրաւութիւն հակառակայք են միմեանց. (Մաշկ.։)
Յորդորիչ ի հակառակութիւն.
Սոքա են հակառակայորդորք, խռովարկուք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
quarrelsome, mischief-making, meddlesome, seditious, mutinous, litigious;
— միտք, spirit of contradiction, of contrariety.
φιλόνεικος contenstiosus, altercator. Սիրօղ հակառակութեան. կռուասէր. ըմբոստ.
Զհակառակասէր զսատանայ անուն ժառանգեաց։ Հակառակասէր աստուածամարտն ի վայր կործանեալ։ Որ զհակառակասէր եւ զդժնդակ վարս ուղղէ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Զ. եւ ՟Ե։)
Թէ եւ կարի ոք ի հակառակասէր վիճողացն իցէ. (Պիտ.։)
Տգիտաց եւ հակառակասէրաց. (Շ. թղթ.։)
Յայտնապէս ահա երեւէր ստութիւն հակառակասիրին. (Ղեւոնդ.։)
love of contention, factious spirit.
φιλονεικία rixarum amor, contentio, pertinacia, aemulatio. Սէր եւ ոգի հակառակութեան. որ եւ ըստ յն. ոճոյ՝ Յաղթասիրութիւն.
Բազում անգամ դառնայ ճշմարտասիրութիւնն ի հակառակասիրութիւն. (Եփր. աւետար.։)
Սակս խակութեան նոցա եւ հակառակասիրութեան. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Դ։)
(Զբանս հարց) առնուն հակառակասիրութեան իւրեանց ջատագովս. (Շ. թղթ.։)
Ոչ բնաւ լուծմանց ինչ կարօտանայ, այլ՝ հակառակասիրութեան. (Պիտառ.։)
adversary, antagonist, rival, enemy;
demon.
Պաշարին խումբք հակառակորդին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Հակառակ կացից հակառակորդաց քոց. (Ել. ՟Ի՟Գ. 22։)
Հակառակ կլ ընդ հակառակորդս նոցա. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 26։)
Հակառակորդ աստուծոյ։ Հակառակորդ անձին իւրոյ՝ անձամբ անձին. (Եփր. թուոց.։)
Զորս տիրացեալս ինքեանց եւ հակառակորդս գիտեն։ Ո՞վ է հակառակորդն բարւոյն, եթէ ոչ սատանայ. (Խոսր.։)
cf. Հակառակութիւն.
Բանդ աստուած, որ խափանեցեր զհակառակորդութիւնս թշնամւոյն. (Մաշտ.։)
cf. Նեռն.
ἁντίχριστος antichristus Դերաքրիստոս. նեռն. սուտ քրիստոս՝ հակառակ ճշմարտին քրիստոսի աստուծոյ մերոյ.
Զբանսարկուին կործանումն, եւ հակառակքրիստոսին զգալուստն. (Լմբ. յայտն.։)
contradictorily.
Անկարելին կարելումն հետեւանայ ո՛չ հակասաբար, այլ հակադարձապէս։ Հակասաբար հակադրութիւնք. (Անյաղթ պերիարմ.։)
antiscii.
cf. Հակառակ.
Հակառակ. եւ Հակամէտ. (իբր հակ քարշ)
Զքոյր կին (ասէ) ի վերայ քեռ մի՛ առնուցուս՝ հակարաշ նախանձաւոր միմեանց. (Բրս. թղթ.։)
Հակարաշք ընդդէմ միմեանց. (Յհ. կթ.։)
Զկէսն տրամաչափական կողման՝ հակառակ եւ հակարաշ անհարթ գոլով. (Տօմար.։)
Հակարաշ. վէճ ընդդէմ, կամ հակառակ։ Հակարաշ. զովող եզնավարաց։
antarctic, southern;
— բեւեռ, the south pole;
— շրջանակ, antarctic circle.
counterpoise, weight.
contro-choir.
Որ զհակառակորդս երգէ կամ բարբառի.
Սոքա են խրատատեացք եւ տողաբանք, հակերգ, եւ քսուք խօսիւք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ. տպ. հակերք։)
brief, concise, precise, succinct, summary.
• «համառօտ, կարճառօտ, ամփոփ» Հռ. թ. 28, Ես. ժ. 22։
• ՆՀԲ «համայն կարճ կամ կրճատ»։ Պատահական նմանութիւն ունի պհլ. hakirč «երբեք, երբ և իցէ»։
συντέλων, ὐποτέμνων praecidens, vel praecisus Համայն կարճ կամ կրճատ. կարճառօտ. համառօտ. համառօտիչ կամ համառօտեալ. բովանդակեալ. վճռական.
Զբանն հակիրճ արասցէ տէր ի վերայ երկրի։ Բան մի հակիրճ եւ համառօտ արդարութեամբ. (Հռ. ՟Թ. 28։ Ես. ՟Ժ. 22։)
Հակիրճ եւ համառօտ բանիւ. (Յհ. կթ.։)
Բան հակիրճ հատեալ. (Նիւս. կազմ.։)
Հակիրճ հատուցմամբ. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
currant.
currant-bush.
participating, sharing;
sociable, social;
Holy Communion;
—ս առնել, to share, to give a share, to acquaint with, to impart, to communicate, cf. Հաղորդեցուցանեմ;
— լինել, to participate in, to share in, to partake of, to have a share or hand in;
— չարեաց, accomplice;
— տալ, to administer the Holy Sacrament to;
— առնուլ, to communicate, to receive the Holy Sacrament.
