then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
Ասէ ուրեմն քրիստոս, հա՛յր փառաւորեա՛ զորդի քո։ Ասէ ուրեմն դաւիթ։ Ասէ ուրեմն դարձեալ երանելին յովհաննէս։ Սաղմոսէ ուրեմն եւ երանելին դաւիթ. (Կիւրղ. գանձ.։)
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
Որ միշտ լուեալ՝ անտես լինին, քանզի չունիմ ականջ ներքին. (Յիսուս որդի.։)
false god, idol.
Ո՞ եղեւ նմա խորհրդակից. այս ոչ ընդ հայր եւ ընդ որդի անջրպետ է, այլ՝ ընդ աստուած եւ ընդ չաստուածս։ Աստուած հզօր, ընդ չաստուածսն է անջրպետութիւն, որ ոչինչ զօրեն առնել, եւ ոչ ոտն յոտանէ փոխել. (Գէ. ես.։)
bad, wicked;
hurtful, sinister, dangerous;
mischievous, malicious, spiteful, flagitious, iniquitous;
evil, malice, wickedness, iniquity, perversity, impiety;
trouble, affliction, disaster, misfortune;
—, —աւ, —իւ, —եաւ or —ով, ill, badly, wickedly;
ferociously, ruthlessly, without pity;
—, —ն, այս —, demon, evil spirit;
մահ —, plague, pest, pestilence;
օր —, unlucky day;
ժամանակ —, calamitous times;
— ծառ, worthless tree;
— ջուր, unwholesome, polluted, very bad water;
— ամօթ, bashfulness, sheepishness;
—, —իս առնել, գործել, to harm, to hurt or wrong any one;
—աւ կորուսանել, to destroy cruelly, without pity or remorse;
զ—սն —աւ կորուսցէ, he will miserably destroy the wicked men;
արար — առաջի տեառն, he did evil in the sight of the Lord;
եւ որ — քան զամենայն է, այլ որ — եւսն է, the most disagreeable that can be, the worst, the worst is that, that is worse;
զի մի — եւս ինչ լինիցի քեզ, for fear lest something worse should happen.
Գայ չարն, եւ յափշտակէ զսերմանեալն։ Իսկ որոմն որդիք չարին են.եւ այլն։
cf. Չարաբաստիկ.
Եւ կամ յերկուս որդիս ըզմին (բաժանելով), ըստ նեստորի չարաբաստին. (Շ. խոստ.։)
to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.
Զիա՞րդ ոչ գիտէին՝ թէ զորդիս զենուլ արտաքոյ է քան զբնութիւն. բայց կամաւ չարագործէին. (Գէ. ես.։)
evil genius, devil;
possessed with a devil;
diabolical, wicked.
Սաստեա՛ եւ իմ չարադիւին, որպէս եւ յա՛յն ժամ ըզնոսին. (Յիսուս որդի.։)
ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.
Չարախորհուրդն հայր մարդպետ՝ որդին սատանայի. (Արծր. ՟Ա. 14։)
evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.
Ի ձայնէ նախատորդին եւ չարախօսի. (Սղ. ՟Խ՟Գ. 18։)
of evil origin, bad, wicked;
bad, unpleasant, disagreeable.
Ոչ չարահաւ կարծեմ ասել (զաղեքսանդրէ), որք ասեն՝ թէ արամազդայ որդի է, այլեւ ոչ որք ամովնայն ասեն. (Պտմ. աղեքս.։)
craftiness, astuteness, guile.
Ամենայն ուրեք զբնական իւրեանց չարահնարութիւնն ոչ լքին յանձանց որդիքն բելիարայ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Չարամիտ.
Եւ երանի թէ տգիտին, եւ ոչ հանգոյն չարիմաստին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Չարամիտ.
Եւ երանի թէ տգիտին, եւ ոչ հանգոյն չարիմաստին. (Յիսուս որդի.։)
fellow-sufferer;
compassionate.
