sublimity, preeminence, excellence.
ὐπεροχή prastantia, eminentia, excellentia, summitas Գերազանցութիւն. մեծութիւն. վսեմութիւն. առաւելութիւն. ծայրութիւն.
Ոչինչ է յիմացականացն՝ ամենայն իմացականացն ըստ գերունակութեան պատճառ։ Այս է գերունակութիւն ըստ արձակ եւ գերակարգեալ անպարունակ մեծութեան։ Ըստ ամենայն գերագոյ գերունականութեան. (Դիոն.։)
Գերունակութեան է ասէ տուողին քան զառողին. (Աթ. ՟Ա։)
Զիա՞րդ ոչ յաղթեսցէ Քրիստոս (Մկրտչին) անհամեմատիւք գերունակութեամբք։ Յանուանց եւ ի կատարմանցն գերունակութենէ առնէ զհամեմատութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որպէս իմացականի գերունակութեան ցուցումն հաւաստի երեւեցուցեալ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Ըստ մի իշխանութեան զօրացեալ, եւ կամ ըստ փարթամութեան գերունակութեան տարբերեալ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Ըստ սրովբէականն գերունակութեան. (Մագ. խչ.։)
Ամբարձեալ գովեալ գերունակութեամբ ի ստորեւ վերինն վարագուրի. (Նար. խչ.։)
Մարդիկ ի նուազութենէ ի գերունակութիւն ելանելով՝ կատարեալ ասին. (Երզն. մտթ.։)
cf. Գերփումն.
Գերփելն. եւ իլն.
Ոչ ինչ փոյթ եղեւ ումեք հոգալ զուստեք արշաւանս եւ զգերփանս։ Զբազում աւարհարութիւնս եւ զգերփանս հայոց աշխարհիս ի մերհուժանայ։ Առնուլ վրէժս զգերփանացն եւ զսաստիկ արիւնհեղութեանցն. (Արծր. ՟Ա. 14. 15։ ՟Բ. 2։)
ravage, ruin, pillage.
Գերփանք. գերփելն, իլն.
Գերփումն տանց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
above, beyond.
extraordinary, excellent, rare, transcendent.
Իբրու Գերագոյն օրինակ. եւ Գեր ի վերոյ քան զօրինակ.
Գերօրինակ ցուցման տեսակի աստուածակրօն կարդաց ծանուցար. (Նար. կուս.։)
villages.
tenderness.
φιλοστοργία եւ այլն. Գութ եւ սէր. մարդասիրութիւն. ընտանի կարեկցութիւն.
Նման նմա գթասիրութեամբն լինել. (Յճխ. ՟Բ։)
Զանց արարեալ զգթասիրութեամբն. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ։)
Յընտանեբար գթասիրութենէն օտարացեղութիւն ի մէջ արկեալ լինի. (Գագիկ առ ռոմանոս.։)
to stumble, to make one stumble, to seduce, to pervert.
ԳԹԵՄ ԳԹԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Սայթաքեցուցանել. գայթագղեցուցանել. կործանել՝ կամ խթելով, կամ խոչ եւ խութ առ ոտս դնելով. մոլորեցուցանել, յանցուցանել.
Զպարզամիտսն դիւրաւ գթեսցէ. (Ի գիրս խոսր.։)
Գթել զընկերն, զընտրեալս, եւ այլն։ Գթեցաւ ի դիւաց իբրեւ զմարդ. (Վրք. հց.։)
Ի ճանապարհին գթեցուցանէր (դեւն) զգրաստն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ա.։)
Իգրկացն աստուծոյ հանեալ՝ յոտս ստամբակին գթեցոյց. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Զուղիղ բանն աստուծոյ նախահօրն ձեր թիւր մեկնեալ՝ գթեցուցի. (Լմբ. ատ.։)
Գթեցուցանեմ ի ճանապարհէ կենաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
clemency, mildness, pity, compassiou, mercy, humanity.
οἱκτιρμός, οἱκτείρημα, σπλάγχνα clementia, miseratio, pietas, viscera Գութ. գթածութիւն. գորով. աղեկիզութիւն. կարեկցութիւն. մարդասիրութիւն. խնամ. սէր ընտանի. գթալն, խղճալն.
Բազում են գթութիւնք նորա։ Գթութիւն նորա ի վերայ ամենայն արարածոց իւրոց։ Դարձայց առ Երուսաղէմ գթութեամբ։ Խնդրէին գթութիւն յաստուծոյ երկնից։ Տացես զնոսա ի գթութիւն առաջի գերչաց իւրեանց։ Հայր գթութեանց.եւ այլն։
Գթութիւն՝ խնամք է սուրբ սիրոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Գթութիւն՝ ողորմութեան պտուղ է. (Լմբ. սղ.։ (զի զողորմութիւն առնու իբրեւ կարեկցութիւն, եւ զգթութիւն որպէս ձեռնտուութիւն)։)
Յաղագս առ մեզն գթութեան անբաղդատականի կոչի քահանայապետ. (Սարկ. քհ.։)
stumble, false step.
cf. Գժդմիմ.
δυσχεραίνω indigne, aegre fero որ եւ ԳԺԴՄԻՄ, ԴԺԳՄԻՄ. Խոժոռիլ. դժկամակիլ. եւ Տժգունիլ. տխրիլ.
Թէ, զի զձեզ տրտմեցուցանիցեմք՝ զայս առնէաք, յիրաւի գժդմնէիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
Յայտ առնէ երկիր ... եւ օդքն գժդմնելովն եւ քստմնելով. (Եզնիկ.։)
vexation, sulkiness, anger.
ԳԺԴՄՆՈՒԹԻՒՆ ԳԺԴՄՈՒԹԻՒՆ. σύννοια tristitia oris, aegra affectio Խոժոռութիւն. դժկամութիւն.
Զգժտութիւնսն, զգժդմնութիւնսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Գժդմութեամբ եւ խոժոռութեամբ անդէն զնա լի առնէ ակամայ. եւ անուն է ախտիս այսորիկ տրտմութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
altercation, contention, dispute, quarrel, discord, dissension, disagreement.
παροξυσμός exacerbatio, concitatio, discordia Խոժոռութիւն. դժկամակութիւն. անմիաբանութիւն.
Եւ եղեւ գժտութիւն ի մէջ նոցա. (Գծ. ՟Ժ՟Ե. 39։)
Զգժտութիւնսն, զգժդմնութիւնսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
cf. Յօժարամտութիւն.
Մտադիւրութիւն. յօժարամտութիւն.
Ի կարօտեալսն ողորմութիւն դիւրամտութեամբ լիցի միշտ. (Ոսկ. հռ.։)
Աղաչեմ առ հասարակ դիւրամտութեամբ մատուցանել զլսելիս. (Նանայ.։ եւ Կիւրղ. խչ.։)
to make one's self easy;
to accomodate one's self;
to be at one's ease, to make one's self at home.
Գտանել զդիւրութիւն, զհանգիստ. սփոփիլ.
