Definitions containing the research որովայն : 409 results

Կաղ, աց

adj. fig.

lame, halt, crippled, limping;
defective;
— ի —, կաղս ի կաղս, halting on one foot, hobbling along, with a halting gait;
so so, poorly, somehow or other, as well as may be;
— ի —ս ասել, պատասխանել, to say or reply undecidedly or doubtfully;
— ի — գիտել, to know imperfectly.

· Calfa

NBHL (1)

Այր կաղ, ձեռնբեկ կամ ոտնրեկ։ Կաղ յերկուց որից։ Աչք էի կուրաց, եւ որք կաղաց։ Կաղ յորովայնէ մօր իւրոյ։ Կաղք գնային։ Միաձեռանի, կամ կաղ.եւ այլն։


Կաղամբ, ից, աց

s.

cabbage;
— ընդաւոր, cauliflower;
— խոպոպի, savoy cabbage;
— վայրի, colewort, rapeseed;
—ի տակ, — stalk, — stump.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բժշկութիւն որովայնի զինքն քարոզէր կաղամբ, եթէ կերեալ ոք հում, զորովայնն լուծանեմ, եւ եփեալ՝ պնդեմ. (Մխ. առակ.։)


Կաղանշան

s. bot. euphorbia, spurge, tithyma, milk thistle.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՂԱՆՇԱՆ կամ ԿԱՂԱՆՉԱՆ, ԿԱՂԱՆՉԱՆԱՆ կամ ԿԱՂԸՆՉԱՆ. τιθυμαλίς, -λος, -λλον tithymalis, pitiusa, cobium եւ այլն. Խոտ կաթնալից՝ լուծիչ որովայնի, որ ըստ ոմանց յեօթն տեսակս բաժանի. որ եւ ԿԱՂԸՆՇԱՅԻ կամ ԿԱՂՇՆԱՅԻ ՏԱԿ ասի. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Ըմբռնումն, ման

s.

cf. Ըմբռնողութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Անյագութիւն որովայնի, ական ոչ ըմբռնումն. (Կլիմաք.։)


Խստացուցանեմ, ուցի

va.

to harden, to make hard;
to render obstinate;
— զսիրտ, to render obdurate or callous, to harden the heart;
— զորովայն, to constipate.

· Calfa


Խստացուցիչ, չի, չաց

adj.

hardening, making hard;
— որովայնի, astringent, binding, costive.

· Calfa


Խստութիւն, ութեան

s.

hardness;
stiffness;
roughness, harshness, asperity, austerity, rigidness;
rigour, severity, cruelty, inclemency, inflexibility;
— սրտի, obduracy, hardness of heart;
— բարուց՝ օրինաց, severity of customs, of laws;
— կարծեաց, too great austerity of morals, puritanism;
— որովայնի, tightness of the bowels, costiveness, constipation.

· Calfa


Ցրտին

adj.

cold.

· Calfa

NBHL (1)

Յորովայնն ժողովեալ այտումն եւ ցրտին պղծութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)


Ցօղանամ, ացայ

vn.

to grow cool, to cool, to be refreshed;
to drop with dew.

· Calfa

NBHL (1)

Անձրեւաձեւ ցօղանայր ի քում յորովայնիդ. (Գանձ.։)


Փաղաղեմ, եցի

va.

to devour, to consume;
to burn.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրէն ցոլացեալ բոցոյ անյագաբար զերկաքանչիւրոցն փաղաղէ դարմանս որովայնամոլ շուայտութեամբ։ Էր զի ի տար աշխարհի գտեալ զայրն՝ զարարսն փաղաղէր. (Պիտ.։)


Փաղաղիչ

adj.

devouring, ravenous.