ՀԱՂՈՐԴ μέτοχος, μετέχων, κοινωνός particeps, consors, socius եւ այլն. որ եւ ՀԱՂՈՐԴԱԿԻՑ. (Ի համ, որ լինի եւ հան հալ. συν, συλ- con, col- եւ այլն. եւ կամ Այլորդ, կից ընդ այլում. եւ կամ Աղակից, սեղանակից) Կցորդ. մասնակից. բաժանորդ. հաւասարորդ. զովող. ընկեր. եւ ընկերական. ... եւ ի յանգս՛՛ տաշ. պ. ի սկիզբն, հէմ՛՛
Հաղորդ կռոց եփրեմ։ Հաղորդ էի ես ամենայն երկիւղածաց քոց։ Հաղորդք են սեղանոյն։ Հաղորդս դիւաց լինել։ Փառացն հաղորդ։ Հոգեւորացն նոցա հաղորդ եղեն։ Սպանութեանն հաղորդք եղեն.եւ այլն։
Ամաչեցէ՛ք ի հաղորդէ եւ ի բարեկամէ վասն զրկանաց. (Սիր. ՟Խ՟Ա. 23։)
Սեղան զեղեալ, հաղորդք ուրախութեան պատեհագոյնք. (Բրս. գոհ.։)
Հաղորդս լինել՝ հաւասարորդ է լինել. (Խոսր. պտրգ.։)
Օձիւն խաբեաց զնախաստեղծին հաղորդն (այսինքն զլծակիցն). (Փարպ.։)
Աստուած զմարդն հաղորդ կենդանի ստեղծ. (Լմբ. ժղ.։)
Հաղո՛րդս արա եւ զմեզ տէր ընդ սրբոց քոց առաքելոց։ Անպատում պարգեւացն հաղորդ գտանիլ. (Շար.։ Ժմ.։)
Հաղորդ առնէին մարմնոյ եւ առեան տեառն. (Սոկր.։)
Ընդէ՞ր կարթիւ պատրանաց ածար հաղորդդ մարմնոյ կենդանարարին. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
Տուր միայն զկամսդ՝ իմ աւետեացս հաղորդ, եւ ա՛ռ զօրութիւն բարձրելոյն ի ծոցդ. (Շ. տաղ.։)
ՀԱՂՈՐԴ. գ. μετοχία եւ κοινωνία communicatio եւ communio Մասնակցութիւն. եւ սուրբ Հաղորդութիւն.
Ի հաղորդիցն եւ ի հաղորդեցելոցն օրհնաբանին անհաղորդաբար հաղորդեալքն. (Դիոն. ածայ.։)
Ո՛չ հաղորդի է արժանի, եւ ոչ թաղման քրիստոնէից։ Զխոստովանութեան, կամ զհաղորդի, կամ զթաղման. (Շ. թղթ.։)
Դու ի հաղորդն կոչես ճաշակել. (Լմբ. պտրգ.։)
Հաղորդ տալոյ (կարգն). (Մաշտ.։)
oblation at the Communion.
communicative;
communicable.
κοινωνικός communicativus, et communis Որ հաղորդէ զինքն եւ զիրս իւր այլոց, կամ ինքն հաղորդ գտանի այլոց. եւ Հասարակաց.
Միմեանց հաղորդականք լիցուք սիրով ըստ պիտոյից. (Լմբ. պտրգ.։)
Պա՛րտ է զպէտսն լնուլ հաղորդական սիրով. (Ոսկ. հռ.։)
Ի հաղորդական ի կեանսն։ Ի հաղորդական վարս. այսինքն ի միաբանակեաց կարգի. (Բրս. հց.։)
ՀԱՂՈՐԴԱԿԱՆ. Հաղորդեալն սուրբ հաղորդութեան. հաղորդ կամ սրբութիւն առնօղը.
Նոյն սահման եւ ի վերայ հաղորդականացն եղիցի. (Շ. ընդհ.։)
Բայց յեկեղեցականաց, եւ ի քահանայից, եւ ի հաղորդականաց. (Կանոն.։)
conductibility.
որպէս ռմկ. հեղ. այսինքն Անգամ. cf. ՄԻՒՍ ՀԵՂ.
Իսկ Փիլ. իմաստն., ուր ասի,
Հանգանակս ի մէջ արկանելով. ի լս. դնի հաղս։
Հաղ քան զհաղ յաւել լինել պատերազմ։ Թագաւորութիւնն հաղ քան զհաղ նորոգէր, եւ իրք ժամանակին հաղ քան զհաղ յառաջադէմ յաջողէին. (Բուզ. ՟Դ. 20։ ՟Ե. 1։)
cf. Հաղորդ.
Հաղորդակից լինել բարութեանց եւ վշտաց սրբոցն, կամ աստուածեղէն բնութեանն. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 9։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 4։)
Մարդիկ՝ նորա հաւատոցն հաղորդակից. (Սհկ. կթ. եկեղ.։)
Հաղորդակից լինել չարագործաց, կամ մեռելութեան, կամ կենաց. (Յճխ. ՟Ի։ Նար. երգ.։ Շար.։)
Հաղորդակից նոցա լինել (ի հոգեւորս). (Յհ. կթ.։)
Գողոց հաղորդակիցս արար. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
Երիցագոյնն հաղորդակցացն. այսինքն սեղանակցաց. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Ոչ միայն բանիւք, այլեւ գործովք կարգաւորել զհաղորդակիցս մեր. այսինքն զարս՝ զլծակիցս. συνοικών consors, conjux (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
to be in communication with, in correspondence with, to participate in, to share with, to impart to, to partake of.
Հաղորդակից կամ ձայնակից լինել.
Նոցունց հաղորդակցի ի գոհութիւն զբարեաց տուողէն. (Խոսր.։)
communication, participation, correspondence;
copartnership.
κοινωνία, μετοχή communicatio, communio Հաղորդութիւն՝ որպէս մասնակցութիւն, կցորդութիւն.
Աղաչանքն է հաղորդակցութիւն մտաց ընդ աստուծոյ. (Եւագր. ՟Լ՟Ա։)
Եւ որպէս Սեղանակցութիւն.
Զայնպիսիսն ի յընտրութենէ հաղորդակցութեանն։ Զընտրեալն (զկերակուր) երիցագոյնն հաղորդակցացն մուծանէր ի տունն, յորում հաղորդակցութիւնն լինէր. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
communicative.
