to sketch, to rough-draw, to delineate, to trace;
to draw, to represent, to figure.
σκιαγραφέω, σκιογραφέω adumbro, delineo, significo. Գրել նկարել ստուերաբար կամ աղօտաբար. օրինակել՝ նշանակել իբրեւ ի ստուերի զնմանութիւն ճշմարտութեան.
Սիք իմն (շնչեալ՝) զաստուծոյ մերձաւորութիւնն, ոչ զբնութիւնն աստուծոյ ստուերագրեաց։ Արժանաւոր զոհիւք ստուերագրելով զհանդերձեալսն։ Ստուերագրեաց զաստուածային հրոյն յերկնից զգալուստ. (Առ որս. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։ Ոսկ. յաւետիս.։)
Ստուերագրելով ի նմա զճշմարտութեանն պատկեր։ Պատկեր ճշմարտութեանն ստուերագրեալ ի նմա. (Անան. ի յովնան.։)
Զայս երկուս փրկութեան խորհուրդս եւ յառաջագոյն ստուերագրեաց աստուած յիսրայէլ։ Զնոյն խորհուրդ ստուերագրեն (կամ ստուերադրեն)։ Մովսէս ստուերագրէ յինքեան զքրիստոսի փրկութեանն խորհուրդ գործով։ Լեառն սինեայ ստուերագրէր օրինակօքն եւ կարգօքն՝ որ ի նմա եդան, զլեառն սիովն՝ ուր փրկիչն կատարեաց զճշմարտութիւնն. (Արշ.։)
Ոչ կամեցայ զբարձրագոյն պատգամս հոգւոյն ի չնչին եւ յապականացու նիւթս ստուերագրել. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Ա։)
to darken, to throw into the shade, to eclipse, to offuscate, to obscure, to dim, to tarnish.
ՍՏՈՒԵՐԱԾՍ ԱԾԵԼ. σκιάζω umbro, obumbro. Ստուեր իմն արկանել. մթագնել. շուք ձգել, մթնըցնել. յն. ստուերացուցանել.
Գուցէ ածիցէ ստուարեծս ի վերայ աչաց մերոց. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 6։)
covered with shadow, shadowed, shady, dark, obscure.
Ստուերաւ մածեալ. մթագին. խաւարին.
Զանդունդս անպատրաստս՝ ստուերամածս. (Ագաթ.։)
Ի ստուերամած խաւարին։ Զստուերամած խաւար կռապաշտութեան. (Ճ. ՟Բ.։ Շար.։)
Հրամայէր բառնալ զլուսաւորութիւն աչաց նորա, եւ ստուերամած խաւարաւ նսեմացուցանէր զբոլոր աշխարհիս պարծանս. (Ղեւոնդ.։)
sciamachia.
ՍՏՈՒԵՐԱՄԱՐՏ կամ ԶիՈՒԵՐԱՄԱՐՏԻԿ ԼԻՆԵԼ. σκιαμαχέω in umbra dimico. Մարտնչել իբրեւ իստուերի, եւ առ աչօք.
Ստուերամարտ լինել՝ զօդն հարկանելով. (Ոսկիփոր.։)
Ստուերամարտք լինել ճշմարտապէս. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Նմանեալ զըմբշամարտկացն անփորձայաղթսն, որք առ հեռիսն ի նոցանէ արիաբար ստուերամարտիկ եղեալ, եւ զօդն դատարկ քաջասրտաբար վիրօք դադարեցուցանել. (Դիոն. ածայ.։)
to be covered with shadow, immersed in shade, darkened, obscured;
to grow cloudy, dark.
σκιάζομαι obumbror σκοτάζω tenebresco. Ստուերամած լինել. մթագնիլ. նսեմանալ. աղօտանալ. խաւարիլ. անշքանալ.
Փառացն վայելչութիւն ստուերացաւ։ Մի՛ լիցի ստուերացեալ լուսոյդ երախտիս։ Գիշերոյ նմանեալ ստուերանամք յայնպիսի լուսոյնյ։ Սեռն եւ ճշմարիտ լոյս, եւ ստուերանալ ոչ ունի որպէս զգալի լոյսս։ Զի մի՛ յայն ամենավայելուչ հայացողութենէն ստուարեսցի։ Աղաւաղեալ ստուերանայ։ Եղէ ստուերացեալ, որպէս մնասցէ սակաւ ինչ նշմար աւերածի. (Նար. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ը։ Սարգ. յկ. ՟Դ։ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. պտրգ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Եւ ստուերակերպ կամ առ աչօք երեւութանալ.
Ցնորական խոժոռադէմ տեսիլք որպէս յանուրջս ստուերանային առաջի նոցին ի խաւարի անդ. (Լմբ. իմ.։)
to dim, to obscure.
Գիշեր մեղաց ստուերատեաց զմիտս նոցա. (Վանակ. յոբ.։)
to shadow, to shade;
to shade a drawing.
to cover with shadow, to shadow, to shade, to darken, to obscure;
to hide, to veil, to overshadow;
to give shade.
σκιάζω, ἑπισκιάζω, συσκιάζω , ὐποσκιάζω adumbro, obscuro, subobscuro, sublustrem reddo. Տալ ստուերանալ. նսեմացուցանել. մթացուցանել. քօղարկել. պատրուակել. մթնցընել, ծածկել, գոցել.
ԾԾածկեաց նետաձգութեամբն, եւ ստուերացոյց զարեգակն։ Ոչ երբէք ստուերացուցանէ զլոյս ողորմութեան քո՝ խաւար սրտմտութեան։ Թէ զաչացս պատուհանս ստուերացուսցես. (Խոր. ՟Բ. 12։ Նար. ՟Ե. ՟Ժ՟Զ։)
Այլանդակ իրացն շամանդաղ ստուերացուցեալ ծմակեցոյց (զաչս)։ Թանձր ծխով զշուրջանակի վայրսն ստուերացուցեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ստուերացուցանեն զմտացն լուսաւոր շարժմունս. (Նանայ.։)
Զպատկերն աստուծոյ ստուերացուցեալ փոխեցին ըստ բազում մասանց. (Իսիւք.։)
Ստուերացուցանել զիրս չէ հնար, զի երեւելի նշան եղեւ ի ձեռն դոցա։ Մի՛ երկնչիր, եթէ պարտ է լռութեամբ ստուերացուցանել զյանցանսն. (Ոսկ. գծ.։ Բրս. ծն.։)
(Զպատկերն կամ զնկարն) ըստ խառնուածոյն զնստագոյն ձեւոցն ստուերացուցանելով։ Ծարրօքն ստուերացուցանեն զնստագոյնս աչացն. (Նիւս. կազմ.։ Լծ. ածաբ.։)
not to like listen to, or consent to, to disobey, to contravene.
ՍՏՈՒՆԳԱՆԵՄ կամ ԸՍՏՈՒՆԿԱՆԵՄ. παρακούω audire detrecto παρασιωπάω tacendo praetereo. Ըստ ունկն թողուլ անցանել, այսինքն անունկնդիր լինել. պատուիրանազանց լինել. անսաստել. հեստել. չանսալ. չհնազանդել. ապախտ առնել. չլսելոյ առնել. անկաճ չըդնել, մեկ անկճէն մտնալ՝ մեկալէն ելլալ, մտիկ չընել, չմռել, սուտ խուլ ըլլալ, թօթվել, չիսեպել, սայպել.
