fraternity;
brotherhood
· Calfa
Կենահաղորդս լինել ընդ միմեանս աննախանձ եղբայրութեամբ։ Վայելչաբար ի միասին կապակցիլ հասարակ եղբայրութեամբ. (Յհ. կթ.։)
s. bot. nettle;
մշտան —, indigo;
եղճի սերմն, ivy.
· Calfa
Փոխանակ դժնկին նոճ ելցէ. սիմաքոս փոխանակ դժնկին եղիճ ասէ. (Ոսկ. ես.։)
Փոխանակ ցորենոյ բուսցի եղիճ. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 40։)
ruinous, corruptive, destructive, noxious.
· Calfa
Որ ինչ եղծումն գործէ. վնասակար. աւերիչ. խանգարիչ. ապականիչ.
to corrupt, to spoil;
to vitiate, to destroy, to ruin, to undo, to efface;
to erase, to scratch out;
to disfigure;
to abolish, to abrogate, to annul, to cancel;
to disconcert, to put out of tune, to disorder;
to overthrow;
to waste;
to notch, to mar, to choke, to bruise;
to cross out;
— զկեանս ի ճշմարտութենէ, to deprive one's self of, to shut one's ears to the truth.
· Calfa
φθείρω, διαφθείρω, ἁνατρέπω , ἁφανίζω, ἁλλοιόω, καταβάλλω, καταλύω corrumpo, everto, dissolvo եւ այլն. ասի եւ իբր ռմկ. Եղծել, Եղծնուլ (հակառակն ստեղծանելոյ). Ապականել. աւերել, լուծանել. խանգարել. կորուսանել. ջնջել. ի բաց բառնալ. աւրել, խանկրել, փճացնել.
cf. Եղծուած.
· Calfa
Եղծանիլն, եւ եղծանելն. ապականութիւն. խանգարումն. աւեր. աւրելը, աւրըւիլը.
onyx, sardonyx.
· Calfa
ԵՂՆԳՆԱՔԱՐ ὁνύχιον onychinus lapis, jaspis σαρδόνυξ sardonicus գրի եւ ԵՂԵՆԳՆԱՔԱՐ, եՂԵԳՆԱՔԱՐ, փոխանակ գրելոյ Եղընգնաքար. ասի եւ ԵՂՈՒՆԳՆ. Քար պատուական ի գոյն եղընգանց մարդոյ. ... տե՛ս եւ յասպիս.
existence;
hypostasis.
· Calfa
Փոխանակ միոյ ընթակայութեան տեառն մերոյ երկուս ենթակայութիւնս եւ դէմս տարօրինապէս խորհեցան. (Սանահն. իբր յաթանասէ։)
prefect;
viceroy, vizier.
· Calfa
Բառ յն. ἕπαρχος (ի վերայ այլոց կարգեալ իշխան) եւ ὔπαρχος (ընդ այլով իշխան կարգեալ). praeses, praefectus, dux, vicarius եւ այլն. Կուսակալ. բդեշխ. փոխարքայ. փաշա, վէզիր.
Եպարքոս, ստորիշխան. (Հին բռ.։)
prefecture;
vice-royalty, vizirate.
· Calfa
ἑπαρχία կամ ὐπαρχία praefectura եւ այլն. Իշխանութիւն եպարքոսի. բդեշխութիւն. քաղաքապետութիւն.
pinna-marina.
· Calfa
Ծովային եպենէսն, որ ի հուր շրջի, եւ հուր ուտէ. զարսն փետեն, թագաւորական զգեստ առնեն, եւ փոխանակ ջրոյ հրով սրբի. (Վանակ. հց.։)
archbishopric.
· Calfa
Եկաց յեպոսկոպոսապետութիւն հայոց ասպուրակէս։ Տալ փոխանակ նորա յաթոռ եպիսկոպոսապետութեանն զսուրմաակն. (Խոր. ՟Գ. 41. եւ 64։)
episcopate, dignity of bishop, bishopric.
