pot, earthen-pot, pipkin.
Ի կճճոյ մի՛ արասցես ինձ գիրս. ընթերցի՛ր, ի կճոյ. (կճայ շիրիմ)։
old, aged, in years;
inveterate;
— հիւանդութիւն, chronic distemper.
to crack, to crackle, to crepitate.
Որպէս լծ. յն. լտ. գռօդէօ, գռէբիդօ. իբր Ճայթճայթել. ճայթել. շաչել շառաչել. ձայն հանել խորտակման, պրկման, ճայթման, եւ այրման. ճաթռտիլ, չըթչըթալ, չթըռտալ.
to be split or cloven, to crack, to burst;
to be torn or rent.
Հերձանիլ. որպէս պայթիլ. ճայթիլ. ճաթիլ պատռիլ. ... ληκέω, λακήζομαι laceror, findor cum crepitu, crepo.
loving, fond of one's parents.
Կէսք նախահոդակք եւ ծնողասէրք, որպէս զճայ եւ զարագիլ. (Վրդն. ծն.։)
rabbit, coney;
էգ, մատակ —, doe-rabbit;
արու —, buck rabbit;
ձագ —ի, young rabbit;
որջ, դադարք —ի, rabbit-burrow, rabbit-hutch;
կաղկանձել —ի, to squeak;
ղօղել —ի, to squat, to lie squat or cowering.
Ճագար ազգ անհզօր, որ արարին ի վէմս զդադարս իւրեանց։ Ճագար զի որոճայ, եւ թաթն ոչ բաժանի, պիղծ իցէ։ Նապաստակ եւ ճագար. (Առակ. ՟Լ. 26։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 6։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 27։)
to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
Ճահեցուցիցի քեզ ճայթմունս առասութեան։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Դիմացն ուղղակի ճահեցուցանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Ա. ՟Կ՟Ա։)
gravelly, sandy, stony.
որ ասի ՍԱԼՈՒՏ. Խճային, աւազուտ, քարուտ։ (Վստկ.։)
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
զմանուկն ետ մահուան գովէ, եւ բիւր գուութեմբ պարկեշտացուցանէ։ Ճարտասանի ուրուք եւ կամ բանագրի դժնէի յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն՝ ճայթմամբ իւիք պարկեշտացուցանելով. (Բրս. բարկ. եւ Բրս. գորդ.։)
cf. Պարպատումն.
ՊԱՐՊԱՏԻՒՆ ՊԱՐՊԱՏՈՒՄՆ. Պարպատելն. չարաչար խճողումն. ծայրալիր զեղումն. եւ ճայթիւն.
filling up, overflowing;
rupture, bursting, rent, tear;
crash;
ուտել զ— որովայնի, to eat to bursting, to burst with eating.
ՊԱՐՊԱՏԻՒՆ ՊԱՐՊԱՏՈՒՄՆ. Պարպատելն. չարաչար խճողումն. ծայրալիր զեղումն. եւ ճայթիւն.
as, like;
— գունակ, as;
— զայս օրինակ, thus, in this manner or way;
almost, nearly.
Մարդք բարեգործք (առ ծնօղս)՝ կոչին ճայից պէս պատուադիրք. (Վեցօր. ՟Ը։)
contemplation;
speculation;
theorem.
Յանիմաստ բանաւորէ, եւ կրկին հայեցողութեամբ ճայրոտելոյ՝ իմանալեաւ եւ զգալեաւ. (Սկեւռ. ես.) իմա՛, տեսանելեօք հոգւոյ եւ մարմնոյ։
whistling;
hissing.
Իժն փչեցեալ լի սրամտութեամբ, այսր անդր ածելով զլեզուն՝ սուլմամբ յոյժ անզգամաւ։ Բռնութիւնք հողմոց, եւ որոտմանց ճայթմունք՝ սուղումն սաստիկ եւ դժնեայ պայթումն հնչեսցեն. (Փիլ. լիւս. եւ իմաստ։)
to whiten, to become white.
cf. Պայթուցանեմ;
to burst, to crack, to split, to shiver, to break, to cleave;
to be transported by pride, to be puffed up.
ՊԱՅԹԵՄ չ. ՊԱՅԹԻՄ. διαρρήγνυμαι disrumpor, dirumpor οἱδαίνομαι intumeo, turgesco ψοφέω crepo եւ այլն. Պատառիլ շաչմամբ ի պարպատմանէ ուռուցման. ճայթիլ. փաթլամագ, չաթլամագ.
cf. Պայթիւն.
