crowning, covering anothers head.
· Calfa
Սրբոյն թադէի զադդէ ոմն խոյրադիր ձեռնադրեալ. (Յհ. կթ.։)
felt, made of felt.
· Calfa
Անարի ոմն սկայ վառեալ, եւ թաղեաւ (կամ թաղիւ) կաճեայ բոլորով ամենեւիմբ պարածածկեալ ... հարեալ նիզակաւ ճախր առնոյր կաճեայն (կամ կաճիւ). (Խոր. ՟Գ. 9։)
athlete, wrestler.
· Calfa
Իբրեւ ոմն յըմբշամարտկացն փշրեալ զժանիս առիւծու. (Կիւրղ. ղկ.։)
to taste, to eat, to feed on;
to enjoy, to delight in, to take pleasure in;
to gain, to obtain, to possess;
to chew, to masticate, to break with the teeth;
— զպատիւ, զվարձս, զփառս, զպսակ, to obtain honours, to gain recompense, or reward, to acquire glory, to win crowns;
— զուսոմն, զմահ, զեպերանս, to acquire knowledge;
to die;
to be despised, contemned, abused.
· Calfa
military, soldierly, soldier-like;
soldier;
— արուեստ, tactics.
· Calfa
Որպէս զզինուորական ոմն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
to displease, to vex, to trouble, to offend, to chagrin;
to nettle, to sting, to peck at;
զկծեցուցից եւ ես զձեզ բանիւք, I will sting yon with my words.
· Calfa
Շատխօսութեան հոսանք իբրեւ յաղբերէ դիմեն, որպէս ասաց ոմն ի հնոցն, եւ զկծեցուցանեն զամենայն գիներբուս եւ զհրապարակս. (Խոր. ՟Բ. 89։)
after, since;
behind, hack, backward;
after, since, then, afterwards, hereafter, underneath, behind, one after another, next to, subsequently;
Տրայիանոս կալաւ զինքնակալութիւնն — Ներուասայ, Trajan was emperor after Nerva;
— միմեանց, զմիմեանց կնի, մի զմիոյ կնի, one after the other, subsequently, blow upon blow;
— երկուց ամաց, two years ago;
— ոչ բազում աւուրց, some days after;
— ապա, at length;
զերիս ամս ամ զամի —, during three successive years;
եկայք — իմ, follow me;
որ զմեր կնի ոչ շրջի, who is not of us;
զդուռն ձգել — իւր, to shut the door behind or after one;
մի զմիոյ կնի կցեալ, one tied to another;
linked;
եւ որ ինչ — այսորիկ, եւ որ —, and so on, & etc.;
— բնութեանս, suitable or according to the nature, natural, like nature;
— գալ, գնալ, երթալ, ընթանալ —, to follow;
— պնդիլ, մտանել, լինեմ, to pursue, to follow up, to hunt, to persecute;
— խոտորիլ, to be allured;
to be carried away;
մոլորիլ — խրատու, to be swayed by bad advice;
— կամաց իւրոց ածել զոք, to make the slave of one's will.
· Calfa
Եւ ոմն՝ թէեւ զկնի ժամանակաւ. այսինքն յետոյ. (Պիտ.։)
pipe, conduit, duct, tube;
watering-pot;
besprinkling;
dispersion.
· Calfa
Ոմն եւ ցնցուղք իւր. ոմն եւ աղբերք իւր։ Մժղուկքն անարգագոյն իբր ցնցուղս հրոյ եռացման զինեւ մաղեսցին. (Նար. ՟Զ. ՟Կ՟Ը։)
as long as, during, whilst;
ցո՞րքան, until when ? how long ?
