Definitions containing the research ծարաւ : 188 results

Մատռուակ, աց

s.

cup-bearer;
butler.

· Calfa

NBHL (1)

Արբո՛ եւ մեզ ի ջրոյն կենաց՝ հայցմամբ հոգւոյն մատռուակաց։ Ամենայն տիեզերաց մատռուակք եղեալ՝ արբուցին զծարաւիսն։ Առաքեաց զերկոտասանսն իւր ընդ ամենայն երկիր մատռուակս. (Ագաթ.։)


Հայթայթանք, նաց

s.

cf. Հայթհայթանք.

· Calfa

NBHL (1)

Հայցէին հայթայթանս ծարաւոյն գտանել. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)


Հայթհայթանք

s.

invention, expedients, means, shift, device, way;
provisions, food, victuals;
relief, solace;
pretext, subterfuge, pretence;
— կենաց, subsistence, means, necessities of life;
cf. Հնարք.

· Calfa

NBHL (1)

Հայցէին հայթայթանս ծարաւոյն գտանել. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)


Հայրօրէն

adv.

cf. Հայրաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Առ խաչօղսն տեառն իւրոյ, եւ ծարաւիսն արեան իւրոյ հայրօրէն գթովք խօսեցեալ լինէր. (Ոսկ. գծ.։)


Ծասքումն, ման

s.

mastication.

· Calfa

NBHL (7)

Ծածաւ, ոյ, ով. եւ ու, ու. գ. Ւարօտութիւն ջրոյ. ցամաքութիւն բերանոյ. պասքումն. պապակումն. տապումն. ծարաւ, ծարւութիւն.

Ի սով եւ ի ծարաւ։ Ուր ծարաւ, եւ ոչ գոյր ջուր։ Կոտորել կամ մեռունիլ կամ լքանիլ ի ծարաւոյ։ Ի ծարաւս իւրեանց.եւ այլն։

Յաղթեսցէ ծարաւն աղբերն. (Եփր. համաբ.։)

Պասքեալ յաստուածային ծարաւոյն։ Թէ ծարաւոյս զովացումն չանես։ Ծարաւով տոչորման մեղաց կիզեսցուք. (Խոսր.։)

Ծարաւով ծնկեալ։ Զծարաւ բժշկել (այս ինքն բուժել, փարատել). (Յհ. կթ.։)

Ետուն ըմպել քազ զլեղին, եւ ըզքացախն ի ծարաւին. (Շար.։)

Անչափ ծարաւովն՝ որ առ քրիստոս. այսինքն կարօտով. (Նար. երգ.։)


Ծծակ, ի

s. med. strangles, quinsy.

· Calfa

NBHL (1)

τὰ περιίσθμια tonsillae. ի Բժշկարանի ՝ ըստ վերծանելոյ Ստեփ. լեհ. իբր Ուռոյց կոկորդի յարմատն լեզուի ի ջերմութենէ եւ ի ծարաւոյ առթեալ.


Լնում, լցայ

vn.

to be filled, to come to its highest pitch, to complete;
լնու չափ հասակին, he becomes adult.

· Calfa

NBHL (1)

Լնուլ ըզքաղց, կամ զծարաւ. (Սարգ.։ Վրդն. եւ այլն։)


Լցուցանեմ, ուցի

va.

to fill, to fill up;
to satiate;
to accomplish, to complete, to effect.

· Calfa

NBHL (1)

Լցուսցենզպասքումն ծարաւոյ իւրեանց. (Լմբ. սղ.։)


Խոցոտիչ, չի, չաց

adj.

wounding, biting, cutting;
poignant, tart.