Հիւանդք դիւրանան ի տեսլենէ սիրելեաց. (Մխ. առակ.։)
Դիւրանան չարչարեալքն ի փորձանաց. (Վրդն. սղ.։)
դիմազ. ԴԻՒՐԱՆԱՅ. դիմազ. ἁγαθόν εἱ commodum fit Դիւր կամ դիւրութիւն լինի.
Դիւրանայր նմա. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 23։)
Դաւիթ քնար հարկանէր, եւ դիւրանայր սաւուղի. (Սեբեր. ՟Է։)
easy, gentle, obedient, plaint, flexible, supple, condescending, docile.
transitory, transient, of short duration.
εὑρίπιστος instabilis Որ դիւրաւ անցանէ.
Խոր դիւրանց։ Տախտակն դիւրանց թուի գոլ։ Տկար եւ դիւրանց. (Վրդն. ել.։ Վրդն. օր.։ Վրդն. սղ.։)
Դիւրանց ճրագն. (Ոսկ. սղ.։)
cf. Դիւրանց.
cf. դիւրանց.
Արմատ դիւրանցուկ. (Ճ. ՟Ա.։)
Մի՛ ոք դիւրանցուկ համարեսցի զայն հուր. (Գէ. ես.։)
Փափուկս եւ դիւրանցուկս եւ արագամաշս լինել մեզ առ ի գնացս՝ թաթիցն. յն. εὑπαθής իբր դիւրակիր։
great gain or business;
opulence, wealth.
Վաճառաշահութիւն. ճոխութիւն.
Փոխանակէ զդիւրաշահութիւնն ընդ հոգւոյն ճոխութիւն. (Շ. մտթ.։)
agility, pliableness, mobility, versatility, fickleness
εὑκινησία, τὸ εὑκίνητον mobilitas Դիւրաշարժութիւն. փոփոխականութիւն.
Եւ ոչ ի մի ոք վստահանան յաղագս յերկոսին դիւրաշարժութեան եւ անկայուն գոլոյ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Դիւրաշարժութիւն անուոյ, կամ լեզուի, երիտասարդական հասակի. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
fragility;
lubricity.
delicate, brought up delicately.
Սնեալ ի դիւրութիւնս. փափկասուն. գիրդ.
Փափկակեաց, բարեկեցիկ, դիւրասնունդ. (Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Դիւրանսաց.
inflammability.
delicate, sinsible.
ԴԻՒՐԱՎՆԱՍ ԴԻՒՐԱՎՆԱՍԵԼԻ. Որ դիւրաւ կամ փութով մարթի վնասիլ. եղծանելի. դիւրագլոր.
Դիւրավնաս է բնութիւնս ի մեղս։ Արտաքին եւ դիւրավնասելի ... ներքին եւ հաստատուն. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ ՟Դ։)
Մազ մի՝ որ դիւրավնասելին է. (Իգն.։)
to facilitate;
to lighten, to relieve;
to give repose;
to soften, to alleviate.
ἑξευμαρίζω facile reddo Դիւրին եւ հեշտին կացուցանել. հեշտալի առնել. մեղմել. դիւրել. դիւրութիւն տալ. սփոփել. թեթեւացուցանել. քաղցրացուցանել.
Դիւրացուցանել ումեք զդժուարինս, կամ զկարիս, զկեանս, զմիտսն ի չարչարանաց. զբազումս ի կապանաց. զայրին ողորմելի. զվիրաւոր եւ զկարօտ մարմինն. զմեղադրութեանն սաստ, ի սիրտս զսնոտի խոստմունս. (Ճ. ՟Բ.։ Պիտ.։ Նիւս. կազմ.։ Վրք. հց. ՟Բ։ Ճ. ՟Ա.։ Մաշկ.։ Լմբ. առակ.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Յհ. կթ.։)
friability.
tameable, that can be easily tamed, pliable.
easy to take;
easy to understand.
εὑάλωτος captu facilis Զոր դիւրին է ըմբռնել, զբռամբ ածել, որսալ, ստանալ, եւ պատրել.
Չիք ինչ դիւրըմբռնելի սատանայի քան զաներկիւղսն յաստուծոյ. (Խոսր.։)
Դիւրըմբռնելի նորա ձագքն էին. (Բրս. մկրտ.։)
Ձագու փոքու դիւրըմբռնելւոյ. (Նար. առաք.։)
Անդրոշմն (ոչխար) գողոց դիւրըմբռնելի է։ Եւ ոչ զմանկամարդսն՝ յաղագս դիւրըմբռնելի հասակին. (Ածաբ. մկրտ. եւ Ածաբ. յայտն.։)
Զայրիսն, որոց պօղոս թուլացուցանէ զայն վասն դիւրըմբռնելի հասակին. (Լծ. ածաբ.։)
Մի՛ հարեւանցի ինչ իրս վարկանիս, կամ դիւրըմբռնելի. այսինքն դիւրասաց. (Լմբ. սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը։)
cf. Դիւրաքայլ.
Արագընթաց. արագ ընթացիւք. անարգել.
Փայլակն դիւրընթաց. (Նար. երգ.։)
Աստեղբ դիւրընթացիւ պատմի. ա՛յլ ձ. աստեղատիւ ընթացիւք. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)
Դիւրընթաց ընդ մեջ ամենայն իրաց անցանել. (Փիլ. լին.։)
susceptible, sensible, easy to understand, acceptable.
Որպէս Դիւրաւ ընդունօղ.
Մոմ դիւրընկալ (կնքոյ)։ Դիւրընկալ լսելիք։ Դիւրընկալ եղեն բանին։ Յամլութենէ մտաց առ դիւրընկալ փոփոխելով։ Այնու զնոսա դիւրընկալս առնիցէ։ Օդ դիւրընկալ բնութեամբն, եւ զամենեսեան պարունակելովն. (Բրս. հց.։ Դիոն.։ Շ. բարձր.։ Փիլ.։ Նանայ.։ Ի գիրս խոսր.։)
Առ ի դիւրընկալ գործել զնոսա (զժողովուրդն) առ քարոզութիւնն յովհաննու։ Զի դիւրընկալ զնոսա կազմեսցէ առ բարձրագոյն վարդապետութիւնն. (Կիւրղ. ղկ.։)
ԴԻՒՐԸՆԿԱԼ որպէս կր. Դիւրար ընդունելի. հեշտալուր. դիւրիմաց.
Դիւրընկալ առնել կամ ընծայեցուցանել զբանն. (Ոսկ. մ. ստեպ։)
Դիւրընկալ գործել զիրս, կամ պատշաճել, աւանդել. (Անյաղթ բարձր.։ Լմբ. սղ.։ Երզն. քեր.։)
Դիւրընկալ լինիցի խորհուրդն, կամ առ ի հաւատալ, կամ ի միտս, կամ արարածոց. (Ոսկ. մտթ.։ Շ. բարձր.։ ՃՃ.։)
Զի եւ՛ս դիւրընկալ լսողացն լինիցի. (Կիւրղ. ղկ.։)
tameable, tractable.
easy, light, gentle, commodious;
flat.
