cf. ԱԶԳԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. յն. ազգային տոհմակցութիւն.
Ո՛չ վասն ազգատոհմակցութեանն վերացուցանէ զնոցայն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)
συγγένεια, cognatio Ազգատոհմ. ազգականութիւն. համացեղութիւն. սօյ սօփ.
Նոցա՝ եւ հայոց թագաւորացն մի ազգաւորութիւն էր տոհմին. (Բուզ. ՟Գ. 6։)
Տուն եւ ազգաւորութիւն եւ գաւառ ո՛չ էր ընտանի իմաստնոյ, բայց առաքինութիւնք։ Տոհմքն մեծ իմն են ազգաւորութիւն եւ բազմամարդիկ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ել.։)
πανουργικός, παντουργός. omnium opifex, omnipotens Ամենայնի ճարտարապետ. կարօղ գործել զամենայն, եւ արդեամբք արարող. ամենահնար.
Զամենագործն բնութեանց մարդկեղէն մտօք բամբասել. (Ոսկ. ես.։)
Ամենազօրն աջ, եւ ձեռնն ամենագործ. (Պրպմ. ՟Լ՟Գ։)
Զոր ամենատեառն ամենագործ արարչին սահման ելից. (Վեցօր. ՟Դ։)
Կոչէ եւ ձեռն վասն ներգոյին ի նմա ամենագործ զօրութեան։ Ստեղծեալ ամենագործ զօրութեամբ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Եւ այլք բերէին զզէնս բազումս ամենագործ խորամանկ. (Պտմ. աղեքս.։)
Զկնոջն զամենագործ խարդախութիւն յանդիմանեցից։ Ամենագործ խարդախութեամբ եւ աւելորդ իմն իմաստութեամբ վարել։ Անիրաւութեամբք, ամենագործ խարդախութեամբք։ Խարդախութիւնն եւ ամենագործութիւնն (կամ ամենագործ չարութիւն) ժամանեալ հասանէ յամպարշտութիւն. (Փիլ.։)
Քան զամենայն պիղծս չար աղտեղի, որ զամենագործս ծանականաց առնիցէ. (Ոսկ. եբր.։)
well ordered, regulated, disposed.
good order, nice disposition.
εὑταξία ordo, dispositio. Բարեկարգութիւն. գեղեցիկ դասաւորութիւն.
Զանցցես զաստեզօք զքաջակարգութեամբ նոցա, զպայծառութեամբն. (Բրս. երրորդ.։)
cf. Անպարտելի.
Իբրեւ գիտացին զօրքն զնորա քաջակարծրագոյն արիութիւնն. (Արծր. ՟Գ. 12։)
lively, courageous, resolute, determined.
εὕψυχος generosi et alacris animi. Մեծանձն. արի եւ զուարթ ոգւով.
Կոչի յանուն նորա եւփսիխոս, որ թարգմանի քաջահոգի. (Հ. կիլիկ.։)
hold in well, dexterous, clever;
well-bent.
Քաջ ձգեալ, պնգապէս լարեալ. հաստաձիգ.
Քաջաձիգ աղեղամբ, եւ կորովատէգ նիզակօք. (Ասող. ՟Գ. 37։)
very bold, most audacious or daring, hardy, dauntless;
boldly, daringly, hardily.
εὑθαρσής fiducia praeditus, fidens, alacer. Որ ունի զգեղեցիկ յանդգնութիւն. անվեհեր. վստահ. համարձակ. սրտապնդեալ.
Արիութիւն է ... գոլ վստահացեալ ի դժուարինսն, եւ քաջայանդուգն առ վիշտսն. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
in the full vigour of youth, in the springtime of life, lively, brisk, vivacious, vigorous.
Յոյժ առոյգ. քաջազուարթ. դալարազուարճ.
Զօրաւորագոյն ունելով բնութիւն (տունկս՝) յաղագս քաջառոյգ լինելութեանն բարձրագունի. (Պիտ.։)
singing well, musical.
իբր Հոգենուագ. հոգերգողի. (Գանձ.։)
four-lettered.