· Calfa

NBHL (1)

Ըմպէ ի ծարաւն զխոցոտիչ դառնութիւնն. (Բրսղ. մրկ.։)


Կարիք, րեաց

s.

passion, mental or bodily affection;
grief, sorrow, affliction, torment, trouble;
pain, illness;
necessity, want, indigence, constraint, extremity;
propinquity, nearness;
— որովայնի, մարմնոյ, excrement;
անհրաժեշտ —, pressing need, urgent necessity, utmost distress;
ելանել արտաքս վասն կարեաց, to go to the privy or to stool;
կարեօք հասանել ի վերայ, to assail, to assault or attack in force, to fall upon in crowds;
կարիս առնել, to pity, to commiserate, to compassionate, to regret, to be sorry for;
ի կարիս իմ, in my troubles, during my adversity.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղցնուլն եւ ծարաւելն եւ վաստակելն ննջելն՝ մարմնոյն. իսկ պոռնկութիւն եւ պղծութիւն եւ անռուկութիւն՝ այն կարիք մեղաց են. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Կարօտանամ, ացայ

vn.

cf. Կարօտիմ.

· Calfa


Կափուցանեմ, ուցի

va.

to cover, to shut, to close;
— զաչս ուրուք, to close the eyes of;
— զաչս ի լոյս, to shut the eyes against conviction.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բաց հրաժարրիւր ի պատասխանելոյ, առ բարձրութիւն ասացելոցն կափուցեալ. (այսինքն բերանն փակեցաւ)։ Եթէ ծարաւիք լինիցին, ոչ երբէք կափուցեալ լինին մինչեւ արբցեն. (այսինքն ոչ փակի նոցա աղբիւրն). (Ոսկ. յհ.։)


Համահրաւէր

adj.

convoking or inviting all.

· Calfa

NBHL (1)

Զհամահրաւէր աւետիսն հնչէր, եթէ ոք ծարաւի է, եւ այլն. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)


Հաշանք

s.

leanness;
extenuation, weakness, languor, faintness.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղցեալքն եւ ծարաւիքն ընդ հաշանօք անկեալ տժգունին։ Քաղցեաւ եւ ծարաւեցաւ անընկալ ի հաշանաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Հաշեմ, եցի

va.

to consume, to exhaust, to drain, to render lean, to make languish.

· Calfa

NBHL (1)

Հաշել զանձինս սովով։ Հաշիլ ի ծարաւոյ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ Փարպ.։)


Հաշիմ, եցայ

vn.

to grow thin, to languish, to be consumed, to decay, to pine, to dwindle away.

· Calfa

NBHL (1)

Հաշել զանձինս սովով։ Հաշիլ ի ծարաւոյ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ Փարպ.։)


Պասքեցուցանեմ, ուցի

va.

to cause great thirst.

· Calfa

NBHL (1)

Տալ պասքիլ. պատճառել զսաստիկ ծարաւ, կամ զերաշտ.


Պասքիմ, եցայ

vn. fig.

to be athirst, very thirsty, to be dying with thirst;
to pant or eagerly long for, to hunger and thirst after.

· Calfa

NBHL (2)

Պապակիլ ի ծարաւոյ. յոյժ ծարաւիլ. եւ նմանու ՟Թեամբ՝ Տենչալ. կարօտիլ.

Ո՞վ ոք հասեալ յաճախութեան հացի, եւ (խիթայ) քաղցնուլ, կամ գետոց հոսանաց՝ եւ պասքիլ։ Որ այնքան ծարաւես պասքիս անկարօտդ Աստուած՝ իմումս փրկութեան։ Թէ պասքելոյս արբուցանիցես, աղբիւր ես. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Զ։)


Պասքութիւն, ութեան

s.

excessive thirst, thirstiness;
siccity, dryness, aridity.

