audible;
that hears;
— առնել, to cause to hearken to, to cause to grant;
— լինել, to be heard or listened to;
to be hearkened to;
— եղեն աղօթք քո, your prayers have been heard;
— եղեն դից մաղթանք նորա, the gods grant him.
· Calfa
ԶԻ լսելի լիցի ձայն պաղատանաց նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
to hear;
to give audience to, to listen to;
to grant, to hearken to the prayer of;
to understand;
— զչար հոտ, to perceive the odour;
չլսելոյն, չլուելոյն առնել, to turn a deaf ear to;
լուայ զի, I have heard it said that;
լուարուք ինձ, listen to me, hear me;
լուր մեզ, hearken to us, grant our prayer;
ոչ լսեն ինձ, they do not listen to me.
· Calfa
Չգթամք, չլուելոյն առնեմք զպաղատանս նոցա. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ.) (այսինքն չլսելոյ, կամ իբր ոչ լուալ. յն. ոչ խոնարհիմք ի պաղատանս նոցա)։
earnest prayer, urgent entreaty, lively instance.
· Calfa
Խորովմամբ սրտի աղերսանք. գորովալիր պաղատանք.
to suffer, to be afflicted;
to sympathise, to have pity or compassion on;
to entreat earnestly;
to be roasted.
· Calfa
ἑκκαίομαι, ἁλγέω exuror, doleo παρακαλῶ rogo. Աղեկիզիլ. մորմոքիլ. գորովիլ. տոչորիլ սրտի. կսկծիլ. գթալ. եւ Գութ արկանել. պաղատիլ.
cf. Խստակրօնութիւն.
· Calfa
Զպաղատանս արտասուաբերս եւ զխստամբերութիւնս. (Ագաթ.։)
to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.
· Calfa
Կրկնեալ պարանոց։ Ծունր պաղատանաց կրկնեցի։ Զկապն երեքկին սովիմբ կրկնեցեր։ Կրկնեսցի ի նոյն կարգ բանի։ Զի մի՛ կրկնեսցին կրկին քեզ չարիք. (Նար.։)
cf. Պալատն.
· Calfa
Առաքեաց գան տիոքոս յարդարիչ իւրոյ պաղատանն. (Խոր. Գ. 5։)
Ապանաւ (կայսրն) ի պաղատան։ Մեռաւ ի պաղատան. (Եւս. քր։)
Յարուցեալ չոգաւ ի դուռն պաղատին. (Ոսկիփոր։)
(Վասն նոր հռովմայ) պաղատն ասեն, որ թարգմանի արքունի. (Փարպ։)
Վասն հաւատարիմ թագաւորին եւ ամենայն պաղատին (կամ պաղատան). (Ոսկ. պտրգ։)
Գայ ի պաղատէ անտի բազում իւիք զբաղեալ։ Նստաւ անդէն ի պաղատին. (Ճ. Ժ։)
Դարձաւ թագաւորն կոստանդիանոս ի պաղատան։ Զսուրբ հայրապետն սեղբեստրոս ընդ իւր տանէր ի պաղատանն. (որպէս թէ ուղր. իցէ Պաղատան)։ Եփիմիանոս ի պալատն իւր ունէր շինեալ եկեղեցի։ Ի պալատին եկաց ամս քառասուն։ Ներքինի մի ի պալատէ անտի է. եւ այլն. (Վրք հց։)
Անդէն իսկ ի պաղատ թագաւորին պարսից. (Պտմ. վր։)
Զաշխարհ իբրեւ զթագաւորութիւն ստեղծ, եւ զդրախտն որպէս պաղատ թագաւորի. (Ոսկիփոր։ Իսկ Վրդն. պտմ.)
Զպատուական թագն եւ զպաղատն առաքէ ի տուն հօր իւրոյ. թուի յայտ առնել զպալասական զարդս, կամ զվաղակաւոր, եւ այլն։
palace, hall;
court;
hotel.