Չորեքդրեան. չորիւք տառիւք բաղկացեալ. որպէս է յեբր. բացարձակ անունն Աստուածոյ՝ էհւհ. այսինքն էհովահ կամ եօվա. եւ ի մեզ՝ Որ էն. նոյնպէս եւ անուանք միոյ միոյ յերից անձանց, Հայր, Որդի, Հոգի. որոց դումարն է զուգաթիւ ընդ ձայնիս Երրորդութիւն, ՟Ժ՟Բ տառիւք՝ ըստ թուոյ ՟Ժ՟Բ առաքելոց. այս է ասելն Նար. առաք.
Ի սողոբայս երից քառագրաց ծանուցեալն մեզ տէրութիւն, Հայր, Որդի, Հոգի, ի մի շար դասեալ.եւ այլն։
four-chaptered;
four-headed.
Ուր իցեն քառեակ գլուխ մատենի, որպէս գիրք.
Ունելով նոցա ղքառագլուխ աւետարանն իւր սուրբ. (Եպիփ. ծն.։)
cf. Քառականգուն.
ՔԱՌԱԿԱՆԳՆԵԱՅ ՔԱՌԱԿԱՆԳՈՒՆ. τετράπηχυς quatuor cubitorum. Որպէս թէ քառականգնեան. Չորեքկանգնեան. ունօղ զչափ չորից կանգնոց. չորս կանկուն.
Քառականգնեայ ունել հասակ եռակի մեծութեամբ. (Երզն. քեր.։)
Եռականգուն մեծութիւն ունել կամ քառականգուն. (Արիստ. ստորոգ.։)
of four cubits.
ՔԱՌԱԿԱՆԳՆԵԱՅ ՔԱՌԱԿԱՆԳՈՒՆ. τετράπηχυς quatuor cubitorum. Որպէս թէ քառականգնեան. Չորեքկանգնեան. ունօղ զչափ չորից կանգնոց. չորս կանկուն.
Քառականգնեայ ունել հասակ եռակի մեծութեամբ. (Երզն. քեր.։)
Եռականգուն մեծութիւն ունել կամ քառականգուն. (Արիստ. ստորոգ.։)
four strata, layers or tiers.
τετράστιχος quatuor constans ordinibus. Չորեքկարգեան. ուր իցեն կարգք եւ շարք չորեքկին.
Եւ անկցես ընդ նմա անկ քառակարգեան. (Փիլ. այլաբ.։)
four-coloured.
Որ ունի երեագս չորս.
Զքառերանգ նիւթս զարդու արքունական ճեմարանիս, զիշխանականին ասեմ մասունս. (Սկեւռ. լմբ.։)
cf. Քարագլուխ.
Որոյ գագաթն կամ կատարն է քաղեղէն. քարագլուխ.
Պատահեն միմեանց առ բարձրաւանդակի միոջ բլրով քարագագաթնիւ։ Պատահեն միմեանց առ բարձրաւանդակ քարագագաթն բլրին. (Խոր. ՟Բ. 4։ Ասող. ՟Ա. 6։)
craggy topped.
Բանակեալ էր մերձ ի քարագլուխն։ Զքարագլուխն բնաւ ոչ իմացան։ Դէպ ի քարագլուխն փախուստ առնէին, (կամ դէմ փախըստի ի քարագլուխն արարին), եւ սկսան յահաւոր բարձրութենէ վիմացն ի վայր հոսիլ. (Մամիկ.։)
cf. Վիմագիր.
Քարամբք ընդելուղեալ՝ որպէս նկար գրոյ.
Եւ ոչ զի իբրեւ սարդից բարակ անկեալ է քարագիր խշտիքն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
wandering among mountains, among rocks, in craggy places.
Որ գնայ ընդ քարինս, կամ ընդ քարուտ եւ ապառաժ լերինս.
Քարագնաց արամբք՝ որք երկաթի ճանկօք ընդ ժայռս ընթանան։ Սորամուտք եւ քարագնացք ելին ի գլուխ ապառաժոտ լերին. (Ուռպ.։)
stony, of stone, made of stone;
cf. Քարակոփ;
gravel, stone.
Գործօղ քարանց. քարահատ. գաղատոս. քարգործ.