· Calfa
Զի՞նչ է իմաստասիրելի, եւ ցո՛րքան. որքան մեզ է հասանելի, եւ որչափ լսողացն բնութիւն եւ զօրութիւնն մերձենայ։ Զոմն կալցուք, եւ ումեմն հասու եղիցուք, ցորքան եմք ի վերայ երկրի. (Առ որս. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
bull;
— վայրի, ure-ox, urus;
միս, մորթ ցլու, bull-beef;
bull's-hide;
բառաչ, պոչիւն or պոռոչիւն ցլու, bellowing, lowing;
— բառաչէ, the bull bellows;
զոհ ցլուց, taurobolium;
Taurus, the Bull;
· Calfa
Իսկ յաղագս ցլուն է այսպէս. ցուլ ոմն յոյժ վնասէր գաւառին. ի վերայ սորա եկեալ թեսեւս՝ սպանանէ զնա ... Եւ հաստատեցին զցուլ յերկինս. (Նոննոս.։)
cf. Հիւսեմ.
· Calfa
Ւիւսեա՛ ընդ այս բանիս յարմար, զվեհ ոմն արքայ եւ այլն. (Կրպտ. ոտ.։)
to pet, to take great care of, to nurse tenderly, to fondle, to caress, to make much of;
to fawn upon, to cajole, to flatter.
· Calfa
Զփիղիպպոս այնուհետեւ որբ մնացեալ փայփայէր ոստիկանութեամբ ոմն յազգէ թագաւորութեանն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
inordinate love of glory, insatiate or immoderate ambition.
· Calfa
Զայլ ոմն յարծաթսիրւթիւն, զմիւսն ի փառամոլութիւն։ Ագահութեամբ եւ փառամոլութեամբ արբեալ էին։ Ի հուր տոչորի փառամոլութեանն ախտ. (Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Սկեւռ. աղ.։)
oven;
bake-house;
kiln;
ծակ փռան, kiln-hole;
— հացագործի, baking-oven;
— խորովածոյ, Dutch oven;
— հասարակաց, common, parish oven;
— խոհակերոցի, kitchen-range;
— խնայողական, economical stove, soup-kitchen;
— կղմինտրի, brick-kiln;
— կրելի, portable oven;
portable air furnace;
ի — or փռան, in the oven;
ջեռուցանել զ—, to heat the oven, to charge, to fill;
արկանել ի —ն, to put in the oven;
cf. Թի.
· Calfa
Հրամայեաց ի գետ ընկենուլ զմանուկն, եւ այլ ոմն ի փուռն. (Կլիմաք.։)
to change, to alter, to turn, to convert, to vary, to modify, to permute, to transform, to transmute.
· Calfa
Իւրաքանչիւր փոփոխմամբք յայտ առնեն, եթէ է ոմն որ փոփոխէ զնոսա. զի որ շարժին եւ փոփոխի՝ չէ էական. եւ որ էն եւ շարժէ զամենայն, ինքն ոչ շարժի եւ ոչ փոփոխի. (Եզնիկ.)
little, small;
few;
inconsiderable, trifling;
minor;
— ինչ, — մի, somewhat, a little;
փոքու իմն, in few;
almost;
յետ փոքու, զկնի փոքու ինչ, յետ — ինչ, shortly after, in a short time, shortly;
ի փոքուստ, from small matters;
ի փոքուն, in small things;
ի փոքուստ or փոքրուստ, in infancy, yet young;
— —, առ — —, ըստ փոքու փոքու, առ ի — —, by little and little, little by little, by degrees, insensibly;
— մի յառաջ, shortly before;
— մի եւս՝ եւ, — միւս եւս, — ինչ՝ եւ, little was wanting, there was little wanting to, almost, nearly;
— միւս եւս եւ անկանէի, I was very near falling in;
— մի եւս սասանեալ էին ոտք իմ, my feet were near sliding;
— ինչ համարել, վարկանիլ, — իմն թուիլ յաչս, to hold as trifles, to consider as insignificant;
ի փոքունս յարեալ հայիլ, to stand upon trifles, to lay much stress upon things of no importance.
· Calfa
Այր ոմն ի պարսից՝ ոչ ի փոքունց եւ յաննշանից։ Փոքումբքն առ բարձրագոյնս ածէին զնոսա։ Ոչ է փոքր՝ թշնամանելոյն ոչ հատուցանել փոխարէնս։ Մի՛ փոքր վարկանիր։ Փոքր իմն թուեցեալ. (Խոր.։ Ոսկ.։ Սարգ.։ ՃՃ.։)
member of a curia.