ἑχερής, ῤᾴδιος, εὕκολος, κοῦφος facilis, levis եւ այլն. Ուր գոյ դիւրութիւն, կամ չիք դժուարութիւն. դիւր. անաշխատ. անարգել. անխափան. հեշտ. հեշտին. թեթեւ.
Մի՛ դիւրին ինչ ջան համարիջիք։ Բանք քո բարի են եւ դիւրինք։ Էր դիւրին նոցա արգելուլ զնոսա։ Զի՞նչ դիւրին է, ասե՞լ .. թէ ասել ... Դիւրին է մալխոյ. եւ այլն։
Լաւ իցէ այս, այսինքն թեթեւ եւ դիւրին. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Նախ յառաջնոցն եւ դիւրնոցն սկիզբն արասցուք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Դիւրին է գիւտ իրացդ. (Փարպ.։)
Զդիւրինն յառաքինութիւն դիւրաւ ի չարիսն դարձոյց. (Մաշկ.։)
ԴԻՒՐԻՆ. Հեշտալի. դիւր. դիւրիչ. եւ Ընտել.
Որք զցանկութիւն եւ զդիւրինս մարմնոյ իբրեւ զբարեպաշտութիւն համարէին. (Շ. յուդ. ՟Թ։)
Ոչ առնել պահանջէ զփոքրն եւ զդիւրինն մարմնոյ. (Մխ. երեմ.։)
Վարդապետութիւն նորա ականջաց դիւրին էր. (Եփր. համաբ.։)
Կանանց ազգ դիւրին է առ պատրանս. (Ոսկ. կոր.։)
Դիւրինք եմք ըստ մտացն մեղանչել մարդիկք. (Բրս. հայեաց.)
յորմէ եւ (Տօնակ.)
Դիւրին եմք մարդիկք ի մտօք մեղանչելն։
ԴԻՒՐԻՆ. Հարթ. ողորկ. որ եւ ԴԻՒՐ. դուր, դուրան
Զշաւիղս արդարութեան զդիւրինս. (Առակ. ՟Բ. 20։)
Եղիցին ամենայն դժուարինքն ի դիւրինս. (Ես. ՟Խ. 4։)
Երկնչէին գազանք յորսողաց ի դիւրին տեղիսն իջանել. (Լմբ. սղ. ՟Ճ՟Գ։)
Դիւրին տնօրինի այժմ կեցուցանելն. (Լմբ. սղ.։)
facility, means;
ease, comfort, convenience, well-being, leisure, utterance, liberty;
alleviation, relief.
εὑχέρια, εὑκόλια facilitas եւ այլն. Դիւրին գոլն.
Վասն դիւրութեանն (ա տառի ի հնչման). զօրէն մոմոյ ձեւանալով ի բազում իրս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 43։)
Տե՛ս թէ զիա՛րդ դիւրութեամբ ըմբռնեալ լինէր ի գերութիւն. (Մխ. երեմ.։)
ԴԻՒՐՈՒԹԻՒՆ. իբր Հարթութիւն.
Եթէ վրիպիմք, շաւիղ դիւրութեան ուղղես. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
ԴԻՒՐՈՒԹԻՒՆ. ἁνάψυξις, εὑφροσύνη, ῤαστώνη respiratio, commoditas Անդորրութիւն. հանգիստ. անձնդիւրութիւն. ազատութիւն. զուարճութիւն.
Ետես փարաւոն, թէ եղեւ դիւրութիւն։ Եթէ զանձն դիւրութեան տացես. (Ել. ՟Ը. 15։ Առակ. ՟Լ. 32։)
Զշունչն եւ զըմպելին ընդունելով՝ հովացուցանէ, եւ շնչաբերութիւն եւ դիւրութիւն ի տապումն առտուիցէ. (Պղատ. տիմ.։)
Հեշտականութիւն եւ դիւրութիւն։ Անիղձք իցեն առ դիւրութիւնսն։ Ըստ կամս դիւրութեան անձանց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։ Արիստ. առաք.։ Ագաթ.։)
Արար դիւրութիւն (քրիստոնէից). (Եւս. քր. ՟Բ։)
Վասն դիւրութեանս՝ զոր դու հրամայեցեր մեզ առնել։ Որչափ ի ձեռս իւրեանց էր, դիւրութիւն առնէին նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Հնարք եւ դադարք դիւրութեան եւ անդորրութեան. (Նար. խ.։)
Ըմբերանել զոմանց զդիւրութիւնն եւ զյանդգնութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ որպէս յն. դիւրաձեռնութիւն։
cf. Դիցաբան.
cf. Դիցաբանական.
cf. Դիցաբանութիւն.
որ եւ Դիցաբանութիւն. Բան ի վերայ դից. չաստուածաբանութիւն հեթանոսաց.
Վասն իրիք առաջին դիւցաբանութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
hero
ἤρως heros, ἠμίθεος semideus Դի՛ցազն համարեալ, իբր յազգէ չաստուածոց կամ քաջաց. կիսաստուած՝ որպէս անմահ եւ սրբազան ըստ հեթանոսաց. եւ Կարի ազնիւ եւ առաքինի.
Սովոր են յոյնք զքաջս առ դիւցազունս ունել. (Եզնիկ.։)
Դիւցազունք անուանեալ՝ գեր ի վերոյ մարդկայնոյս համբառնային բնութեան. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Սկայիցն եւ դիւցազանց։ Հնազանդել դիւցազինն. (Խոր. ՟Ա. 1. եւ 9։)
Դից իմն, եւ այլոց ոմանց դիւցազանց առասպելս տողեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի խիզախել դիւցազանն։ Զդիւցազինսն պատուասիրել. (Մագ. ՟Ի՟Ա։)
Ի զարմէ դիւցազանց. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
Պատէր ազնուագոյնս զքաղաքն պարսպօք եւ զդրունսն զարդարէր դիւցազունս. (Եւս. քր. ՟Ա.) իմա՛ դիւցազնաբար. յն. սրբազանավայելչաբար.
epopee.
heroically
ἠρωϊκῶς heroice, fortiter, generose Իբրեւ դիւցազն. արիաբար. առաքինաբար.
Զողբերգութիւնն դիւցազնաբար վերծանեսցուք. (Թր. քեր.։)
Ոչ էր բնաւորեալ խաշնարած երբէք լինել, դիւցազնաբար տածեաց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Դիւցազնաբար զօրութեամբ. (իբր դիւցազնական. Պիտ.։)
heroic;
epic.
ἠρωϊκός heroicus Սեպհական դիւցազանց. եւ Քաջ. առաքինի.
Դիւցազնական օրէնք, կամ արգասիք, սէր. (Եղիշ. ՟Բ։ Ճ. ՟Ա.։ Մագ. ՟Ժ։)
Չորից դիւցազնական տաղից. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Դիւցազնականն աղեքսանդրոս, ատեան, եւ այլն. (Պիտ.։)
Դիւցազնական մանկան դիպեալ, յարշակունոյ զարմէ սերեալ. (Շ. վիպ.։)
that is become a hero, heroic.