· Calfa

NBHL (3)

Որ միշտ քեզ բերէ զզովացումն պասքութեան։ Ջուրն զովացուցանէ զծարաւումն պասքութեանն. (Նանայ.։)

Առ ի զգայութիւն պասքութեան ծարաւելոց. (Մծբ. ՟Ա։)

Գետք արբուցանելով զպասքումն ծարաւեաց. (Քերթ. մեղեդի լուս.։)


Պասքումն, ման

s.

cf. Պասքութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Որ միշտ քեզ բերէ զզովացումն պասքութեան։ Ջուրն զովացուցանէ զծարաւումն պասքութեանն. (Նանայ.։)

Առ ի զգայութիւն պասքութեան ծարաւելոց. (Մծբ. ՟Ա։)

Գետք արբուցանելով զպասքումն ծարաւեաց. (Քերթ. մեղեդի լուս.։)


Պակասեմ, եցի

vn. ast.

to fail;
to want, to be wanting in, to lack, to run short;
to lessen, to grow less, to diminish, to cease;
to weaken, to swoon;
to die;
— լուսնի, wane —եալ ի մտաց, mad, foolish;
—եալ են ոգիք նոցա, they are exhausted, worn out;
—եցին աչք իմ յարտասուաց, my eyes are weary with weeping;
մի թէ —եցա՞յք իմիք, have you perhaps wanted for any thing ?
զի՞նչ այլ —սէր ինձ ի բարեբաստութիւն, what was wanting to my happiness ? to be eclipsed.

· Calfa

NBHL (1)

Պակասեալ սպառեալ են ոգիք նոցա։ Պակասեալ էին նոքա ի ծարաւոյ. (Յուդթ. ՟Է. 16։ ՟Ը. 9։)


Պապակիմ, եցայ

vn.

to be very thirsty, to die of thirst.

· Calfa

NBHL (1)

Փափագել ջրոյ յոյժ յոյժ. (կամ բաբախմամբ շրթանց՝ պա՛պա՛ հնչել) պասքիլ. տոչորիլ բերանոյ ի ծարաւոյ. յն. տանջիլ, կամ մորմոքիլ. ὁδυνάομαι dolore afficior եւ διακαίω peruro եւ այլն.


Ջրամարգք, գաց

s.

marshy meadow;
marsh.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ եղիցի անջուրն ի ջրամարգս, եւ երկիրն ծարաւուտ յաղբերականս. (Ոսկ. ես.։)


Ջրգողութիւն, ութեան

s.

dropsy;
— որովայնի, ascites, common dropsy;
— գլխոյ, hydrocephalus;
- աչաց, hydrophthalmia;
— պորաց, hydrophalus;
— սրտակրանաց, hydrocardy;
— փամփշափ, hydrocele;
— կրծից, hydrothorax;
— ականջաց, hydrotite.

· Calfa

NBHL (1)

ὔδερος, ὔδρωψ, ὐδερίασις hydrops, hydropisis, aqua intercus. որպէս թէ գողութիւն ջրոյ. Ախտ՝ որ գոյաւորէ ընդ մորթով զջուր օտար, ուռուցանէ զհիւանդն իբրեւ զտիկ, եւ տայ պասքիլ ի ծարաւոյ.


Ջրխնդիր

adj.

seeking water.

· Calfa

NBHL (1)

Որ խնդրէ զջուր ի ծարաւուն.


Սահանական, ի, աց

cf. Սահանահոս.

· Calfa

NBHL (1)

Թողեալ զաղբիւրն եկեղեցւոյ՝ կամեցայք ի սահանական ջրոց զփափագ ծարաւոյ յագեցուցանել. (Խոր. ՟Գ. 57։)


Սեղանաւորեմ, եցի

va. fig.

to wait at table, to spread the table, to serve up;
to give to eat;
to make known the word of God, to feed with the bread of life.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղցք եւ ծարաւի եմք կենացն բանի, եւ լիապէս մեզ զայն ոչ ոք սեղանաւորէ. (Ճ. ՟Բ.։)


Պիտաւորութիւն, ութեան

s.

want, indigence;
necessity;
witness, testimony.

· Calfa

NBHL (1)

ծարաւեցաւ արդարապէս, եւ ինքն գիտէ՝ մերով պիտաւորութեամբն ծանուցանիլ զինքն գոլ մարդ ճշմարիտ. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Ջերմնոտ

cf. Ջերմընկալ.

· Calfa

NBHL (1)

Ջերմոտ ոք որչափ ըմպէ, ծարաւէ։ Բազում ջերմոտք եւ ախտաժէտք ընդունէին զառողջութիւն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։ Ճ. ՟Գ.)