· Calfa
ἑπισκοπή epsicopatus Իշխանութիւն եպիսկոպոսի. այցելութիւն. դիտողութիւն. վերադիտողութիւն.
Յետ լնլոյ հնգետասան ամաց եպիսկոպոսութեան մեծին վրթանայ։ Կացուցանել յեպիսկոպոսութիւն փոխանակ յուսկան. (Խոր. ՟Գ. 11. 16։)
devout, spiritual.
· Calfa
Եռանդնասէր խանդաղատանօք (յաղօթս) հեղուլ զարտասուս շնորհալիցս. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
of three persons.
· Calfa
Կամաւոր պատարագին իսահակայ նախանձաւոր գոլով եզականին՝ եռանձնեայք ի վերայ կայծականաց հրոյն ողջակիզեալ զմարմինս. (Հարցնափառ.։)
trisyllabical;
triphthong.
· Calfa
Փոխանակ երկավանգի եռավանգ լիցի (աբրամն՝ աբրաամ)։ Եռավանգ աբրաամ թարգմանեալ է հայր ընտրեալ հնչման. (Փիլ. լին.։)
lieutenant, vicegerent;
successor;
stationary, firm, stable.
· Calfa
τοπάρχης praefectus regionis Որ կալեալ ունի զտեղի ինչ. որպէս Կուսակալ իշխան աշխարհի. փաշա.
vicegerent, vicar.
· Calfa
cf. Տեղապահ, իբր Փոխանորդ. տեղը բռնօղ, աթոռակալ.
dream;
fancy;
vision;
— տեսանել, to dream, to have a dream, to dream a dream, cf. Երազիմ;
եւ ոչ յերագի անգամ տեսանել, not even to dream of;
գեղեցիկ —ս տեսանել, to have pleasant, or bright dreams;
ցնորք զահանգելի խօլական —ոց, spectres or monstruous visions, dreadful, ghastly, frightful dreams;
յերազս լինել, յերազի անցք անցանել, to have a nocturnal pollution, a lascivious dream;
— է կեանք մարդոյ, life is but a dream.
· Calfa
Որպէս երազք զարթուցելոց։ Ետես երազ յովսէփ։ Յաւելին եւս ատել զնա վասն երազոցն։ Եւ ոչ արար նմա պատասխանի տուր երազովք եւ գուշակութեամբք։ Մի՛ անսայք երազոց ձերոց, զոր դուք տեսանէք.եւ այլն։
to declare happy, to felicitate.
· Calfa
տր. եւ հյց. խնդրով μακαρίζω beatum praedico Երանի՛ տալ. երանելի կարդալ. երջանիկ համարել. բարեհամբաւել որպէս բարեբախտ, նախանձելի, եւ ցանկալի. երնեկ ըսել.
felicity, happiness, beatitude;
—ք աշխարհի, fortune, wealth;
—ք Տեառն, the beatitudes of J.-C.;
— քո, ձեր, իւր, thy, your, his blessedness, your holiness;
Your Grace.
· Calfa
μακαριότης beatitudo Երջանկութիւն ծայրագոյն. պարառութիւն ամենայն բարեաց. բարեբախտութիւն կատարեալ՝ բաղձալի եւ նախանձելի.
cf. Երաշխ.
· Calfa
ՅԵՐԱՇԽԻ ԱՌՆՈՒԼ, եւ ԱՌՆԵԼ. ἑγγυάω, ἑγγυάομαι spondeo, fidejubeo Առնուլ զոք ի գրաւի՝ գրաւականելով զանձն, խոստմամբ փոխանակ նորա. այն է Երաշխաւոր լինել ումեք.
guarantee, gage, bail, assurance, protestation, promise, surety;
տալ զանձն or անկանիլ յ—, cf. Երաշխաւորեմ.
· Calfa
Զշնորհ երաշխաւորութեան ննորա մի՛ մոռանար, զի նա ետ զանձն փոխանակ քո. (Սիր. նոր. ՟Ի՟Թ. 19։)
bridle, curb, rein, snaffle;
halter;
scatch, bit;
— արկանել, to bridle, to put on a halter.