· Calfa

NBHL (1)

Անյագ որովայն.. . եւ ժանեօք սրտմտութեանն զփաղաղիչն պատառեսցէ՝ առ ի յերկիր զնորայն հեղլով զմաղձ. (Սկեւռ. աղ.։)


Փրփրեմ, եցի

va. vn.

to cause to froth, to cover with foam;
cf. Փրփրամ;
— առ կատաղութեան, to foam with rage, to fume with anger.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ է՛ որ յորովայնէ խստանալոյ՝ մինչեւ ցփրփրել անգամ. (Եզնիկ.։)


Փքամ, ացի

vn.

to hiss;
cf. Փքանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Զսիրտն տաղտկացուցանեն նողկտալովն, եւ որովայնի փքալովն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)


Փքանամ, ացայ

vn. fig.

to swell, to be swollen;
to be puffed up, elated, to grow proud, to be swollen with pride, to take a pride in one's successes, to be bloated with pride and presumption.

· Calfa

NBHL (1)

Զսիրտն տաղտկացուցանեն նողկտալովն, եւ որովայնի փքալովն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)


Փքանք

s.

cf. Փքացումն.

· Calfa

NBHL (1)

Յորովայն մտեալ՝ բազում առնես փքացումն (այսինքն այտումն, կամ փուք). (Մխ. առակ. ՟Լ՟Է։)


Փքացումն, ման

s. fig.

swelling, inflation;
puffiness, wind, pride, vanity.

· Calfa

NBHL (1)

Յորովայն մտեալ՝ բազում առնես փքացումն (այսինքն այտումն, կամ փուք). (Մխ. առակ. ՟Լ՟Է։)


Փքացուցիչ, չի, չաց

adj.

windy, flatulent.

· Calfa

NBHL (1)

Հազարդ՝ ըստ պարթեւի՝ քակու, այսինքն փքացուցիչ եւ ուռուցիչ փոքացուցիչ որովայնի փարթամաց եւ աղքատաց. (Մագ. ՟Խ՟Դ։ Մխ. առակ.։)


Քաղցութիւն, ութեան

s.

cf. Քաղցումն.

· Calfa

NBHL (1)

Զորովայն քո լցցես դուլիութեամբ վասն քաղցութեան իւրոյ։ Ի վերայ քաղցութեան հանգեաւ (կամ յագեաւ), եւ աշխատութեամբ վաստակեցաւ, եւ քնով տկարացա. (Եփր. օրին. եւ Եփր. համաբ. ստէպ։)


Քաղցումն, ման

s.

hunger.

· Calfa

NBHL (1)

Զորովայն քո լցցես դուլիութեամբ վասն քաղցութեան իւրոյ։ Ի վերայ քաղցութեան հանգեաւ (կամ յագեաւ), եւ աշխատութեամբ վաստակեցաւ, եւ քնով տկարացա. (Եփր. օրին. եւ Եփր. համաբ. ստէպ։)


Քամեմ, եցի

va. fig.

to press, to squeeze, to extract, to wring;
to strain, to filter;
to drain, to cause to flow;
to exhaust, to drain, to use up, to empty;
— զբաժակ, to swallow up, to drain, the cup;
— զբաժակ մինչեւ ցմրուր, to drink the cup to the dregs, to swallow the pill;
— զամենայն մրուրս դառնութեան, բաղդին, to drain or exhaust the rigours of fate;
յինքն —, to suck, to imbibe, to draw in;
արտասուք յաչաց նորա քամէին, he wept bitterly;
հողմով —, to winnow.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ զջուրն (հազարի) քամեալ՝ անապակ ըմպիցէ ոք, սատակի։ Զկարասս յորովայն արկանէր, եւ զթակոյկքն միանգամայն անդր քամէր։ Զամբարեալ թարախ վերիս քամեցի. (Եզնիկ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Նար. ՟Կ՟Ե։)


Վերագլխաւորեմ

va.

cf. Վերագլխեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Սուղ բանիւ վերագլխաւորել զխորհուրդն քրիստոսի, կամ վերագլխել զխորհուրդ տեառն, զոր ասաց մարիամ, մեծացուսցէ եւ այլն։ Ի ձեռն իմոյ որովայնիս ամենայն ազգաց ի սրբութեան վերագլխի լրումն. (Գր. սքանչ.։ ՃՃ.։)


Վերագլխեմ

va.

to conclude, to recapitulate, to sum up, to abridge.