Չարչարակցաց քո առաջին, գուշակողաց զխորհուրդ խաչին. (Յիսուս որդի.։)
measure;
that by which any thing is measured;
extent, dimension, measurement;
quantity, dose;
measure, bounds, compass;
mediocrity;
moderation;
rule, proportion, measure;
reach, value, capacity;
boundary, limits, end;
measure, time;
cadence, metre, foot, measure, rhythm;
age of discretion, manhood;
measured, regular, moderate;
middle, moderate;
even, to, about, as, by, with;
— ինչ, some, a little;
—ով, with measure or moderation, moderately;
in verse;
—ով բան, բանք —աւ, verse, poetry;
— հասակաւ, middle-sized;
ի — հասեալ, of age, grown up, formed;
ըստ —ու, in proportion;
ձեօք —, as much as you;
արեամբ —, to blood-shed;
ի — հասանել, to arrive at or to be in the flower of manhood;
to become of age, to be grown up, adult, marriageable;
ի — աւուրց հասանել, to be getting old;
ի —ու ունել զանձն, գիտել զ— անձին, to conduct oneself with moderation, to restrain, to regulate oneself, to be master of oneself;
ի —ու ունել, to confine within due limits, to limit, to keep within bounds, to restrain, to repress;
զ— առնուլ, to measure, to prove, to weigh;
to try, to feel;
զամենայն ինչ առնել —ով եւ կշռով, to do all by weight and measure;
անդր քան զ— անցուցանել, անցանել ըստ —, to go rather too far, beyond bounds, to outstrip, to carry to excess;
— դնել, — եւ սահման դնել, to place limits to, to moderate, to restrain;
կալ ի —ու, to restrain oneself;
to keep one's temper;
ծախս առնել ըստ —ու եկամտիցն, to spend in proportion to one's income;
չկալ ի —ու, to make a bad use of, to misuse;
առնուլ զ— հանդերձի, to take the measure for a coat;
ճանաչել զ— անձին, to know one's ability;
զառն — ոչ գիտել, to know not a man;
not to know mankind, to be ignorant of human nature;
ուխտել երդմամբ —, to confirm on oath;
բրել զտեղին իբրեւ առն —, to dig a hole to a man's depth, to excavate the earth to the depth of a man's height;
ունի սա — ժամանակի առաւել քան զինն հարիւր ամաց, it has lasted for more then nine hundred years;
ունի — ժամանակի հարիւր ամաց, it is a period of a hundred years, it is a century;
հինգ հարիւրով —, about five hundred;
cf. Հինգ;
միտք նորա —ով, person of shallow intellect or weak mind;
առաւել քան զ—ն, very much, immeasurably, exceedingly, extremely, excessively;
միջովք — եւ բարձիւք —, from the loins to the thighs;
զհասարակ — գիշերաւ, about midnight;
գալով — բանին քոյոյ, when your word shall be proved true;
լրացեալ է —ն, the measure is heaped up;
the cup is full.
Յորս եւ տեսօղք զիս գովէին՝ իբր ըզգիտող չափոյ անձին. (Յիսուս որդի.։)
Զի որք չափով վերաբերին, գեր քան ըզչափըն վերանան. (Յիսուս որդի.։)
Եւ ոչ միոյ որսորդի աշխարհականի չափ գործեցեր։ Բրեցին զտեղին իբրեւ առն չափ. (Վրք. հց.։)
nursling, fosterchild;
pupil, scholar;
godchild.
Սան եղեալն ումեք. որդիացեալն.
children having the same godfather.
Սանակցաց որդիս չխնամենան։ Սանակցաց թոռներն խնամենան. (Կանոն.։)
ladder-shaped.
Առ յակոբ սանդղաձեւ երկրաբերձ տեսլեամբ երեւի։ Յորդորէ ելանել ընդ սանդղաձեւ բանսն։ Ելից առ քեզ մըտօք յերկին, ընդ սանդղաձեւ բանըս քոյին. (Ագաթ.։ Սարգ. ՟Ա. ՟Ժ։ Յս. որդի.։)
born of Sarah.