· Calfa
Ասէ ոմն ի փռատորացն. (յաւելու թարգմանիչն), որք են վերագոյն պաշտօնեայք տաճարին. (Պղատ. տիմ.։)
priestess.
· Calfa
Հաւանեցուցանէ եւզքահանյուհին զպիւթիայ։ Ո՞ւր դոմնա՝ արտեմեայ քահանայուհի. (Նոննոս.։ Ճ. ՟Ա.։)
he-goat, goat;
weedings;
— հանել, cf. Քաղահան առնեմ.
· Calfa
Մի՛ գուցէ մինչ զորոմն քաղահան արարեալ խլիցեն, խլիցի ընդ նմա եւ ցորեանն։ Դու կանուխ քաղահան որոմանն ի ցորենոյն արարեր. (Բուզ. ՟Դ. 13։)
the same country;
townsman, citizen, burgess;
—ք, towns-people, towns-folk.
· Calfa
Եղեռն վնասու քաղաքացւոցն իւրոց կացուցանէր։ Գործէր մեծամեծ կոտորած քաղաքացեացն (կամ ցւոցն) իւրոց։ Ազդ եղեւ քաղաքացւոցն։ Յարեցաւ ի մի ոմն ի քաղաքացւոց աշխարհին այնորիկ։ Քաղաքացիքն նորա տարէին զնա։ Ոչ աննշան քաղաքի քաղաքացի.եւ այլն։
to gather, to gather together, to collect, to assemble, to amass;
to draw, to extract;
to pick, to pluck up, to take away;
— զոգիս, զշունչ ուրուք, to keep in suspense, to amuse, to keep at bay;
— բանս ի բերանոյ ուրուք, to catch something out of one's mouth;
to get, to obtain his secret surreptitiously;
սկսաւ ոգի նորա քաղիլ ի նմանէ, he began to faint away;
լոյս իմ քաղի, my life is consuming;
cf. Ընկոյզ.
· Calfa
Քաղեցեն զորոմն չարութթեան ի մտաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
sweet, delicious;
mild, pleasant, agreeable, charming, amiable, affable, dear, be loved;
sweetness, honey;
— or —ցունս, sweetly, softy, gently, pleasantly, nicely;
— հայեցուածք, mild, looking;
— բնաւորութիւն, good temperedness;
— բարք, gentle manners;
— յիշատակ, pleasing remembrance;
— է տեսանել, it is pleasant to see;
— է նեաց, it is a pleasure for them to;
— է ինձ, I should like;
— էր մեզ տեսանել, we saw with pleasure.
· Calfa
որում ցանկացեալ ոմն ի սրբոցն՝ ասէ. ա՛ղցր է արեւ յետ ամպոց, որպէս եւ քաղցր է հանգիստ յետ աշխատութեան. (քԱրծր. ՟Ե. 3։)
luxurious, profligate, licentious, dissolute, lewd, rakish, libertine, lecherous, obscene.
· Calfa
Առնամոլին եւ վավաշ, շամբուշ բորբորիտն՝ պիղծ սմբատ (թոնդրակեցի)։ Կոյս ոմն ողջախոհութիւն պահելով, վարեալ յումեմնէ վաւաշէ (կամ վաւվաշէ) ընդ լերինս. (Մագ. ՟Ա։ Տօնակ.։)
sublime, majestic, imposing, high, elevated, superior, grand, noble, generous;
divine, godlike, supernatural, celestial, heavenly;
the Supreme Being;
— կերպարան, imposing aspect;
— ինձ արտաշէս պարթեւ քան զմակեդոնացին աղեքսանդր, Artaxerxes the Parthian seems to me to be superior to Alexander the Macedonian.
· Calfa
Վեհ ինձ արտաշէս պարթեւ քան զմակեդոնացին աղեքսանդր։ Յիմա՛ր է՝ որ ընդ վեհս քան զինքն հակառակէ։ Ո՛վ վեհք դատաւորաց։ Երկոցունցն վեհից՝ խաչին եւ աստուածածնի։ Ըստ վեհին դաւթի։ Որպէս գրէ ոմն ի վեհից (հարց սրբոց). (Խոր. ՟Բ. 13։ Պիտ.։ Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։ Լծ. կոչ.։)
noble, grand;
— տէր, my lord, your lordship.