· Calfa
Առաքեաց գան տիոքոս յարդարիչ իւրոյ պաղատանն. (Խոր. Գ. 5։)
Ապանաւ (կայսրն) ի պաղատան։ Մեռաւ ի պաղատան. (Եւս. քր։)
Յարուցեալ չոգաւ ի դուռն պաղատին. (Ոսկիփոր։)
(Վասն նոր հռովմայ) պաղատն ասեն, որ թարգմանի արքունի. (Փարպ։)
Վասն հաւատարիմ թագաւորին եւ ամենայն պաղատին (կամ պաղատան). (Ոսկ. պտրգ։)
Գայ ի պաղատէ անտի բազում իւիք զբաղեալ։ Նստաւ անդէն ի պաղատին. (Ճ. Ժ։)
Դարձաւ թագաւորն կոստանդիանոս ի պաղատան։ Զսուրբ հայրապետն սեղբեստրոս ընդ իւր տանէր ի պաղատանն. (որպէս թէ ուղր. իցէ Պաղատան)։ Եփիմիանոս ի պալատն իւր ունէր շինեալ եկեղեցի։ Ի պալատին եկաց ամս քառասուն։ Ներքինի մի ի պալատէ անտի է. եւ այլն. (Վրք հց։)
Անդէն իսկ ի պաղատ թագաւորին պարսից. (Պտմ. վր։)
Զաշխարհ իբրեւ զթագաւորութիւն ստեղծ, եւ զդրախտն որպէս պաղատ թագաւորի. (Ոսկիփոր։ Իսկ Վրդն. պտմ.)
Զպատուական թագն եւ զպաղատն առաքէ ի տուն հօր իւրոյ. թուի յայտ առնել զպալասական զարդս, կամ զվաղակաւոր, եւ այլն։
crowned splendidly, wearing a brilliant crown.
· Calfa
Մատուցեալ ի յօգոստաբնակ պայծառապսակ պատկառատեսակն պաղատ՝ զինուորէր. (Նար. խչ.։)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
· Calfa
λατρεύω colo, adoro σέβομαι, εὑσεβέω pie colo λιτανεύω supplico. Կրօնաւորութեամբ մեծարել զԱստուած. յարգել զնա երկրպագութեամբ, պատարագօք, պաղատանօք, եւ մանաւանդ հաւատարիմ եւ վայելչական ծառայութեամբ.
worship, adoration;
service;
— առնուլ, to be served or ministered to.
· Calfa
Ի խորհուրդ պաշտման պաղատանաց. (Ժմ.։)
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
· Calfa
Մեր արեգակս (այսինքն արեգակնս)։ Այս իմացումս. զայս իմացումս։ Զի՞նչ էր պատահմունս (այսինքն պատահմունքս)։ Մերձեսցի յունկն քո ջերմագոյն պաղատանս մեր (այսինքն պաղատանքս). (Դիոն. ածայ.։ Լմբ. առակ. եւ հմբ։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Պարկեշտ.
· Calfa
Որ ոք եւ առցէ զայս դեղ մաղթանաց այսր մատենի պարկեշտականի՝ պաղատել սովաւ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
cf. Պտուտեմ;
to screw, to screw down or on;
to feel giddy, dizzy, to have a swimming in the head.
· Calfa
Ոչ հնար էր յիշխանացդ պաղատան՝ մանաւանդ յայդմանէ՝ որ զբոլորն պտուտկէ չարսի։ Զպտուտկեալ չարն շիջուցանել. (Մագ. ՟Ի՟Է. եւ ՟Ի՟Թ։)
cf. Գորովագութ.
· Calfa
Ջերմագութ սրտի։ Ջերմագութ գորովով։ Ջերմագութ սէրդ ձեր։ Ջերմագութ պաղատանօք։ Ըղձիւն իմն եւ ջերմագութ հայեցուածով. (Խոսր.։ Ոսկ. մելիտ.։ Մծբ. ՟Ծ՟Բ։ Պիտ.։)
cf. Վիրաւոր.
· Calfa
Վիրածն յորժամ տեսանիցէ զբժիշկն, զի կտրել զվէրսն կամիցի, ահագին համարի։ Մի՛տ դիր այնոցիկ՝ որք անձանց մեղացն զգայցեն, զիա՛րդ քան զվիրածսն դառնագոյնս պաղատին. (Սեբեր. ՟Թ։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
cf. Սիրելապէս.
