dog-tick, ricinus caninus.
· Calfa
κυνόμυια musca canina. Շան ճանճ. տիզ. է՝ որ բոլորշի ողորկ՝ պնդամաշկսպիտակ, եւ է՝ որ տափարակ, կարմիր, ճանկաւոր, ոսպնաչափ. որ չարաչար ծծէ զարիւն շան, եւ քոսոտ առնէ զնա. կէնէ՛, լէշա. եբր. առօպ.
to cool, to damp, to estrange;
to avert, to remove.
· Calfa
Զի եւ ոչ չարաչար ջախջախումն ոսկերաց ծնօտիցս իմոց ուծացոյց զիս ի յաստուծոյ նմոյ. (Ճ. ՟Բ.։)
straight, direct, perpendicular;
directly, quite straight, perpendicularly, apeak.
· Calfa
Ոչ չարաչար ծանեար, այլ ուղղորդ փառաւորեցեր։ Յարաժամ տեսանել զտէր, եւ ուղղո՛րդ հայել, եւ ոչ իւիք աղտեղեօք տեսութեանցն գարշանալ. (Անթիպատր.։ Նիւս. երգ.։)
as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.
· Calfa
Դիւահարք երկու չարաչարք յոյժ, որպէս զի չէր հնար ումեք անցանել ընդ այն ճանապարհ։ Բժշկեաց զնա, որպէս զի համրն եւ կոյրն խօսիցի եւ տեսանիցէ։ Որպէս զի լինել նմա հինգերորդ յաբրահամէ։ Տաց քեզ, որպէս զի ոչ եղեւ նման քեզ ի թագաւորս.եւ այլն։
cf. Որչափ.
· Calfa
Ընդդէմ ո՛րքանեաց անուանց լրբին։ Յո՛րքանեաց չարաչար հայհոյութեանց պտոյտս ընկղմիս։ Ո՞րքանեօք երկայնմտութեամբք համբերեսցես այսքանեաց պարտուց. (Առ որս. ՟Զ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Նար. ՟Ժ՟Զ։)
s. med. herpes, tetter, ring-worm, impetigo.
· Calfa
ՈՐՔԻՆ կամ ՈՐՔԻՒՆ λειχήν impetigo, scabies saniosa. գրի եւ ԵՐՔՈՅՆ. ռմկ. հերքուն. Եռք եւ վէրք՝ չարաչար կեղոց. ազգ քաղցկեղի թեթեւ, մարմաջ. քարցկէղ.
to render, to restore, to give back;
to pay, to discharge, to acquit;
to disburse, to lay out;
to recompense, to satisfy, to make amends, to compensate, to indemnify;
to cut;
— ի ստենէ, to wean, to take from the breast;
— զփոխարէնն, to render like for like, to requite;
— զվնասն, to make up for, to indemnify for;
— չար փոխանակ բարւոյ, չար — երախտեաց, to render evil for good;
— զմեղս հարանց՝ որդւոյ, to revenge the sins of the fathers upon the children;
—ցեր ինձ բարիս, եւ ես —ցի քեզ չարիս, I have rendered you evil for good;
աստուած հատուսցէ քեզ ի բարիս, may God reward you;
cf. Հատուցումն.
· Calfa
Հատո՛ զչարաչար հեծութիւնս. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
to bite, to nibble.
· Calfa
δάκνω mordeo Ստէպ եւ չարաչար խածանել. (իրօք կամ նմանութեամբ). խածխծել.
pungent, stinging, sharp;
s. bot. dwarf holly.
· Calfa
ազգ փչոց չարաչար խայթիչ խոցոտիչ.
to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.
· Calfa
συγχέω confundo συμμίγνυμι, ἁναμίγνυμι commisceo μίγνυμι misceo. Խառնակ կացուցանել. չարաչար խառնել. շփոթել.
ill-used, ill-treated;
— առնեմ, to abuse, to misuse, to make a bad or ill use of.
· Calfa
որ վարի խառնակեցիկ վարուք. անխտիր. անարգել. չարաչար ի վար արկեալ.
destiny, predestination, fate, fatality;
doom, star, fortune;
դառն, վեհ —, fatal, high destiny.