· Calfa
Արդար կամօք ուղղէր զերասանակ իշխանութեանն (իբրեւ զղեակ)։ Մինչդեռ երասանակ մակուկի մարմնոյս ի ձեռին իմում է, օգնեա՛ ինձ երկնաւո՛ր նաւապետ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Երասան.
· Calfa
Արդար կամօք ուղղէր զերասանակ իշխանութեանն (իբրեւ զղեակ)։ Մինչդեռ երասանակ մակուկի մարմնոյս ի ձեռին իմում է, օգնեա՛ ինձ երկնաւո՛ր նաւապետ. (Ճ. ՟Ա.։)
adj. s. that holds the bridle or the rein, coachman, driver;
conductor, leader.
· Calfa
Երասանակալք նոցա՝ իրերաց փոխանորդք։ Հմտութիւն երասանակալաց. (Բրս. սղ. եւ Բրս. գորդ.։)
to bite, to tear, to jeer, to cavil, to nettle, to irritate.
· Calfa
Փոխանակ զի գոհասցին, սկսան սիրտք նոցա երգիծանել մեղօքն։ Աւելին՝ զոր գողացաւ եւ եկեր, եգիծ զնա. (Եփր. ել. եւ Եփր. օրին.։)
Երգիծեալք նախանձու. (Փիլ. լին. ՟Դ. 191։)
to make swear;
— զդեւս, to conjure, to adjure, to exorcise.
· Calfa
Իշխանութիւն ունի ... կէս սարկաւագն զերդմնեցուցանելն. (Լմբ. պտրգ.։)
to swear, to take an oath;
to curse, to detest;
սուտ —, to swear falsely, to perjure one's self, to take a false oath;
— յանձն իւր, to swear to one's self.
· Calfa
Թագաւորութիւն լութանի, երդնլով յարամազդ եւ եթէ այլ ոմն երբէք իշխանութիւն լուծեալ է, ո՛չ ի ձեռն այլոյ ուրուք, այլ ի ձեռն ինքեանց նոցունց. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
eve, even, evening, afternoon;
the evening star;
west;
ընդ —ս, առ —ս, about or towards evening, at the close of day;
յ—ս կոյս, towards evening;
to the west;
զօրն ց—, from morning till night;
դարձաւ օրն յերեկս, the daylight fades, the day wanes, the day is going down;
որպէս or իբրեւ յ—ն եւ յեռանդն, as heretofore;
ընդ —ս է, it grows late;
cf. Երէկ.
· Calfa
ԵՐԵԿ, փոխանակ գրելոյ երէկ. զոր տեսցես։
evening;
ընդ երեկոյս, towards -;
բարի —, good —, good night.
· Calfa
Իսկ փոխանակ հոլովոյս Յերեկոյէ՝ ասի ի մեզ Յերեկորեայ կամ յերեկորէ. իրիկուընէ. որպէս եւ փոխանակ ասելոյ Երեկոյի՝ ասի նաեւ Երեկորւոյ։
visible, palpable, evident;
celebrated, eminent, signal, illustrious, heroic, high, serious, great, glorious, famous, brilliant, important, memorable, noble, principal, solemn, splendid;
— առնել, to illustrate, to render illustrious or famous;
to manifest;
— լինել, to signalize or distinguish one's self, to acquire undying fame.
· Calfa
Այսպէս երեւելի առնեմք զխորհրդոյս զօրութիւնս։ Մի՛տ դիր ասացելոցս, թէ ո՛րպէս երեւելի առնէ զամենայնս։ Մարմնական իշխանութեան յարացուցիւ զսոյն երեւելի առնել. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
to appear, to present itself, to be represented.
· Calfa
Երեւութանայ աստուածային տէրութեանցն մեծութիւնք։ Տգեղութիւն եւ խանգարումն երեւութանայ. (Յճխ. ՟Գ. եւ ՟Ե։)
three;
three times;
third.