Ստունգանեցեր ի կլանել ամպարշտի զարդարն. (Ամբ. ՟Ա. 13։)
Զի մի՛ եւ զնա ստունգանել, եւ զբան ոչ առնել թուեսցի։ Ո՛վ բանաքաղ մարկիոն, որ զմին լսէ, եւ զմիւոն ստունգանէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 202։ Եզնիկ.։)
Հրեշտա՞կ զոք առաքել. սակայն եւ նմա ստունգանէին։ Ստունգանել տեառն, կամ հրամանի, հրամանաց, պատուիրանի։ Ստունգանել հօրն իմոյ երկնչիմ։ Ինքն տէրն՝ որում ստունգանեցաք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ Յճխ. ՟Դ։ Շար.։ Արծր.։ ՃՃ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. եւ այլն։)
Ի ստունգանելն ադամայ ի կենագործ ի դրախտին. (Շար.։)
contempt, disobedience, indocility.
Որ զմեռեալս զմեզ վասն ստունկանողութեանն՝ (կամ ստունգանութեան) նորոգեաց վերստին. (Աթ. համբ.։)
Ստունգանութեան ժառանգեցեր վիշտս։ Մի՛ կարծիցեն զկանխասացութիւն անմիտքն բռնադատիչ ստունգանութեան. (Կիւրղ. կուս.։ Բրսղ. մրկ.։)
Հատուցումն ընդունին արժանի ըստուգանութեան իւրեանց. (Կանոն.։)
Ամենայն յանցաւորութիւն եւ ստունգանումն ընկալաւ պատիժ պատուհասի։ Ի ձեռն ստունգանմանն միոյ մարդոյ մեղաւորք բազումք եղեն. (Կիւրղ. գանձ.։ Պրպմ. ՟Լ՟Ա։)
honouring slaves.
Մեծարօղ ստրկաց. անարգամեծար.
Ստրկամեծար թագաւոր. (Նար. ՟Գ։)
to be or become a slave, a servant.
Մարդ ստրկանայ, յորժամ օտարանայ յիւրմէ տեղւոյ. (Առակ. ՟Ի՟Է. 8։)
Ի հայրենեաց տարամերժեալ, օտար սեռից ըստրկացեալ։ Կործանեալք ստրկացան ի բաբելովն։ Կին՝ որ պոռնկի ընդ օտար ծառայ, ստրկանայ եւ նա ի նորին ծառայութիւն. (Շ. վիպ.։ Լմբ. ամովս.։ Մխ. դտ.։)
to reduce to slavery, to enslave, to enthrall.
Ծանրացուցանէ զհարկսն, ստրկացուցանէ զգաւառն։ Ո՛չ զանձնիշխան կամսն ստրկացուցանէ մարմնոյն. (Լմբ. առակ.։)
to become a slave.
strombus, turbinite, (a testaceous univalve).
• «պտուտկած ձևով մի խեցե-մորթ». մէկ անգամ ունի Վեցօր. էջ 140. «կոնքն և կտինքն և կոքղիք և ստրոմք»։
• Ուղիղ մեկնեցին ՀՀԲ և ՆՀԲ։
Բառ յն. սդրօ՛մվօս. στρόμβος strombus. Խեցեմորթ պտուտակեալ ձեւով.
Որ խեցեմորթքն կոչին, այսինքն կոնքն, եւ կտինքն, եւ կողինք, եւ ստրոմք. (Վեցօր. ՟Ե։)
to spin round.
ՍՏՐՈՓԵԼ. Տրոփելով շարժել. կամ շարժել որպէս ստռոբիլոս.
to repent, to regret, to rue, to be seized with repentance, touched with contrition.
κατανύσσομαι, εὑθυμέομαι compungor, aegre fero μετανοέω poenitet me πτυούμαι, διακείμαι consternor, haereo եւ այլն. (Արմատն է Ստերջ. եւ Զեղջ) Զղջանալ կսկծանօք սրտի յետոյ ուրեմն. զկծիլ ապաշաւանօք. մորմոքիլ. ընդ անձին ոգորիլ. ակնկորել. յետս կասիլ, խորշիլ. զղջալ, ցաւիլ, սիրտը էրիլ՝ խշխշալ, ետ քաշուիլ.
Ստրջացաւ աստուած, զի արար զմարդն։ Ստրջացաւ իսահակ։ Ստրջացաւ յերեսաց տեառն, կամ իմոց. (Ծն. ՟Զ. 7։ ՟Ի՟Բ. 38։ ՟Լ՟Դ. 7։ Ղեւտ. ՟Ժ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 27. 19։)
Ասորին՝ զածն զմտաւ, ստրաջացաւ ասէ. որպէս թէ ինք յինքն խորհուրդ ինչ կալաւ. (Կիւրղ. ծն.։)
Ստրջացի՛ր գոնէ անագան ի չարեացդ։ Զայլ յանցաւորս գովէ, որք ստրջացան ի վերայ մեղացն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. տնտես.։)
Ուսի՛ր որպէս վասն անհնարին մեղաց ստրջանալ (ի վերայ նախանձու), եւ ապաշխարել. եւ եթէ այնպէս ստրջանայցես, վաղվաղակի զերծանիցիս յախտէն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
Փոքր ինչ ստրջայցեն (կամ ստրջանայցեն) յանձինս։ Ստրջացաւ իմն, այլ ոչ կատարելապէս գայր ի ճշմարտութիւնն. (Նանայ.։)
Լուեալ զմահ կնոջն՝ ստրջացաւ (այսինքն լուծաւ մորմոքելով). (Մամիկ.։)
repentance, regret, concern, sorrow, grief, remorse, compunction.
Ստրջումն մեծ եղեւ եւ հիացումն ամենայն իսրայէլացւոցն. (Լմբ. զքր.։)
Զի այս հիացութիւն եւ ստրջումն ձմեռն մի՛ եկեսցէ ի վերայ ձեր. (Եփր. համաբ.։)
to cause to repent.
Ստրջացուցանել զխստապարանոցսն։ Ստրջացուսցուք զանձինս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 18։)
Մի՛ աղքատն ստրջացուսցէ զքեզ ողորմել յիրաւունսն. (Մաշտ.։)
cf. Սրակոտոր առնեմ.
Ոչ հարկանիլ ընդ միմեանս սրակոխ կոտորածիւ։ Զայլ բնակիչս ամրոցին սրակոխ արարեալ սպանցեն. (Յհ. կթ.։)
to put to the sword.
Նոցին տեարքն առ նմին սրակոտորք։ Զերիտասարդսն սրակոտորս։ Կա՛մ սրակոտոր, կամ գերի։ Հրամայեաց զպահապանսն սրակոտոր առնել։ Մերս բովանդակ մարմին սրակոտոր եղեալ՝ անդամանդամ յօշեցաւ. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Ա։)
to desire earnestly, to long for, to sigh after.
ՍՐԱԼ. Բայ անյայտ. որ կա՛մ է Սրանալ, յարձակիլ. եւ կամ Սուր տեսութեամբ ցանկալեաց նեղիլ առ չլինելոյ ձեռնհաս.