Սիրօղ հաղորդել զինքն այլոց. ի բնէ հաղորդական.
(Աստուած) է հաղորդասէր, եւ ճշմարիտ թագաւոր եւ հայր. (Շ. թղթ.։)
pyx, box, sacred vase, ciborium.
Սրբատուփ. տուփն՝ յորում պահի սուրբ հաղորդութիւն.
Եթէ մուկն զհաղորդատուփն կտրէ (զփայտեղէն), եւ զհաղորդն ուտէ, քահանայն վասն անհոգութեանն տարի մի ապաշխարեսցէ. (Կանոն.։)
conductible;
cf. Հաղորդիչ.
conductibility.
communicable.
to communicate, to transmit, to hand down, to impart, to acquaint with, to inform;
to communicate, to administer the Sacrament of the Lord's Supper;
cf. Հաղորդիմ;
— զախտ, to infect with disease.
Զբեզ իմ փառացըն կցորդեմ, եւ հանգստեանըն հաղորդեմ. (Գանձ.։)
ՀԱՂՈՐԴԵՄ, եցի. չ. cf. ՀԱՂՈՐԴԻՄ. այսինքն հաղորդ լինել.
Մի՛ ոք օտար հաղորդեսցօ քեզ։ Եւ ոչ մի եկեղեցի հաղորդեաց ինձ յաղագս տալոյ եւ առնլոյ։ Մանկունք հաղորդեցին արեան եւ մարմնոյ. (Առակ. ՟Ե. 17։ Փիլիպ. ՟Դ. 15։ Եբր. ՟Բ. 14։)
that reproaches himself.
ὡνείδισας ψυχήν. improperans animamsuam. Որ նախատինս դնէ անձին իւրում. ոտնհարու հոգւոյ եւ մարմնոյ իւրոյ.
Ժողովուրդ անձնանախատ ի մահ. (Դատ. ՟Ե. 18.) որ գրէ
Որ նախատեաց զանձն իւր ի մահ. այս ինքն զի խրոխտացաւ եւ ընկեց զանձն իւր ի մահ։ (Եփրեմ.)
on guard, cautions;
royal guard, body-guard;
— լինել, to be cautious, to be on guard.
σωματοφύλαξ. satelles, corporis custos. Պահապան անձին կամ մարմնոյ թագաւորի. թիկնապահ.
Զամենայն իշխան օրամտիցն ի սպաս անձնապահաց թագաւորին (այս ինքն անձնապահ գոլոյ կամ անձնապահութեան). (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 2։)
Ոչ են այնպէս զգոյշք թագաւորի անձնապահք, որպէս նոքա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
ԱՆՁՆԱՊԱՀ. Ուր իցէ զգուշութիւն անձին իւրոյ.
ԱՆՁՆԱՊԱՀ ԼԻՆԵԼ. Պահել զանձն իւր. զգոյշ լինել. խորշել. սագընմագ.
Յորմէ եւ դու անձնապա՛հ լինիջիր. (՟Բ. Տիմ. ՟Դ. 15։ յն. զքեզ պահեա՛։)
the commander or captain of the guard.
ἁρχισωματοφύλαξ, (իբր մարմնապահապետ) summus corporis custos. Գլուխ անձնապահաց կամ թիկնապահաց.
Անձնապահապետ արարից զքեզ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ը. 1։)
Եւ որպէս խնամակալ անձին իւրում եւեթ. ինքնատէր. ինքնագլուխ.
Եւ ինքեանք ցրուեալք տիրագլուխք անձնապահապետք յամենայն լերինս շրջէին. (Խոր. ՟Գ. 56։)
boastful, full of vanity;
— լինել, to be extolled.
Պանծացեալ յանձն իւր. եւ որ ինչ է պանծալի անձին. փառացի. շքեղ.
Անձնապանծ բարեփառութիւն. (Պիտ.։)
ԱՆՁՆԱՊԱՆԾ ԼԻՆԵԼ. Պանծանալ յանձին. պարծիլ. սնափառիլ.
Զի մի՛ անձնապանծ լիցի նա. (Երզն. մտթ.։)
that adores himself, interested, selfish, egoistical.
Որ զկամս անձին պաշտէ.
Անձնապաշտիցն վարձս ընդէ՞ր տայ. (Ոսկիփոր.։)
Յոտնաւոր տքնութեամբ անձնապաշտ լեալ արքայն. (Ճ. ՟Ա.։)
personally;
properly;
hypostatically.
Հոգեպէս. ի բոլոր անձնէ. ի սերտ սրտէ.
Զվայելս անտեսիցն անձնապէս հոգիադրկեալ. (Նար. կուս.։)
Պէտք են քահանային զնոցա ասացեալ սաղմոսերգութիւն՝ ի՛ւր անձնապէս օրհնութեամբն Աստուծոյ մատուցանել. (Խոսր.։)
that has committed suicide;
self-murderer.
αὑτόκτονος, αὑτοφόνος. qui se ipse interficit, perimit. Սպանօղ անձին իւրոյ. որ զիւրովի երթայ. անձնամահ. ինքը զինքը մեռցնօղ.
Իբրեւ անձնասպան դատապարտեցայ. (Ոսկ. ծն.։)
suicide, self-murder.
որ եւ ԱՆՁՆԱՄԱՀՈՒԹԻՒՆ.
that sells himself.
Վաճառօղ անձին իւրոյ. ինք զինքը ծախօղ.
Անձնավաճառ գիր. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
ostentations, pompous, full of affectation.
Որ զանձն ցո՛յց կամ ի ցոյց առնէ. փառասէր. ցուցամոլ.
Կրօնաւորք կեղծաւորք, անձնացոյցք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
to be the vital or principal to an organized body, to animate;
to vivify, to personify, to personate.
Սեպհականել. իւրացուցանել, ենթակայացուցանել յինքեան. որպէս յն. ὐφίστημι, ὐπόστασας.
