cf. Յստակեցուցանեմ.
Զտատասկաբերն պարտուպատշաճ է մաքրել եւ յստակել, եւ պատրաստագոյն յօրինել. (Ոսկ. եսայ.։)
clearness, pureness, cleanness;
limpidity;
purity, candour, sincerity, ingenuousness.
Հանգոյն արեգական ի խորս ուրեք ընդ յստակութիւն ջուրցն առաքելով զիւր ճառագայթսն. (Յհ. իմ. ատ.։)
articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.
Յաղագս յօդի։ Յօդ է մասն բանի եւ այլն (ըստ յն. (ոճոյ). Թր. քեր.։)
to dislocate, to put out of joint, to lux, to luxate.
to be articulate, jointed, attached;
organized, formed;
to associate, to take part in, to admit as member.
Բազումք են (ի կենդանեաց, ասէ դիմախօսն), որ յօդացեալ է ի ձեռն նոցա (բարբառ իբրու մարդկային)։ Բազմաց եւ այլոց դէ՛պ է լեզու՝ ճշգրիտ եւ ստոյգ յօդանալ. (Փիլ. լիւս.։)
Առաքեցին զմեզ յԱղեքսանդրիա ի լեզու պանծալի՝ ի ստոյգ յօդանալ ճեմարանին վերաբանութեան. այսինքն ի տարրանալ կամ քաջ ուսանել զամենայն հանգամանս յունական լեզուի եւ ուսմանց. (Խոր. ՟Գ. 61։)
articulate, surrounded with articulations, corporeal;
well, tersely, elegantly composed or written.
to articulate, to utter, to pronounce, to form;
to fit, to suit, to organize;
to associate, to elect or to return as member.
Մարդկային ձայն գործի իցէ բանին՝ յօդացուցանելով ինքեամբ զսրտին շարժմունս։ Սրբով հոգւովն յօդացուցանելով զճշմարտութեանն բանն. (Նիւս. երգ.։)
articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.
ՅՕԴԱՒՈՐ. ἑναρμόνιος harmoniae aptus, consonus, congruus, appositus. Բարեյօդ. բարեյարմար. պատկանեալ. պատշաճեալ. համեմատական.
Պատասխանիս բանիցն հարցողաց յօդաւորս եւ պատշաճաւորս առնէ. (Նար. երգ.։)
Իմացուածովք զբանն բերիցեմք, եւ յօդաւոր ասիւք պատշաճեմք. (Խոսր.։)
to join, to unite, to tie, to bind, to annex;
to articulate, to pronounce, to utter;
to feign, to contrive, to invent;
to compose, to form.
Յորում ամենայն շինուածն յօդեալ եւ պատշաճեալ։ Ուստի ամենայն մարմինն յօդեալ եւ պատշաճեալ ամենայն խաղալեօք տարաբերութեան. (Եփես. ՟Բ. 21։ ՟Դ. 16։)
Ամենեցուն արարողական, եւ միշտ զամենայն յօդող, եւ անլոյծ պատկանաւորութեան եւ կարգի ամենայնի պատճառ. (Դիոն.։)
ՅՕԴԵԼ. Յարմարել զյօդաւոր բարբառ կամ զնշանակ իմաստիցն, կցկցել զբան. հայթհայթել, կարկատել. ձեւացուցանել, խոխոտել. հնարել պատճառանս.
Յօդեաց զպատճառ պատանեկին եւ զնետին ձգելոյ. (Եփր. թագ.։)
Ոչ պատճառս յօդես մահու, այլ հնարս խնդրես կենաց. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Սուտ պատճառս յօդելով. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Յօժարագոյն.
ՅՕԺԱՐ. մ. ՅՕԺԱՐԱԲԱՐ προθύμως, προερετικῶς prompte, sponte, ultro, libenter, alacriter. Յօժար կամօք. կամակար. ախորժ հաճութեամբ. յօժարութեամբ. մտադիւր. սիրով, սրտանց.
spontaneous, willing.