Թէպէտ եւ տեսանել աչօք տեսանիցեն (զհացն), սակայն առ սրալն ոչ երբէք յագեսցին. յն. տեսութեամբ չարչարիլ՝ ոչ երբէք յագեալք. (Ոսկ. ես.)
յորմէ եւ Գէ. ես.
to kill with a sword, to put to the edge of the sword.
to fall by the sword.
Սրով. մահացեալ. սրակոտոր. սրոյ ճարակ. իսկ ՍՐԱՄԱՀ ԱՌՆԵԼ՝ է սպանանել սրով.
Տայր հրաման սրամահ առնել զհաւատացեալսն։ Սրամահ արարեալ սպանին։ Արասցէ զձեզ սրամահ. (Ճ. ՟Բ.։)
Զոմանս սրամահ առնէին։ Ընթերցողք սրամահք ի հրապարակս. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Սուսերամերկ.
Մերկեալ սրով. մերկ թրով .... cf. ՍՈՒՍԵՐԱՄԵՐԿ.
Ետես զսարակինոսն սրամերկ արշաւանօք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
acuminated, pointed;
very sharp or cold.
(Լեառն) ի վերայ այսոցիկ սրամէտ եւս զսառնամանեացն բռնութիւն առ ըմբռնեալսն հասուցանէ յապականութեան արկածս. (Պիտ.։)
acute-minded, sharp-witted, clear-sighted, subtle, penetrating, quick, ingenious.
Սուր մտօք. արդարամիտ. կորովամիտ.
Կամիմ զձեզ՝ թէ սրամիտք իցէք, եւ մի՛ վեր ի վերոյ անց եւ անցս առնիցէք. (Ոսկ. ղկ.։)
to be well-tempered, hardened.
acumen, acuteness, clear-sightedness, subtilty, perspicuity, penetration, sagacity.
to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.
Կամ Սրածայր եւ իբր ցցուեալ ի վեր երեւիլ.
Զամենայն խստութիւն վանես, զամենայն սրացեալ ընդոտնես. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Կամ Սրիլ վառիլ կրիւք.
Նախանձ բերեն, եւ սնապարծին, եւ սրանան միմեանց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)
Վասն էր փախչիք, ընդէ՞ր սրանայք։ Վաղվաղակի սրացաւ ի մարմնոյն։ Ի կենաց սրանայցես։ Ամենեքեան սրանայք։ Ամենայն ինչ ընթացեալ սրանայ. (Ոսկ. ես. Ոսկ. մտթ. Ոսկ. փիլիպ. Ոսկ. եփես. Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Զկնի նորա սրանային ի տեղւոյն։ Փախուցեալք առ հասարակ սրանային գունդքն ամենայն. (Փարպ.։)
Իբրեւ ի մահաբեր ինչ աղիտէ սրացեալ. (Պիտ.։)
Սրացեալս վարատական։ Իբրեւ զհաւ վայրենի սրացայ ի նախնին իմ սովորութիւն։ Զիա՞րդ սրացաւ մերձաւորն. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի. ՟Խ՟Ը։)
Փախուցեալ սրացայ ի բաց անմտաբար յուրախացուցիչ կամաց քոց. (Սարկ. աղ.։)
Ծուխ եւ ստուեր եւ տերեւ յօդոյ սրացեալ. իմա՛ ըստ յն. տարաբերեալ։
to go swiftly, to run rapidly, to hasten.
Փո՛յթ յառաջ մղիլ, վարիլ. սրավար լինել. սրանալ. եւ Հալածիլ.
Իբր ի նաւապետէ իմեմնէ սրավարեցայ թիակօք ի մակուկի ճառիս։ Սրավարեալ խոյանայր (իբրեւ զարծուի) զկնի գիշատեալ այլազգեաց։ Այսր անդր սրավարեալ սեթեւեթեալ երթային։ Սակաւք ոմանք սրավարեալք ի թշնամեացն անկանէին. (Յհ. կթ.։)
to charm, to astound, to stun.
ՍՐԱՐԲԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. περικομπέω circumstrepo, jacto, jactanter glorior եւ μεθύσκω inebrio. Որպէս սաստիկ արբեալ գինւով՝ մեծաբանել. յոխորտալ. ճոխանալ ի վերայ այլոց. եւ Պղտորել զայլս որպէս արբեցութեամբ.
Բոմբիւնք շուրջ զնոքօք պահեալ սրարբեցուցանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։)
Պագշոտ խելագարութեամբ սրարբեցուցեալ զկինն ձգէր յիւրն գերեալ ի բուն առնէն. (Պիտ.։)
to be raptured.
to sing the Trisagium, to sanctify, to hallow, to laud.
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
Մերթ՝ Սրբագրել զբան ինչ գրաւոր. յստակել, հարթել, մաքրազարդ յօրինել.
Իսկ սրբաբանեցաւ ի նշանագրութենէն քերթողական արուեստիւ ի յապահով անապատս. (Լմբ. յիշատ. յայտն.։)
to consecrate;
to sanctify.
ՍՐԲԱԳՈՐԾԵԼ. Սուրբ գործել. մաքրազարդել.
Զաներեւոյթ մտացն ծածուկս սրբագործեալ. (Նար. առաք.։)
composed of saints, venerable.
Ուր իցեն ժողովեալ սուրբ անձինք, կամ մաքուր նիւթք.
ժողովրդեանս յայս տօնիս՝ սրբագումար հանդիսիս. (Գանձ.։)
Ի սպաս երեւելի քրովբէանկար եւ սրբագումար ամենայարմար նոճեայ օճառ. (Նար. խչ.։)
to correct.
to consecrate;
to deify, to idolize.
Երկոտասան վիճակ դնելով՝ սրբազանել զհասեալն մասն երկաքանչիւրում աստուծոյ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Կամելով աստուածքն սրբազանել զնա։ Ի ձեռն աստեղաց սրբազանեցին յերկինս։ Էր կաղնի մի սրբազանեալ զեւսի։ Կամեցեալ սնափառել, եթէ սրբազանեալ՝ յերկինս վերացաւ. (Նոննոս.։)
calm and gentle, clear and sweet.
Յստակ եւ քաղցրահամ.
Զի այն (ջուր)՝ մտեալ որ սրբահամն իցէ, զաղտեղին եւ զգարշն ի բաց անցուսցէ. (Ագաթ.։)
Երկիր յորժամ տղմուտ լինի, ոչ կարէ բղխել ջուր յստակ եւ սրբահամ. (Անան. զղջ.։)
cf. Սրբաբանեմ.
offered piously, with reverence.
Սրբութեամբ մատուցեալ՝ նուիրեալ. սրբանուէր.
Սրբամատոյց աղօթք։ Աղօթս սրբամատոյցս. (Դիոն.։ Սարգ.։ Գագիկ առ ռոմանոս.։ Ճ. ՟Ժ.։ Նչ. եզեկ.։)
Աստուածային սրբամատոյցն ողջակիզի. (Պիտ.։)
Եւ որպէս Մերձեալ կամ մերձաւոր առ սրբութիւն. սուրբ.
