war, battle, combat;
wrestling;
dispute, quarrel;
ի — պատերազմի պատրաստիլ, to prepare for war;
ելանել ի — պատարազմի ի վերայ ուրուք, to take up arms against;
— գնել, մղել ընդ ումեք, տալ — պատերազմի ընդդէմ ուրուք, to give battle, to make war on, to wage war;
— ընդ միմեանս հարկանել, —եդեալ կռուել, to fight, to combat, to attack;
միշտ —իւ լինել ընդ ումեք, to be in perpetual hot water with, to be continually at war with;
— ի վերայ ուրուք յարուցանել, ի — պատերազմի գրգռիլ, to incite to battle, to excite or create war against;
— պնտերազմի էր նոցա ընդ միմեանս վասն, they were at war for;
անագորոյն —իւ պատերազմաւ, by a bloody battle, by a sanguinary conflict;
—ն յերկոցունց կողմանց մնայր անպարտելի, the battle remained undecided;
cf. Պատերազմ.
companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.
ՄԱՐՏԱԿԻՑ. որպէս Դիմամարտ. ոսոխ. դէմընդդէմ կռուօղ. (նոյն հոմաձայնութիւն է եւ ի յն) իբրու լտ. adversarius, oppositus եւ այլն.
companionship in arms;
alliance, confederacy;
aid, succour.
Զհակառակացն մղէր մարտակցութիւն։ Մարտակցութիւն սրբոց վկայիցն ընդդէմ թշնամւոյն. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Մաքառ.
Բազում մաքառումն ընդդէմ նորա եդեալ՝ կշտամբէր. (Յհ. կթ.։)
Ի նոյն խօսսն իւր է մաքառումն մի, զոր ասացեալ է նորա մեծապէս վասն բաշխից։ Միւս եւս գիրք՝ մաքառումն ընտրանաւ։ Տեսանեմք եւ զմաքառումն գայիոսի, զի էր նա այր կորովի եւ իմաստուն բանիւ. զի արարեալ է նորա զայս գիրս մաքառման ի հռոմ քաղաքի ընդդէմ պրոկղոսեայ (մոնտանեան). (Եւս. պտմ. ՟Դ. 26։ ՟Բ. 26։ ՟Զ. 20։)
cf. Մեծաբանիմ.
Ոչ առ աստուած մեծաբանեալ էր յովբայ։ Մեծաբան ել ասէր զնմանէն ընդդէմ աստուծոյ. (Իսիւք.։)
trochaic, trochee.
Զանգայտն եւ զմեծասարն գործիցէ երկայն։ Մեծասար ասէ զմեծասկիզբն. որպէս դա՜ւիթ, ՟Հ՟Աւիկ։ Մեծավերջն ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։)
iambus;
iambic.
Մեծավերջ կոչէ, որոյ վերջն երկայն լինի, ի վերջն երկբարբառ. որով իմանի՝ թէ ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։)
separation;
retirement.
Աստուծոյ առ մարդիկ միաբանութիւն, որպէս եւ ընդդէմն՝ մեկուսութիւն։ Միշտ մեկուսութեամբ վեհիցն՝ պատուեալ լինի վատթարն, զնոցայն ժառանգելով զդաս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Մեղմեխանք.
Մեղմեխութեանն (ընդդէմ դնել) զռոշնութիւնն, յարատութեանն զհամեստութիւնն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
gladiator, wrestler, gymnast, athlete;
— կռիւ, cf. Մենամարտութիւն;
— լինել, cf. Մենամարտիմ;
— ոգորել, cf. Մենամարտիմ.
Ի մենամարտիկն լինելոյ ընդդէմ դահճացն. (Յհ. կթ.։)
to fight a duel, hand to hand, in single combat;
to wrestle, to struggle.
Որպէս զքաջս ի զօրականաց՝ մենամարտեան ընդդէմ չարին. (Շար.։)
bare athlete or wrestler;
—ք, wrestling.
Մերկամարտիկքն նեղին եւ նեղեն զմիմեանս։ Ճարտար մերկամարտիկ ընդդէմ մոլութեան գտանի. (Եւագր. ՟Ը. ՟Ժ։)
cf. Համբաւ;
exultation, rejoicing;
solemnity, pomp;
—աւ, solemnly, pompously;
— հարկանել, cf. —եմ;
— լինել, to be heard, published, divulged;
— հարկանիլ, to be spread the fame of;
եւ երթայր — զնմանէ ընդ ամենայն կողմանս, and the fame of him went out into every place of the country round about;
— ընթանայ, it is reported, there is a report, they say;
the report is spread;
it is rumoured.