· Calfa

NBHL (1)

Սուղ բանիւ վերագլխաւորել զխորհուրդն քրիստոսի, կամ վերագլխել զխորհուրդ տեառն, զոր ասաց մարիամ, մեծացուսցէ եւ այլն։ Ի ձեռն իմոյ որովայնիս ամենայն ազգաց ի սրբութեան վերագլխի լրումն. (Գր. սքանչ.։ ՃՃ.։)


Վերջանամ, ացայ

vn.

to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմնոյն տկարութիւն զարհուրեալ ի չարչարանացն՝ վերջանայ յայս։ Յորովայնի կնոջ բնակել ոչ վերջացաւ. (Իգն.։)


Վեցամսեայ

adj.

of six months, six months old;
—, — ժամանակ, six months, half year.

· Calfa

NBHL (1)

Յովհաննէս վեցամսեայ էր յորովայն մօրն, յորժամ երկրպագեաց տեառն իւրում. (Զքր. կթ.։)


Փշրանք, նաց

s. pl. crumbs, scraps, small bits, morsels.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ շունք կերակրին ի փշրանաց անկոլոց ի սեղանոյ տեառն իւրեանց։ Քաղէին զփշրանս ի ներքոյ սեղանոյ։ Ցանկայր լնուլ զորովայն իւր ի փշրանացն՝ որ անկանէին ի սեղանոյ մեծատանն. (Մտթ. ՟Ժ՟Ե. 27։ Դտ. ՟Ա. 7։ Ղկ. ՟Ժ՟Ղ. 21։)


Փոխատրութիւն, ութեան

s.

restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.

· Calfa

NBHL (1)

Նկարեալ ապաւորեաց յորովայնի իմում զսարսափելի փոխատրութիւն ներմարդութեանն. (Ճ. ՟Գ.։)


Փոկ, ոյ, ոց, ի, աց

s. mech. zool.

thong, leather thong, strap, girth;
leather whip;
— գօտի, leather belt;
— անվախճան, endless strap;
phoca, seal, sea-calf.

· Calfa

NBHL (1)

Փոկն ծովային կենդանի է, որ ի ժամ երկիւղի զորովայնն բանայ (ընդ ատամբք ), եւ զձագսն ի ներքս ժողովէ. (Վանակ. հց.։)


Փորահան

adj.

Caesarean.

· Calfa

NBHL (1)

Ի փորոյ հանեալ. մակդիր յուլիոսի կայսեր, որ ասի հերձմամբ որովայնի մօրն ի դուրս հանեալ. զի կեսար, caesar իբր caesus, նշանակէ հատեալ.


Փորանց

s.

diarrhoea.

· Calfa

NBHL (1)

Լուծումն որովայնի. փորհարութիւն.


Փորացաւ, ի

s.

cf. Փորացաւութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն այն ջերմանն՝ որ զկնի փորացաւութենէն (լուծմամբ որովայնի՝) լինի. (Մխ. բժիշկ.։)


Փորացաւութիւն, ութեան

s.

belly-ache, pain in the bowels;
colick, gripes.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն այն ջերմանն՝ որ զկնի փորացաւութենէն (լուծմամբ որովայնի՝) լինի. (Մխ. բժիշկ.։)


*Փորքշութիւն, ութեան

s.

cf. Որովայնածութիւն.

· Calfa


Տապիմ, եցայ

vn.

cf. Տապանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Յանօգուտ խնդիրս տապին։ Մի՛ տապիր, մի՛ տառապիր, մի՛ տագնապիր։ Բուսաւ ցաւ յորովայնի նորա, եւ սկսաւ տապել. (Նախ. ժող.։ Մամբր.։ Եւս. պտմ. ՟Բ. 10։)


Տարաբնակիմ, եցայ

vn.

to dwell abroad, afar off;
to estrange oneself, to be removed.