Բազմեալ ի գահոյս սրբամատոյցն աթոռոյ (դիտապետութեան). (Նար. խչ.։)
Սրբամատոյց կանայք քրիստոսական հաւատոց. (Ագաթ.։)
very pure, holy.
Սուրբ եւ մաքուր. ջինջ. փայլուն.
Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
Զարտաքին որմոցն զարձանս սրբամաքուր (տպ. մաքրապար) տեղւոյն բերկրութեան. (Նար. խչ.։)
holy-minded, pure, pudic.
Սուրբ մտօք.
Սրբամիտ գոլով (նորա) յոյժ, խորհեցան արատ ինչ յարել յանարատն. (Ճ. ՟Ա.։)
Յուսիկ առաքինասէր եւ սրրամիտ. (Կաղանկտ.։)
to have a pure heart or mind.
ՍՐԲԱՄՏԵԼ. Սուրբ միտս ստանալ. ունել սիրտ սուրբ.
Հոգին սուրբ աղաւնակերպ իջանէ, զի ուսուսցէ տեսողացն՝ սրբամտելով առ աստուած մերձենալ. (Ագաթ.։)
holy-mindedness.
Սրբութիւն մտաց՝ սրտի՝ հոգւոյ.
Եղիցի գնալ ձեզ աստուածապաշտութեամբ եւ նազելի սրբամտութեամբ. (Յհ. կթ.։)
to be holy, sacred, consecrated or set apart, to consecrate or devote oneself.
Գարշեցուցանել զանուն սրբացելոցն (կամ սրբեցելոցն) իմոց (ինձ). (Ղեւտ. ՟Ի. 3։)
Քանզի ետես զահն եւ զերկիւղն մեծ, սիրեաց նա եւ սրբանալ. (Եփր. ել.։)
Աղօթիւք երեմիայի, որ յորովայնէ մօր իւր սրբացեալ էր ի կերակրոց (որպէս նազովրեցի նուիրական աստուծոյ). (Եփր. ղեւտ.։)
to sanctify;
to consecrate;
to canonize.
sanctifying;
consecration;
canonization.
to sanctify, to consecrate;
to purify;
to clean, to wipe off, to wipe dry, to spunge up;
to expiate;
to offer, to dedicate;
to observe, to keep religiously;
to absterge, to cleanse, to deterge;
— զմօրուս, to shave the beard;
— զեղնգունս, to pare the nails;
— զուռս, to prune, to lop;
հրով —, to refine by fire;
— զցորեան, to winnow.
ἀγιάζω sanctifico ἀγνίζω purifico, consecro καθαίρω , καθαρίζω purgo, mundo ὀσιόω sanctum reddo ἑκμάσσω deleo եւ այլն. Սուրբ առնել. մաքրել յաղտից հոգւոյ կամ մարմնոյ. մաքրազարդել. ի բաց ջնջել. արդարացուցանել. անպարտ առնել. նուիրական եւ սրբազան կացուցանել.
Օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ, եւ սրբեաց զնա։ Յիշեսջի՛ր զօր շաբաթուն սրբել զնա։ Սրբեսցես զղեւտացիսն։ Քահանայքն՝ որ մերձենան առ աստուած, սրբեսցին։ Սրբել զտուն։ Բարապան տանն սրբէր ցորեան։ Սրբէր զենջակաւն։ Սրբէ զնա (զուռն), զի առաւել եւս պտղաբեր լիցի։ Ո՞վ իցէ՝ որ ձգիցէ զձեռն իւր յօծեալ տեառն, եւ սրբիցի։ Զի որ սրբէն՝ եւ որ սրբին, ի միոջէ էին ամենեքին։ Սրբեցէ՛ք զձեռս մեղաւորք։ Որով կամօք եւ մեք սրբեցաք։ Միով պատարագաւ կատարեաց զսրբեալսն ի մշտնջենաւորս.եւ այլն։
Այլ լուացայք, այլ սրբեցայք, այլ արդարացայք յանուն տեառն մերոյ յիսուսի. (Աթ. ՟Ա։ Նոյն է եւ աասելն, լուացարուք, սրբեցարուք եւ այլն։)
Սրբեա՛ դու ինձ զամենայն անդրանիկս։ Սրբեսցես զնոսա՝ քահանայանալ նոցա ինձ։ Սրբեսցես զերբուծն ի նուէր.եւ այլն։
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
ἁκωνέω, ὁξύνω acuo, exacuo, acutum reddo. Սո՛ւր կամ սայրասուր առնել զգործի երկաթի, որպէս եւ զատամունս եւ զեղջիւրս, առ քաջ հատանելոյ. յեսանել.
Սրեսցէ զհատու բարկութիւնն ի սուսեր։ Սո՛ւր սո՛ւր, սրեա՛ց եւ զայրացի՛ր։ Սուր սրեալ։ Նետք քո սրեալ են։ Սրել զեղջիւրս։ Ոյք սրեցին զլեզուս իւրեանց որպէս սուսեր։ Սրեցին զլեզուս իւրեանց որպէս զօձի։ Սրեալ առաւել քան զսուր երկսայրի։ Սրեցից իբրեւ զփայլակն զսուսեր իմ.եւ այլն։
ՍՐԵԼ՝ նմանութեամբ. παροξύνω, καταθήγω exacerbo, irrito, instigo. Գրգռել. վառել. սաստկացուցանել. սադրել. կր. կատաղիլ. մոլիլ.
Զանասնոցն զբնական արագութիւնն գրգռեալ սրեսցեն խնամովք դարմանոյ։ Իբր սրեալք առ ի զօրութիւն. (Փիլ. լիւս.։)
Քսութիւն, որ զամենեսեանն ի սպանութիւն սրել շրջի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Առանց բարկութեան խօսեսցի, զոր եւ սրել հարկաւոր էր։ Սրէին զսրտմտութիւնս իւրեանց ի վերայ նորա։ Ի հասարակաց թշնամւոյն սրեալք նախատէին զյոր. (Իսիւք.։)
Զամենայն զփոյթ եւ զյօժարութիւն հակառակ եկեղեցւոյ խաշանցն սրէր. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
Վասն այսորիկ սրեցան վասն իմ դեւքն, եւ իբրեւ զբոց բորբոքեցան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Մախանօք չարութեան նախանձուն սրեալ էր հրէիցն սպանանել զնա. (Լմբ. պտրգ.։)
protonotary;
chancellor;
chief lecturer.
cf. Դպրատուն.
σχολή, διδασκαλεῖον schola, gymnasium որ եւ ԴՊՐԱՆՈՑ, ԴՊՐՈՑԱՏՈՒՆ. Տեղի ուսման. աշակերտանոց. վարդապետանոց. վարժարան. դիւան. դարատուն.
Ի տէրունեան օրինաց ի դպրոց երթեալ։ Դպրոցք իմաստութեան եւ առաքինութեան. (Փիլ.։)
Ի դպրոցս իմաստասիրաց. (Պիտ.։)
Սահակ սեւադայ՝ եղեւ իշխան, եւ խնդրող իսկ գրագիտութեան, եւ դպրոցս ի տան իւրում կարգեաց. (Կաղանկտ.։)
Ի գիր մատենի վերնում դպրոցիդ. այսինքն դպրութեան, դիւանի. (Նար. կուս.։)
school;
of a scholar, of a school-boy.