Էառ ի սրբուհւոյ Կուսէն մարմին անձնաւորական, ո՛չ անձն, այլ եւս առաւել յինքն անձնացոյց զսկզբունս բնութեան մերոյ։ Յանձն իւր անձնացոյց մարմին հոգեւոր, եւ հոգի բանաւոր եւ մտաւոր. (Դամասկ.։)
personable, of good appearance, tall, well made, fine limbed.
ԱՆՁՆԵԱՅ ԱՆՁՆԵՂ. εὑμεγέθης. permagnus, procerus, ὅγκος, mole insignis. Երեւելի անձամբ. հարստամարմին. թիկնաւէտ. մեծ. մենծ, խոշոր. պէօրքլիւ, կէօվտէլի, արգալը, պօյլու պօսլու, իրի փարչէ.
Այր բարի, եւ անձնեայ. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 2։)
Զայր սէգ եւ անձնեայ. (Խոր. ՟Ա. 9. 11։)
Մարգարիտն ոչ եթէ անձնեղ ինչ մարմին իցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
free, that has freewill, independent.
αὑτεξούσιος. liber, sui juris, suae potestatis. Ինքնիշխան. տէր կամաց իւրոց. բանական. ազատ ի բնէ. եւ անձնիշխանական, կամաւոր.
Անձնիշխանք են (հրեշտակք), ունակութեամբ ստացեալ զառաքինութիւնսն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Մարդն անձնիշխան է, եւ թագաւոր կամաց իւրոց. (Կիւրղ. ղկ.։)
Անձնիշխան եղեւ մարդն առնել զբարի։ Թոյլ ետ անձնիշխանին ընդ անձնիշխանին ոգորել. (Եզնիկ.։)
Զի մի՛ երեւեսցի անձնիշխանացս ակամայ օգնեալ. (Լմբ. սղ.։)
Անձնիշխան բարուք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Եւ ինքնագլուխ. իշխանաբար գործօղ. յանդուգն ձեռներէց. ինքնայօժար.
Ո՞չ մեծ թագաւորդ անձնիշխան է ինքն. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 28.) յն. իշխանութեամբն իւրով։
Յաղագս անձնիշխան գործոյ. յն. ինքնագործութեան. (Դիոն. թղթ. ՟Է։)
Հրամանաւ եւ կոչմամբ, եւ մի՛ անձնիշխան կամօք յառաջ եկեսցեն ի հաղորդութիւնն. (Լմբ. պտրգ.։)
իբր անձնիշխանութիւն. անձնիշխան կամք.
Անձնիշխանին սիրել զարդարութիւն. (Լմբ. իմ.։)
freewill, choice, free agency, independence.
αὑτεξουσιότης, τὸ αὑτεξούσιον. sui juris esse, libertas, liberum arbitrium. Իշխանութիւն. ազատութիւն կամաց եւ ընտրութիւն. կամք. յօժարութիւն. իրատէթ, հիւսնի, իխթիյար.
Ոչ կամէր, թէ որպէս զանասունս ի հարկէ վարիցին. եւ ապա անձնիշխանութիւնն այնուհետեւ չլինէր անձնիշխանութիւն. (Եզնիկ.։)
Ոչ հարկաւոր կեանս ունիմք, եւ ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան՝ այստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլշանայ. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)
Կայ ի նոսա բարուցն անձնիշխանութիւն՝ յայն կոյս խոտորել, յոր իւրաքանչիւր ոք կամի. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Կամաց անձնիշխանութեանն հրամայէ զառաքինութիւնն, ոչ հարկաւ մղեալ յուղղութիւն. (Պրպմ. ձ։)
ԶԱստուած անձնիշխանութեամբ պաշտէին. յն. սեպհական ընտրութեամբ, կամ յօժարութեամբ. (Սեբեր. ՟Է։)
Ո՛չ ի բռնադատութենէ, այլ կամօք եւ անձնիշխանութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Զիս յիմ անձնիշխանութեանս՝ ոչ կարէ մոլորեցուցանել. (Լմբ. սղ.։)
Եւ ինքնագլխութիւն. հաճոյք անձին. յանձնապաստանութիւն. եւ տիրական իշխանութիւն կամ ճոխութիւն. քէֆ, սէրպէսթիյէթ, հիւքմ.
Ոչինչ գործէին անձնիշխանութեամբ։ Ոչ անձնիշխանութեամբ ներգործէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
Կարգեցաւ մատակարար, եւ ոչ անձնիշխանութեամբ տիրօղ. (Լմբ. տնտես.։)
Վասն զի առաքեալ եմ, եւ յԱստուծոյ առաքեալ, զիա՞րդ իշխեմ անձնիշխանութեամբ գործել ինչ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Եթէ ամաց քսանից է, կորոյս զանձնիշխանութիւն իւր. (Մխ. դտ.։)
Ինքնազօրութեամբ եւ անձնիշխանութեամբ զայն գործէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16.) իմա՛, որպէս ռմկ. հեղինակութեամբ. αὑθεντία. auctoritas.
narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
Մերթ փոքրիկ. դոյզն. սակաւ. եւ դժուարին. ծանր.
ԱՆՁՈՒԿ գրի եւ ԱՆԾՈՒԿ. στενός. angustus. Ոյր անցքն կամ միջոցն եւ դիրքն է փոքրիկ. նեղ. անմասն ի լայնութենէ կամ յընդարձակութենէ. նեղկուկ. տառ. տառաճըգ. սըգը. (լծ. եւ թ. ենսիզ, ինճէ. եւ լտ. անկուսդուս.)