Թմբիւնք պայթմունք եւ ճայթմունք որոտմանց։ Յորժամ բռնութիւնք հողմոց, եւ որոտմանց ճայթմունք՝ սուղումն սաստիկ, եւ դժնեայ պայթումն հնչեսցեն. (Փիլ. իմաստն.։)
to burst, to cause to break, to shiver, to cleave, to break or burst open.
dry, arid, waste.
Ի գիճային տեղւոյ ի ցամաքային կամ ի չորային. (Վստկ.։ 1)
ostrich.
Ջայլեամն, եւ բու , եւ որոր։ Զջայլեամն, եւ զբու, եւ զճայ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 15։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 15։)
cf. Ջայլամն.
Ջայլեամն, եւ բու , եւ որոր։ Զջայլեամն, եւ զբու, եւ զճայ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 15։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 15։)
hoopoo, pewet, lapwing, plover.
Յոպոպ արդարախոհութեամբ զծերացեալ հայր կերակրէ. (Մխ. առակ. (որ ըստ այլոց է յատկութիւն ճայի կամ արագլի)։)
cf. Նաճայ.
pronounced, uttered.
Յառաջաբերականն բանիւն ճայթմամբ՝ յօդս ցնդի. (Քեր. քերթ.։)
book;
parchment, scroll, roll, register;
code, manuscript;
աստուածային, աստուածաշունչ —ք, the Holy Scriptures, — Bible;
—ենից դարան, library;
ի —ենի հարկանել, տալ, to write, to set down or couch in writing, to register, to record;
մատեան — գունգ, the immortal band (Persian cavalry).
Ձիոյն իգականքն, մատեանշ զամբիկ, ճայիկ։ (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
cf. Հրձգութիւն.
Յամպոց ինչ ճայթիւն արձակելոյ, եւ ի վայր հրաձգութիւնն արկանէ։ Հրաձգութիւն իմն արտաքս ելանէր. (Արծր. ՟Գ. 4։)
burnt, consumed by fire;
burning, consuming by fire.
giving or emitting a voice or sound;
echoing, sonorous;
crier;
awaker, rouser;
— եղջիւր, acoustic or ear-trumpet;
— լինել, to cause a voice or sound to be heard, to resound, to re-echo, to cry against, to defy.
Յահագին ճայթմանէ բախման ուռնաձեւ ոսկիաձոյլն ձայնատուի. (Անան. եկեղ։)
grim-faced, surly, crabbed, horrid;
impudent, brazen-faced.
Ձառադէմ՝ զինեցելոց մեզ ներհակացն գիճային յածմունք։ Ձառադէմն ոտն առնու ի հաղբս արտաքոյ. եւ ապադէմն դիմաւորի ընդ խաւար. (Երզն. քեր.։)
muddy, miry.
Գիճային եւ շաղախուտ տեղի. (Վստկ. ՟Ի՟Դ։)
no, not, nor, none;
ոչ կամիմ, I will not;
ոչ գիտեմ, I do not know;
ոչ կարեմ, I cannot;
ոչ ոչ, neither nor;
ոչ սիրեմ զնա եւ ոչ երկնչիմ ի նմանէ, I neither love him nor fear him;
բայց գիտէի ոչ, but I did not know it;
ինչ ոչ ունի, he has nothing;
ոչ առանց պատճառի, not without cause;
յոչ կամաց, involuntarily, against one's will, by force;
ոչ եթէ, not only;
no;
ոչ եւս, no longer;
not yet;
ոչ երբէք, ոչ բնաւ, never, not at all, no;
ոչ ոք, no one, nobody, none, not one;
ոչ ոք ի ձէնջ, no one among you;
ոչ ոք ասասցէ քեզ, nobody will tell you;
ոչ ոք գտցի այնչափ յանդուգն, no one will be hardy enough;
ոչ զոք գտցես, you will not find any man;
յոչ գոյից ի գոյ ածել, զոչսն ածել ի գոյանալ, to produce or create from nothing;
շարժել յոչ բարիսն, to provoke to evil;
այո կամ ոչ, yes or no;
եղիցի ձեր բան, այոն՝ այո, եւ ոչն՝ ոչ, let your conversation be, yea, yea;
nay, nay;
ո՞չ or ո՞չ ապաքէն ասացի քեզ, did I not tell you ?
;
ոչ, տէր, no, Sir;
ո՞չ իսկ, is it not true that ?
ոչ միայն չողորմեալ, far from being touched;
եւ ոչ իսկ մարդ է, he is no man;
ոչ արդեօք զերծաւ, perhaps he is not freed;
cf. Ել.