· Calfa
Մայր կենաց, հրամանաւ սիրողապէս, եւ հայեցմամբ պաղատանաց բարեխօսեա. (Սկեւռ. աղ.։)
woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.
· Calfa
Պահս սրբել, եւ պաղատանս քարոզել վայիւք հրամայէր. (Արշ.։)
woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.
· Calfa
Պահս սրբել, եւ պաղատանս քարոզել վայիւք հրամայէր. (Արշ.։)
turn, circuit, return;
reference;
reduction;
increase;
burden (of a song);
conversion, change;
— յետս or ընդ կրունկն, recoil, putting or drawing back, retreat;
— հիւանդութեան, paroxysm;
— փոխարինի, recompense, return;
retaliation, compensation, retribution;
— առնել, to turn, to turn about, to return;
again.
· Calfa
cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
prep. adv. — ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
prep. adv. — յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.
· Calfa
Մերկանան, ընչաթափ առնեն ի դէմս հարկահանութեան։ Ոչ ուսանել, այլ ի դէմս ուսանելոյ պաղատանս առաջի դնէ. (Ոսկ. ես.։)
loud lamentation, grievous complaint, crying, whining, howl, shriek;
— բառնալ, to lament or cry loudly, to utter or set up loud shrieks cries, to mourn, to bewail or weep aloud, to complain, to moan, to wail, to squeak, to whine, to howl, to shriek.
· Calfa
Կականս պաղատանաց արկանէր առաջի. (Մեսր. երէց.։)
to shine, to glitter, to gleam, to flash, to sparkle, to glisten, to be resplendent;
to cause to shine, to give a lustre or brightness to, to polish, to furbish, to burnish;
խնդութիւն փայլէ յաչս նորա, joy shines in his looks.
· Calfa
Որ հանապաղատես յիշատակ երեւեալ տեառն՝ Յակոբայ զաւակին փայլիցէ։ Արեգակնապէս փայլէ ընդ երկնաւս։ Յանմատոյց լուսոյն փայլեցին իբրեւ զարեգակն։ Հուր աստուածութեանն փայլեաց ի դիմաց նորա։ Փայլեաց յերեսաց պատկերին որպէս լոյս. (Ագաթ.։ Խոր. վրդվռ.։ Յհ. կթ.։ Շ. մտթ.։ ՃՃ.։)
affecting, moving, touching;
amiable, dear;
offscum, offscouring, cf. Ջնջան;
— առնել, ասել, to conjure, to beseech, to entreat, to beg, to supplicate.
· Calfa
Աղօթք աղերսալիք, եւ պաղատանք փարելիք. (Ագաթ.։ եւ Խոր. հռիփս.։)
built with taste, embellished.
· Calfa
Ըստ մասանց գիտոյից օժնդակութեան քաղաքայարգար ապարանից թագաւորական պաղատի. (Արծր.)
agreeable, sweet to the ear, gentle, docile, submissive.
· Calfa
Մերձ ես ահա պաղատաւորդ (տիրամայր) առ քաղցրալուրն. (Սկեւռ. աղ.։)
magnanimous, generous.
· Calfa
Մեծամեծք պաղատան եւ վեհանձունք ընդ առաջի նորա ելցին. (Կաղանկտ.։)
instead of, in the place of, for;
cf. Փոխանորդ.
· Calfa
Փոխան հայցեմ.. . Փոխան պաղատիմ։ Փոխան աղաչեմ. (Խոսր.։ Երզն. լս.։)
cf. Տառապանք.
· Calfa
Հոսմամբ արտասուացն, տուայտանօք տխրութեան դիմացն եւ ես պաղատիմ։ Նար. (՟Ժ՟Ը։)
herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.