· Calfa
Ծնաւ նոյ երիս որդիս։ Երեք արք, կամ կանայք, աւուրք, խանք։ Թրեա՛ գրիւս երիս ալեր։ Ճանապարհ երից աւուրց։ Յետ երից աւուրց։ Երիւք շարժի երկիր.եւ այլն։
to stay, to remain or sojourn in a place three days.
· Calfa
Երեքօրեսցիս, եւ խնդրեսցիս, եւ եկեսցես. (՟Ա. Թագ. ՟Ի. 19։ Իսկ Կիւրղ. թագ.) դրի երեքաւորեսցիս, փոխանակ գրելոյ՝ երեքաւրեսցիս. երեքկնել (զաւուրս), կամ երեքկնիլ (աւուրբք).
adj. s. that goes and comes;
going to and fro;
turn, walk;
life, conduct;
—ս առնել՝ առնուլ, to go to and fro, to go and come, to make several cruises;
— ծովու, the ebb and flow.
· Calfa
Յօտար երթեւեկացն տաժանեալ պատասխանեօք հարցման. (Արշ.։)
horse, palfrey;
saddle or riding-horse;
— քաջնթաց, pad, ambling nag, stead;
cf. Ձի.
· Calfa
Փոխանակեսցուք ... երիվարս ընդ երիվարացն. (՟Գ. Թագ. ՟Ի. 25։)
youth, youth-fulness, adolescence;
young people, young folks;
յաստիս երիտասարդութեան, in earliest youth;
եւ — անցանէ, young men will be young men.
· Calfa
Փոխանակ երիտասարդութեան ցնծութեանն». յն. երիտասարդական. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 7։)
Young woman, girl, maiden, lass
· Calfa
Գտաք ի սովորութեան գրոց փոխանակ կուսի երիտասարդուհի առեալ. (Բրս. ծն.։)
more ancient, ancient, elder, eldest, senior;
first, principal.
· Calfa
Երիցագունիցն պարտ է իշխել, եւ համբակագունիցն՝ ընդ իշխանութեամբ լինել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
presbyterianism.
· Calfa
ԵՐԻՑ ԱՆԳԱՄ. Փոխանակ գրելոյ՝ Երիցս անգամ։ Եփր. մեկն. պօղ. ստէպ։
archpriest.
· Calfa
ἁρχιερεύς archipresbyter Պետ երիցանց. աւագերէց. գլուխ քահանայից, փոխանորդ եպիսկոպոսի։ (Բուզ. ՟Դ. 7։ Ճ. ՟Ա.։ Արծր. ՟Բ. 3։ Ասող. ՟բ. 3։)
according to, in relation to, as for, conformably with, agreeably to;
proportionably, at the rate of;
after;
near, relatively;
for, as for;
on;
of;
out;
— իս, — իմումս կարծեաց, according to me, in my opinion;
— իւրում կարի, according to capacity, to the best of one's ability;
այր — սրտին Աստուածոյ, a man after Gods own heart;
կին իցէ քո — միտս, if thou hast a wife after thine own heart;
— բախտի եղեալ նորա, fortunately;
— պատկերի մերում եւ — նմանութեան, in our image and likeness;
— հիւսիսոյ Կխրնոյ, north of Erzeroum;
— անձին, upon one's back;
wearing upon, — the shoulders, — the body;
— ճանապարհին, about the streets;
— հրապարակս գնալ, to pass through, or to wander about the public places;
— բնութեան բարի, naturally or essentially good;
ի չափու կալայց զանձն — օրինակի նորա, I shall be governed by his example;
ելանել — քաղաքն, to go out of town;
այր — առնէ, one after the other;
ամ — ամէ, annually, every year;
օր — օրէ, daily, every day;
— նախահօրն յանցանաց, for the sin of the first father;
— չափու եկամտիցն, in proportion to his income;
— աչս դատել, to judge from the appearance;
— իրետրս պատշաճեալ, well proportioned, symmetrical;
— տեղիս տեղիս եւ — աշխարհս աշխարհս, according to the various places, and different provinces;
— տունս ազգացն՝ ոչխար — երդ, a lamb for every family and every house;
հրաժարել — նմանութիւն, to have no equal, unique;
անցանել — ասհմանս քո, to pass through your confines;
— բանս անցանել, to be inexpressible;
— միտս անցանել, to be beyond understanding, to be past finding out, inconceivable, incomprehensible;
անցանել — չափ, to go beyond;
— ակն լինել յումեքէ, to be far from the sight of, alienated;
— ինքեան, of one's self;
naturally, essentially;
— ամենայնի, totally, in all, entirely;
— այնմ, as is said;
as they say;
— իրիք, — իմիք, in some part, in a certain sense, in some way, or manner;
in part;
— որում, as;
since;
therefore;
— որում..., — նմին, or նոյնպէս, or այսպէս, as..., as;
so..., as;
— օրէն, like, after the fashion of;
— նմանէ, after him;
— այսմանէ, like this, similarly, equally;
եւ որ — այսմանէ.