ՅՕԺԱՐԱԿԱՆՆ գ. ըստ յն. ոճոյ, ἠ προαιρετική voluntarium, praelectivum. Կարողութիւն յօժարութեան ընտրութեամբ. կամաւորն. ընտրողականն. եւ Առարկայն յօժարելի.
Նախայօժարական է՝ մին քան զմիւսն յօժարականն։ Զի թէ անյօժարականն (կայցէ) ի ճակատագրին, ի հարկէ եւ յօժարականն. (Նիւս. բն.։)
goodwill, entire disposition, inclination, devotion, eagerness.
προαίρεσις, προθυμία animi promptitudo, praeelectio, institutum, voluntas. որ եւ ՅՕԺԱՐՄՏՈՒԹԻՒՆ, Կամաւոր յօժարութիւն. ընտրողական հաճութիւն. նախայօժարութիւն. յառաջամտութիւն.
cf. Յօժարիմ.
liberal, generous, open-handed.
προεκτικός, προετικός ad largiendum propensus, liberalis. Յօժար ի տուրս. յօժարամիտ. առատաձեռն. ճէօմէրտ.
Ազատականութեան է յօժարատրականն գոլ յիրս գովելիս, եւ առատանալն ի ծախս պատշաճաւորս. (Արիստ. առաք.։)
cf. Յօժարիմ;
cf. Յօժարեցուցանեմ.
Յօժարեցին զարքայ՝ փոյթ առնել վասն պիտոյիցն այնոցիկ։ Եղբայրն սկսաւ յօժարել զծերն, եւ ասէ, ճաշակեսցե՛ս հա՛յր, զի քաղցրիկ է. (Կորիւն.։ Վրք. հց. ՟Ե։)
to be disposed towards, inclined to, to have a liking for, to lean to, to have a mind or inclination for, to be in the mood for;
to will, to wish, to desire, to be eager for.
ՅՕԺԱՐԻՄ կամ ՅՕԺԱՐԵՄ, եցի. չ. προθυμέομαι prompto sum animo προαιρέω praeeligo πείθομαι persuadeor δοκέω videor, caveo φέρομαι feror եւ այլն. (որպէս թէ՝ յոյժ յարիլ) Դիւրապատրաստ գտանիլ. յօժարանալ, յօժար լինել. յորդորիլ. բերիլ. հաճիլ. ախորժել. ցանկալ. կամիլ. յառաջամիտ լինել. հաւանիլ. յանձն առնուլ. բարւոք համարել, լաւ վարկանել.
to dispose, to incline, to excite, to inspire with inclination, to raise a desire or a passion for, to interest, to induce, to invite, to persuade.
Յօժարեցին զարքայ՝ փոյթ առնել վասն պիտոյիցն այնոցիկ։ Եղբայրն սկսաւ յօժարել զծերն, եւ ասէ, ճաշակեսցե՛ս հա՛յր, զի քաղցրիկ է. (Կորիւն.։ Վրք. հց. ՟Ե։)
natural bent, disposition, inclination, propension, proneness, tendency, taste;
յօժարութեամբ, willingly, voluntarily.
προαίρεσις, προθυμία, πρόθεσις praeelectio, promptitudo animi, propositum եւ այլն. Յօժարիլն. կամք. ըիտրութիւն. հաճութիւն. յարումն. բերումն. ցանկութիւն բարւոյ կամ չարի. փոյթ. դիմեցումն. հավէս,
heavy-browed, beetlebrowed.
dismembering, dismemberment.
Պատճառ եղեալ նոցա Դիոնեսեայ յօշման. (Մագ. ՟Ի՟Գ։)
obscene, filthy.
Պոռնկական. գիջական. ճակաճան.
vine slips or cuttings, vine-branch.
(արմատ Յօտելոյ) Յօտեալ ուռ՝ այսինքն ճիւղ որթոյ. կամ յատեալ ոստ. որ եւ իբր ռմկ. գրի ՀՕՏ ի գիրս Վստկ. ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ՟Ա։
to fatten, to grow fat;
to stuff on gorge oneself;
to live in effeminacy, idleness or debauchery, to wallow in voluptuousness, to pamper oneself;
to become haughty, to enact the stately personage, to play the swell;
— սիգաքայլ, to stalk, to walk proudly, to look big;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to pass the whole day in pleasure or amusement.