Բացեալ դիւցազնայինցն տեսլարանաց յոլոմպիադս. (Փիլ. լիւս.։)
Գեղաւորքն ըստ ժամանակին (երեւէին) առ հասարակ դիւցազնացեալք. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Զչքնաղագեղըն կոյս առեալ, ըզսաթենիկըն դիւցազնեալ. (Շ. վիպ.։)
Իսկ (Կաղանկտ.)
Հրաման տայր դիւցազնային մոլորութեամբն առնել նուէրս զոհից. իմա՛, հեթանոսական։
cf. Դիւցազնային.
Բացեալ դիւցազնայինցն տեսլարանաց յոլոմպիադս. (Փիլ. լիւս.։)
Գեղաւորքն ըստ ժամանակին (երեւէին) առ հասարակ դիւցազնացեալք. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Զչքնաղագեղըն կոյս առեալ, ըզսաթենիկըն դիւցազնեալ. (Շ. վիպ.։ Իսկ Կաղանկտ.)
Հրաման տայր դիւցազնային մոլորութեամբն առնել նուէրս զոհից. (իմա՛, հեթանոսական։)
cf. Դիւցազնային.
Բացեալ դիւցազնայինցն տեսլարանաց յոլոմպիադս. (Փիլ. լիւս.։)
Գեղաւորքն ըստ ժամանակին (երեւէին) առ հասարակ դիւցազնացեալք. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Զչքնաղագեղըն կոյս առեալ, ըզսաթենիկըն դիւցազնեալ. (Շ. վիպ.։)
Հրաման տայր դիւցազնային մոլորութեամբն առնել նուէրս զոհից. (Կաղանկտ.) իմա՛, հեթանոսական։
epic.
epopee
heroism.
Դիւցազն գոլ.
Ըստ դիւցազնութեանն (կամ դիւցազնութեանց) կարծեաց. (Խոր. ՟Ա. 3։)
heroine.
deified, placed in the number of heroes or gods;
heroic.
Խառն ընդ դիս ազգակցութեամբ.
Ի մեր դիւցախառն պարթեւաց, եւ ի քաջ նախնեաց. (Ագաթ.։)
of idols, of gods.
hat;
cap, bonnet.
Որ ինչ արկանի զգլխով ի ծածկոյթ, խոյր. եւ այլն. եւ գլխադիր.
Օրհնութիւն գլխարկի ... ի խոյրս յայս քահանայական զշնորհս քո ցօղեա՛. (Մաշտ.։)
Առնեն գլխարկ, եւ ուրարք. (Մխ. ապար.։)
Իջցէ օրհնութիւն ի վերայ այսմիկ գլխարկիս, զոր աղախին քո կամի արկանել զգլխով իւրով. (Մաշտ. ջահկ.։)
that has a headache.
κεφαλαλγή, κεφαλαλγός, κεφαλαλγικός cui caput dolet Ունօղ զցաւ գլխոյ. գլխու ցաւ քաշօղ.
Որ գլխացաւ է, ասէ բժշկին զպատճառս գլխացաւութեան. (Մաշկ.։)
Եւ այլ ոչ եւս եղեւ գլխացաւ արքայն. (ՃՃ.։)
Եղեւ գլխացաւ, եւ ի բժշկեաց ոչ եղեւ նմա օգուտ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Բ.։)
prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
ἁρχηγός, ἠγούμενος, πρῶτος, κορυφαῖος princeps, dux, capitalis, supremus Երեւելի եւ առաջին ոք յիմիք կարգի որպէս գլուխ. պարագլուխ. իշխան. աւագ. առաջնորդ. նախարար. ազնուական.
Արք գլխաւորք։ Զամենայն գլխաւորս ի նոցանէ։ Գլխաւորք ժողովրդեանն, կամ գնդիցն. (Թուոց. ՟Ժ՟Գ. 3. եւ 4։ ՟Ժ՟Զ. 2։ ՟Բ. Թագ. ՟Դ. 2։ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 47։)
Պետրոս գլխաւորն եւ երիցագոյն աստուածաբանիցն ծայրութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
Այն սուրբ չորից շղթայիցն՝ որ անկաւ ի պետրոսէ գլխաւորէ. (Կլիմաք.։)
Պատիւ արարեալ գլխաւորի առաքելոցն. (Սկեւռ. յար.։)
Առեալ զամենայն գլխաւորսն։ Երկուս ի գլխաւորաց իւրոց։ Հանդերձ գլխաւորաւ նոցին ղեւոնդիւ. (Խոր.։)
Բազումք ի գլխաւորացն պարսից։ Միջոյ գնդին կարգէր գլխաւոր զտէրն Արծրունեաց. (Փարպ.։)
Յորժամ տեսանիցես զգլխաւորս քաղաքաց մարմնագեղս, անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)
ԳԼԽԱՒՈՐ. ἅκρον, κεφάλαιον excelsus, praecipuus Երեւելի եւ նշանաւոր ինչ.
Ի վերայ լերանց գլխաւորաց։ Քաղաք գլխաւոր. (Առակ. ՟Ը. 2։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Զգլխաւորն յիրաց։ Զսիրտն այժմ փոխանակ գլխաւորին էառ ի մէջ։ Յաղագս գլխաւորացն (յօրրէնս աստուծոյ՝ տասն պատգամաց). (Փիլ.։)
Շէնս գլխաւորս. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Հինգ եւս գլխաւորօք ( ի պատուիրանս). (Արշ.։)
Գլխաւոր թիւք անդամոց։ Զմեղանացն գլխաւորաց. եւ այլն. (Նար.։)
cf. Գլխաւորաբար.
Ըստ գլխաւոր բանի.
Որք գլխաւորապէս ողջքս եմք, եւ յաղագս նոցունց եւ առ նոսին ամբոխիմք. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Եւ Բովանդակելով. κεφαλαιωδῶς capitulatim, summatim
Յիւրաքանչիւր ինչ առ ի նոցանէ խնդիր եղելոց գլխաւորապէս ասել. (Կիւրղ. գանձ.։)
to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.
κεφαλαιόω, ἑπικεφαλαιόω summatim attingo, in summam redigo, perficio Ի գլուխ հանել. բովանդակել. կատարել. եւ Ի կարճոյ քաղելով աւարտել. վերածել ի մի. յանգել. գլխել.