· Calfa
Որ շատ խօսի, ապաքէն ըստ (կամ ընդ) նմին եւ լսիցէ. (Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 2.) յն. փոխանակաւ կամ ընդ հակառակն լուիցէ։
Սոյնպէս լինի առընթեր աներեւոյթ բայից՝ յունական ոճով, փոխանակ դերբայի՝ որ չիք առ յոյնս. զոր օրինակ,
Ադամ եղեւ (իբր զմի ի մէնջ), փոխանակ զի ասիցէ, թէ կամեցաւ լինել. այլ եղեւ ըստ դնել մտաց իւրոց չարաց. (Եփր. ծն.։)
Եղեն պետք եւ իշխանք. ըստ այնմն, կացուցեր զնոսա իշխանս ընդ ամենայն երկիր. (Սկեւռ. ես.։)
Իշխանութիւն դատելոյ առնու, ո՛չ ըստ որում բան է եւ Աստուած՝ որդին առնու, այլ ըստ որումն եղեւ մարդ, է՛ համարելի զառնուլն մարդկութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)
placing the crown on the kings head;
having the hereditary office of crowning the king at his coronation;
— լինել, to crown.
· Calfa
Տալով նմա իշխանութիւն ազգաւ թագադիր լինել Արշակունեաց։ Իշխել նմա թագ ի գլուխ դնել թագաւորին, եւ կոչիլ թագադիր, այլ եւ ասպետ. (Խոր. ՟Բ. 3. եւ 7։)
crowned, adorned with a crown.
· Calfa
Ի թագազարդ գահից, յիշխանական պատուոց. (Սկեւռ. լմբ.։)
cf. Թագադիր.
· Calfa
Փոխանակ ոսկէհուռ թագակապ զարդու պսակացն։ Կացեալ չորս ամ ի թագակապ շքեղութեանն. (Արծր. ՟Գ. 7։ ՟Դ. 3։)
king;
*bridegroom;
թագաւոր թագաւորաց, the king of kings;
թագաւոր Հայոց, the — of Armenia!
կեցցէ՛ թագաւոր, long live the -!
God save the -!
թագաւոր կենդանեաց, the — of beasts (lion);
թագաւոր թռչնոց, — of birds (eagle);
թագաւոր ծաղկանց, queen (Arm. king) of flowers (rose);
թագաւոր իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ;
թագաւորք, certain hymns of the Armenian Church;
թագաւոր կալ յումեքէ ի վերայ աշխարհի ուրուք, to be made — of some country;
թագաւոր առնել, to make —, to cause to reign.
· Calfa
βασιλεύς rex Արքայ, որ ունի զթագ արքունի ի գլուխն, որպէս եւ զթագաւորութիւն. միահեծան իշխան ի տէրութեան. ինքնակալ. լայնաբար՝ եւ Նախարար ինքնագլուխ. թագւոր, խոնդիքար. շահ, փատիշահ.
Միոյ իշխանութեան երկու թագաւորք ոչ լինին. (Եղիշ. ՟Ը։)