Անճառ խառնմանն հռչակ ընդդէմ նեստորի , իմա՛ յայտարարութիւն, կամ յայտարար։
inviter, host, hostess.
Սուրբ եւ երկնաւոր հրաւիրակիդ աւետարանի ոչ կացեալ է ոք ընդդէմ. (Փարպ.։)
to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.
to form, to figure, to fashion;
to model, to cut out, to shape;
to cross, to get over or across.
Նորաձեւս ինչ ընդդէմ ճշմարտութեանն ձեւէի. (Սեբեր. ՟Դ։)
cf. Մախիզեալ.
Մարմինն այսպիսի՝ պիղծ եւ մախիզ է։ Զորս եւ ոչ լինել երբէք գեղեցիկս ասացից, այլ զայն ինչ՝ որ ընդդէմն է, մախիզս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 80. 98։)
infantile, puerile, childish.
Ի մանկական տիսն հպարտացեալ՝ զընդդէմսն առնէ պատասխանի. (Լաստ.։)
pederasty, sodomy.
παιδομανία puerorum insanus amor. Մոլիլն տռփանօք ի մանկունս. մանկատռփութիւն. արուամոլութիւն. սոդոմականն մեղք ընդդէմ բնութեան.
shooting, letting fly an arrow.
Աղօթք զէն են քեզ, եւ նետաձգութիւն ընդդէմ սատանայի. որ եւ սատանայի նետաձգութիւն պէսպէս խորհուրդք են. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Ձգեմ.
Ոմն բարկացեալ վասն ոչ ունելոյն յաջողումն ի խաղն՝ նետեաց ընդդէմ երկնից՝ իբր թէ կամելով վրէժ առնուլ յաստուծոյ. եւ ի միւսում աւուրն ընդ նստելն ի խաղալ՝ նոյն նետն ուժգնակի յարձակմամբ եւ արիւնաթաթաւ անկաւ առաջի նորա եւ ցցեցաւ ի վերայ զհայրն (զմեռեալ) կապել ի սիւն, եւ նետաձիգ լինել ի նա որդւոցն . . . երկուքն նետաձիգ եղեն, եւ երրորդն յոյժ բարկացաւ ընդդէմ նոցա, եւ ոչ բնաւ կամեցաւ նետել ի հայրն. (անդ։)
solitude, secluded, contemplative or ascetic life;
contemplation.
Սատանայ հպարտութիւն իմն եբեր ի միտս իւր, ներանձնութեամբ, ընդդէմ ամենակալ աստուծոյ ընդվզեաց, եւ անկաւ ի փառաց իւրոց. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Հակառակ.
ἑναντίον contrarius, oppositus, adversus, adversarius. Տակեալ ի միւս կողմն. հակառակ, հակակայ ծայրէ ի ծայր. ընդդէմ. ընդդիմակ. եւ Հակառակորդ.
Ներհակս ինձ զօրացուցի ապառումս եւ անկռուելիս։ Բազմահատուած էութիւն բնութեանս՝ ներհակք միմիեանց ի պատերազմի։ Ընդէ՞ր զինեցար ընդդէմ քո ներհակ. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Զ։)
sign, mark;
signal, indication, character, expression, proof;
symbol;
emblem;
label, ticket;
sign, miracle, prodigy;
scepter;
sign-post;
flag, colours, ensign;
— հրոյ, smoke;
flame;
փողք —աց, signal trumpet, bugle;
— դատապարտութեան, judgment, sentence, condemnation;
սուրբ —ք, Sacred Elements;
— հաւատոյ, symbol or formula of faith, Creed;
—ք ախտից, symptoms;
կանգնել յաղթութեան —, to raise a trophy, a monument of victory.
Անդրէն ընթացեալ արեգակն առ նշանակէ յետս ընդդէմ ընթացելոյ. (Կոչ. ՟Բ։)
new-fashioned, innovated, newly found out or invented;
modish, capricious, fantastical;
—ք, fashion, mode, novelty;
նորաձեւս առնել՝ ձեւել՝ մուծանել, cf. Նորաձեւեմ.
Նորաձեւս ինչ առնել։ Նորաձեւս ինչ ընդդէմ ճշմարտութեան ձեւէի։ Զի թէ զկոյսն արկեալ էր յազգահամարն, այնպէս թուէր՝ եթէ նորաձեւս իմն նորոգիցէ. (Առ որս. ՟Թ։ Սեբեր. ՟Դ։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
to become new, to be renewed;
—նայ լուսին, it is new moon.