Գլխաւորեա՛ զբան սակաւուք. (Սիր. ՟Լ՟Ե. 11։)
Գլխաւորելով ըստ իւրաքանչիւր հասակացն զամենայն առաքինութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Ողջախոհութեամբ գլխաւորէր զկեանս իւր. (Ճ. ՟Ա.։)
Զգուշութեամբ գլխաւորել զսուրբ պահս, կամ զհրաման արքունի, եւ այլն. (ՃՃ.։)
Զամենայն շնորհս, օրէնս ... յինքն գլխաւորեսցէ. (Անան. ի յհ. մկ.։)
Գլխաւորեալ ի քեզ զիմանալեացն փարթամութիւն։ Հիմն արկանեմ, եւ ոչ գլխաւորեմ։ Ճշմարտապէս գլխաւորեցաւ. եւ այլն. (Նար.։)
Իբրեւ գլխաւորի, դարձեալ սկիզբն առնու ի չորից կանոնացն մնացելոց. (Խոսր.։)
Ո՛չ զամենայն ասել, զի անհնար է, այլ գլխաւորել համառօտ զամենայն. (Բրս. հց.։)
Մեք եւ զայսոսիկ գլխաւորեսցուք՝ ի թիւս բաժանեալ յաղագս դիւրայիշատակութեան. (Առ որս. ՟Ե։)
Որ գումարեն ինն թիւ ամաց ի միասին գլխաւորելով։ Գլխաւորեալս ի վաթսուն եւ չորս. (Փիլ. լին.։)
Զհամառօտ գլխաւորելով աստանօր. (Նար. մծբ.։)
to have the pre-eminence, to be at the head;
to be finished;
to bud.
Իբր Գլուխ կապել, կամ սերմն հասուցանել բուսոց.
Առնուլ զգլխաւորութիւն, կամ զվերակացութիւն. մեծարիլ գոհերեցութեամբ.
Կոչի այսպիսի տաճարապեա. վասն զի ո՛չ զանշունչ նիւթոյ շինուածի ժառանգութիւն գլխաւորի, այլ զբանական կենդանեաց ժողովոյ. (Սարկ. քհ.։)
Գլխաւորեալ իշխանական պատուասիրութեամբ փառօք ի փառս. (Շ. բարձր.։)
Ընդ բուսանել (խաշխաշի) եւ ի լինելն բանջար ... նմանապէս եւ ի ծաղկելն, եւ ի գլխաւորելն. (Մխ. առակ.։)
to decapitate the idols, to destroy;
to turn about;
cf. Գլխաւորեմ.
Յորժամ ոչ գլխեմք զթիւն։ Զթիւս սաղմոսացն գլխել. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի նոյն առ բանն գլխի վերստին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 28։)
the head uncovered.
Եկի գլխիբաց եւ բոկոտն. (Վրք. հց.։ եւ Ճ. ՟Բ.։)
Գլխիբացք նստիցին. (Վեցօր. ՟Զ։)
the head downwards.
κατὰ κεφαλῆς inverso capite Գլուխն ի վայր գլոլվ, եւ ոտքն ի վեր. Գլխիվար, գլուխնիվար.
Պետրոս խաչեցաւ գլխիվայր։ Պետրոս գլխիվայր լինէր կախեալ. (Եւս. պտմ.։ Ոսկ. յհ.։ Անան. ի պետր.)
Շմաւոն քաջալերեալ երդմնեցոյց, զի գլխիվայր հանցեն զնա ի խաչ. (Եփր. համաբ.։)
Կախել գլխիվայր զմիոյ ոտանէն։ Կայցէ կախեալ գլխիվայր. (Ագաթ.։)
Ի գլխիվայր կախաղանին ընդ աստուծոյ խօսէր. (Նար. երգ.։)
Ընդ երկիր անկեալք եւ արմատացեալք, եւ գլլխիվայրք իբր ծառք եղեալք յառապարի. (Փիլ. լին.։)
the head upright.
Ի վեր ունելով զգլուխն. գլուխը վեր, շիտակ.
Վասն այնորիկ յաւազանին գլխիվեր մկրտեմք. (Վրդն. պտմ.։)
in rolling, tumbling down.
Թաւալ անկեալ գլոր խաղային. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
to roll.
ἁνατρέπω, ὁλισθαίνω, κατακρημνίζω subverto, prosterno, labefacto, praecipitor, labor Գլել. թաւալել. տապալել. կործանել, շրջել, հոսել. գլորտըկել, վար ձգել.
Կապեաց զանիւս կառաց նոցա, գլորեաց զնոսա, եւ զարկոյց զնոսա. (Ագաթ.։)
Մի՛ գլորեր զանկեալս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Մի՛ կամօք ձերովք ի բարձր վիմաց գլորէք զանձինս ձեր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Երկանն երագէ քան զընթացս մրջեանն, եւ գլորէ զնա (յիւրմէ). (Շիր.։)
Որ եւ զադամ գլորեալ. (Վրդն. ծն.։)
իբր ձ. կր. իբր ձ. Անկանիլ. πίπτω cado եւ այլն.
Զի եթէ գլորիցի մին, կանգնեսցէ զնա ընկեր իւր. եւ վա՛յ միումն՝ յորժամ գլորիցի. (Ժղ. ՟Դ. 10։)
Զանկանգնելին գլորեցան գլորումն. (Խոսրովիկ.։)
Մարդն գլորեալ։ Մայրն գլորեալ։ Կանգնեցեր ի գլորելոյ. (Շար.։)
Գլորեցելումն հօր ցուպ եղեր յարուցիչ. (Անյաղթ բարձր.։)
Զի մի՛ դարձեալ ուրախականօքն գլորիցին։ Վասն ի կուռսն գլորելոյ. իբր գայթագղիլ. (Մխ. երեմ.։)
that tastes like gall.
Որոյ համն է տտիպ իբրեւ զգխտորի.
Յերեւել խաղողոյ յորթոյ ջուր թթու եւ աղտաղտ ունի, եւ յազոխն թթու եւ գխտորահամս. (Վեցօր. ՟Ե։)
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
χαρακτήρ (լծ. հյ. խարան) τύπος, γραμμή character, nota impressa, lineamentum, exemplum, figura որ է ԳԾԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԾՐԱԳԻՐ. Գծով եւ գրով յօրինեալ պատկեր, կնիք, տառ, դրոշմ. նշանակ. օրինակ, տիպ, նմանութիւն.
Զոր ինչ բանի պատմութիւն ի ձեռն լսելեաց ցուցանէ, զայս գծագիրն լռելով ի ձեռն նմանութեան գուշակէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Գծագիրն կենդանւոյ եւ ստուերն զպատկերն նշանակէ։ Հին գծագիրն մարմնաւոր նորոգեցաւ Քրիստոսիւ. (Լմբ. սղ.։)
Երկնից թագաւորութեանն որպէս գծագիր եւ նմանութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
Գծագիր առ ի խնամակալութիւն ոգւոյն շնորհելով. (Բրս. հց.։)
Եբրայեցւոցն իմաստնագոյնքն գծագրովքն իւրեանց (կամ իւրովք) զաստուածութիւն պատուեցին. (Առ որս. ՟Է. յն. յատուկ նշաննկօք։)
Որպէս Նշանագիր.