ἑμπίμπλημαι impleor στρηνιάω luxuriose vivo, turgesco եւ ἑναβρύνομαι mihi valde placeo, jacto me χαυνόω laxor եւ այլն. (լծ. յօրան. յոյր. զօրանալ. յոռանալ. յուռթանալ. ուռճանալ) Պարարիլ. գիրանալ. առաւելուլ եւ զեղխիլ յորդութեամբ բարեաց մարմնոյ, եւս եւ հոգւոյ. յղփանալ. լիանալ. յագիլ. եւ Սոնքանալ. ճոխանալ. պանծանալ. տկռիլ.
Վաճառականք երկրի ի նորա զօրութեանն յօրանալոյ մեծացան. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 3։)
Յղփացեալք յօրանան։ Յաշխարհի յօրանան։ Բարութեամբք յօրանան։ Գիտութեանցն յօրանայր հմտութեամբ գեր զմարդիկ։ Հոմերոս՝ որ այնչափ իմն յօրացեալ գիտութեամբ։ Անկարօտ յօրասցի ի կենցաղումնս բարեբաստութեամբ։ Ի յաւար յափշտակողացն առձեռն պատրաստ յօրանայ։ Բարեփառութիւնք յար աճեցեալ յօրանան ի միակամ սիրոյն կապանաց. (Պիտ.։)
luxury, voluptuousness.
Ոչ դանդաչէր աղջամղջաւ հեշտախտութեանն ի մահիճս մարմնական յօրացման. (Տօնակ.։)
dressed, adorned.
Ոչ երկինք բաւեն, եւ ոչ պարքն աստեղաց յօրինական կայանիւքն զյօրինիչն (ճառել). (Սեբեր. ՟Ա։)
to fashion, to adapt, to fit to, to adjust;
to arrange, to dispose, to organize;
to get ready, to prepare, to provide with, to furnish, to order;
to form, to trim, to adorn, to embellish;
to compose, to write;
to make, to construct, to build;
— պարս, to dance;
— երգս, նուագս, to sing, to modulate, to tune;
թատրոնական քերթուածս —, to write a dramatic composition.
Որ յոչնչէ զամենայն յէութիւն յօրինեցեր։ Յօրինեսցեն անձանց պսակս. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Ի։)
cf. Յօրինող.
Աստուած է արարիչ եւ յօրինիչ աշխարհիս։ Պարքն աստեղաց յօրինական կայանիւքն զյօրինիչն (չկարեն ճառել)։ Ստեղծիչ գոյից, եւ յօրինիչ ամենից։ Ամենայն բարեաց յօրինիչ Աստուած է. (Իսիւք.։ Սեբեր. ՟Ա։ Նար. ՟Խ՟Դ։ Խոսր.։)
fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.
Արար զաշտանկսն ոսկիս տասն ըստ յօրինուածոյն իւրեանց։ Եւ զճրագունսն լուսոյ ըստ յօրինուածոյն. իմա՛ ըստ օրինաց կամ կարգաւորութեան. (՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 7. 20։)
Կազմեցեր զյօրինուածս երեւելի եւ աներեւոյթ արարածոց։ Զի զոր բանն յօրինեսցէ, լոյսն զյօրինուածս ցուցանիցէ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Է։)
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
Ճանաչեմ զիմսն, եւ ճանաչիմ յիմոցն։ Զիւրսն զամենայն. եւ այլն։ Ըստ այսմ կազմին բառքդ, նորայքն, նոցայքն եւ այլն։
Քրիստոսին եւ Աստուծոյ ասելով, զնոյն (կամ զնուն) վերադիր եդ. իսկ Աստուծոյ՝ ոչ եդ (զյօդ). քանզի Քրիստոս իսկ Աստուած է ճշմարիտ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)
Նենթակայում ոչ յումեք է։ Նենթակայում՝ որ ն՝ումեք։ Նենթակայոջքն. ի ն՝ ենթակայոջացն (այսինքն յայնցանէ՝ որ յենթակայում են)։ Յաղագս որոյ ն՝այլս ճառելի է։ Զն՝այսմ տեղւոջ ասիցեալ պակասութիւնս։ Ներկոսին ամանակս։ Ոչ միայն ն՝որակութեան, այլ եւ ն՝այլս գտանեմք ստորոգութիւնս։ Որպէս ն՝ամանոջ (այս ինքն յամանի)։ Ըն մարմնոջ կենդանեաց, ն՝ոգւոյն մարդոյն (այս ինքն ի մարմնի, յոգւոջ). (Արիստ. ստէպ։)
eulogy, praise.