Տացէ ստացուածս եւլոժի քարագործի։ Զի՞նչ եղեւ քարագործն եւլոժի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Անդ դիպեալ ճարտարապետին հայոց՝ տրդատայ քարագործի. (Ասող. ՟Գ. 27։)
Յօրինեալ քարագործ աւազամած կրագործութեամբ. (Արծր. ՟Դ. 11։)
ՔԱՐԱԳՈՐԾ. գ. λιθιάσις, λιθιάειν calculus, calculo laborare. Ախտ միզարդելութեան պատճառեալ ի քարանց. որ եւ ՄԻՋԱԴՐԱՒ.
Անկաւ յախտ ինչ, զոր քարագործն կոչեն, եւ այնպէս միջագրաւեալ՝ չարաչար մեռանէր. (Վրք. ոսկ. ձ։)
throwing stones.
stone's throw.
ՔԱՐԱՁԳՈՂ ՔԱՐԱՁԻԳ. Ձգօղ զքարինս ի վերայ այլոց. քարկոծիչ.
Աղօթէիր ի վերայ քո քարաձգողաց։ Որ ի վերայ անօրէն քարաձգողացն աղօթէիր. (Շար.։ Ժմ.։)
Որ խնդրեցեր զթողութիւն ի վերայ քո քարաձիգ ժողովոյն. (Շար.։)
Քարաձիգքն քարավէժ լեալ. (Սիսիան.։)
ՔԱՐԱՁԻԳՔ գ. որպէս Քարաձգութիւն.
Անվրէպ առնէին զքարաձիգսն՝ փլուզանել զպարիսպն քարամբք մեծամեծօք. (Կաղանկտ.։)
ՔԱՐԱՁԻԳ ԼԻՆԵԼ, կամ ՔԱՐԱՁԻԳՍ ԱՌՆԵԼ. Ձգել զքարինս, եւ քարկոծել.
Աղօթէիր՝ որ քարաձիգն լինէին ի քեզ։ Ստիպեցին զժողովեալս՝ քարաձիգ լինել ի նոսա։ Քարաձի՛գ լեր ի նոսա քարամբք զօրաց. (Շար.։ Ճ. ՟Ա.։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 47։)
Քարաձիգ (կամ քարձիգ) արարին ի վերայնոցա։ Քարաձիգս առնելով անթիւ բազմութեամբ. (Յուդթ. ՟Զ. 8։ Խոր. առ սհկ. արծր.։)
ՔԱՐԱՁԻԳ գ. Քարընկէց. չափ ձգման քարի միոյ.
Ի վերնատուն մի ժողովեալ էին. եւ էր բարձրութիւն նորա կարի մեծ յոյժ՝ իբրեւ ձեռամբ ի վերայ քարաձիգք մի. (նոր ձ. բարձր իբրեւ քարընկէց) (Ոսկիփոր.։)
stone-throw;
stoning, lapidation.
Ձգումն քարանց. եւ Քարկոծումն.
Զձմեռս ձեր տարածեալ էր քարաձգութեամբ ... Ի վերայ յարձեկմանց դիմակաց քարաձգուեւեանց. (ՃՃ.։)
Զկոշկոճեալն ի բազում դարուց՝ բամբասանաց քարաձգութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
cf. Քարգոնոսական.
ՔԱՐԳՈՆԱԿԱՆ կամ ՔԱՐԳՈՆՈՍԱԿԱՆ. Արքունական. թագաւորական. ի պրս. քարիկիյա. արքայ, թագաւոր. եւս եւ մի մի ի չորից տարերաց.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
royal.
ՔԱՐԳՈՆԱԿԱՆ կամ ՔԱՐԳՈՆՈՍԱԿԱՆ. Արքունական. թագաւորական. ի պրս. քարիկիյա. արքայ, թագաւոր. եւս եւ մի մի ի չորից տարերաց.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
beardless.
Մանուկ քարցագին՝ զհետ մի՛ գալ իգին. (Մագ. ստ. առ Լեհ.։)
cf. Քարհատ.
Որպէս թէ Ուրագ տաշիչ քարի. մուրճ.
Քարուրագի եւ ամենայն անօթ երկաթի ոչ բախեցաւ ի տաճարին. (Եփր. թագ.։)
rancorous, spiteful.
Որ զքէնն թագուցանէ յինքեան. ոխապահ. ոխակալ.