Անձուկ տեղիք, վայրք, հովիտ, մուտ, որովայն, բացակայութիւն, միջոց. (Խոր. ՟Բ. 2։ Յհ. կթ.։ Նար.։) (Պիտ.։)
Նեղ եւ անձուկ է ամենայն անզգամ, նեղեալ յարծաթսիրութենէ եւ ի հեշտասիրութենէ եւ ի փառասիրութենէ եւ ի համանմանիցն, որք ոչ տան թոյլ մտացն յընդարձակութեան շրջել. (Փիլ. լին.։)
Չափի (ի մէնջ) երկին անչափութեամբ, եւ առ քեզ (տէր) կէտ է մին անձուկ։ (Պիսիդ.։)
Անձուկ լաշկարաւ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ետես այր Իսրայէլի, եթէ անձուկ է նմա մերձենալ առ նա. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 6։)
Անձուկ է ինձ յամենայն կողմանց. (Սեբեր. ՟Բ։)
ԱՆՁՈՒԿ, ԱՆՁՈՒԿՔ. τὰ στένα. angusta, angustiae, στενοχωρία, angor. Անձուկ վայր. նեղ անցք. նեղուցք. կիրճ. դժուարք. եւ նեղութիւն. նեղսրտութիւն.
Նստաւ Դաւիթ յանապատին յանձուկսն։ Յանձուկս նորոյն, կամ Գադդայ։ Եկին ի մասարայ անձուկն. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ. 19։ ՟Ի՟Դ. 1. 23։)
Յանձուկս դարանակալ եղեն. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 11։)
Ապաւինեցան յանձուկս տայոց. (Խոր. ՟Գ. 44։)
Ի ծոցս, յանձուկս, ի դժուարս լերինն. (Բուզ. ՟Դ. 25։)
Ո՞ր վնաս յանձկոյն (այս ինքն յանձկութենէ ճանապարհին), յորժամ ի հանգիստն տանիցին։ Զի մի՛ կարի յանձուկ (այս ինքն ի նեղ) արկանիցեմք զձեզ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։ եւ Եբր. ՟Ի՟Ը։)
Զանձուկ եւ զնեղութիւն հոգւոյն ուսոյց ի տառապանս խորհրդոցն. (Լմբ. սղ. ՟Ի՟Բ։)
ԱՆՁՈՒԿ, ձկոյ, կով կամ կաւ. ἑπιποθία, ἑπιπόθησις. desiderium. Անձկութիւն սրտի կարօտելոյ. նեղութիւն ոգւոյ առ կարօտանաց. կարօտ. փափաքումն. իղձ. տենչ սաստիկ. ցանկութիւն. հասրէթ, ինթիզար, արզու.
Անձուկ յոյժ ունիմ։ Ի պատմել մեզ զանձուկն ձեր։ Կամ անձուկ, կամ նախանձ. (Հռ. ՟Ժ՟Ե. 23։ ՟Բ. Կոր. ՟Է. 7. 11։)
Առ անձուկ գեղոյն Հռիփսիմեայ։ Զանձուկն նոցա՝ որ առ տէրն ունէին լցեալ. (Ագաթ.։)
Անձկաւ ի նորա բարիսն փափաքել։ Լնուլ զբաղձանս անձկոյն՝ որ առ Աստուած։ Բորբոքումն անձկոյ. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
Այսպիսեաւ անձկաւ հեղձամղձուկ եղեալ փղձկիմ. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Պետրոս առ անձուկ սրտին եկն ի տապանին. (Շ. տաղ.։)
Զի մի՛ անձկով սիրոյն իսպառ տոչորեսցին. (Ոսկ. գծ.։)
Լի անձկով։ Փութային անձկով՝ տեսանել. (Փարպ.։)
Անձկով տարփման։ Զկամս կայսերացն առ իրին անձուկ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
Զտապ անձկոյ սրտի քո փախուցանէ երեւումն պարտիզպանիդ. (Եղիշ. յար.։)
Վասն անձուկ սիրոյն այնորիկ, որոյ արեամբն փրկեալ եղաք միանան կրկին նշանակութիւնք. իբր ռմկ. սըգը եւ արզուլու սերտ եւ կաթոգին։
the first letter & the first vowel of the alphabet;
one, first;
It is sometimes changed for ե, է, ը & օ, as, աղտիւր — եղտիւր, Եւրոպա — Եւրոպէ, անկողին — ընկողին, աճառ — օճառ, And sometimes it is used for ornament, as, ատեամ — ատեմ, ղեակ — ղեկ.
ah! oh! alas! oh heavens ! ա՜ ա՜, տէր տէր, alas! o Lord god ! ա՜ Թշուառական, o miserable ! o villain ! o rascal !
father;
abbot;
cf. Աբբայ.
Պատմեաց աբասուն։ Ուրախ եղեւ աբասն։ (Վրք. հց. ԺԴ.)
cf. Աբաս.
abbess, superioress.
Գլուխ կրօնաւորեալ կուսից կամ հաւատաւորաց. մայր վանից.
մարապետներու գլուխ, ճառընտ.
Abel's sister.
Քոյր աբէլի արդարոյ՝ ըստ աւանդութեան հրէից.
Ծնաւ զառաջին արդարն զհաբել, ընդ նմին եւ զելմուզպայ աբելուհի՝ երկուորեակ. յորում ի հաբէլ նկարեցաւ փեսայն քրիստոս, եւ յաբելուհի՝ եկեղեցի հարսն ընդ աջմէ նորա... Յաղագս աբելուհւոյ, որ էր քոյրն աբելին։ (Եպիփ. ծն.)
monk's funeral.
Յուղարկաւորութիւն եւ թաղումն աբեղայի վախճանելոյ։ (Մաշտ.)
monachal.
Սեպհական աբեղայից. կրօնաւորական։
Ընդ այլոց երից վանիցն աբեղայական դասուցն. (Մարթին.։)
cf. Աբեղութիւն.
որ գրի եւ ԱԲԵՂՈՒԹԻՒՆ μοναχισμός vita monastica Կարգ կրօնաւորութեան. հրաժարումն յաշխարհէ։
Այսքան է կարգ աբեղայութեան (կամ աբեղութեան), ոչ առեալ պատիւ եւ ոչ իշխանութիւն։ Կրկին փոփոխումն առեր. որպէս յաբեղայութիւն յաշխարհէ, այսպէս եւ ի քահանայութիւն յաբեղայութենէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Յորդորէ զնա լինել աբեղայ, որ ոչ զօրէ կրել զկարգ աբեղայութեանն. (Հց. աթ. կիւրղ.։)
Որպէս փառք է թագաւորի երթեալ ի կրօնաւորութիւն, նոյնպէս ամօթ է կրօնաւորի երթեալ յաբեղայութենէ, եւ լինել թագաւոր ամենայն երկրի. (Վրք. հց. ձ։)
lark, tit-lark;
երգէ —, the lark carols.
very covetous, griping, miserly.