Արեգակն ի լուսնին նորանալն խաւարի։ Խաւարումն արեգական լինի ի նորանալ լուսնի. զի ընդդէմ անցանէ. (Վանակ. հց. եւ Վանակ. տարեմտ.։)
their.
to help, to assist, to succour, to relieve;
to second, to favour, to supply, to serve, to contribute.
to supplicate, to persuade mildly;
to soften, to calm, to appease;
to touch, to move to pity;
to fawn upon, to toady, to flatter.
Զո՞ յիշխանացն ողոքեցաք ընդդէմ ձեր. (Առ որս. ՟Ը։)
alive, living;
sound, safe;
complete, entire, integral;
wholesome;
uninterrupted;
— —, alive, all alive, altogether, cf. Կենդանւոյն;
— բովանդակ, wholly, entirely;
— եկիր, welcome ! you are welcome;
— լեր or եր, keep yourself hearty;
God speed you, good bye !
— լեր վարդապետ, hail Master !
— լեր թագուհի, Salve Regina! hail Mary!
— երթ, go in peace, adieu, farewell;
— մնասցեն, let them go to the devil;
— մնա, adieu, take care of yourself, my kind wishes.
Սուրբ հաւատս՝ ողջ ամուսնութիւն է. իսկ խառնիլ ի պատրող բանս հերետիկոսաց՝ պոռնկութիւն։ Որպէս եւ զյովսէփ է տեսանել. զի բնական իրաւամբքն խոկայ զողջն (այս ինքն զողջամիտ կամ զողջախոհ միտս) ընդդէմ կնոջ տեառն իւրոյ. (Լմբ. առակ.։)
force, strength, power, vigour, energy, virtue, valour;
effort;
weight;
յուժոյ, strongly, vigorously;
— տալ, to force, to make efforts;
to give power, to authorize, to favour;
— առնուլ, to gather strength;
նոր — առնուլ, to gain new strength, to recover one's strength;
յուժի լինել, to be in full vigour, in the prime of strength;
անկանել յուժոյ, to feel one's strength failing, to lose strength, to become weakened or enervated;
cf. Թափեմ.
Ամենայն ուժով իւրեանց ընդդէմ կացեալ։ Մինչդեռ կայր յուժի մարմնոյն սակաւիկ մի. (Եղիշ.։)
cf. Ոսոխիմ.
ՈՍՈԽԵՄ ՈՍՈԽԻՄ. ἁντιδικέω contra litigo, adversor, relutor. Ոսոխ ելանել ընդդէմ այլոց. դատախազել. ոգորիլ. հակառակիլ. դիմամարտիլ. մրցիլ. ճգնել, ջանալ յաղթել.
to be at law with, to accuse;
to rival, to strive, to compete;
զմիմեամբ —, to surpass each other.
ՈՍՈԽԵՄ ՈՍՈԽԻՄ. ἁντιδικέω contra litigo, adversor, relutor. Ոսոխ ելանել ընդդէմ այլոց. դատախազել. ոգորիլ. հակառակիլ. դիմամարտիլ. մրցիլ. ճգնել, ջանալ յաղթել.
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
Աբիսողոմ որիշ ի կամացն աստուծոյ, եւ անհնազանդ ընդդէմ հայրենի փառացն. (Համամ առակ.։)
Նիւթքս որիշ որիշ են, եւ հակառակ ընդդէմ միմեանց։ Որիշ որիշ էին տեսանելով ըստ իւրաքանչիւր զինուց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ Եղիշ. յես.։)
causing or producing tempests;
cf. Մրրկաբեր;
նշանք —ք, prognostics, signs which usher in the storm.
Ի մէջ ընդոստուցեալ ալեացն՝ որ ընդդէմ դառնան մրրկածին օդովքն. (Ագաթ.։)
to box, to come to blows, to fight, to combat;
to rival, to vie with, to compete;
մրցելով իմն, with emulation, vying.
Ուժգնապէս մրցի ընդդէմ հակառակամարտին. (Լմբ. առակ.։)
cf. Յագեցումն.
Ի յագեցման բանիցն ընդդէմ եդեալ փակիցէ զախորժակացն զդրունս։ Քրիստոս ի սովոյ ապականի, եւ դու ի յագեցմանէ պատառիս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
satiety, surfeit, repletion;
պատառիլ ի յագեցմանէ, to burst with eating.
Ի յագեցման բանիցն ընդդէմ եդեալ փակիցէ զախորժակացն զդրունս։ Քրիստոս ի սովոյ ապականի, եւ դու ի յագեցմանէ պատառիս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
immodesty, lasciviousness, lust, lewdness, obscenity.