Քինաթագոյցք, ապականասէրք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
hindering sleep, keeping awake.
lyrical;
lyric author or poet.
ՔՆԱՐԵՐԳ կամ ՔՆԱՐԵՐԳԱԿ. κιθαρῳδός citharoedus. Երգիչ քնարաւ. քնարահար.
Ձայն քնարերգաց եւ երաժշտականաց. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)
Զքնար ոք տեսանելով զգեղեցիկ կազմեալ, զքնարին արարիչ եւ կամ զքնարերգական իմանայցէ։ Ոչ գրեմ իսկ եսայեայ զայսպիսիս. քնար զնա ի ներքոյ եդեալ՝ իմանամ զնոյն ինքն զքնարերգական՝ զԱստուած. (Առ որս. ՟Է։ Աթ. համբ.։)
cf. Քնարերգ.
ՔՆԱՐԵՐԳ կամ ՔՆԱՐԵՐԳԱԿ. κιθαρῳδός citharoedus. Երգիչ քնարաւ. քնարահար.
Ձայն քնարերգաց եւ երաժշտականաց. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)
Զքնար ոք տեսանելով զգեղեցիկ կազմեալ, զքնարին արարիչ եւ կամ զքնարերգական իմանայցէ։ Ոչ գրեմ իսկ եսայեայ զայսպիսիս. քնար զնա ի ներքոյ եդեալ՝ իմանամ զնոյն ինքն զքնարերգական՝ զԱստուած. (Առ որս. ՟Է։ Աթ. համբ.։)
lyrics, lyric poetry.
Եւ կամ քնարերգութեան լսիցէ. (Առ որս. Ե։)
veiled-headed, wearing a veil, veiled;
coy, shy, modest, timid;
drawing the veil.
Որ արկանէ զիւրեւ կամ զայլով զքող, զառագաստ, զվարագոյր.
Արածածուկ քօղաձիգ ծնկասէր հարսունք. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)
Նոքին են ատուածայնոյ նուիրացն եւ պատարագին սպասաւորք, եւ քողաձիգ, այինքն սարկաւագունք. (Լմբ. պտրգ.։)
made by thee or by thyself, thy.
Քոյինգործած. առ ի քէն գործեալ.
Քոյինագոր անկոցն վայրմամբ. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Քոյրաթիւ.
bought very dear, at a high price.
Քսակաւ արծաթոյ գնեալ.
Երկիրք՝ եթէ քսակագինք. (Եղիշ. ՟Գ։)
purse-maker, purse-seller.
of twenty five years.
Որ ունի զամս ՟Ի՟Ե. կամ ըստ յն. եւ լտ. ՟Ի՟Ե ամաց. քսանըհինգ տարուան.
Ի քսանեւհինգամենից եւ ի վեր. (Թուոց. ՟Դ. եւ ՟Ը։)
made by J.-C.
Ի Քրիստոսէ գործեալ կամ արարեալ.
Զերանելին շուկաս, որ իրագէտ եւ միջամուղ էր քրիստոսագործ իրացն կատարելոց. (Ագաթ.։)
cf. Խոնջութիւն.
ԽՈՆՋՈՒԹԻՒՆ ԽՈՆՋՈՒՄՆ. κάματος, πόνος labor, fatigatio. որ եւ ԽՈՆՋ. Խոնջանք. յոգնութիւն. վաստակ. աշխատութիւն. եւ Աշխատասիրութիւն. երկ. յոգնիլը.
Փախուցեալ ի ձմերային խոնջութենէ՝ համարի հանգստեան հանդիպել. (Աթ. ՟Ը։)
Եւ ոչ զգործոյն ունի խոնջութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եւ ոչ զգործոյն ունի խոնջութիւն (յն. յաշխատասիրութիւն) սովոր է ծնանել. (Ոսկ. եփես. ՟Բ։ Բրս. յուդիտ.։)
Բազում աշխատութեամբ եւ յածաչու խոնջութեամբ տարակուսեսցիս. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Ծ՟Ե. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Ե։)
noise, murmur.
Ամենեքին զլռութիւն սիրելով՝ ցայնքան ոչ հանէին խոշիւն առ՝ զնոցա գալոյն՝ մտեալ ի մեծ ամուրն ամրաանայ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
rude, rough, unpolished.