Զագահամիտն ի յանօթն քո՝ զգեցուցեր սքանչելեօքն քո. (Գանձ.։)
to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously.
Եթէ (քաղցր քեզ երեւեսցի) ագահանալ, զմտա՛ւ ած՝ թէ Քրիստոս ոչ կամի. (Ոսկ. յհ.։)
Սաւուղ ագահացեալ ի պաճարս հօտիցն. (Լմբ. առակ.։)
to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously;
— զագահութիւն, to be given to covetousness;
— ի ժամանակն, to be sparing of one's time.
πλεονεκτέω, φείδομαι Aveo, parco. Անկարգաբար յօժարիլ յինչս կամ յայլ իրս. ագահանալ.
Բառնայ ... զմերձաւորաց խնամութիւն, զոր վասն ագահելոյ սեփհական ազատութեանն առնէին։ Ագահելով ի գանձս սպանելոցն եւ ի ժառանգութիւն. (Խոր. ՟Գ. 20. 24։)
Մի՛ ագահեսցուք անցաւորիս. (Մեկն. ՟բ. կոր.։)
Հանապազ ագահիմք. (Վրդն. առակ.։)
Մի ագահեսցեն աչք ձեր ի կահ ձեր. (Ծն. ՟Խ՟Է. 20։)
Ասիցեն, թէ ագահեաց յարծաթն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 18։)
ԱԳԱՀԵԼ ԶԱԳԱՀՈՒԹԻՒՆ Զհետ լինել, կամ զհետ պնդիլ ագահութեան. որպէս դնի ի յն. ագահութեան ետեւէ ինկնալ.
Ամենայն ոք ագահէ զագահութիւն. (Երեմ. ՟Ը. 10։)
Կամիլ յափշտակել զօտարինն. զրկելով առնուլ. աչք տնկել.
Միթէ ագահեա՞ց ինչ զձեր տիտոս. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 18։)
Պղծէ զմարմինն եւ զայլոց ամուսնութիւնն ագահէ. (Մեկն. հռ.։)
Ծով զվճիռ գրոյն լուեալ՝ ոչ ագահէ զցամաքս. (Ճառընտ. ՟Ա։)
avarice, niggardliness, stinginess.
Ըստ ագահութեան իւրոց մտացն ի ցանկութիւն ընչից հարեալ։ (Յհ. կթ.։)
πλεονεξία Avaritia. Անկարգ բաղձանք ընչից՝ ի ստանալ կամ ի պահել. արծաթսիրութիւն. ընչասիրութիւն. աւելաստացութիւն. դամա՛, խասիսլիք.
Սիրտ քո չէ ի բարութիւն, այլ յագահութիւն ... եւ յանիրաւութիւն. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 17։)
Յագահութեան բռնաւորաց նորա պաշտպանեաց նմա. (Իմաստ. ՟Ժ. 11։)
Տեսէ՛ք եւ զգո՛յշ լերուք յամենայն ագահութենէ. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 15։)
Ոչ ինչ ի բարեացն բնակի անդ՝ ուր իցէ ագահութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եւ Անյագութիւն անկարգ յօժարութիւն ի կերակուրս կամ յայլ հեշտալիս. աջ կէօզլիւլիւք.
Ագահութիւն ի զանազան իրս տեսանի, յինչս նմանապէս եւ ի փառս եւ յուսմունս, եւ յաշակերտացն յոլովութիւնս, եւ յայլս սոյնպիսիս։ Առ ագահութեանն (շուն) ի փսխածն իւր դառնայ ուտել. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
Եւ գովելի յօժարութիւն եւ ջան ի պատշաճ իրս. հավէս, ճէհթ.
Լիացուցանել զագահութեանն իւրոյ ինեւ ջանայր զուսումնասիրութիւն. (Յհ. իմ. ատեն.։)
Ոչ է պարտ քեզ առաւել ճգնել, որպէս ագահութեան աղագաւ աշխատեցուցանել զանձնդ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եւ Կաշառք. իրք յափշտակեալ, զրկանօք առեալ, եւ կամ խնայութեամբ տուեալ։
Զագահութիւն արծաթոյ ես ոչ առի. (Դտ. ՟Ե. 19։)
Այնպէս իբրեւ զագահութիւն. (Բ. Կոր. ՟Թ. 5։)
Դարձոյց ի կամսարականն ... ոչ իբրեւ զանիրաւ ագահութիւն հօր իւրոյ արշակայ, այլ որպէս պարգեւս ընդ վաստակոց. (Խոր. ՟Գ. 38։)
cf. Աքաղաղ.
Ագաղաղք փետրամօրուսք. (Խոր. աշխրհգ. ձ։)
clothes, attire, dress, garb, raiment.
Զգեստ. ծածկոյթ մարմնոյ, ոտից, եւ այլն. հագուստ, հագնելիք. կիյէճէփ.
Ագանելեօք ասէ հանդերձից մի՛ պարծեսցիս. (Ոսկ. եբր.։)
Տո՛ւք ագանելիս ոտից դորա. (Ճառընտ. ՟Բ։)
cf. Ամոք.
Բարեխառն. մեղմ. կակուղ, անուշ. ի թիտալլը, միւթետիլ.
Ամոքախառն օդ։ Ամոքախառն խառնուածովն. (Վեցօր. ՟Ե։)
seasoning, sauce.
παράρτυσις, ἤδυσμα conditura, condimentum Համեմումն. յօրինուած համեմիւք. հանդերձանք համեղութեան. թէրպիյէ.