Սառայածին որդիքս, ուստի արեգակն արդարութեան յայտնելոց էր. (Վրդն. թուոց.։)
cf. Սաստիկ.
Առատ վտակ եւ սաստկագին՝ ըստ յորդութեան աւազանին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Սարեկ.
Սարեկ ետ զորդի իւր յուսումն քահանայութեան. եւ նա ի սռիճս եւ ի մրմունջս թեւակոխէր, եւ ի պար յաւելոյր. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Գ։)
black-bird.
Սարեկ ետ զորդի իւր յուսումն քահանայութեան. եւ նա ի սռիճս եւ ի մրմունջս թեւակոխէր, եւ ի պար յաւելոյր. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Գ։)
like Saul.
Իբրեւ զսաւուղ արքայ որդի կիսեայ.
table, board;
meal, food, table;
altar;
banker's counter;
աւագ —, grand, high altar;
— գրելոյ, writing-table;
— խոհակերոցի, kitchen-table;
dresser;
— մարմարեայ, marble-table;
— գործոյ, work-table;
սփռոց —ոյ, table-cloth;
անօթք, սպասք —ոյ, plates and dishes;
պատառաքաղ, դանակ, դրգալ —ոյ, table-fork, table-knife, table-spoon;
զրոյցք ի —ի, table-talk;
— յարդարել, ուղղել, դնել, to lay out a table, to spread the table;
— ուղղել, to erect or place an altar or Communion-table;
բեզմել ի —, to sit down to table;
ծառայել —ոյ, to wait at table;
ի —ի լինել, to be at table;
ելանել ի —ոյ, to rise from table;
բառնալ զ—, to take away, to clear the table;
ծախք —ոյ, table-expenses;
cf. Կողապտեմ;
cf. Ճաշ;
cf. Պատիւ;
trapezium.
Արասցես սեղան յանփուտ փայտից։ Պատրաստ արարեր առաջի իմ սեղան։ Քաղէին զփշրանս ի ներքոյ սեղանոյ իմոյ։ Ոչ եկն որդին յեսսեայ ի սեղանս։ Դիմեաց յովնաթան ի սեղանոյ անտի արտաքս։ Որդիք քո որպէս նորատունկ ձիթենւոյ շուրջ զսեղանով քով։ ծուխ սեղանոյ։ Սեղան հատավաճառաց.եւ այլն։
ՍԵՂԱՆ. θυσιατήριον βωμός altare, ara. եբր. միզպէխ, պա՛մա. որ եւ ի մեզ բեմ, բամա. բագին. եւ զոհարան. մատուցաարան. որպէս սեղանն զոր կանգնեցին նոյ, աբրահամ, մովսէս, որդիքն իսրայէլի առ եզերք յորդանանու, եւ այլն. եւս առաւել ի նորումս՝ սեղան սուրբ պատարագի, եւ սուրբ խաչն քրիստոսի. Տես (Ծն. ՟Ը. 20։ ՟Ժ՟Բ. 7։ Յես. ՟Ի՟Բ. 10 =34։ Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 13։ մկ. բ. 20։ ժգ. 8. եւ այլն։)
chancellor.
Զքեռորդին իւր զտէր անանէ արար սենգելոս. (Ուռհ.։ 2)
the being of the same progeny or race.
Ի քրիստոսէ սնուցեալք՝ իբրեւ զհոլով եւ զսեռութիւն ընկալան, որպէս որդիք ի հօրէ անու անակոչեալք՝ քրիստոնեայք անուանեցան. (որպէս արշակունիք յարշակայ. Զքր. կթ.։)
genital;
prolific;
generic, sexual;
genitive;
— or —ք, the sex, the genitals;
ի բաց հատանել զ—ս, to castrate, to geld.