Տառից եւ գծագրաց եւ սիղոբէից եւ բառից անծանօթից. (Դիոն. ածայ.։)
Ըստ գծագրացն նմանութեան, որ յալփաբետացն. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
Օրինակ է մարմնոյ՝ գծագիրն պատկեր, եւ աստուծոյ՝ արեգակն. (Լմբ. պտրգ.։)
Պատկեր գծագիր պարտ եղելոյն ի մեզ միութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Բարիոք գծագիրն յայնժամ առաւել պատուականագոյն գրեսցէ, յորժամ զգրիչն հետեւեցուցանէ ընդ ուղիղ քանոնական գծին. (Մխ. ապար.։)
Գրիցէ եւ յաղագս այսպիսի հանդիպմանս գծագիրն կտակին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.
διαγράφω describo, ἑγγλύφω insculpo Ծրագրել. ստուերագրել. նկարել. դրոշմել. կերպարանել. տպաւորել. ձեւացուցանել.
Գծագրէ այսոքիւք որպէս պատկերօք. (Դիոն. եկեղ.։)
Պատերազմաց քաջութիւնս ոմանք բանիւ զարդարեն, եւ ոմանք ի տախտակս գծագրեն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Ի փոքր բոլորակի զերկինս գծագրեն շուրջանակի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գծագրեալ է ի սուտակին յուդա. (Փիլ. այլաբ.։)
Յինքն գծագրէ։ Մարմնոյ արդարութեամբք զճշմարտութիւնս գծագրել։ Անկենդան յարացուցին գծագրօղն. (Լմբ.։)
Զպատկեր նախ կապարով գծագրէ արուեստաւորն ի տախտակի. (Տօնակ.։)
Գծագրեա՛ քո արեմբդ զմուտ սեմոց սենեկիս։ Գծագրել զաւետիս, կամ յաւետարանի։ Զամօթն մշտնջենաւոր աստէն գծագրել։ Որ ի սկզբանդ գծագրեցար. եւ այլն. (Նար.։)
Մեծ ճոխութեամբ ի հայս առաքեաց, եւ առ ստահակ նամակ գծագրեաց. (Գանձ.։)
ruled.
χαρακτήρ character Գծագիր. նշան. կնիք. տիպ. օրինակ.
Գի՛ր զմատանին զգծած խաչի քո ի մատին աջոյ. (Փարպ.։)
Բանականին գծածք՝ ձայնից են նշանակք, եւ ձայնք՝ իմացմանց, իսկ իմացուածն՝ իրին. (Տօնակ.։)
Եւ են ոմանք գծածք եղականք, եւ ի վերայ բազմաց ասացեալք, հի՛բար, տոհմ, պար, ամբոխ. (Թր. քեր.։)
to strike out;
to erase, to mark with a flourish;
to write;
to cut, to scratch.
χαράσσω, -ττω, ἑγγράφω, ἁναγράφω imprimo, inscribo Գիծ ինչ առնել, նիշ թողուլ. գծգծել.
Ո՛չ կարաց զհետս իւր գծել ի վերայ վիմին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Ոչ գծեաց անդր երկաթ գործոյն. (Ագաթ.։)
Ուր ոչ գծէին նետք. (Խոր. ՟Բ. 82։)
Ոչ գծեաց ի քար տաճարին մուրճ ինչ գործողի. (Նար. ՟Զ՟Բ։)
Եւ Գծագրել, գրել, արձանագրել. դրոշմել.
Մահուն մուրհակ գծեալ, եւ աւետեացն կտակ եղծեալ. (Նար. ՟Դ։)
Տասն բանից հինգ զառաջին գծեալսն յառաջնում պնակտին։ Միշտ ի նա հայելով՝ յայտնի կերպարանս եւ տիպս ի մերում միտս գծեալ կերպարանեսցուք։ Տէրունեան ի գիրսն գծելոց։ Երգս եւ օրհնութիւնս գծեն. (Փիլ.։)
to abject, to humble.
ԳՁՁԵՄ ԳՁՁԻՄ. εὑτελίζω, -ομαι floccifacio, vilipendo, contemno, -or Անշքացուցանել. անշքանալ. նուաստացուցանել. նուաստանալ. վատթարիլ.
Յորժամ զնորա մեծարոյ կարիսն (զպղատոնի պատիւն) գձձեսցուք. (Եզնիկ.։)
Անկեալ ի փառացն հանդերձէ հրամանաւ տեանռ գձձեալ, ընդ մուրօղս անկեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 35։)
Գձձեցաւ թագաւորութիւն մեծապէս. (Բուզ. ՟Դ. 50։)
Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)
to be debased, to become abject or contemptible.
ԳՁՁԵՄ ԳՁՁԻՄ. εὑτελίζω, -ομαι floccifacio, vilipendo, contemno, -or Անշքացուցանել. անշքանալ. նուաստացուցանել. նուաստանալ. վատթարիլ.
Յորժամ զնորա մեծարոյ կարիսն (զպղատոնի պատիւն) գձձեսցուք. (Եզնիկ.։)
Անկեալ ի փառացն հանդերձէ հրամանաւ տեանռ գձձեալ, ընդ մուրօղս անկեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 35։)
Գձձեցաւ թագաւորութիւն մեծապէս. (Բուզ. ՟Դ. 50։)
Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)
clergyman, ecclesiastic.
որ եւ ԿՂԵՐՔ. Բառ յն. գլի՛րօս, κλῆρος clerus Վիճակ. ժառանգութիւն. եւ գլի՛րի. κλῆροι Վիճակք, վիճակաւորք, ժառանգաւորք եկեղեցւոյ. ըստ հյ. Ուխտ, եւ Ուխտի մանկունք.
Գղերք եկեղեցւոյն իւրոյ։ Գղերց ... Գղերիւք եկեղեցւոյ. (Յհ. կթ.։)
cf. Կղերիկոս.
Կղերիկոս. յն.գլիրիգօ՛ս. κληρικός clericus Վիճակաւոր. ժառանգաւոր եկեղեցւոյ.
Զբոլոր գղերիկոսս եկեղեցւոյն։ Զվիճակաւոր գղերիկոսսն։ Եպիսկոպոսն սուրբ հանդերձ այլ եւս գղերիկոսօքն. (Յհ. կթ.։)
cf. Գխտորահամ.
Կաղնեաց եւ գավարսից պտուղ՝ ճաշակս գղտորահամս ունին. (Վեցօր. ՟Ե։)
to kneel down, to sit squat.
Ի գուճս անկանիլ. ի վերայ ծնգաց նստել. ծունր կրկնել՝ դնել. կճիլ, ճկիլ, չոքիլ. տիզ չէօքմէք.
(Պղատոն զփիղ) հրահանգէր գճիլ ի լսարանին. (Մխ. առակ.։)
Յոտին կանգնի գճեալն. (Մաշտ.։)
Գան ի նոյն տեղին, գճին, եւ ասեն, աստուած յօգնել ինձ նայեա՛ց. (Լմբ. բենեդ.։)
Գճի եւ համբուրէ զոտն սատանայի. (Ոսկիփոր.։)
in the shape of a dome, vaulted, convex.
Ի ձեւ գմբեթի. կամարաձեւ. վրանաձեւ. խորանայարկ.