· Calfa
Վեհազգի ոմն իշխան վարազփերոժ անուն յառանշահեկն տոհմէ. (Կաղանկտ.։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
· Calfa
Աստեղք՝ ոմն ի վեր, ոմն ի վայր. առաքեալքն՝ ամենեքեան վերաբերք եւ բարձրացեալք. (Եղիշ. առաք.։)
reading, recitation.
· Calfa
Ապումուսէ ոմն, որում վերծանութեան յայտնութիւն՝ երիցու որդի ճանաչէր. իմա՛, անուն ծանուցեալ՝ իբր մականուն, կամ թարգմանութիւն անուան։
stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.
· Calfa
Հարցե՛ս զվէմն, եւ ելցէ ի նմանէ ջուր։ Բարբարռեսջիք ի վերայ վիմին. եւ հանջի՛ք նոցա ջուր ի վիմէ անտի։ Ոմն վէմս, ոմն վիրգս։ Գործէր ի վերայ վիմաց։ Իբրեւ զվէմ շափիղայական։ Ի միջոյ վիմաց տացեն զձայնս իւրեանց, եւ այլն։
to marry, to give one's daughter in marriage.
· Calfa
Տրդատ ոմն, զոր փեսայացոյց իւր արքայ Տիրան ի դուստր իւր յերանեակ։ Փեսայացուցանէ (զԳրիգոր) Դաւիթ ի դուստր իւր Մարիամ։ Շապուհ խոստացաւ փեսայացուցանել զմեհրուժան ի քոյր իւր. (Խոր. ՟Բ. 60. 77։ Արծր. ՟Ա. 14։)
cf. Փիլիկկոն.
· Calfa
Երէց ոմն ի մերոցս՝ եւ սա իւր կանգնեալ փիլիկուան. եւ լինէր՝ յորժամ նոքա քար եդեալ ի պարսատիկս մեքենային՝ եւ ձգէին ի քաղաքն, երէցն լիւր քար դէպուղիղ նոցա քարին արձակէր. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
philosophy.
· Calfa
Յորոց մի ոմն ի նոցանէ վարժեալ փիլիսոփայութեամբ ասէր այսպէս. (Խոր. ՟Ա. 5։)
cf. Փծանք.
· Calfa
Մաքուր է ոգւով եւ մարմնով եւ լեզուով. (պահելով զսոսին՝) զոմն յանօրէնութենէ, զոմն ի փծութենէ, եւ զոմն ի հայհոյութենէ։ Իբրեւ զհասարակ փծութիւն ի բաց հալածելով. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
· Calfa
Յութսներորդէ անտի գրոյ (ձ ) ի չորեքհորիւրն (ի ՟Ն ) փոխաբերեալ, ստուգաբանօրէն քննութեամբ ընդ ձիթոյնանուան նիւթ ճշմարտագրի։ Յայլ ոմն անուն խուժական հեթանոսօրէն փոխաբերին (այսինքն փոխաբերեցին ) ուրուապէս՝ դեւկալիոն ընդ նոյն ասել. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
substitute, representative;
vicegerent, vicar;
successor;
compensation, equivalent;
— արքայի, vice-roy;
— պատրիարքի, patriarch's vicar general;
— բանալեաց, duplicate key;
false key.
· Calfa
Իսկ սրբոյն Թադէի զադդէ ոմն խոյագիր ձեռնադրեալ, եւ փոխանորդ իւր թողեալ յեդեսիա. (Յհ. կթ.։)
Եղբայր ոմն արար փոխանորդ բանալեացն, եւ բանայր զդուռն ծերոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
to bend forward.
· Calfa
Գնեաց կտաւս ասուեայ. եդեալ ի ներքոյ իւր՝ նստաւ ի վերայ նորա. եւ ոմն մի կամէր դողանալ զասուին, եւ սպասէր յետուստ. եւ ծերոյն իմացեալ՝ փորացոյցլ զինքն, որպէս թէ ի կողմն առն՝ որում տայր զդրամն, եւ առեալ դողն գնաց. (Վրք. հց. ձ. հին.) (ի նորս եւ ի տպ. Կորացաւ)։
Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.