γόνιμος genitalis, propagandi vim habens. Սերնդական. յաջորդական. ածանցական որդւոց յորդիս.
Եւ երեւեալ որդի նախնոյն հօր սերական, արդարութեամբ անմեղ մեռաւ՝ նըմին նըման։ Անխտաբար է ծնունդն, եւ ոչ նախ հայ, եւ ապա որդի, որպէս հոսանուտ եւ սերական բնութեանս է օրէն. (Շ. ոտ. բարձր. եւ Շ. թղթ.։)
seed, grain;
berry;
corn, pulse;
progeny, race, descendants;
germ, bud, seeds, cause, principle;
cotyledon;
— արութեան, sperm;
— ձկանց, spawn;
— շողգամի, rape-seed;
ի — տալ զցորեան, to sow corn;
ելանել արութիւն սերման, to be afflicted with gonorrhea;
— առնուլ կնոջ, to conceive.
Զորդի աղախնոյդ արարից յազգ մեծ, զի սերմն քո է։ Սերմն ժանտ, որդիք անօրէնք. (Ծն. ՟Ի՟Ա. 13։ Ես. ՟Ա. 4։)
truthfulness, veracity;
etymology.
Ստուգաբանութիւն է լուծումն փաղառութեանց ի կատարեալ սեռ նախատիպ բառիցն։ Ստուգաբանութեան ձեւք են երեք. յիրէն, յարուեստէն, եւ ի ձայնէն. եւ յարացոյց առաջնումն՝ սափոր (որպէս թէ սափոր). երկրորդին՝ փայտատ (իբր հատ), եւ երրորդին՝ ճնճղուկ (որ ձայնէ ճը՛ն ճը՛ղ). (Երզն. քեր.։)
sketch, draught, outline;
draughtsman, pattern-drawer.
Ի ստուերագիր (կամ ստորագիր) տառն մովսեսի՝ անդրանիկ որդի իսրայէլի. (Նար. առաք.։)
cf. Սպարապետ.
Վասն քո արարաք ստրատելատ զվարդան զորդիացեալ քո։ Դստրիկ՝ կին վարդանայ ստրատելատի. (Խոր. ՟Գ. 57. 67։)
to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.
(Յեսանն՝) որ սուսերաց ըզսուրըն տայ, եւ ինքըն գուլ՝ ո՛չ սրանայ. (Յիսուս որդի.։)
clothed in a holy or white raiment;
holy, pious, godly, divine.
fond of holiness, loving chastity.
Իսահակայ քում ծառային, եւ յակոբայ սրբասիրին։ Զոր եւ խօսելն է աղտեղի, լըսելն գա՛րշ՝ սրբասիրին. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. եդես.։)
sacred asylum, sanctuary;
temple, church;
sanctifying, expiatory.
Որ զպատկեր չորեքդիմին՝ կանգնեաց ի տան սրբարանին. (Յիսուս որդի.։)
touching the heart, moving, affecting, tender;
touched, moved;
eager, desirous, burning for;
angry, displeased, shocked, wounded, exasperated;
heart-of-fending, mournful, heart-piercing.
Թէ ինքն բարի էր, զբարի որդին իւր զորմըզդ չառնէր միշտ սրտառուչ։ Նմա չար ընդէ՞ր խորհեցաւ՝ առնել զնա սրտառուչ յիւրոց արարածոց. (Եզնիկ.։)
to put on an apron, to gird oneself with a cloth;
to put on, or to wear a dressing-gown;
քուրձս —, to clothe oneself in sack-cloth or hair-cloth.
Ի նոր ձորձոյ աւազանին՝ սփածայ (կամ սփածեայ) զմեղաց կապերտըն հին. (Յիսուս որդի.։)
to relieve, to allay, to ease, to soothe, to assuage, to console, to comfort, to soften, to appease;
to rejoice, to divert, to recreate;
— զվիշտս, to calm, to assuage, to charm away, to beguile one's sorrow or grief.