Դպրոցական մանկուկք. (աշակերտք. Ճ. ՟Զ.։ Վրդն. սղ. եւ քարոզ։ Տօնակ.։)
Հրաման ետ եւ զդպրոցականսն կոտորել. այսինքն զիմաստունս եւ զգէտս. (Վրդն. դան.։)
school-fellow.
Ուսումնակից ի դպրոցի. աշակերտակից.
Ուսուցանէր մամաս զդպրոցակիցսն (կամ զդպրոցակից մանկունսն) ի բաց կալ ի սնոտի կռապաշտութենէն. (Հ. կիլիկ.։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Բ.։)
office of notary;
literature, letters;
book, register;
lecture, study;
order of lecturers;
այր առանց դպրութեան, an idiot, ignorant, unlettered, illiterate person;
գեղեցիկ —ք, the belles lettres, or polite literature.
γραμματεία, γράμμα, γραμματική litteratura, litera Ուսումն դպրաց. գրագիտութիւն. եւ Գիր, իբրեւ ուսումն, կամ կարդացողութիւն. Տե՛ս (Ես. ՟Ի՟Թ. 12։ Դան. ՟Ա. 4. 17։ Գծ. ՟Դ. 13։ ՟Ի՟Զ. 24։)
Քրիստոսական կամ աշխարհական դպրութիւն։ Արուեստ դպրութեան. (Ագաթ.։)
Զաքարիա առանց շրթանց դպրութեան խօսեցաւ. (Եփր. համաբ.։)
ԴՊՐՈՒԹԻՒՆ. βίβλος, βιβλίον liber իբրեւ Գիրք. մատեանք.
Այսպէս ասէ երրորդ դպրութիւն թագաւորութեանցն։ Ի դպրութիւն ծննդոց՝ որ վասն քրիստոսի, զոր գրեցին մատթէոս եւ ղուկաս. (Եւս. քր. ՟Ա։ եւ պտմ. ՟Զ. 31։)
Որպէս եւ պատմութիւն նորին Եւսեբի բաժանի ի դպրութիւն առաջին, երկրորդ, եւ այլն։
Դպրութիւն կենաց մատենից։ Դպրութիւնք հրաշիցն զարմանալեաց։ Ի գիր մատենի վերին դպրութեան. (Նար.։)
ԴՊՐՈՒԹԻՒՆ. ἁνάγνωσις lectoratus Իբրու դաս կղերիկոսաց, կամ պաշտօն փոքր աստիճանաւորաց. ընթերցողութիւն.
Զի՞նչ դպրութիւն եւ գործ նորին։ Թէ ի դպրութեանն, եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։ Կանոն.։)
wicket;
door of a carriage, etc.
Դռնակ մի երկբացիկ քանդակագործ, յորում կայր խաչ մի արծաթեղէն. (Կաղանկտ.։)
porter, usber, door-keeper.
Կոտորէր զգիշերապահ դռնապահսն (կամ դռնապանսն). (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 15։)
Ո՞ւր դռնապահքըն տաճարին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Բարկութիւն հոգւոյն դռնապահ կացեալ՝ կատաղել ընդդէմ օտարին սատանայի. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Մտանէին ընդ դուռն քաղաքին. հարցին դռնապահքն, եւ նոքա զճշմարիտն ասացին. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Զ.)
cf. Դռնապահ.
θυρωρός janitor, ostiarius պ. տէրպան. Պահապան դրան. բարապան. եւ Փակակալ. ... Տե՛ս (՟Ա. Մնաց. եւ ՟Բ. Մնաց.։ ՟Բ. Եզր. եւ Նեեմ. ստէպ։ Մրկ. ՟Ժ՟Գ. 38։ Յհ. ՟Ժ. 3։ ՟Ժ՟Ը. 16։)
Սաստիւ հրաման ի վերայ դռնապահացն առնէին. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ո՛չ կէս սարկաւագ, դռնապան. (Լմբ. պտրգ.։)
Ողջոյն տամ սարկաւագաց, եւ կիսասարկաւագաց, եւ դպրաց, եւ ընթերցողաց, եւ դռնապանաց. (Ածազգ. ՟Ը։)
portress.
Կին կամ աղջիկ դռնապան.
Ասաց զդռնապանուհին, եւ եմոյծ ի ներքս զպետրոս. (Բրսղ. մրկ.։)
latch, suiallbolt;
lock, bar.
Քաղաքք ամուրք դրամբք եւ դռնափակօք. (Օր. ՟Գ. 5։)
Զդրունս քաղաքին սեմօքն եւ դռնափակօքն հանդերձ ա՛ռ ըստ անձին, եւ բարձ գնաց. (Եփր. դտ.։)
Յարկս ունայն ի դռնափակաց ամրութեանց. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
tinkling, ringing in the ears.
Թնդիւն. շառաչիւն. ձայն խոշոր. հնչիւն բախմանց, եւ կենդանեաց.
Դռընչիւն շառաչման ... վարազաց. (Մագ. ՟Հ՟Դ։)
adopted daughter.
ԴՍՏԵՐԱԳԻՐ կամ ԴՍՏՐԱԳԻՐ. Որդեգրեալ աղջիկ. դուստր որբ մնացեալ, եւ որդեգրեալ ումեք. հոգեզաւակ աղջիկ.
Որդէգրօղն ոչ կարէ առնել պսակ ընդ դստերագրին։ Որդէգիրն եւ դստրագիրն ոչ կարեն առնել պսակ ընդ միմեանս. (Մխ. ապար.։)
a little girl.
Մի՛ դստրիկ իմ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Դսրով.
ԴՍՐՈՎԱՆՔ կամ ԴՐՍՈՎԱՆՔ. cf. Դսրով.
Անդուստ առնու զդսրովանացն զկոչումն. (Խոսր.։)
Բազումս ունին դսրովանս, որք յայլոց իրաց զպէտս իւրեանց վճարեն, եւ ոչ յիւրեանց վաստակոց. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
contemner, blamer.
Առաքեցից ի բաբելովն դսրովիչս, եւ դսրովեսցեն զնա. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 2։)
cf. Դսրով.
Դսրով. դրսովանք. եպերանք. ստգտանք. պարսաւ. բամբասանք. յանդիմանութիւն.
Եկեաց ագամ զիննհարիւր ամ վասն դսրովութեան չարախօսին, եւ աստուած ոչ եղեւ։ Շատ իցէ այս վասն դսրովութեան ժողովրդեանն. (Եփր. ծն.։)
Վասն նոցա դսրովութեան, եւ վասն ձերոց փառացդ. (Եփր. համաբ.։)
Դսրովութեան եւ անարգանաց արժանի։ Մերոյ վատութեանս դսրովութիւն է. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
Գործովք չարեօք պատճառ եղեւ դսրովութեան ուխտիս սրբութեան։ Բազում դսրովութիւն է անհաւատիցն. (Կոչ. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Զ։)
gardener.
Պահապան եւ խնամատար դրախտի. պարտիզպան.
positive.