Յերկարեցի զճառդ ո՛վ սիրելիք՝ նազելի առնելով. քանզի սոցա նազաբանութիւն՝ ներբողեան առ աստուածութիւն է. (Փիլ. սամփս.։)
show, train;
magnificence, glory;
mincing airs or manners, smirking, simpering.
Որ շքեղաճոխ նազանօք զօրացար ի վերայ պատկերացն դրօշելոց. (Անան. եկեղ։)
reverence, respect, homage.
Եգիպտացիք ի ձկանց կա՛մ զամենայն մարմինս, եւ կա՛մ մասունս ի նոցանէ աստուածացուցին. իսկ որք յուղիղ խրատուէ ճաշակեցին, ընդ պանծալի իրսն նազարարութիւն հիանալով՝ գթան, ողորմելով այնոցիկ որք այնու վարին, թշուառագոյնս կարծեցեալք ել նոցա քան զպատուեալսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
first to say.
Արդ է տիրապէս եւ նախաբար երանելի՝ ճշմարիտ բարին. (եւ այս է աստուած. Բրս. սղ. ՟Ա։)
Լարով իւրաքանչիւր ումեք նախաբար առաքեցի ճանապարհ առնել. (Պտմ. աղեքս.։)
chief-physician.
Գաղիանոսի նախաբժիշկն։ Ի ճարտարութենէ նախաբժշկացն՝ գալիանոսի եւ հիբոկրատեայ։ Ուսաւ զամենայն փիլիսոփայութիւնս, նոյնպէս եւ զնախաբժշկացն. (Ճ. ՟Բ.։ Հ. հոկտ. ՟Ժ՟Ը.։ Հ. փետր. ՟Զ.։ Ճ. ՟Գ.։)
dwelling antecedently.
Խրատեալ ի նախաբնակ ճգնաւորացն ի վարս կրօնաւորութեան. (Վրք. հց. ձ։)
to be from the beginning;
to be pre-established;
predestined.
Որով (այսինքն յորում) ամենայն ճառ ամենայն գիտութեան գերագոյ անճառութեամբ նախաբնաւորեցաւ։ Ամենայն ազնիւ միատեսակապէս ըստ պատճառացն նախաբնաւորեցաւ ի յազնուէն յայնմանէ գոլ. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Նախաբուղխ.
Ո՛վ ճշմարիտ աստուածային տունկ, նախաբոյս, եւ ինքնագոյակ կառուցմամբ պատկանեալ. (Թէոդոր. խչ.։)
"cf. Յառաջագահ;
— արքեպիսկոպոս, primate;
— նստել, բազմել, լինել, to preside, to be the president, to hold the first place;
—ք, cf. Նախաթոռք."
Նախագահս (գահուն) ի տէրունեան իսկ է բարգաւաճեալ մատենից. (Պիտ.։)
presidency;
precedency, primacy, primateship.