Կազմութեամբ պատրաստութեան, եւ համեմոցն ամոքանօք (յն. մի բառ)։ Հացք եւ աղ առանց ամոքանաց. անխմոր են հացքն, եւ աղն անխառն. (Փիլ. տեսական.։)
to soften, to calm, to compose;
to conciliate, to appease, to allay, to pacify, to reconcile;
to affect, to move, to touch;
to abate, to diminish;
to sooth, to caress;
to engage, to win over, to persuade.
որ եւ ՀԱՄՈՔՍԵԼ. εὑδοκέω, παραρτύω, συγκεράννυμι placo, complacere facio, commiseo, tempero, apparo, condo Բարեխառնել. անուշել. մեղմել. հաճել, հաճոյական գործել. համեղ առնել. համեմել. համոզել. կակղել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. անուշցնել, կակղցնել. տինտիրմէք. միւլայիմ՝ թէսքին էթմէք, կէվշէթմէք. ի թիմատ վերմէք.
Ամոքեսցէ զկեանս իւր իբրեւ զվարձկան։ Չամոքելոցն ի հնազանդութիւն. (Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 6։ Եբր. ՟Դ. 2։)
Հաց կերակուր, եւ խորտիկ՝ աղ. որոց էր երբէք, զի եւ զոպայ համեմով ամոքեալ լինէր. (Փիլ. տեսական.։)
Ըստ դեղոցն (այս ինքն մահադեղոցն) չարութեան, որ ամոքեալ է մեղու. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Բ։)
Զկաւոյն կնատութիւնն յարդիւ իմն ամոքեն, եւ այնպէս՝ առնեն կարծրագոյն զլոյծն։ Յառաքելական ամոքելի զանգուածոյն էին. (Սեբեր. ՟Դ. ՟Է։)
Նմա է կարելի՝ զվէր ցաւոցն ամոքել։ Զցասումն սրտի ամոքել. (Լմբ. սղ.։)
Եփել. մանաւանդ՝ մարսել. ἕψω, πέπτω, συνπέπτω կամ πέττω, πέσσω coquo, concoquo, digero. պիշիրմէք. սինտիրմէք. հազմ եթմէք.
Զոմանս (ի ձկանց) ի սանի հանդերձ պոսիդոնիւ (ջրով) ամոքեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Լերդին ընկալեալ յորովայնէն զնիւթն՝ ամոքէ, եւ նմանեցուցանէ իւր։ Փայծաղն ոչ փոքր ինչ նպաստ լինի առ ի յամոքել (զկերեալ կերակուրն)։ Բարութեամբ եղեալքն, որդոն՝ ամոքելն եւ աճելն։ Ամոքելն եւ աճելն ո՛չ կամաւոր է, եւ ոչ ակամայ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Ա։)
appeasement, assuagement, moderation, abatement;
inducement, persuasion.
Ամոքելն, եւ իլն. ամոքանք, որպէս մեղմութիւն կամ մեղկութիւն.
Ամոքումն եւ զղջումն եւ արհաւիրք խռովութեան տիրէ նմին. (Լմբ. սղ.։)
Որպէս մարսումն կերակրոյ. πέψς conconctio, digestio. հազմ.
Խարտեաշն մաղձ առ ի յամոքումն կատարէ, եւ շարժէ զարտաքս ելանել. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Է։)
cloud;
— փոշւոյ՝ ծխբյ, a cloud of dust, smoke.
ԱՄՊ գրի եւ ԱՄԲ. (լծ. ամբար, եւ ումպ) νεφέλη, νέφος nubes. պուլութ, էպր, սէհապ. Գոլոշի ջրոյ եւ երկրի՝ ջերմութեամբ արեւու վերացեալ՝ դիզացեալ թանձրացեալ յօդս. կամ մէգ ի բարձու, անձրեւաբեր, հողմակոծեալ, եւ հողմաբեր, եւ հովանի ի վերայ երկրի.
Ամպ է թանձրութիւն գոլորշատեսակ թաղկեալ՝ ծննդական ջրոյ. (Արիստ. աշխ.։)
Ամպք ցօղեցին զջուր։ Ծրարէ զջուր յամպս իւր։ Ամպք անջրդիք հողմակոծեալք։ Հողմ հիւսիսոյ զամպս յարուցանէ (այս ինքն ի վեր յարուցանէ, ըստ յն)։ Սիւն ամպոյ (իբր ամպեղէն)։ Ամպ միգախառն, կամ թեթեւ, մեծ, լուսաւոր։ Իբրեւ զամպ ջնջեալ յերկնից։ Անցցեն կեանք մեր իբրեւ զհետս ամպոց։ Ընդ ամպս երկնից. եւ այլն։
Ամպ խտացեալ կամ լրթագոյն, ահագնատեսիլ, կարկտաբեր, անձրեւաձիր, հրածին, լուսարփի. (Պիտ.։ Նար. եւ այլն։)
Գամ ես յամպոյ։ Ամպովքն զհրամանսն կատարէ. (Ագաթ.։)
Յանկարծակի խտացան ամպովք երկինք. (Լաստ.։)
Ամպ անջուր հալածի ի հողմոց. (Նեղոս.։)
Որպէս բառ ռմկ. (լծ. ընդ հյ. ումպ, ըմպել. եւ թ. էմմէք, որ է ծծել. ) Բոյսն եւ ճճին սպնդոյ, կամ սպունգ. սպունկ. սիւնկէր.
Սպունկն աման որ ի ծովն լինի. զոր մարդիկ ամպ անուանեն. (Զքր. կթ.։)
having the colour or appearance of a cloud.
ἑπινεφής nubilis, nubibus tectus, subductus Որ ինչ է ի գոյն ամպոյ. մթագոյն. ամպախառն.
Արեգակն շող ամպագոյն ի վերայ ծագեաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 22։ (Իսկ իբր ամպատեսիլ՝ ըստ յն. ասի))
moving towards the clouds, rising to the clouds.
Որ խաղայ ընդ ամպս. եւ խաղալով ընդ ամպս.