· Calfa
εἰμαρμένη, μοῖρα, πεπρωμένη, -νον , τύχη fatum, parca, fortuna. Բախտ եւ վիճակ հեթանոսական՝ որպէս թէ գրեալ ի ճակատ մարդոյ, իբրու վճիռ դիպուածոց անհրաժեշտ. սահման եւ հրաման անյեղլի, չարաչար իմանալով զնախախնամութիւնն, եւ զկամս աստուծոյ զդրական կամ զթոյլտուական. ճակտին գրածը.
to tear;
to haul, to drag or draw along.
· Calfa
ՃՈՂՔԵԼ. (լծ. Ճեղքել) Ձգձգելով պատառոտել, չարաչար ճողել եւ փետել. քաշքշել, ճղքրտել, փետտել.
cf. Կիզում.
· Calfa
ԿԻԶԵՄ որ եւ ԿԻԶԱՆԵԼ, ԿԻԶՈՒԼ. Տոչորել. չարաչար այրել. ծախել. էրել մրկել. եագմագ.
biting, sharp, acute, caustic, poignant;
— առնել, to burn, to scorch;
to pain, to torture.
· Calfa
Կծութեամբ կծանօղ. չարաչար կճօղ, խայթօղ, կսկծցնօղ.
death, decease, departure from this life;
massacre, slaughter, carnage, butchery;
plague;
— անասնոց, epizooty, murrain, rot;
—ունք, mortality;
արհաւիրք —ու, pangs, terrors of death;
վճիռ —ու, sentence, decree of death;
—ու չափ, mortally, to death;
at the cost of one's life;
մեղք —ու չափ, deadly or mortal sin;
այն հիւանդութիւն չէ ի —, that illness is not to death, not mortal, or fatal;
քեւ մազապուր եղէ ի —ուանէ, I owe you my life;
բնական, երջանիկ, փառաւոր, յաւերժական —, natural, happy, glorious, eternal death;
յանկարծական, անճողոպրելի, բռնական, տարաժամ, եղեռնական, աղետալի, ողբալի, ցաւագին, ամօթապարտ, խայտառակ —, sudden, certain, violent or unnatural, untimely, tragical, sad, deplorable, painful, shameful, ignominious death;
մերձ ի — լինել, to be dying, near one's last moment, to breathe one's last, to be at the point of death, at the last gasp;
ի դրունս —ու հասանել, to be at death's door;
հիւանդանալ ի —, to be deadly sick;
բնական —ուամբ մեռանել, to die a natural death;
ընդ —ուամբ արկանել, —ու պարտ առնել, to sentence, to condemn to death;
ի — մատնել, տալ ի —, —ու սպանանել, to deliver to death, to put to death;
երթալ ի —, to go in search of death;
to rush on death;
դիմագրաւ լինել, խիզախել ի —, to face, to dare death;
խնդրել — անձին, to desire, to wish for death;
երկնչել ի —ուանէ, to dread, to fear death;
—ու հասանել, to meet death;
խոցիլ առ ի —, to be mortally wounded;
զ—ու գան հարկանել, to beat to death;
—ու վախճանիլ, ճաշակել զ—, to die, to depart from this life;
ածել —ունս, to carry or bring death.
· Calfa
Զանհնարին չարաչար մահուանցն վրէժս զինուն հատուցանել ի վերայ նոցա. (Պիտ.։)
Մահք տարաժամք, եւ ախտք չարաչարք. (Եզնիկ.։)
sudden death, untimely -;
plague, pestilence, contagion, infection, mortality.
· Calfa
Մահք տարաժամք, եւ ախտք չարաչարք. (Եզնիկ.։)
spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.
· Calfa
Քակեա՛ զչարաչար հիւսմունս մանուածոյ կապանաց իմոց. (որ լինի եւ սեռ՛՛) (Սարկ. աղ.։)
democracy.