Իբրեւ հայր զորդիս՝ մխիթարէաք եւ սփոփէաք. (՟Ա. Թես. ՟Բ. 11։)
to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.
Սփռեաց զնոսա տէր աստուած անտի ընդ երեսս ամենայն երկրի։ Ի նոցանէ սփռեցան ընդ ամենայն երկիր։ Սփռեցաւ ժողովուրդն ընդ ամենայն երկիրն եգիպտացւոց՝ ժողովել եղէգն առ ի յարդ։ Որպէս սփռեաց զորդիսն ադամայ։ Սփռեցա՛յք ընդ ժողովուրդդ, եւ ասացէ՛ք։ Սփռեցան ի քաղաքէն յայնմանէ այր իւրաքանչիւր ի բնակութիւնս իւրեանց.եւ այլն։
cf. Սքանչելատեսիկ.
Սքանչելատեսակ եւ չքնաղազարդ պատմուճան։ Սքանչելատեսակ որդի իւր՝ մանուկ տիօք. (Անան. եկեղ.։ Տէր Իսրայէլ. օգոստ. ՟Ժ՟Թ.։)
charming, ravishing, beautiful to behold, imposing, delighting the eye, graceful, superb.
Սքանչելատեսակ եւ չքնաղազարդ պատմուճան։ Սքանչելատեսակ որդի իւր՝ մանուկ տիօք. (Անան. եկեղ.։ Տէր Իսրայէլ. օգոստ. ՟Ժ՟Թ.։)
cf. Սքօղարկեմ.
Եւ արդ սքողեսցին եւ ամաչեսցեն։ Սքողին երեսք նորա ի տեսչութենէ նորա (նախանձորդին). (Ոսկ. ես։ Մանդ. ԺԳ։)
cf. Սքօղարկեմ.
Եւ արդ սքողեսցին եւ ամաչեսցեն։ Սքողին երեսք նորա ի տեսչութենէ նորա (նախանձորդին). (Ոսկ. ես։ Մանդ. ԺԳ։)
offered to plane-trees.
Թողլով իւր որդի զանուշաւանն սօսանուէր. (Յհ. կթ. (զի թերեւս այնպէս ընթեռնոյր ի Խոր. Ա. 11. ուր այլ օրինակք հասարակօրէն ունին ի խորագրի եւ յընթացս. Որ սօս անուանիւր։))
sixtieth;
sexagesima.
Յամի հարիւրորդի վաթսներորդի։ Յամին հարիւրորդի վաթսներորդի եօթներորդի. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 1. 21։)
cf. Վակասաւոր.
Յովհաննէս որդի քահանայապետին Զաքարիայ ... վակասակիր քահանայութեան, խոյրագիր պատուին. (Ագաթ.։)
esquire;
cf. Վահանաւոր.
cf. Վաղամահուկ.
Որոց որդիք չեն լեալ ամենեւին, եւ կամ վաղամահք եղեն՝ զորս ծնանն։ Պարտ էր վաղամահ լինել այնոցիկ, որք ընդ ուտելն՝ միանգամայն եւ քաղցնուն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
Մի՛ այսուհետեւ հոգայցէք վասն վաղուի. զի վաղիւն վասն իւր հոգասցի։ Մի՛ պարծիր առ վաղիւն, զի ոչ գիտես զի՛նչ ծնանիցի քեզ վաղիւն։ Ի վաղուէ շաբաթուն մինչեւ ցվաղիւն յետին եօթներորդին թուիցէք։ Անվրէպ զվաղուի օրն (կամ զվաղիւ օրն) պատրաստեսջի՛ր ի նմին գազանութեան զփիղսն. եւ այլն։
meretricious, dissolute.
Տագնապեցայ ջերմամբ ախտին, պոռընկական զազրադունին. (Յս. որդի.) (այսպէս դրի ի հնի ձձ. իսկ յայլս՝ պոռնկական)։