Ձգեաց զերկինս գմբեթաձեւ հաստատութեամբ. (Ճշ.։)
Երկին գոգեալ գմբեթաձեւ. (Գէ. ես.։)
Գմբեթաձեւ խորանարդ բարձրացեալ (շինուած եկեղեցւոյ). (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Որպէս խորան գումբեթաձեւ եւ կամարակերպ վրանանման բոլորեալ. (Զքր. կթ.։)
Գումբեթաձեւ շինուած։ Եկեղեցիս գումպեթաձեւ. (Ճ. ՟Ա.։ Ուռպ.։)
Սուրբ գեղարդն ... գմբեթաձեւ ի վեր քարշեալ գլուխ նորա, որպէս նիզակի սուր առնեն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Գմբեթաձեւ.
Զիա՞րդ ջուրն կացցէ ի վերայ գմբեթայարդ գլխոյն երկնց։ Տեսանեմք ի բաղանիսս, զի ի ներքս փորուածն գմբեթայարդ է. (Վեցօր. ՟Գ։)
Եկեղեցին չքնաղ կմբէթայարդ. (Ուռպ.։)
cf. Գմբեթաձեւ.
Որոյ յարկն կամ ծածկոյթն է գմբեթ. գմբեթաձեւ.
Կամար երկնանման գմբեթայարկ։ Պայծառ եկեղեցի գմբեթայարկ. (Ուռպ.։)
Գմբեթայարկ խորան. (Ոսկիփոր.։)
cf. Գմբեթաձեւ.
Որոյ արդն այսինքն ձեւն է գմբեթանման. գմբեթաձեւ.
Գմբեթարդ խորանաձեւ։ Ձգեաց զերկինս իբրեւ զկոնք գմբեթարդ. (Վեցօր. ՟Գ. եւ ՟Ա։)
Գմբեթարդ խորանայարկ։ Եկեղեցի գմբեթարդ։ Գմբեթարդ տաճար։ Ի գլուխս գմբեթարդ տաճարաց. (Անան. եկեղ.։ Ասող. ՟Գ. 9։ Վրդն. ծն.։)
vaulted, wainscotted, that has a ceiling.
Բնակել ի տունս գմբեթեայս. (Անգ. ՟Ա. 4։)
to lie down.
ԳՄԵՄ կամ ԳՄԵԼԵՄ. Բայ յն. գիմի՛զօ, կամ գիմա՛օ. κοιμίζω, κοιμάω in lecto colloco, sopio, opprimo ՆՆջեցուցանել, տալ քունել. քնացնել. պառկեցնել. ուստի Ակումիտ, անքուն.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
cf. Գմեմ.
ԳՄԵՄ կամ ԳՄԵԼԵՄ. Բայ յն. գիմի՛զօ, կամ գիմա՛օ. κοιμίζω, κοιμάω in lecto colloco, sopio, opprimo ՆՆջեցուցանել, տալ քունել. քնացնել. պառկեցնել. ուստի Ակումիտ, անքուն.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
hollow, cavity.
κόλπωμα sinuatum Գոգուած, գոգաւորութիւն. գոգ. ծոց. եբր. խէիք
Գոգած խորութեան նորա. (Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 13։)
cf. Գոգաւոր.
Որ ունի զձեւ գոգոյ. գոգաւոր. գոգեալ. փո՛ս. չուգու՛ր.
Գոգաձեւ փոճոկք ցորենոյ, կամ հասկի. (Վեցօր. ՟Ե։)
Տաշտիւն, որ է ամանդինւոյ, գոգաձեւ, եւ ո՛չ խորագոյն։ ԾՈվացան իբրեւ զդաշտս գոգաձեւս հեզ եւ խոնարհ հոգւով. (Վրդն. երգ.։)
hollow, concave.
Որ ունի զգոգ. գոգեալ. փոր կապած, խոռոչ եղած ներսէն, դրսէն ալ ուռած.
Թողին լքին զառագաստս գոգաւոր. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
to dig, to hollow;
to contain, to include.
Գոգաձեւ առնել. խորել, փոսորակել. փորել, խորունկցնել, փոսցնել.
Գոգեալ զսաղաւարտն՝ զգլխոյ ոսկրն ի ներքս մղեաց. (Մամիկ.։)
Որ արար զերկինս, եւ մածոյց զնա ... զի գոգեացն ի վերուստ վասն լոյծ ջուրցն։ Երկինք իբրեւ զձեղուն ինչ գոդեալ գմբեթաձեւ ի վերուստ ձգեցան։ Ընդէ՞ր այնպէս գոգեալ գմբեթաձեւ են երկինք, եւ ոչ իբրեւ զհարթ ինչ ձեղուն. (Ոսկ. ես.։)
Սակաւ բանիւքս այսոքիւք զամենայն ... յինքեան գոգեալ ունի. (Կոչ. ՟Ե։)
Արար զծովն ձուլածոյ ... գործ բոլորշի ... եւ գոգեալք երեսուն եւ երեք կանգնովք պատէին զնա շուրջանակի. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 23։)
Զդէմս, (որպէս) զօդ եւ զերկին զվերաբեր բնութիւնսն գոգեալ պահպանագոյն ծածկեն. (Փիլ. իմաստն.։)
leprous;
venereal
Գոդի ոմն լնոյր, եւ տայր ջուր։ Ոչ էարբ վասն գոդոյն գարշելւոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
Տարի մի աղասցէ գդոդեացն. (Կանոն.։)
Մտեալ առ ուրուկն՝ աղօթելով առ աստուած՝ արար ողջ զգոդին (կամ զգոթին). (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա։)
Կազմեաց եւ գոդեաց տունս. (Յիշատ.։)
pour, exhalation, smoke, expiration.
Սրբի ուեղ գլխոյն յաղտեղի գոլոշեացն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ի ներքուստն վերագնացութենէ գոլոշոյն։ Գոլոշովքն. եւ այլն. (Նիւս. կազմ.։)
ԳՈԼՈՇԻ կամ ԳՈԼՈՐՇԻ ἁτμίς, ἁτμός vapor, ἁναθυμίασις exhalatio որ եւ ՇՈԳՈԼԻ. Շոգի ջերմ. գոլ եւ ոգի. մշուշ շողագին. ծուխ խոնաւութեանց, եւ այլոց իրաց ցնդելոց յերեսաց ջերմութեան. արտաշնչութիւն. գոլոշտիք.