Վասն ահաւոր եւ ամպախաղաց գալստեան իւրոյ։ Յահաւոր եւ յամպախաղաց գալստեան քո Տէր. (Ագաթ.։) (Շար.։)
Ձագախառնեալ ազգըս մարդկան, ամպախաղաց յերկինս թռեան. (Գանձ.։)
Կամ ուր ամպք խաղան եւ յածին. պարունակ օդոց.
Յերկրէ մինչեւ յերկինս հինգ պարունակք են. առաջին՝ ամպախաղացն, երկրորդ՝ լուսինն, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)
which produces clouds.
Ծնօղ կամ պատճառօղ ամպոց. ամպաբեր.
Ուստի՞ ծնանին օդք ամպածինք, եւ ի նոսին սպառին. (Ագաթ.։ (Իսկ իբր յամպոյ ծնեալ, որպէս մակդիր յուշկապարկաց կամ կենտաւրոսաց։))
to be transformed into clouds, to become clouds.
Ամպ լինել. լինել որպէս զամպ. ամպ դառնալ. պուլութ լանմագ.
Չեւ եւս է թանձրացեալ եւ ամպացեալ օդն. (Եզնիկ.։)
voluntary.
Որ կայցէ կամք անձին կամ այռոց. կամաւոր. եւ Կամակատար. կամակ. եւ Կամեցողական.
Կամական շարժմունք. (Եզնիկ.։)
Զո միշտ իւր կամակն չորեքկերպեան կենդանեօքն օրհնաբանեն. (Զքր. կթ. ծն.։)
Բնութեամբ կամական գոլով մարդ. յն. Դամասկ. (։)
Ասեմք ինչ եւ կրեմք ի մտի զմեղս՝ կամկանս ինչ, կամ ծաղրականս, կամ խանդաղականս բան. (Վրք. հց. ՟Զ. ձ։)
wilful, headstrong, froward.
Որ կացուցանէ կամ պնդէ զկամս իւր. անձնահաճ. կամակոր, իր քեֆը պաշտօղ.
agreeing with, privy to, instrumental in;
accomplice, partaker in;
— լինել, to be a party to or instrumental in, to agree with, to approve of, to consent to.
ὀμόνοος բայիւ ὀμονοέω, συνευδοκέω concors, consentiens, complacens Համակամ. համախոհ. մեկ սիրտ՝ մեկ հոգի.
Առ ի կոտորումն նմին եւ կամակցաղ նորա. (Եսթ. ՟Ժ՟Դ. 13։)
Կամակից էք գործոց հարցն ձեռոց։ Որ կամակիցն լինին գործելեացն. (Վկ. ՟Ժ՟Ա. 48։ Հռ. ՟Ա. 32։)
Կամակից էին ընդ տէրութիւն պապայ. (Խոր. ՟Գ. 36։)
Խարհրդակից իւր եւ կամակից կացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
Բնութիւնս քարշօղ, եւ հեշտութիւնն գող, եւ մարմինս կամակից. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
pleasure, contentment.
Հեշտ կանակութիւնք. հեշտալիք մարմնոյ. փափկութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 230։)
to consent to, to agree with, to approve of.
Տէր մեր յիսուս քրիստոս հօր ակնարկութեացն կամակցեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ա։)
Հարկեցուցանէին զնա կամակցել եւ միաբանել անօգուտ խորհրդին. (Ղեւոնդ.։)
Յուդիթ ընդ իւրումնաժշտին կամակցեալ՝ զայլազգին զողոփոռնէ սատակեաց։ Տուբիթ ընդ հրեշտակին կամակցեա՛լ զայրասպան յիւմէ ամուսնոյն ի բաց կապեաց, եւ զհօր իւրոյ զաչսն եբաց. (Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
consent, accord, complicity.
ὀμόνοια, εὑγνωμοσύνη, διάθεσις concordia, adfectio, complacentia. Համակամութիւն. միաբան հաւանութիւն. հաճութիւն. յօժարութիւն. թոյլտուութիւն. զիջումն.
Կամակցութեամբ երանելի եղբարցն իւրոց եւ սիրելեաց. (Փարպ.։)
Եթէ աստուծոյ կամակցութեամբն դարձցուք ի տուն. (Աթ. ՟Բ։)
Ի սուրբսն բարեացն է միայն կամակցութիւն եւ հատուցումն. իսկ արդարոյն՝ եւ չարեացն է փորձութիւն, եւ հատուցումն. (Բրս. հց.։)
Ի բաց ընկենլի է յեղբայրակցութենէն զանվայելուչ կռիւ եւ զբաժանեալ կամակցութիւն. (Բրս. ճգն.։ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Որպէս այլ բանքն ոչ էին տկարութեան, այլ կամակցութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։)
to commit suicide
ԿԱՄԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. Կամաւ մահ բերել անձին. անձնասպան լինել.
Իւրովի երթալով, եւ կամամահ լինելով. (Երզն. մտթ.։)
ideal, fantastic, chimerical.
Ըստ կամի մտածեալ, մտացածին. մակամտածական, իր մտքէն խելքէն հնարած, շինծու.
Ոչինչ կամամտածական, եւ ոչինչ անպատշաճ ի սմա յարմարելով բան. (Խոր. ՟Ա. 18։)
cf. Կամայ.
ἐκούσιος . Կամաւորական. կամայ. կամաւոր. իսկ յոքն. τὰ ἐκούσια կամաւոր նուէրք, ռմկ. սրտէն փրթածը.
Կամայական յանձառութիւն, կամ կամարարութիւն, կամ սահմանս արկանել անձին. (Նար. ՟Հ՟Բ։ Արծր. յռջբ։ Ագաթ.։)
wilful, selfwilled, stubborn.
Պաշտօղ զիւր կամս.
Ընդունայն եղեւ հրաժարումն քո յաշխարհէս, յորժամ ի կամապաշտ բարուցդ ոչ մերկացար. (Մաշկ.։)