Ջերմոտ, աց

cf. Ջերմընկալ.

· Calfa

NBHL (1)

Ջերմոտ ոք որչափ ըմպէ, ծարաւէ։ Բազում ջերմոտք եւ ախտաժէտք ընդունէին զառողջութիւն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։ Ճ. ՟Գ.)


Վտակ, աց

s. fig.

brook, rivulet, stream, small river or current of water;
— արտասուաց, արեան, flood, stream;
— ս արտասուաց իջուցանել, to shed a flood or torrent of tears;
բազում —ս արեան հեղուլ, to cause immense bloodshed;
cf. Զեղումն.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ջուրս, ի ծովս, եւ ի վտակս։ Վտակք ջրոց, եւ աղբիւրք անդնդոց։ Ի վտակն՝ որ իջանէր ի լեռնէ անտի։ Յերկիր վտակաց ջուրց։ Վտակք ջուրց իջին յաչաց իմոց։ Արարից զերկիրն ծարաւուտ ի վտակս.եւ այլն։


Սթափ

adj.

awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.

· Calfa

NBHL (1)

Գնաց յինէն ծարաւն եւ կարճմտութիւն, եւ սթափ եղեն ոտք իմ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ստին, ստեան, ի ստենէ

s. fig.

breast, bosom;
teat;
source, spring;
ի ստեան, at the breast;
մանուկ ի ստեան, sucking-child;
գօտեւորեալ առ ստեամբ, girt about the paps;
կերակրել ստեամբ, to suckle, to give suck, to give the breast to;
դիել զ—ս, to suck, to draw the breast;
cf. Հատուցանեմ;
անկանիլ ստեանցն, forming or rounding of the breasts in adolescence;
եռալ ստեանց, to give milk;
ի ծուծ ստեանցն կախեալ, hanging to her breast;
—ք անկան քեզ, thy breast are fashioned;
յոյս իմ ի ստեանց մօր իմոյ, my hope from my mother's womb.

· Calfa

NBHL (1)

Վէմ անծին եւ ապառաժ՝ ստեամբք վտակաց ջուրց արբուցանէ զծարաւիս. (Սարկ. աղ.։)


Վաճառասէր

adj.

avaricious, greedy of gain.

· Calfa

NBHL (1)

Վաճառասէրք եւ օգտածարաւք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Վարձակ, աց

s.

cantatrice, singer, songstress, ballad-singer;
dancer;
strumpet, whore.

· Calfa

NBHL (1)

Ետ քեզ անդս, ո՛չ զի բոզից եւ վարձակաց տայցես, այլ ի պէտս քաղցելոց եւ ծարաւեաց. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)


Սով, ու

s.

famine, dearth, scarcity, penury;
hunger;
ի —ու, by famine.

· Calfa

NBHL (1)

Սովով եւ ծարաւով տանջիլ. (Վրք. հց.։ Հ. եւ այլն։)


Սովալլուկ

adj.

famished, suffering from famine or hunger.

· Calfa

NBHL (1)

Սովալուկ լինել, եւ ծարաւով մաշիլ։ Սովալլուկ եւ մերկ խայտառակ շրջեսցի. (Սարգ. յկ. ՟Գ. ՟Դ։)


Շնորհատուութիւն, ութեան

s.

cf. Շնորհատրութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

անապատ ծարաւի անպտուղ գոլով յաւէտ եւս ի հրէիցն շնորհատուուեանց՝ սուրբ հոգւոյն պարգեւաբաշխութեանց. (Անան. եկեղ։)


Դերեւ

adj.

eluded, vain, useless, frustrated;
—, ի —, ի —ս առնել, կացուցանել, հանել, to frustrate, to deceive, to deprive, to elude, to avoid, to render vain, to render abortive, to make useless;
to annul, to invalidate;
—, —ս լինել, ելանել, to deceive one's self, to be frustrated, to deprive one's self, to be vain, useless, to miscarry, to escape.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զարմատ յերկիր ծարաւուտ. ակիւղաս ասէ, իբրեւ զարմատ ի դերեւ երկրէ. (Ոսկ. ես.։) իբր յն. χέρρος, χέρσος ... incultus