ձառագէմք, խոշորաբարք, խեռաբարոյ. (Երզն. քեր.։)
to grow up;
to become stout or bulky;
to grow rude or rough.
ԽՈՇՈՐԱՆԱԼ. τρυφάω delicate vivo. Սոնքանալ գիրութեամբ եւ փափկութեամբ.
Ծուլութեամբ պարարեալ կենդանւոյն գրեթէ յայլմէ յափշտակիլ կենդանւոյ, յայնցանէ որ խոշորացեալ իցեն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
to magnify, to increase, to make larger.
Քանզի մեծամեծս բարբառեցաւ, եւ զամբաստանութիւնն աճեցոյց՝ կռապաշտութիւն կոչելով (զշուայտութիւն), զի մի՛ թուեսցի խոշորեցուցանել, հանդերձ գովութեամբն նստուցանէ զնոսա դատաւորս. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
coarseness, rudeness, want of politeness;
bigness.
τραχύτης, τὸ τραχύ asperitas. Անողարկութիւն. անհարթութիւն. Խոշորն գոլ ըստ ամենայն առման։ Ըստ ՟ա.
Յիշեաց եւ յաղագս հոծութեան եւ անգայտութեան, ողորկութեան եւ խոշորութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Նախ առաջին ի խոշորութենէն յղէ զտախտակն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Զէշ խոշորութիւն ճանապարհին փորձէ, եւ զքաջամիտ բարեկանմ սուգ եւ տրտմւոթիւնք ընտրեն. (Պիտառ.։)
Խոշորութիւն վշտաց կամ գերութեանց։ Սրբել զամենայն խոշորութիւն դժուարութեանց։ Զչարաչար կիրս եւ զխոշորութիւնս համբերութեամբ ի բաց տանել. (Երզն. ՟ժ. խորան.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Պահք որ կարգեցան, վասն խոնարհութեան մարմնոյ է, եւ խոշորութեան. (Տօնակ.։)
Որ աստուծոյ գովութիւնն է, ըստ ամենայն խոշորութիւն անցեալ՝ մեծամեծ օգուտս գովեցելոցն մատուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Թերեւս արդեօք եւ զեստուս իմոյ զխոշորութիւն ստուգանես. (Առ որս. ՟Ը։)
Ըստ ՟գ.
Ամենայն զգուշութեամբ գիտել զխոշորութիւն բանիցս. (Նախ. յոբ.։)
Մի ինդ խոշորութեամբ յաղագս այսոցիկ ընկալիցին զբանս. (Առ որս. ՟Ա։)
cf. Կաղամ.
ԽՈՇՏԱՄ կամ ԽՈՇՏԱՆԱՄ. Կթոտիլ խոստաց ոտից. ծնգիլ. կաղալ.
cf. Կաղամ.
ԽՈՇՏԱՄ կամ ԽՈՇՏԱՆԱՄ. Կթոտիլ խոստաց ոտից. ծնգիլ. կաղալ.
boy, son;
pupil.
ԽՈՇՏԱՐ կամ ԽՈՍՏԱՐ. որ եւ ԽՈՍՏԱԿ. Մանուկ. տղայ. զաւակ. սան. համբակ. ժառանգ որբեցեալ. cf. ԽՈՍՏԱԿԴԱՐ.
cf. Խոշտար.
ԽՈՇՏԱՐ կամ ԽՈՍՏԱՐ. որ եւ ԽՈՍՏԱԿ. Մանուկ. տղայ. զաւակ. սան. համբակ. ժառանգ որբեցեալ. cf. ԽՈՍՏԱԿԴԱՐ.
obstacle, opposition;
embarrassment, inconvenience, difficulty, hitch, hinderance, clog;
the spines of the hedgehog;
— խափանարար, great obstacle, impossibility;
ահա — անկոխելի, there is an insurmountable difficulty;
— եւ խութ լինել, to hinder, to clog, to embarrass, to prevent, to be a bar to;
տապալել զամենայն զխոչ եւ զխութ, to surmount the greatest obstacles;
cf. Խութ.