Դրական. (որպէս) զանգն ունել առ վայր՝ որ զուարճացոյցն, ի բնակութիւն, ի փառս։ Դրական. (որպէս՝) եդ անուանս, սիմովնի՝ պետրոս, եւ որ այսպիսիք. (Երզն. քեր.։)
Բնութեան անուն ոչ գիտեմք աստուծոյ. իսկ դրական անուանցն ոչ գոյ բաւ. վասն զի կոչի տէր եւ աստուած, արարիչ, թագաւոր, լոյս. (Խոսր.։)
Ոչ վայրապար ինչ դրական ունակութեամբ ունելով զբնակութեան գերակայութիւն. (Անան. եկեղ։)
դրական մակբայ կոչի ըստ յն. Ապառնի դիմազուրկն. զոր օրինակ.
Դրականն. ամուսնանալի՛ (է). (Թր. քեր.։)
cf. Դրականաբար.
Դրական օրինակաւ. դրութեամբ. ո՛չ ի բնէ, այլ յետոյ յաւելեալ.
Դրականապէս անունադրութեամբ (կամ անուանադրութեամբ) մռայլ առձայնի (մեռոնն). (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
neighbour;
that resides near, that dwells in the neighbourhood.
γείτων vicinus, propinquus Կից դրամբ ընդ այլս. դրացի. այլ առաւել նմանութեամբ՝ որպէս Մերձաւոր. մօտաւոր.
Աշխարհն հայոց սահմանակից եւ եւ դրակից է յունաց իշխանութեանն. (Փարպ.։)
Գարնանայինս (եղանակ) ի ջերմագոյնն կանխաւ հասեալ տեղիս. իսկ սորուն դրակցին (այսինքն աշնայնոյն) ձգեալ ի հիւսիսայինն կողմն. (Պիտ.։)
neighbourhood.
γειτνίασις, γειτονία vicinitas, propinquitas Դրակիցն գոլ. մերձաւորութիւն. կցորդութիւն. եւ Դրակիցք.
Հրէայ ոմն էր բնակեալ դրակցութեամբ ընդ քրիստոնէի ումեմն. (Ճ. ՟Բ.։)
Յարանան առ միմեանս ընտանեբար դրակցութեամբն. (Պիտ.։)
Ի սկզբնատիպ գեղեցկութենէն օտարացեալ վատթար դրակցութեամբ չարին. (Նիւս. երգ.։)
cf. Դրանդ.
ԴՐԱՆԴ ԴՐԱՆԴԻ. Առաջք դրան. նախադուռն. արտաքին դուրք. եւ Դուռն. անցք կամ մուտ դրան, բարաւորք, սեամք.
Զդրանդսն սեղմեցին վիմօք. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 47։)
Ի դնել ինձ զդրանդս իմ ի մէջ դրանդեաց (կամ դրանդից) նոցա, եւ զսեամս իմ առ սեամս նոցա. (Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 8։)
Շարժեսցին դրանդիք. (Ամովս. ՟Թ. 1։)
courtier.
ԴՐԱՆԻԿ կամ ԴՐԱՆԿ. Որ կայ ի դրան արքունի. կամ Անկեալ առ դուրս.
Ամենայն զօրացն հրամայեաց ելանել ի վերայ մեր, բաց ի դրանկացն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
beggar, that begs from door to door.
ԴՐԱՆԻԿ կամ ԴՐԱՆԿ. Որ կայ ի դրան արքունի. կամ Անկեալ առ դուրս.
Ամենայն զօրացն հրամայեաց ելանել ի վերայ մեր, բաց ի դրանկացն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Ի ձեռն դրաստին տնկագործութեան։ Դրաստն յեղանակաբար ասացեալ է առաքինութիւն. եւ տեղի բուն եւ ընտանի դրաստին՝ եդեմ։ Յամենայնէ ուտել պատուիրէ ի դրաստոջացն. այսինքն յորոց ի դրաստին. (Փիլ. այլաբ.։)
neighbour.
γείτων vicinus, conterminus Դրակից. եւ Մերձաբնակ. ընտանի. սահմանակից, եւ մերձաւոր՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
Ի դրացւոյ եւ յերդակցէ։ Զդրացի իւր եւ զընկեր իւր։ Դրացեաց քոց, կամ իմոց։ Դրացիք տան իմոյ եւ աղախնայք իմ։ Ի ներքուստ ջրոյ, եւ ի դրացեաց նորա.եւ այլն։
Զդրացի ազգսն կոչէ ատելիս. (Մխ. երեմ.։)
Ի դրացին երթայր ի մակեդոնիա. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Նոքա մերոց դրացեաց արարածոց անուամբքս անուանին. (Եզնիկ.։)
Կորստեան որդիս, եւ մահու դրացիս. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Ամենայն ամք՝ իւրեանց արմտեօք չափին եւ լցեալ են. եւ չեն կարօտ փոխ առնուլ ի դրացւոյ. (Իգն.։)
Ուտել եւ ըմպել, եւ ննջել, եւ քուն դրացի մահու. (Վրք. հց. ՟Բ։)
neighbourhood.
Վասն դրացութեանն հպելով որոց ոչ է արժան։ Դրացութեանն միանգամայն եւ ազգակցութեան. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։ Փիլ. լին. ՟Դ. 47։)
prattle, chattering, chitchat.
ԴՐԴՋԻՒՆ եւ ԴՐԴՆՋԻՒՆ. իբր ռմկ. տռտռոց. Բարբաջ. բաջաղանք. շաղփաղփութիւն.
Ամենայն առասպելք են, եւ պառաւանց դրդջիւնք. (Եզնիկ.։)
infringment, contravention, faithlessness.
Մի՛ այլոց դրժանք զմեզ վնասեսցեն. (Խոսր.։)
Դժրանօք չարին, կամ աւազակաց. (Լմբ.։ Տօնակ.։ Շ. ՟ա. յհ.։)
Դրժանք տերեւաթափ լինելոյ. (Լմբ. սղ.։)
Հալածակա՛ն լինի վասն կարծեաց ինչ դրժանաց. (Վրդն. պտմ.։)
Բնութիւնս մեր ոսկեղէն ոմն էր. ապա ի դժրանաց չարին աղտեղեցաւ. (Իգն.։)
Զայս ամենայն դժրանս դաւաճանութեան ոչ ծանեաւ արկադէոս։ Զդժրանս եւդոքսիայ. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Դրժանք.
Դրժողութիւն բարուց։ Դաւ դրժողութեան։ Բանորսակացն դրժողութիւնք. (Խոր. ՟Բ. 23։ Յհ. կթ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։)
Առ պահպանութիւն արտաքնոցն դրժողութեանց թշնամւոյն զգուշագոյն։ Նենգութիւն (է) ի չարեացն դրժողութիւնսն ներգործել. (Բրս. հց.։)
Իբր մահադեղօք դիւրաւ ներգործէ զդրժութիւն. (Պիտ.։)
Ուժգին իմն դրժութեամբ խնդրէր. (Յհ. կթ.։)
Ի դրժութենէ (եղբօրն) սատակեալ լինի։ Քանզի պատրանք դրժումն է։ Կռիւք եւ դրժմունք (ազգականաց) առ միմեանս. (Փիլ.։)
Ընդ օրէնսն անցանելն՝ եւ բնութեանս սահմանի է դրժումն. (Լմբ. պտրգ.։) cf. Դժրողութիւն։
cf. Դրժանք.