· Calfa

NBHL (1)

Նոր երկինք նորաձեւեալ բանն աստըուած զորովայն կուսին՝ եւ ի նմա տարաբնակիլ հաճեցաւ. (Ճ. ՟Գ.։)


Տօնեմ, եցի

va.

to feast, to keep holiday, to celebrate, to solemnize.

· Calfa

NBHL (1)

Համարի (այսինքն հաշուէ) որովայնի ծառայն, թէ որո՞վ կերակրով տօնիցեմ. (Կլիմաք.։)


Ցանկալի, լւոյ, լեաց

adj.

desirable, to be wished for, longed for, much sought after, amiable, dear;
— պարզութիւն, amiable simplicity;
— է ինձ, I desire, I wish for, I would that, I dream of nothing but;

· Calfa

NBHL (1)

Ցանկալիք աչաց։ Զցանկալիս որովայնի նոցա։ Զամենայն ցանկալիս դստեր սիոնի։ Զձեռն իւր ձգեաց նեղիչն ի վերայ ցանկալեաց իմոց.եւ այլն։


Ցանկապատեմ, եցի

va.

to surround with hedges;
to encompass, to encircle.

· Calfa

NBHL (1)

Ցանկապատեալ շուշանօք մաքուր որովայնդ։ Ի քրովբէից բոցեղինաւ ցանկապատեալ. (Ճ. ՟Գ.։ Անյաղթ բարձր.։)


*Ցեռ

s.

cf. Որովայնածութիւն.

· Calfa


Տիկ, տկաց

s.

leather bottle, goat's skin;
— գինւոյ, a skin of wine;
— հովուաց, bagpipe.

· Calfa

NBHL (1)

Պիդել զոտս նորա ի հրապարս տկաց (կամ տկոց) ... Արկանել ջուր տկաւ յորովայն նորա։ Զտիկլս եւ զկարասս յորովայնն արկանէր։ Ոչ իբր ի տկի արկ զնա. (Ագաթ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)


Տիրաբար

adv.

cf. Տիրապէս.

· Calfa

NBHL (1)

Օրհնեալ տիրաբար ի քումդ էութեան։ Որ զմարմնացեալն տիրաբար ի յորովայնի քում կրեցեր. (Նար. ՟Ծ՟Բ։ Շար.։)


Տղմանամ, ացայ

vn.

to get dirty, to be dabbled or covered with mire, to draggle in the mud.

· Calfa

NBHL (1)

Տղմանայ ի յագեցութենէ որովայն. (Կլիմաք.։)


Տնօրինաբար

adv.

cf. Տնտեսաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Կերպացեալ զմերս ի սրբոյ կուսէն տնօրինաբար։ Զանճառելի զլոյս աստուածութեանն տնօրինաբար յորովայնի քում կրեցեր մարտամ։ Տնօրինաբար յերկրի երեւեալ։ Տնօրինաբար արտասուելով. (եւ այլն։ Շար.։)


Քառասնօրեայ, էի, ից

adj.

of forty days.

· Calfa

NBHL (1)

Պահելով քո քառասնօրեայ։ Անճաշակ լինելով քո քառասնօրեայ։ Եւ ոչ ընդ մեզ քառասնօրեայ լրմամբ յորովայնին. (Շար.։ Շ. մտթ.։)


Քարշ

adv.

cf. Քարշումն;
ի —, ընդ —, trailingly, creepingly;
ըստ or ի — ածել, արկանել, ձգել, to train, to trail, to draggle, to drag or draw along;
ի — գնալ, to crawl, to creep in the belly.

· Calfa

NBHL (1)

Օձն փոխանակ ոտից՝ որովայնիւ եւ կրծիւք վարի՝ ի քարշ գնալով. (Փիլ. լին.։)


Օձակոչ, աց

adj.

calling, charming serpents.