Որոճայ ոչ։ Գրեցաւ իսկ ոչ։ Բայց գիտէի ոչ։ Եթէ սպանանիցես ոչ, եւ այլն։ Յայտնի է, եւ կարեմք ոչ՝ թագուցանել զճշմարտութիւնն. (Եղիշ. խաչել.։)
cf. Ոռոգեմ.
Նախագաղափար, ոռոգեմ. իսկ ածանցական, ոռոգանեմ. եւ պարտ է գիտել, թէ ըստ մերումս բարբառոյ նախագաղափարաւդ վարին կորճայքդ միայն (իբր ռամկօրէն). (Մագ. քեր.։)
to water, to bathe, to bedew, to wet.
Նախագաղափար, ոռոգեմ. իսկ ածանցական, ոռոգանեմ. եւ պարտ է գիտել, թէ ըստ մերումս բարբառոյ նախագաղափարաւդ վարին կորճայքդ միայն (իբր ռամկօրէն). (Մագ. քեր.։)
like a puddle or marsh;
marshy, fenny;
muddy, miry.
Իբրեւ զմօր կամ զճահիճ. եւ Տղմային կամ լճային.
muddy, marshy.
λιμναῖος palustris. որ եւ ՄՕՐԻՆ. Լճային, եւ սկախառն.
cf. Որոճիմ.
Որոճալ անդրէն՝ որ ի նմա չարութեանց էին վէրք։ Ոչ որոճայ զդժոխս։ Որոճացեալ եւ բացայայտեալ զգերակայ եւ զանհաս աւետարանութիւնս յոհաննեան. (Իսիւք.։ Վրք. հց. ձ։ Յիշատ. նանայի.։)
Կճղակահերձ իցէ, եւ որոճիցէ ոչ։ Որոճէ ոչ։ Որք որոճիցեն։ Որ որոճեն։ Ուղտ զի որոճայ։ Նապաստակ զի որոճայ։ Զորոճօղ յանասնոց. (եւ այլն. Ղեւտ.։ Օրին.։)
Ուղտն նշանակ յիշատակի, վասն զի որոճայ զկերակուրն՝ վերստին աղալով եւ ծասկելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 92։)
sea-mew, sea-gull, cob;
cf. Ցին.
Կա՛մ է Որի. ազգ ագռաւու, ճայի, եւ այլն. եւ կամ Ուրուր, ցին, որպէս ազգ բազէի.
good memory, intelligence.
hammer-shaped.
Յահագին ճայթմանէ բախման ուռնաձեւ ոսկիաձոյլն ձայնատուի սարսեալ. (Անան. եկեղ։)
cf. Շանդ.
Կայծակմունք եւ ճայթռմունք փայլատականց, եւ շանթից արկածք։ Զշանթիցն՝ զոր ի վերայ անշնչիցն առաքէ։ Որ երկեաւն ի շանդիցն երեւմանէ։ Զշանդեացն առաքումն ի վերայ. (Փիլ.։)
cf. Շճային.
cf. Շճային.
blowing, whistling;
hissing, hiss.
Լսէին բազում ճայթիւնս եւ արհաւիրս եւ ողբս եւ շնչիւնս. (Ճ. ՟Ա.։)
to shoot or throw out rays, to beam, to glitter, to shine, to twinkle, to scintillate, to blaze, to flame, to flash, to glitter, to gleam, to sparkle.
Յորժամ որոտմունք ճայթիցեն, փայլատակունք շողայցեն. (Ոսկ. ես.։)
bleating;
goat.
Երեկեանն ճայթիւն գոռմանն (այսինքն որոտման ի ձմերանի), եւ խխնջիւն վրնջելոյ պայթուցեալ պապչեկին շալաւարթիւն ալախութման քաղուն. (Մագ. ՟Խ՟Թ։)
honouring, bearing respect;
honorary.
Կոչին ճայից պէս պատուադիրք (ոյք պատուեն զծերացեալ ծնողս). (Վեցօր. ՟Ը։)
agitation, shaking;
difference, diversity.
Ծով համատարած՝ տարաբերութեան նուագարանօք սահմանագոչ վերաճայթեցին՝ խաղաղաշարժ գեղաճեմեալ. (Թէոդոր. կուս.։)
starling.
Համագունդ երամ շրջին կռունկ եւ ճայք եւ սարիկք եւ տարմահաւք. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Տարմաբար.
Եւ ճայից վաղագոյն տարմատամ շրջելոյ. (Եզնիկ.։)
ill-favoured, ill-featured, unsightly, ugly, deformed, hideous, squalid;
foul, villainous, bad.