· Calfa
Քարոզ կարդաց ահարոն, եւ ասէ, տօն տեառն առ վաղիւ։ Հրամայեաց մովսէս քարոզ կարդալ ի բանակին։ Քարո՛զ կարդացէք (կամ քարոզեցէ՛ք) պաղատանս։ Ընդ ամենայն քաղաքս քարոզ տաջիք կարդալ։ Քարոզ կարդասցի ընդ հրապարակս քաղաքիս.եւ այլն։
to whisper, to make false or indiscreet reports, to report, to tell tales, to detract, to intrigue, to denounce, to defame.
· Calfa
Քսեցին առ դաւիթ կիւրապաղատն, եթէ զգլուխ քո խնդրեն. (Պտմ. վր.։)
huntsman, hunter.
· Calfa
(-նւոյ, -նեաց) «որսորդ» Փիլ. լին. 371. (շփռթ է Պիտ. թ. 5 հատուածում, ուր կարող է թէ՛ «որսորդ» և թէ մանաւանդ «որսի շուն» նշանակել). որից ասպականա-սպաս, որ մէկ անգամ գործածուած է Նար. լե. էջ 97.-«Ընդ քանանուհւոյն ձայնի ի խորոց սրտիս պաղատիմ, սովեցելոյս ասպականաս-պաս կաղկանձողական ամենաթշուառ վը-տանգաւորիս, ապրուստ կերակրոյ փշրանաց հացի ի բազմազեշտ քո սեղանոյ մասնաւո-րեսցես»։ Այստեղ ամբողջը ակնարկութիւն է Մտթ. ժե 27 Քանանացի կնոջ և յատկապէս «Քանզի և շունք կերակրին ի փշրանաց ան-ևելոց ի սեղանոյ տեառն իւրեանց» հատուա-ծի։ Լծ. Նար. լե. մեկնում է «շան ուտելիք. լափ» (անշուշտ սպաս «թանապուր» բառից կարծելով), ՀՀԲ «շան կերակրոյ սպասող կամ յուսացող», ՓԲ «որսական շան նման կերակրոյ սպասող», Աւետիքեան, Մեկն. Նարեկի, Վենետ. 1859, էջ 194 «սպասաւոր կամ ծառայող որսորդի, որ է շուն» (ասպա-կանի+սպաս բառերից) և էջ 553 «շան պէս սաասող կամ ձիանց պահապան»։ Իսկ ես կարծում եմ, որ ասպականասպաս նշանաևում է «կերակրի մնացորդներին սպասող» և կազմւած է ո՛չ թէ ասպականի «որսորդ կամ շուն», այլ ասպակ «կերակրի մնացորդ» բա-ռից. ըստ այսմ ասպականասպաս ճիշտ այն է՝ ինչ որ Ոսկ. պօղ. ա. 459 «շունք սեղանոյն ասպակի սպասիզեն»։ ՆՀԲ ուզում է հանել ասպ «ձի» բառից
weeping, wailing, noise;
— գործել, to weep;
prep. adv. on, up, above;
more, very, much.
· Calfa
ԳՒՌ (dialectal) Ըստ Ս. Մովսիսեանի (նամակ 192x սեպտ. 27) նոյնից է գերի գործել Բլ. «լալով աղերսել, խնդրել, պաղատիլ» ոձը։
that searches, inquisitive;
bold, brazenfaced, impudent, importunate, troublesome.
· Calfa
«հետարորիր, հետամուտ, յանդուգն չիրբ» Ոսկ. ա. թես. և Բ. կոր. Սամ. երէց. ո՛րից ժտել «պաղատիլ, առանց ձանձրանա-լու՝ երեսը պնդած աղաչել» Սղ. լղ. 4. «յան-ղըդնիլ» Ոսկ. մ. ա. գ. 37. Օրին. ժբ. 17. ժզ. 5. «ի վերայ հասանել, լաւ հասկանալ» Մագ. գամագտ. ժտիլ ՍԳր. Ոսկ. Եղն. Եւս. քր. ժտե-ցուցանել Եզն. ժտազոյն Ոսկ. մ. բ. 10. ժտութիւն Ղկ. ժա. 8. Ոսկ. ես. անժտելի ԱԲ. նխալմամբ գրուած է ժխտիլ Վեցօր. Ոսկ մտթ., որ պէտք է ուղղել ժտիլ։
captive, slave, prisoner;
— վարիլ, to be prisoner;
— ունել, to keep prisoner;
— վարել, to bring captive.