· Calfa

NBHL (1)

որպէս զօձակոչսն եւ զորովայնախօսս. (Փարպ.։)


Օրհնաբանեմ, եցի

va.

to sing hymns, to bless, to exalt, to give praises.

· Calfa

NBHL (1)

Եղիսաբէթ զծնունդ սրբոյ կուսին՝ պտուղ որովայն նորա օրհնաբանէր. (Վահր. հմբ.։)


Արուեստագործութիւն, ութեան

NBHL (1)

Զիա՞րդ կերակրոց եւ ըմպելեաց ընդհատումն եւ բախումն գործեսցէ առանց որովայնի, եւ առ ի սոյն արուեստագործութեան. (Փիլ. այլաբ.։)


Բաւական

NBHL (1)

Որ զբանն Աստուած բաւական եղեր ընդունել յորովայնի միշտ կոյս. (Շար.։)


Ծնունդ, ծննդեան, ծննդոց

NBHL (2)

Ծնունդ չար զհայր իւր անիծանէ։ Ծնունդք եւ որդիք ձեր։ Ծնունդք նոցա ընդ նոսա։ Զծնունդս ենակայ։ Ի ծննդոցն ռափայ կամ սկայից։ Ծննդեամբք որովայնի, եւ ծննդեամբք խաչանց քոց։ Օձք ծնունդք իժից։ Եւ ահա ծնունդ մարախոյ գայր։ Մի՛ եղիցի ծնունդ որթոյ։ Գիտէի ոչ զնա, թէ ծնունդ որթոյ։ Գիտէի ոչ զնա, թէ ծնունդ իցէ սոցա. եւ այլն։

Հուր այրիչ եւ սուր սատակիչ են ծնունդք փոխոց։ Իժից ծնունդն զորովայն մօրն ծակեն եւ ելանեն, եւ փոխոց ծնունդքն զոգիս շահողացն ծակեալ պատառեն։ Եւ վաշխիցն վաշխ՝ չար ծննդոց չար թոռունս ծնուցանես. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)


Գոգ, ոց

s.

bosom;
lap;
hollow, cavity;
— լերանց or վիմաց, grotto, cavern, den;
— ծովու, handle;
creek;
— նաւու, hold of a ship;
— գործել or —ս առնուլ, to be concave or filled.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

Հիւնք. գող բառից։ Scheftelowiti BВ, 28 (1904), 152 և 29, 16, 43 կը-ցում է յն. γεεια «խորշ» և լտ. fovea «փոս» բառերի հետ, որոնք թէև նշա-նակութեամբ համաձայն են, բայց ո՛չ ձևով. սպասելի էր նախաձայն ձ։ Li-dén, Armen. Stud. § համեմատում է լիթ. gōgas «ձիու կռնակի բարձրու-թիւնը», շվէդ. gag, gagr «ետ ծռուած», իսլ. gaga «վիզը ետև ծռել» ևն, որոնք հանում է հնխ. g2hog2h, g2hēg2h-«ծը-ռած, կորացած» արմատից։ Karst, Յու-շարձ. 402 սումեր. agub «երկնակա-մար», 418 թաթար. kot, koy, kut, kuy «վարը, խոր, փոս», չաղաթ. ku-tuk, kuduk «հոր», օսմ. quyə «հոր, ջրհոր», qoyn, qoyun «ծոց»։ (Կան նաև թուշ. գագաօ «որովայն, փոր», զազդար «հաւաքել, պահպանել», աբա-զա. կիկա, ավար. կեկէ, անդի. կոկա, մոնգոլ. զոզու, դիդ. կիկի, անցուգ. կեյկ, կազիկումուկ կուկու, մանչու. խուխուն, թրք. gōgus, góks «կուրծք», բայց այս բոլորն էլ պատահաևան նմա-նութիւն միայն ունին)։ Թիրեաքեան, Բազմ. 1913, 340 տճկ. quj-aq «գիրկ» բառի հետ։