Դրժողութիւն բարուց։ Դաւ դրժողութեան։ Բանորսակացն դրժողութիւնք. (Խոր. ՟Բ. 23։ Յհ. կթ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։)
Առ պահպանութիւն արտաքնոցն դրժողութեանց թշնամւոյն զգուշագոյն։ Նենգութիւն (է) ի չարեացն դրժողութիւնսն ներգործել. (Բրս. հց.։)
Իբր մահադեղօք դիւրաւ ներգործէ զդրժութիւն. (Պիտ.։)
Ուժգին իմն դրժութեամբ խնդրէր. (Յհ. կթ.։)
Ի դրժութենէ (եղբօրն) սատակեալ լինի։ Քանզի պատրանք դրժումն է։ Կռիւք եւ դրժմունք (ազգականաց) առ միմեանս. (Փիլ.։)
Ընդ օրէնսն անցանելն՝ եւ բնութեանս սահմանի է դրժումն. (Լմբ. պտրգ.։) cf. Դժրողութիւն։
stamping with the feet;
tinkling.
incrustation;
sculp-ture;
ceiling, wainscoting;
thin plate of metal;
emblem;
well finished work.
ԴՐՈՒԱԳ կամ ԴՐՈՒԱԿ. ψαλίς, ἁγκύλη, λεπίς fornix, laquear, cochlea, lamina Դիր, կամ դրութիւն առ ի զարդ. եդեալ ագոյցք. ոլորք. յօրինուած պէսպէս՝ ի գլուխ սեանց, եւ ի պէտս.
ԴՐՈՒԱԿ կամ ԴՐՈՒԱԳ. Հիւսուած, կամ գլուխ բանի. հատուած. պարբերութիւն. վարդապետութիւն. աւանդութիւն. իբր θέσις, περιοχή thesis, periocha եւ այլն.
Այս դրուակ՝ մեծ եւ հաւաստի պատմութեամբ լինի. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Յառաջին դրուագին գոհացաւ, կամ այսպէս դնէ զսկիզբն. (Խոսր. ժմ.։)
Խաղաղութեամբ քո քրիստոս փրկիչ մեր ... այս դրուակ է, զոր ասէ երանելի յոհան, թէ վասն այսահարացն կարգեալ է. (Խոսր. պտրգ.։)
Դրուակօք խանդաղատականօք։ Դրուագս դրութեան այսմ սոփերի։ Դրուագս բղխման բանիս. (Նար.։)
Դրուակ մի ի կարգէն կարդա՛. (Ոսկիփոր.։)
Ընդ աւետարանի, եւ հարցն դրուակի։ Ընդ դրուակի կաթուղիկէ եկեղեցւոյ։ Ընդ հարցն դրուագի. (Դամասկ.։)
cf. Դրուատ.
Մահ ընկալեալ փոխանակ ընդ դրուատեացն։ Բան դրուատեաց։ Դրուատիս գովութեան։ Բազում դրուատիս։ Մեծի դրուատեաց արժանաւոր։ Մեծաւ դրուատօք (կամ դրուատեօք). (Ագաթ.։ Կանոն.։ Փարպ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
Ազգի ազգի դրուատիս տայցեն։ Յաստուծոյ գտանես դրուատիս։ Դրուատօքն պարարէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Գ։)
Ըստ արժանի հօրն դրուատից։ Ուրախութիւնք եւ դրուատք։ Համառօտագիծ դրուատից։ Զնկար անկուածի ճառիս դրուատի (կամ դրուագի). (Խոր. ՟Գ. 67։ Արիստակ. նաւակատ.։ Նար. խչ. եւ Նար. առաք.։)
Ասէ պարսաւանօք զդրուատումնն, սեաւ եմ ես, եւ գեղեցիկ. (Բրս. ապաշխ.։)
cf. Դռոյթ.
(իբր արմատ Դրդելոյ). cf. Դռոյթ կամ Դռութ.
Դրուդ տային. (Երզն. մտթ.։ (Այսպէս կամի ընթեռնուլ եւ Լեհացին ի յհ. կթ.։))
act of putting or laying down;
place, position, posture, situation;
system;
theme, thesis.
θέσις positio, positura, impositio, situs Դիր. դիրք. դնելն եւ դնիլն. որպէս զետեղումն. անուանադրութիւն. կարգադրութիւն. բաղադրութիւն. եւ այլն.
Նուիրաց մերոց առաջի աստուծոյ աստ լինի դրութիւն. (Խոսր.։)
Լուսաւորքդ որ յերկինս են դրութեամբ. (Սարգ. յուդ.։)
Անհամբոյր շրթանցս դրութիւն։ Զդրութիւն թուոցս յարմարեցի։ Դրութեամբ կանոնաց. (Նար.։)
Ի ձեռն անուանցն դրութեան։ Պէսպէս դրութեամբ անուանցն։ Դրութիւն ասի եւ անուանակոչութիւնն. (Փիլ. լին.։ Լմբ. սղ.։ Անյաղթ պերիարմ.։)
Զելս կարգաւորութեանց եւ դրութեանց եւ ի բաց բարձմանց զինուցն գիտելով. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Դրութիւնք յօգնաթախանձ բանից։ Յիշատակարան մատենիս դրութեան։ Դուն ինչ դրութիւնս համառօտագիր դրուատից. (Նար.։)
Վիճաբանութեամբ նախանձէին ընդ ճշմարիտ վարդապեպտացն՝ առնելով դրութիւնս հակառակ բանից նոցա. (Շ. յկ. ՟Խ՟Զ։)
Այս ո՛չ դրութեանն է, այլ ի բաց բառնալոյ ասի. (որպէս յորժամ ասէ ոք, թէ երկու հինգն ութ ո՛չ է. Վահր. երրդ.։)
Դրութիւն է այցելութիւն տեսութեան իրիք իրի։ Եւ ի դրութեանցս ոմանք են քաղաքականք, եթէ ամուսնանալի՞ իցէ, եթէ պարսպելի՛. եւ ոմանք տեսականք, եթէ գնդաձե՞ւ իցէ երկին, եւ այլն. (Պիտ.։)
ԴՐՈՒԹԵԱՄԲ, ԸՍՏ ԴՐՈՒԹԵԱՆ. θέσει, κατὰ θέσιν որ եւ ԴՐԻՒ. իբր Ո՛չ ի բնէ, կամ բնութեամբ, այլ յետոյ եդեալ. ստացական, շնորհօք, որդեգրութեամբ (որ ըստ յն. որդեդրութիւն).
Իրաւունք ... բնութեամբ, իսկ օրէնքն՝ դրութեամբ. երիցագոյն են քան զդրութեամբն՝ բնութեամբն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 184։)
Որոց մանկունք ոչ իցեն դրութեամբ, այլ ճշմարտութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Իշխանական՝ բնութեամբ, եւ ոչ դրութեամբ։ Բնութեամբ, եւ ո՛չ դրութեամբ որդի է յիսուսս քրիստոս։ Երեւիմք որդիք աստուծոյ, յա՛յտ է զի ըստ դրութեան. եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ.։)
(Աստուած) կատարեալ է. ո՛չ ստանալով եւ դրութեամբ, այլ՝ էութեամբ։ Չար ի բնութենէս՝ ո՛չ արարչութեամբ, այլ դրութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ ՟Ե։)
cf. Դսրով.