Յառաջ քան զհուր՝ գոլոշիք հնոցի, եւ ծուխ. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 30։)
Ծախեսցէ զչարութիւն, իբրեւ զգոլոշի արեգակն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Կամ ի ձեռն հոտոց, կամ ի ձեռն գոլորշեաց։ Հիւթոց եւ գոլորշեաց։ Վասն յերկրէ եւ ի ջրոյ գոլոշոյն (կամ գոլորշոյն) եւ այլն. (Փիլ.։)
Գոլորշիք ի սմանէ վերաբերեալ լինին։ Չոր, եւ խոնաւ գոլոշի. (Արիստ.։)
Ի ստորուստ փորոտեացն ցոլացեալ չարահոտ գոլոշիք. (Պիտ.։)
Ի գոլորշոյն՝ որ ի սրտէ երկրին ի վեր ցոլանայ. (Եզնիկ.։)
Ըադ քիթն եւ ընդ բերանն առ հասարակ գոլորշի ջերմախառն ելանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ամբարձեալ գոլորշի սաստիկ ի խելապատակն. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)
Կերակրոյն գոլորշիք. (Լմբ. ժղ.։)
Նոյն օրինակ եւ ի ջրոյ եւ յերկրէ ի վեր գոլոշի, որպէս ի բաղանիսդ սովորեալ է լինել. (Փիլ. նխ. ՟բ.) կա՛մ կայ այլ բայ զօրութեամբ, եւ կամ Գոլոշի է բայ. իբր գոլորշանալ, ի վեր ցնդիլ։
like a thief.
Գողաբար ի բաց զերծանել, կամ սողիլ, մատնել, եւ այլն. (Փիլ. լին.։ Եղիշ. ՟Դ։ Շ. թղթ.։ Մագ. ՟Ծ՟Է։ Վանակ.։ Վրդն.։)
companion of the thief.
συγκλέπτης, κοινωνός κλεπτῶν socius furti Ընկեր գողոյ. մասնակից գողութեան.
Իշխանք ձեր գողակիցք են գողոց. (Ես. ՟Ա. 23։)
Գողն եւ գողակիցն ի միում պատժի են. (Յճխ. ՟Ի։)
Ի դատաստանն գողոյ է եւ որ գողակիցն է գողոյն. (Բրս. հց.։)
Հատուք ոմանք, եւ գողակիցք գողոց. (Սարկ. քհ.։)
that is addicted to theft.
Չարամիտ որպէս գող. որ խորէ ինչ.
clandestine, stealthy.
λαθραίος clandestinus Գողացմամբ ելեալն. գողունի. գաղտնածածուկ.
Գողացիկ ամուսնութիւնս կարգիցեն։ Ոչ եթէ օրինօք ինչ ամուսնութեան, այլ գողացիկ խառնակութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
to hide, to conceal;
to rob.
Ադոնիա գողեաց զթագաւորութիւն. այսինքն զմիտս թագաւորելոյ իւրոյ. կամ հնարիւք կամեցաւ գողանալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ունէր դդում լի գինւով ընդ թեւովք իւրովք, եւ գնայր գողեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
Եւ այլ անունս գողէին. (Միխ. աս.։)
by road.
Գաղտնի ուղի՝ իբր ճանապարհ գողոց. ծածուկ ճամբայ.
Զգողուղի կալաւ շմաւոն գնդիւն իւրով. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 82։)
Գողուղի (կամ գողունի) հետեւանաց արահետ. (Պիտ.։)
who has a fine language or tender voice, soft or gentle in speaking;
alluring.
Քաղցրաբան. անուշ լեզու, կակուղ խօսօղ.
Քծնաբանք, գողտրաբարբառք. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Գողտր.
Փափկիկ. քաղցրիկ. ախորժելի. հեշտալի. մեղմ. կակուղիկ, անուշիկ.
Կերակուր գողտրիկ, հեշտ եւ սիրելի։ Հաճո՛յ եւ գողտրիկ է աստուծոյ։ Հեշտ եւ գողտրիկ անուն գաւառականաց՝ քոյր. (Փիլ.։)
Հում միս՝ գողտրիկ կերակուր (գազանաց). (Լծ. կոչ.։)
Գողտրիկ եւ խանդաղատական բանիւք. (Խոսր.։)
Զքաղցր սիդ եւ զգողտրիկ ի ցուրտ եւ ի ձմեռն փոխարկէ. (Վանակ. յոբ.։)
Զօրէն գողտրիկ եւ քաղցրահոս անձրեւաց. (Տօնակ.։)
salsify, goat's beard.
ԳՈՃԱՄՈՐՈՒՍ կամ ԳՈՃՄՈՐՈՒ. Ի բժշկարանի մեկնի Քօշմօրուք, աֆթիմոն, հայֆարիխոն. եւ ի բառս Գաղիանոսի երեւի լինել անուն խիժի իրիք։
extant;
being.
Ընդ նախեղակ գոյակն միացեալ. (Նար. կուս.։)
Ներգործեալ զիմանալեաց գոյակսն. (Շար.։)
of the same nature;
consubstantial, coexistent.
Յաստուածայինս՝ իբր Համագոյ. էակից. իսկակից. մշտնջենաւորակից. որպէս յն. ὀμοούσιος, συνύπαρχων consubstantialis, coexistens
Վասն զի է բնութեամբ աստուած, բնութեամբ աստուծոյ եւ հօր համաբուն եւ գոյակից. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գոյակից հօր իւրում։ Նախ քան զամենայն յաւիտեանս գոյակից հանդիպեալ (այսինքն գտեալ) հօր իւրոյ. (Աթ. ՟Ը։)
Բանդ գոյակից հօր. (Շար.։)
Որդի աստուծոյ, որ առաքեցեր զհոգիդ սուրբ զգոյակից քո զհանգիտապատիւ. (Սարկ. աղ.։)
Իսկ յարարածս՝ իբր Նոյնօրինակ եղանակ. հաղորդակից ի միում տեսակի կամ սեռի, եւ միանգամայն ըստ ժամանակի՝ ուր իցէ բանն զյատկութենէ իրաց. συνύπαρχων, συνῶν, συνοῦσα, συνόν cum alio existens
Ոչ հասարակականաց միայն մարդկութեանս՝ իմոց գոյակցաց։ Մարմին նիւթական՝ քարի եւ հողոյ գոյակից. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Ե։)
Որք գոյակիցք են (եղեալքս), կցորդակից եղիցին ի փառաբանութիւնս. (Վրդն. սղ.։)
Ընդ արարածոց գոյակից է ամենայն իրօք նախախնամութիւն. (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)
Ջերմութիւն ի հրոյ ծնեալ՝ միշտ գոյակից նմա։ (Արեգակն եւ լոյս իւր) ընթացակիցք եւ գոյակիցք միշտ երեւեսցին. (Կիւրղ. գանձ.։)
that causes to exist, creator.
Պետ գոյից. արարչնպետ.
Թուականն՝ բազմաց, բացարձակն՝ գոյապետին, անճառին աստուծոյ. (Համամ ի քեր. երզն.։)
cf. Գոյապետ.
οὑσιοποιός substantificus, creator Արարիչ գոյից. պատճառ գոյութեան.
Գոյանալոյ գոյացելոցն գոյարար. (Եզնիկ.։)
substantially.
Որքան ինչ առել (այսինքն առգոլ, ներգոլ) ասի հօր՝ բնութեամբ եւ գոյապէս, այս ամենայն է որդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Պատիժքն պատուհասից գոյապէս մթերեալք մնայցեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)