ԽՈՉ σκῶλον offendiculum, impedimentum in via occurrens, lignum praeacutum σκόλοψ, σκόλωψ palus aculeatus, sudes. որ եւ ԽՈՒԹ. ԽԱՅԹ՝ խոցոտիչ. Քար կամ փայտ սրածայր՝ արգել եւ վնասիչ ոտից, որպէս եւ խթիչ աչաց. քար գայթագղութեան. ցից. խափան. որագայթ. կոճ. փայտ կամ քար սուր. Արգելք. փուչ.
Մինչեւ յե՞րբ իցէ մեզ խոչդ այդ. արձակեա՛ զմարդիկն։ Խոչ ի գարշապարսձեր։ Խոչ յական ձերում։ Ոչ պնշտեսցես զդիս նոցա, զի՛ խոչ է այն քեզ։ Նոքա եղեն նմա խոչ եւ այլն իսրայէլ։ Ոչ եւս եղիցիս տանն իսրայէլի խոչ գառնութեան։ Ի բա՛ց արարէք զխոչ եւ զխութ ի ճանապարհէ ժողովրդեան իմոյ. (Ել. ՟Ժ. 7։ Յես. ՟Ի՟Գ. 13։ Թուոց. ՟Լ՟Գ. 55։ Օր. ՟Է. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 23։ Ես. ՟Ծ՟Է. 14։)
Խոչ եւ գայթագղութիւն լինելոց են իշխանութեան մերոյ։ Այլոց խոչ գայթագղութեան լինէին. (Ղեւոնդ.։ Երզն. մտթ.։)
Ոզնին՝ յորժամ ողկոյզն ելանէ այգւոյն. արկանէզպտուղն ի խոնարհ, եւ ինքն թաւալի ի վերոյ, եւ կառչին պտուղքն ի խոչսն, եւ առեալ տանի ի խոչս՝ ձագուցն. (Եպիփ. բարոյ.։)
impediment to the sight;
— լինել, to put a stop to, to hinder.
Խոչնդակն ինչ լինիցի ի ժամանակի աղօթիցն։ Միշտ խոչընդակն գայթակղակից եղեալ քեզ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Եւագր. ՟Դ։)
obstacle, stop, hinderance, embarrassment;
— լինել, to oppose, to hinder, to clog, to embarrass.
Ի բա՛յ արարէք զամենայն խոչընդոտն եւ զգայթակղութիւն, ի դիւրաւ գնալ մարթասջիք առ ի կեանս յաւիտենից. (Կոչ. ՟Գ։)
to leap or frisk about.
Խայտալ. կայտռիլ. (լծ. թ. փըվանմագ ).
Ընդ խոպացողի գազանին (կիտի) կաքաւեցի, եւ ընդ ղուղակին ընթանայի։ Խոպալով (փիղն) եւ ընդվզելով եւ՛ յուղիսն եւ՛ ի զօրուն անըմբռնելի էր. (Փիլ. յովն. եւ լիւս։)
to become desert, uncultivated;
to lie waste or fallow;
to spoil, to deteriorate, to go to ruin.
Իբրեւ զայգի այր պակասամիտ. եթէ թողուս ըզնա, խոպանանայ։ Ամենայն տեղի խոպանասցի, եւ իփուչ դարձցի։ Ոյր ի վկայութիւն չարութեանն ծխեալ կայ խոպանացեալ։ Մինչեւ իսպառ խոպանասցին (ամբարիշտք). (Առակ. ՟Ի՟Դ. 31։ Ես. ՟Է. 23։ Իմ. ՟Ժ. 7. եւ ՟Դ. 19։)
Ամենայն թագաւորութիւն բաժանեալ յինքն՝ խոպանանայ. (Աթ. ՟Ը.) (իբր ռմկ. խարապ կըլլայ, կաւըրվի։)
to let lie fallow, to leave uncultivated;
to lay waste, to spoil, to ruin.
Խոպանել եւ կորուսանել զամենայն գիրս։ Խոտեալ խոպանեաց։ Ծերանալն, եւ խոպանիլ զգայարանաց. (Մարթին.։)
Խողխողեալքդ ի խարդաւանօղ խաւարասէր խոպանողացն, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Բ։)
Իսկ (Ոսկ. գծ.)