Խիղճ, խղճի, իւ

s. adj.

scruple;
conscience;
doubt, distrust;
anguish, sorrow, affliction;
scrupulous, conscientious;
— մտաց, conscience;
scruple;
remorse, compunction;
խղճիւ մտաց, conscientiously, scrupulously;
ազատութիւն խղճի, liberty of conscience;
կշտամբանք խղճի մտաց, accusation, reproach of conscience;
— պահել, ի խղճի լինել մտաց ուրուք, to pretend to have scruples, to scruple to, to be conscientious;
լռեցուցանել զ— մտաց, to stifle remorse;
յազատութիւն խղճի մտացն, for conscience sake.

· Calfa

NBHL (1)

Սովն խղճիւ իւրով, ծարաւն նեղութեամբ իւրով. իմա՛ զանձկութիւն եւ զտագնապ սրտի յերեսաց սովու։


Խիստ, խստաց, խստից

adj.

hard, stiff, harsh, tough;
sharp, strict, severe, rigorous, rigid, austere;
rough, rude;
cruel, merciless;
haughty, arrogant, supercilious, overhearing;
inflexible, obstinate, untoward, stubborn, untamable;
difficult, inaccessible;
—, խստիւ, harshly;
roughly, cruelly;
severely;
— բանք, harsh words;
— կեանք, austere, hard life;
խստիւ գնալ, to be blunt with;
to treat with brutality or severity, to maltreat;
—ս բարբառել՝ խօսել ընդ ումեք, to speak bluntly or harshly to, to say unpalatable things;
— է քեզ, it is hard forthee.

· Calfa

NBHL (1)

Փափաք ծարաւոյ ի խիստ վիմէ. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 4։)


Ծնկեմ, եցի

va.

to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.

· Calfa

NBHL (1)

Թմրութիւն մեղաց եւ զանմեղս եւս ընդ միգով իւրով լծեալ ծնգէր։ Ծնգեալք ի սովոյն, ծարաւով ծնկեալ. (Յհ. կթ.։)


Ընչաքաղց, ից

adj.

avaricious, niggardly, miserly, sordid.

· Calfa

NBHL (2)

Ընչաքաղցիցն եւ օգտածարաւեացն. (Ագաթ.։)

Ըստ ընչաքաղցն լինելոյ եւ օգտածարաւ. (Յհ. կթ.։)


Զկծիմ, եցայ

vn.

to be vexed, grieved, concerned, moved, soured, exasperated;
— գինւով, to intoxicate, to get drunk.

· Calfa

NBHL (1)

Սա ոչ միայն գինւով զկծէր (կամ, ոչ զկծէր), այլ եւ ոչ ջրով զծարաւոյն պէտսն կատարէր. (Արծր. ՟Դ. 8։)


Ցիռ, ցռոյ, ցռու

s.

onager, wild ass;
— խանչէ, the — brays.

· Calfa

NBHL (2)

ὅναγρος, ὅνος ἅγριος onager, asinus agrestis vel sylvestris . պ. կիւռ. Իշավայրի. էշ վայրենի՝ ի ձեւ ջորւոյ, գորշախայտ բազմագունի մանուածով. շրջի յանապատս եւ ի բարձր լերինս եւ ի քարաժայռս եւ նեղի յոյժ ի ծարաւոյ. խանչէ յորոշեալ պահու.