ԴՍՐՈՎ կամ ԴՐՍՈՎ. Արմատ Դսրովելոյ կամ դրսովելոյ. Այպանք, եպերանք. նախատինք. պարսաւ. (ի հյ. դուրս. իբր մերժումն ի դուրս. եւ յն. տիասի՛րօ, ձգձգել. քաշքշել)
Ոչ զծերս դսրով առնելոյ վասն ասեմ զայս, այլ զլկտիս. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)
Թուք յերեսս ընկալաւ, եւ բամբասեցաւ, եւ դսրով եղեւ. (Ոսկ. եբր. ՟Դ։)
ensign, standard-bearer;
gonfalon-bearer;
banneret.
sculpture, image.
ἑγκολάπτον celatum, celatura Քանդակ. փորուած. եւ Քանդակումն. փորագրութիւն.
Զկամարսն եւ զկոզակս, եւ զդրօշուածս զամենայն։ Քերոբս եւ արմաւենիս եւ դրօշուածս. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 18. 19։)
Շինեալ եւ տուն հովանոց մահարձանօք սքանչելի դրօշուածովք. (Խոր. ՟Բ. 87։)
duchy, dukedom.
Առնու զդքսութիւնն միջագետաց. (Վրդն. պտմ.։)
toad;
stellion (lizard).
Ազգ մողէզի. տե՛ս Քարաթոթոշ.
cf. Եօթն.
ԵԱՒԹՆ կամ ԵԱՒԹՆԵՐԵԱԿ. cf. Եօթն, եւ Եօթներեակ։
ebon.
Գիր անուանեալ Եչ, ունակ զօրութեան կրկին ձայնաւորացս ի մի յարելոց սղելով, իէ՛. որպէս ձայնաւոր կիսաձայն, կամ երկբարբառ անկատար, յար եւ նման յ տառի անկելոյ ի մէջ բառի. եւ Օ ե տառի դաղմ. ըստ ձեւոյն եւ ըստ հնչման. նման է եւ արաբ. եէ՛. եւ լտ. j, որ ասի ի՛ երկայն, եւ ընդ բաղաձայնս գրի։ Սորին վասն առ նախնիս մեր անխտիր գրեալ տեսանեմք՝ լեալ, կամ լիեալ. եւ եթէ՝ ըստ յն. գրի էիթէ, եւ վերծանի ի՛թէ։
Փոխեցին զկենն առ եչ». իմա՛ ըստ յարմարութեան փափուկ տառիս յն. γ . զոր օրինակ ἄγιος որ է սուրբ, բացատրի յայլ լեզուս հնչմամբս՝ ա՛յիօս, ա՛ղիօս, ա՛կիօս, հա՛ճիօս. յորմէ եւ ἄγια σοφία , այա սօֆիա։ Որպէս եւ յայլազգականն գրեալ բառքդ էկէր, էկրի, կիւվէկիւ, առաւել հնչին էյէր, էյրի, կիւվէյի։
ե. Լծորդ է եւ ընդ է. որպէս երէ, էրէ. գեթ, գէթ. եթէ, եթե (որ նոյնպէս հնչի. ապա թէ ոչ՝ չի՛ք բառ յանգեալ ի ե) տէր, տեառն, տեարք։ Եւս եւ ընդ ա, ը, ի. զոր օրինակ ապարասան, ապերասան. դիեցիկ, դիացիկ. ենթ, ընդ. եթ, ըեթ, ըթ. իւղ, եւղ. աղբեւր, աղբիւր. մեւս, միւս. հարեւր, հարիւր. (որք միօրինակ հնչեն). շաւիղ, շաւեղ. պիղծ, պեղծ. նստիլ, նստել. եւ այլն։
ե. Ի տառադարձութեան դնի փոխանակ յն. --, եւ ո՛չ --, որ լինի է. իսկ յն. --, ի մեզ լինի ի։
ե. -ե. Իբրու նշանակ թուոյ, է Հինգ, կամ հինգերորդ։
Եչն, Երրեակ անձամբ թիւ կատարեալ, զերրորդութիւնըն ծանուցեալ։ Երկնաւորացըն տայ ցանկալ, ի յերկրայնոցս ի բաց դառնալ։ Եչն՝ Երդէ զայս միշտ յականջըս քո, տալ ըզհամար պարտուցըն քո. (Շ. այբուբ.։)
ԵԲԵՆԵԱՅ ԵԲԵՆՆԵԱՅ. ἑβενίνος, ἑβελίνος ebeneus Ոյր նիւթն է եբենոս. կազմեալ յեբենոս փայտէ.
Եբենեայ (կամ եբեննեայ) գաւազան ունելով ի ձեռինն. (Պտմ. աղեքս.։)
heblew;
— բարբառ, hebrew, the hebrew language;
— ոճ, hebraism, hebrew idiom.
Սեպհական կամ յանկաւոր եբրայեցւոց.
in hebrew, in the hebrew language.
ἑβραϊστί hebraice Եբրայեցւոց լեզուաւ, կամ գրով. հրէարէն
Յովսէփ ոչ խօսէր եբրայեցերէն, զի մի՛ ճանաչիցի. (Կիւրղ. ծն.։)
jew;
hebrew;
—ք, the Hebrews, the Jews.
ἐβραῖος hebraeus որ եւ ՀԵԲՐԱՅԵՑԻ, ՀՐԷԱՅ, ԻՍՐԱՅԷԼԱՑԻ. Ազգն սերեալ յաբրահամէ՝ յեբերայ սեմեան. իպրանի, եահուտի.
Կամ իբր Եբրայական.
Եբրայեցի զի կոչեցաւ աբրահամ, զի յանցից անտի (այսինքն յայնկոյս, կամ էօթէ՝ պէրի ) գետոյն էր նա, կամ յեբերայ էր նա. (Եփր. ծն.։)
ԵԲՐԱՅԵՑԻ մ. որպէս Եբրայեցերէն.
egyptian, of Egypt.
Եգիպտական նշանագործութեամբք. (Փարպ.։)
Որ ինչ անկ է երկրին եւ ազգին եգիպտացւոց. մըսրի.
that has destroyed or ruined Egypt.
Կործանօղ զեգիպտոս. մըսըրը քանդօղ.
Հողմ սաստիկ եգիպտակործան. (Նար. գանձ հոգ.։)
egyptian alphabet, or life of the holy fathers of Egypt.
Զեգիպտայբն ընթեռնլով՝ ի նոցին տեղիս փափագէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
egyptian.
Այր եգիպտացի։ Աղջիկ մի եգիպտացի։ Ասեն եգիպտացիքն։ Արքայ կամ երկիր եգիպտացւոց.եւ այլն։
Եգիպտացի պաստառակալօք. (կամ) պաստառալիր եգիպտացւովք». յն. պաստառակալօք որ յեգիպտոսէ. (Առակ. ՟Է. 16։)