· Calfa
Այժմ են քաղաքավարութեանց երկու ոմանք իբրու մարք. միիշխանութիւն, եւ հրապարակակալութիւն. զմինն ունի սեռն պարսից, եւ զմիւսն մեք ... Եթէ եւ հրապարակակալութիւն էր ի սմա միայն լեալ ազատ արանց, ոչինչ էր թերեւս լեալն յոյժ չարաչար. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
to invent, to find out, to imagine a device, to conceive a project, to contrive;
to strive, to endeavour, to exert oneself;
to bend or apply one's mind to, to study;
to counterfeit, to feign;
cf. Հնար.
· Calfa
sinistrously, unfavourably, awkwardly, untowardly, perversely unluckily, unfortunately;
cf. Ձախողակ;
— բարեպաշտութիւն, mistaken piety;
— պատկառանք, bashfulness, sheepishness;
առ — ամօթոյ, from mere shamefacedness.
· Calfa
Ձախող օրինակաւ. խոտորնակի. չարաչար. անաջողակի. տարադէպ. ներհակ կերպով.
thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.
· Calfa
cf. Յղութիւն.
· Calfa
Չար յղացութեանն՝ չարաչար եւ ծնունդ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
· Calfa
Յոլովագոյնս մաղթեն՝ զորս չարաչար փակեցինն. (Նար. երգ.։)
great number or quantity, multitude, abundance;
plurality, multiplicity.
· Calfa
Փակէ զերկինս ի վերայ մեր դժնդակ երաշտութեամբ, եւ բանայ չարաչար յոլովութեամբ. (Մանդ. ՟Ի՟Ա։)
too, very, more, much, considerably, very much, a great deal;
— —, more and more, extremely, exorbitantly, excessively, exceedingly.
· Calfa
emulating, vying;
jealous, rival, emulous, full of emulation;
with emulation, wying with each other;
— ջանք, emulation, rivalry;
— կիրք, jealousy;
— լինել, գալ, to emulate, to vie with.
· Calfa
Նախանձընդդէմ ամենեցուն խորհեցան եւ զայլ սրբասնեալ կուսանս չարաչար քարշել. (Ճ. ՟Ա. (իբրու նախանձընդդիմութեամբ)։)
wandering, straying, aberration;
error, heresy;
seduction, perversion, subornation, corruption;
fury, mania, folly, frenzy, madness;
— մտաց, mental aberration;
ծայրայեղ —, sad extremity, excess;
բազում դպրութիունք զքեզ ի — դարձուցանեն, much learning doth make thee mad.
· Calfa
Իբրեւ ի մոլորութենէ ըմբռնեցաւ յարծաթսիրութենէն. մանաւանդ զի չարաչար է ախտն. զի քան զմոլորութիւն այն չարաչար է. (Ոսկ. մտթ.։)
to flay, to skin, to deprive of one's skin;
to cut the throat, to butcher, to slaughter;
to kill, to slay.
· Calfa
Զկէսս չարաչար մորթէին, եւ սպանանէին. (Եփր. վկ. արեւ.։)
ՄՈՐԹԵԼ. ռմկ. ոճով, իբր Խողխողել. զենուլ. ըստ յն. չարաչար սպանանել. ἁποκτείνω interficio
with the fists, with fisticuffs.
· Calfa
Մուրցացի, մրցելն. հարկանելն չարաչար, կամ մուրցաց (մօրուաց) ըմբռնել եւ հարկանել. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
finger;
finger's breadth, inch;
tune, air, strain;
բոյթ —, thumb;
ցուցական —, forefinger;
միջին —, middle finger;
մատանւոյ —, ring-finger;
փոքր —, little finger;
մատունք ոտից, toe;
յօդք մատանց, knuckles, finger joints;
մատունք նուագարանաց, keys, keyboard, stop;
մատունք սանդղոց, steps, stairs;
մատունք որթոյ, shoots, branches or tendrils of a vine;
— աստուծոյ, the finger or hand of God;
ծայրակտուր մատամբք, with maimed fingers;
ուսոյց զմատունս իմ ի պատերազմ, he taught my hands to war;
ի ծայր մատանց, at the finger's ends;
ծայր մատանց ոտից, tiptoe;
ճարճատել զմատունս, to crack one's fingers;
—ն առնել, to point at one;
to denounce;
to defame, to laugh at, to scorn;
վաստակել մատամբք, to live by one's labour;
ի մատունս գնալ, to walk on one's toes, to walk tiptoe;
յոտն ի — յառնել, to stand tiptoe;
մոռացկոտաց զ— կապել, to resolvedly to forget, to make a memorandum;
մատամբ ցուցանել, to point at with the finger, to indicate;
ծայրիւ միայն մատին ճաշակել, to taste, to taste slightly;
դնել մատունս ի վերայ բերանոյ, to place a finger on the lips, to keep silence, to be benumbed;
— անձին իւրոյ գործել, to kill oneself, to commit suicide, to make away with oneself;
— լինել իւրեանց արծաթոյն, to lavish, to waste, to squander;
արգելուլ, ըմբռնիլ մատին ի դռնամէջս, to jamb one's finger in a door;
cf. Ճիւղ;
betraying;
— լինել, եղանիլ, to give or addict oneself to, to surrender, to give in;
— լինել, to betray;
— լինել անձին or անձամբ անձին, to betray oneself, or one's own cause, to do oneself an injury;
— առնել, — եւ տուր լինել, to betray;
to be betrayed.