· Calfa
ԳՒՌ (dialectal) Տփ. գէ՛րի, Ալշ. Ախց. Խրբ. Մշ Սեբ. գ'էրի, Սլմ. կերի, Վն. կ'երի, Ոզմ. գ'երէ՛, Մկ. կ'երը'։-Նոր բառեր են՝ գերա-նալ, գերեկնալ «թախանձել, պաղատիլ»։
importunity, instance, solicitation, entroaty;
grief, sorrow, trouble;
—ք, dowry, marriage-portion, dower;
— արկանել, to solicit earnestly, to importune, to entreat, cf. Թախանձեմ.
· Calfa
(գրուած նաև թախանծ, թա-ղանձ), ի հլ. «ձանձրացնելու աստիճան ա-ղաչանք, պաղատանք» Եւս. քր. Ոսկ. կող, «տխրութիւն, նեղութիւն» Եփր. թգ. Արշ. Ճա-ռընտ, որից թախանձել «ձանձրացնել» ՍԳր. Ոսկ. ես. և մ. գ. 3. «նեղուիլ, կարօտիլ» Ոսկ. եբր. թախանձելի «տաղտկալի» Ոսկ. մ. ա 15. թախանձեցուցանել «ձանձրացնել» Դատ. ժզ. 16. թախանձութին «թախանձանք» Ոսկ. Ա. տիմ. «նեղութիւն, դժկամակութիւն» Սե-բեր. թախանձալից «թախծալից» Փարպ. ո-գեթախանձ Մարաթ. բազմաթախանձ «մարդ նեղացնող» Ոսկ. Ա. տիմ. (անստոյգ է ՋԲ-ի թախանձք «օժիտ» ձևը)։ Բառիս կրկին նշա-նակութեանց համար հմմտ. ֆրանս. ennui «ձանձրոյթ. 2. մեծ նեղութիւն, ցաւ, տա-ռապանք»։
cf. Մաղթանք.
· Calfa
, ի հլ. «աղօթք, մաղթանք» Պղատ. օրին. Շնորհ. որից մաղթել «աղօթել, պաղատիլ, բարեխօսել» Իմ. ժգ. 18. Խոր. Պղատ. տիմ. և օրին. մաղթանք Խոր. մաղ-թութիւն Պղատ. տիմ. և օրին. մաղթակիր Դիոն. եկեղ. մաղթական Մագ. նոր գրակա-նում մաղթել նշանակում է «մէկին մի լաւ բան ցանկանալ», որից բարեմաղթել, բարե-մաղթութիւն։
asa or assa-foetida (gum);
adhesive past.
· Calfa
, ի հլ. «աղօթք, մաղթանք» Պղատ. օրին. Շնորհ. որից մաղթել «աղօթել, պաղատիլ, բարեխօսել» Իմ. ժգ. 18. Խոր. Պղատ. տիմ. և օրին. մաղթանք Խոր. մաղ-թութիւն Պղատ. տիմ. և օրին. մաղթակիր Դիոն. եկեղ. մաղթական Մագ. նոր գրակա-նում մաղթել նշանակում է «մէկին մի լաւ բան ցանկանալ», որից բարեմաղթել, բարե-մաղթութիւն։
high-way;
thoroughfare, broad street.
· Calfa
, ի հլ. «հրապարակ, քաղաքա-մէջ, լայն ճամբայ» Ագաթ. Բուզ. էջ 16 (յգ. ևեռ. պողոտայից). Ոսկ. ես. 248. Սեբ. 23. ննորհ. ընդհ. գրուած նաև պաղատալ 3հ կթ. պողոտ ՋԲ և ԱԲ.
sour, rough, sharp, acerb, hard, tart, astringent, acrid, pungent;
— գինի, racy or brisk wine.
· Calfa
Հիւնք. համառօտուած պաղատիտ բառից։