Յագեսցին ցիռք ի ծարաւս իւրեանց։ Միթէ տարապարտո՞ւց խանչիցէ ցիռ։ Հանգոյն է ցռոյ անապատականի։ Ցիռք ի դաշտս ծծեցին զօդս։ Ընդ ցիռս բնակութիւն նորա։ Ուրախութիւն ցռուց։ Եղիջիք իբրեւ զցիռ յանապատի.եւ այլն։


Ցուրտ, ցրտոյ

adj. fig. s.

cold;
cold, senseless, silly, stupid, insipid;
vain, frivolous, trifling;
cold, chill;
— մարդ, cold, frigid, unconcerned, indifferent person;
— ցաւ, piercing cold;
— պատճառք, poverty of argument;
— մահահամբոյր, chill of death;
— սաստիկ, a violent or biting cold;
սոսկալի, խիստ, անտանելի, թափանցող —, horrible, bitter, insupportable, piercing cold;
— է, it is cold;
սարսռացեալ դողալ ի ցրտոյ, to tremble all over with cold, to be benumbed with cold;
պատսպարիլ ի ցրտոյ, to provide against the cold;
վարժիլ ցրտոյ, to be inured to cold;
— առնուլ, to take cold, to catch cold;
դի — յերկիր ընկենուլ, to kill on the spot, to strike, a cold corpse, to the ground;
cf. Ընդարմանամ.

· Calfa

NBHL (2)

Սովով եւ ծարաւով, ցրտով եւ մերկութեամբ. (Բրս. գոհ.։)

Ջուր ցուրտ անձին ծարաւոյ ախորժելի է։ Բաժակ մի ջուր ցուրտ։ Գաղջ ես եւ ոչ ջերմ եւ ոչ ցուրտ.եւ այլն։


Ցրտանամ, ացայ

vn. fig.

to become cold, to grow cool, chilly;
to be seized with cold, to catch cold;
to become lukewarm, to grow cool;
to talk nonsense, to prate

· Calfa

NBHL (1)

Ներհական է ջեռնուլն ցրտանալոյն։ Ոչ քաղցեաւ, եւ ոչ ծարաւեցաւ, եւ ոչ ցրտացաւ։ Ի բաց եկաց ի լուսոյ, եւ ցրտացաւ ի ջերմութենէն։ Զցրտանալն ի հեշտ ցանկութեանց աստի. (Արիստ. ստորոգ.։ Ճ. ՟Զ.։ Շ. բարձր.։ Վրդն. ծն.։)


Քաղցական, ի, աց

adj.

where starvation is felt.

· Calfa

NBHL (1)

Զքաղցականն եւ զծարաւականն ըստ բնութեան իւրում (զմարմինն՝) հաղորդ առնելով աստուածային անկարօտութեան. (Խոսրովիկ.։)


Քաղցենամ, եցայ

vn.

cf. Քաղցնում.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ քաղցեցայ արդար հացին, եւ ոչ ծարաւ է յիս բանին. (Յիսուս որդի.։)

Է՛ որ պահէ ի հացէ եւ ի ջրոյ, մինչեւ քաղցեսցի եւ ծարաւեսցի. (Մծբ. ՟Գ։)


Քաղցնում, եայ

vn. fig.

to feel hungry, to by hungry, famished;
to hunger after, to thirst for, to by greedy of, thirsty or eager for.

· Calfa

NBHL (2)

Մեծամեծք աղքատացն, եւ քաղցեան։ Թէ քաղցեայց, քեզ ինչ ոչ ասացից։ Անձն գործատեաց քաղցիցէ։ Իբրեւ քաղցիցէք, տրտմեսջիք։ Ոչ քաղցիցեն, եւ ոչ ծարաւեսցին։ Որ ծառայենն ինձ՝ կերիցեն, եւ դուք քաղցիջիք։ Հացիւ ոչ քաղցիցուք։ Քաղցեաք եւ ծարաւեցաք։ Եթէ քաղցեալ է թշնամին քո, կերակրեա՛ զնա, կամ հա՛ս տուր նմա։ Յագեցոյց զանձինս քաղցեալս։ Այն է հանգիստ քաղցելոյն։ Բրդեա՛ քաղցելոց զհաց քո։ իբրեւ արջ քաղցեալ.եւ այլն։

Քաղցիցո՛ւք ո՛վ եղբարք, եւ ծարաւեսցուք. (Վրք. հց. ՟Դ։)