Վարդապետութեան եւ նախագահութեան։ Զուարճանալ նախագահութեամբն։ Վասն նախագահութեանցն հակառակութիւն։ Որք չար նախագահութեան ցանկացան, անտի ծնան հերձուածս. (Ածաբ. յայտն. եւ առ որս. ՟Ժ՟Բ։ Բրս. հց.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
Վերաժամանեալ յաստիճան ի բարձր, եւ ի ծայրագոյն նախագահութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Վերաժամանեալ յաստիճան ի բարձր, եւ ի ծայրագոյն նախագահութիւն. (Փոտ. առ զքր. կթ.։)
prototype, archetype, primitive model, original, idea, pattern;
primitive;
— շինուածոց, sketch, plan, model.
Որք ըստ նմանութեան ուրուք տպանան, զնախագաղափարիցն ճշմարտութենէ բուռն հարկանեն. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Կանխագէտ.
written before;
prescribed;
title;
exordium, preamble.
προγράμμα praescriptio, scriptio praemissa, index, indicium. Գրեալն ի սկզբան. որպէս սկզբնագիր, վերնագիր, նախադրութիւն եւ ցանկ՝ եդեալ ի սկիզբն մատենին. եւ Սկզբնաւորութիւն ճառի.
Մարգարէական է բարբառ նախագրի ճառիս (Բարձրացուցէ՛ք). (Շ. բարձր.։)
chief, principal.
Թէ ոք ի նոցանէ ընդդէմ դառնայ նախագլուխ իշխանին, այսինքն՝ կոմսին, եւ կամ տրիբունին։ Գնայ ի նախագլուխ իշխօղն։ Տացեն ի նախագլուխս ճակատուն (ի զօրագլուխս). (Մխ. դտ.։)
gone before, preceded;
precursor, forerunner.
Գնասցու՛ք ընդ անձուկ ճանապարհն՝ համարձակ, վասն նախագնաց առաջնորդին յիսուսի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
cf. Նախագոյակ.
Ինքն բարեգործօղն՝ ի բարւոջն ըստ գերազանցութեան նախագոյ։ Ամենայն յաւիտենի եւ ժամանակի, եւ ամենայն զիա՛րդ եւ իցէ էի՝ նախագոյ սկիզբն եւ պատճառ։ Եւ պարզաբար՝ որ ինչ զիա՛րդ եւ իցէ է՛՝ ի նախագոյէն եւ՛ է, եւ՛ հնարաւորի, եւ՛ ապրի. (Դիոն. ածայ.։)
Զնախագոյս ամենայն զօրութեան նորա (այսինքն սատանայի) ընկճեաց. իմա՛, զնախկին հանգամանս կամ սպառազինութիւնս։
pre-existent;
— էն, the First Being.
Որով բոլորք՝ վախճանեալք եւ կենդանիք գտցեն զփրկութեան հանգամանս, եւ աշխարհ ի նախագոյակն ժամանեսցէ հաճութեան. (Պիտ.։)
more ancient;
cf. Յառաջագոյն.
Ամենեցուն քան զքեզ նախագունիցն ճանաչիս վեհագոյն. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Ծանուցեալ նախագոյն զպատճառս։ Նախագոյն յառաջեալ ի տեղի մարտին։ Զորս կալեալ էր նախագոյն. (Փարպ.։)
cf. Նախագիւտ.
Սքանչելի հանճարոյս յառաջագոյն նախագտակք այլք լինելով ոմանք։ Սքանչանան ընդ նախագտակս արուեստի. (Պիտ.։)
to write beforehand;
to prescribe;
to say or mention before.
προγράφω praescribo. Կանխաւ գրել. նախաճառել. նախանկարել. նկարագրել. եւ Ի վեր անդր գրել.
Ստուերական տօն, որ զաւետարանին նախագրէր զճշմարտութիւն։ Զխորհուրդս ի նորա (սողոմոնի) դէմս նախագրէր. (Խոր. վրդվռ.։ Նիւս. երգ.։)
Զոր ի մասնէ վերաճառեալքդ նախագրեցին։ Նախագրեալ համարդ սակաւութեան։ Ընդ նախագրեալ երջանկացն փառատրական աղերսարկութիւն. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Ի՟Թ. ՟Ձ՟Բ։)
writing beforehand;
prescription, usucaption.