Զյայրատութիւն կամացն լուծանել ի չարէ, եւ ի բարիսն շարժել։ Զյայրատութիւն, զյանդգնութիւն, զանզգամութիւն։ Յայրատութեանն զհամեստութիւն (ընդդէմ դնել). (Յճխ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։)
to dare, to be bold enough, to be audacious to do or say any thing, to have the hardihood or boldness to, to arrogate, to presume, to grow insolent or saucy;
to venture, to attempt, to run the risk.
Ընդէ՞ր յանդգնեցաւ սիրտ քո։ Յանդգնին գալ ի վերայ մեր։ Յանդգնեցան ոմանք ի շրջօղ հրէիցն։ Սէր ոչ յանդգնի (յն. ոչ անամօթի). եւ այլն։ հ.ն. ՅԱՆԴԳՆԻՄ. հ.ն. Իշխել առնել ինչ ընդդէմ այլոյ.
before, in the presence of, in the face or sight of, hard by, against, opposite, over against, in the view of, in the face, publicly, in public;
դէմ —, face to face;
front to front;
— իմ, before me, in my presence;
— եկեղեցւոյ, in face of the church;
— ամենայն աշխարհի, in the face of the whole world;
— ամենեցուն, publicly, before all people;
ասել —, to say to one's face;
— առնել, կացուցանել, ածել, to present, to offer, to introduce, to represent, to exhibit, to set before the eyes to show, to remonstrate;
— առնել, to reprove, to reproach, to blame;
— լինել, կալ, to present oneself, to appear, to make one's appearance before, to show oneself;
— մատչել, կալ, to appear before.
Եկն սատանայ ընդդէմ յանդիման, եւ ասէ ցնա. (Ճ. ՟Ժ.։)
saying to a person's face, in the presence of;
contradicting, opposing.
Որ դէմ յանդիման կամ դէմ ընդդէմ խօսի.
reprehension, reprimand, admonition, correction, reproach;
invective, scolding, chiding;
representation, exposition;
proof, demonstration, manifestation, statement;
ջուր յանդիմանութեան, bitter water;
the waters of bitterness.
Յանդիմանութիւն անյայտ իրաց. յանդիմանութիւն այն է, որ աշխարհական բառով դէմ ընդդէմ ասեն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Որչափ.
strong, great;
violent, impetuous, vehement;
—, —ս, strongly, vigorously, violently, vehemently;
—ս գանել, to beat violently, unmercifully;
— առնուլ, to take by force;
—ս ակնարկել, to eye disdainfully, to regard ferociously;
—ս ընթանալ, to be swift-footed, to run swiftly.
Մարտնչել ընդդէմ նոցա ուժգին զինու՝ որ ոչ յաղթահարի. (Եւս. պտմ.։)
cf. Ուժգին.
Ընդ ամենայն ախտս պատերազմիմք ուժգնապէս։ Ուժգնապէս ընդդէմ իւր եւ իւրոցն ախոյեանս յառնեն. (Կլիմաք.։)
cf. Ուժեղ.
Ուժեղակք ընդդէմ հակառակորդաց հինից գտան։ Բազում ուժեղակ մարդկամբք այսր անդր ձգձգեալք։ Ուժեղակ մրցութեամբ ցուցանէր ի ժամանակի հալածանացն. (Յհ. կթ.։)
to fortify or strengthen oneself.
Վահան մամիկոնեան ուժեղանայր ընդդէմ պարսից։ Դառնայր փախստեայ, եւ դարձեալ ուժեղացեալ՝ դարձաւ ընդդէմ գուրգինի։ Ուժեղացեալ ղակիշն քաղաքային ի վերայ մուսէի զօրուն. (Արծր. ՟Բ. 2։ ՟Գ. 13. 15։)
neck;
զուլամբ երթալ, to fall headlong, head-foremost, to tumble, to fall;
to be plunged in sensuality;
to be sunk in debauchery, to wallow in voluptuousness;
pearl necklace;
Venetian pearls, bead, glass-bead, bugle;
knuckle-bones, cockle.
Կրակ ի բազում նիւթոց լինի. այլ է եւ ուլն սպիտակ, որ ի նմանէ լինի հուր. լինի ի կաւարծաթոյ հուր, յորժամ ընդդէմ արեգական ոք շողացուցեալ դիցէ». կա՛մ է հանք ինչ, եւ կամ ուլ սպիտակ շփեալ որպէս կատու։
journey, travels;
itinerary;
— ընդ ցամաք կամ դարձ, the journey there and back;
— ընդ ծով եւ դարձ, the voyage out and home;
ծախք ուղեւորութեան, travelling expenses;
ուղեւորիլ զանդարձն —, to go one's last journey.
Ի մտէ ուղեւորութեանս՝ ընդդէմ կացէք ինձ. (Խոր. ՟Գ. 26։)