· Calfa
Դուք էք ձերոց անձանց մեղանչելոց, եւ մատն չարաչար տանջանացն լինելոց. (Նանայ.։)
cutting off or amputating another's finger.
· Calfa
Որ հատանէ զմատն կամ զմատունս այլոց չարաչար տանջանօք. որպիսի էին հին աղանդաւորք յաղուանս.
man consuming, causing the destruction of men.
· Calfa
καθέσθων, -ουσα comedens. Որ ծախէ սպառէ զմարդիկ. յն. չարաչար ուտօղ.
cf. Հերձեմ.
· Calfa
Յանդամոց մարմնոյն պարտ է հատանել, եւ որիշ հերձուլ, որ չարաչար միաւորեալ է. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
crib, manger;
stable;
զուարակ ի մսրոյ, a fat calf;
— or —ք բերանոյ, jaw bone or the interior of the mouth;
— or կառք մսրի, cf. Յարդգող.
· Calfa
Զկզակսն, եւ զմսուր բերանոյն խորտակել։ Մսուրք բերանոյն փշրեցան, եւ ատամունքն չարաչար ի բաց թափեցան։ Գանել քարամբք զկզակս նորա, մինչեւ ջաղջախեալ խորտակեցան մսուրք բերանոյ նորա. (Հ. կիլիկ.։ Ճ. ՟Ա. եւ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Հայեցուած.
· Calfa
Ախտաւոր հայեցմամբ։ Ի չարաչար հայեցմանէն. (Գր. հր.։ Շ. այբուբ.։)
blunted, pointless;
cut off, mutilated, maimed, mangled;
— առնել, to blunt, to render pointless;
to cut off the extremities, to mutilate, to maim, to mangle;
to lop off;
to retrench, to curtail, to abridge.
· Calfa
ԾԱՅՐԱԿՈՏՈՐ ԾԱՅՐԱԿՏՈՒՐ. ἁκροτηριάζων, -ζόμενος, ἡκροτηριασμένος , πηρωθείς mutilatus, mutilus κατακεκομμένος detruncatus, concisus. Ոյր ծայրքն են կոտորեալ. չարաչար կտրատեալ. ծայրաքաղ. խեղ. պակասաւոր. կցկտուր. ծարերը կոտրտած՝ կտրտած, կտորբրդուճ
cf. Ծայրակոտոր.
· Calfa
ԾԱՅՐԱԿՈՏՈՐ ԾԱՅՐԱԿՏՈՒՐ. ἁκροτηριάζων, -ζόμενος, ἡκροτηριασμένος , πηρωθείς mutilatus, mutilus κατακεκομμένος detruncatus, concisus. Ոյր ծայրքն են կոտորեալ. չարաչար կտրատեալ. ծայրաքաղ. խեղ. պակասաւոր. կցկտուր. ծարերը կոտրտած՝ կտրտած, կտորբրդուճ
to chew, to grind, to crunch.
· Calfa
որ չարաչար որդունքն անքուն ոչ ծասքեն եւ ծծեն զարիւնս մեր. (Ոսկիփոր.։)