· Calfa
Ոմն ի հուր գեհենին մատնեսցի, ոմն ի տարտարոսն դատապարտեսցի. (Խոսր.։)
to deform, to render ugly, to disfigure, to distort.
· Calfa
Ոսկեղէն ոմն էր բնութիւնս ... դրժանք չարին զպատկանութիւն մեղայն խառնեալ՝ տգեղացոյց զմաքուրն։ Զպատկեր արարչիդ զազրալի ախտիւք տգեղացուցի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Դ։ Սկեւռ. աղ.։)
to feast, to celebrate a feast in company, to solemnize together.
· Calfa
Զոր ոմն ի հարցն (աստուածաբանն) ասէ, գլուխ տօնիս է զաստուած յիշել, եւ տօնակից հոգեղինացն լինել. (Տօնակ.։)
chief of a feast or solemnity;
chairman of a banquet, host, inviter.
· Calfa
Ոմն է տօնապետ ճշմարիտ, իսկ ոմն այլ ոք՝ տօնի հաղորդ. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
nocturn (religious service in the night).
· Calfa
Զկնի ցայգապաշտամանն ընտրեալ ժողովոյն զայր ոմն վանական՝ կամեցան առնել կաթողիկոս. (Կաղանկտ.։)
hedge-repairing, restoring a wall.
· Calfa
Յարուսցէ զայլ ոմն պահպանօղ եւ խրամակարկատ։ Սուղ ինչ ցանկակարկատ լինել քան զայսոսիկ՝ որ խրամատին. (Մագ. ՟Բ. ՟Լ՟Ա։)
to frequent, to haunt;
to continue, to persevere, to perpetuate, to last.
· Calfa
Ցանկորդեալ էր յահ եւ յերկիւղ, եւ սնաւ սրբութեամբ։ Ցանգորդեալ ընդ ձեզ լինել։ Էր ցանգորդեալ հոգեւոր բանից։ Կոյս ոմն ցանկորդեալ յաղօթս՝ ճգնաւոր. (ՃՃ.։)
type, model, example, pattern, sampler.
· Calfa
Նշխարն ի տիփարէն, եւ մոմն ի կնքոյն առնու զնոյն տիպն. (Մխ. ապար.։)
fond of botany.
· Calfa
Եթէ տնկասէր եղեալ էր, ոչ արդեօք մերժեալ լինէր։ Եթէ տնկագործք տնկասէր լինիցին։ Այր ոմն տնկասէր տնկեաց ի պարտէզ իւր քաջ ուղէշ. (Մխ. առակ.։)
impression, stamp, print, mark, figure, form;
impression;
— գործել յոք, to produce an impression on a person;
fixation
· Calfa
Եղիցի ոսկի մատանի՝ զքաջի ուրուք ունելով զտպաւորութիւն ... եւ ոմն մի այսոսիկ տպաւորութիւնս տեսեալ. (Անյաղթ պորփ.։)
logical.
· Calfa
Առաջիկայ շարագրութիւնս պիտանացու է ի տրամաբանական հնարս։ Տրամաբանական այն է, յորժամ ոմն հարցանէ, եւ ոմն ասէ։ Չորք գոն տրամաբանական հնարք, բաժանականն, սահմանականն, ապացուցականն եւ վերլուծական. (Անյաղթ պորփ.։)
f. troubled with the bloody flux.
· Calfa
Իսկ տեռատես վասն յապաժոյժ արեանն գալոյ։ Տեռատես կիննզ հուպ լինի, քղանցիւք զգեստուն յախտէն բուժի։ Կին ոմն՝ որոյ անուն էր վերոնիս, ասէ, տեռատես էի երկոտասնամեայ. (Երզն. մտթ.։ Շ. խոստ.։ Ճ. ՟Ժ.։ (Ռամկօրէն տեռատես ասի եւ զարանց, որպէս մայասըլլը։))