Մի՛ երկնչիր ասէ (ի սօղոսէ). խոպանեալ է, եւ աղօթս առնէ. գուցէ խուպանեալ, իբր ռմկ. խպնեալ, պատկառեալ։
cf. Խոպանացուցանեմ.
Խոպանել եւ կորուսանել զամենայն գիրս։ Խոտեալ խոպանեաց։ Ծերանալն, եւ խոպանիլ զգայարանաց. (Մարթին.։)
Խողխողեալքդ ի խարդաւանօղ խաւարասէր խոպանողացն, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Բ։)
Իսկ (Ոսկ. գծ.)
Մի՛ երկնչիր ասէ (ի սօղոսէ). խոպանեալ է, եւ աղօթս առնէ. գուցէ խուպանեալ, իբր ռմկ. խպնեալ, պատկառեալ։
curled;
—ք, curl, lock, ringlet of hair;
—ս առնել, to curl, to frizz.
Գանգուր. հիւսկեն.
Կաղանչանն թէպէտ եւ փոքր է, այլ նման է ձեւով եղեւին ծառոյ. եւ ծայրն խոպոպի է. (Կիւրղ. թագ.։)
ԽՈՊՈՊԻՔ, պեաց. գ. σισόη cincinnus. Հիւսք հերաց. կամ դալարք վարսից. գանգուրք. քեաքիւլ.
to hollow out, to excavate.
Որ դիպեալ ի պարիսպն ուժգնակի՝ փլոյց, եւ խոռեաց զնա. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
hollow, cavity, cave, hole;
cavern, den.
ԽՈՌՈՉ կամ ԽՈՌՈՋ. գրի եւ ԽՈՐՈՋ. Խորեալ եւ փապարեալ մասունք հողոյ, երկրի, լերանց, գբոյ. քոս. գօվուգ.
Խոխոջանք խոռոջաց, որ բղխեն իջանեն ի գլխոց լերանց։ Պատառեաց իբրեւսուսերւ զլեարդ իմ ... եւ եղեւ ողջացեալ խոռեալ տեղին վիրացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to become hollow, empty, void.
Գետոց երագագունից ... խոխոջելով խոռոչացեալ. (Յհ. կթ.։)
Ի խորոցն յանդնդոցն լցեալ խոռոչեալխոռոջելովն. (Ագաթ.։)
cf. Խոռոչանամ.
Գետոց երագագունից ... խոխոջելով խոռոչացեալ. (Յհ. կթ.։)
Ի խորոցն յանդնդոցն լցեալ խոռոչեալխոռոջելովն. (Ագաթ.։)
promise
Խոստումն բանիւ կամ գրով. եւ Նախայիշատակութիւն կամ յառաջաբանութիւն ճառելի բանից.
to promise, to engage, to pledge ones word;
to vow;
to protest;
to offer, to proffer;
to propose.
ὐπισχνέομαι promitto, polliceor ἑπαγγέλλω, -ομαι promitto եւ denuncio եւ ὀμολογέω confiteor. Խոստ կամ խոստումն կամ խօսք տալ. յանձն առնուլ կատարել եւ առնել ինչ մի. ուխտել. յոյս կամ աւետիս իմն տալ. եւ Խոստովան լինել. ... իսկ յն. էբանղե՛լլօ է նաեւ աւետարանել. ուստի աւետիս եւ խոստումն ստէպ զնոյն ցուցանեն ըստ գրոց.
Խոստանային զարհաւիրս եւ զխոստովանութիւնս հալածել յանձնէ ախտացելոց. Խոստացաւ տալ յարքունիս վաթսուն քանաքար։ Խոստացան եւս խաչինս տալ նոցա։ Սկիզբն արասցուք բանիցդ խոստանալոց։ Զայն ինչ՝ որ թագաւորին խոստացեալ էր, ողջ ոչ կարէր առնել։ Զխոստումն՝ զոր խոստացավ համան արքայի։ Երդմամբ խոստացաւ տալ նմա (յն. խոստովան եղեւ)։ Բայց զայս խոստանամ քեզ (յն. խոստովանիմ)։ Խոստովան գիտել զաստուած (յն. խոստովանին)։ Խոստան տալ նմա արծաթ։ Խոստացաւ տալ նմա զսա ի բնակութիւն. եւ այլն։
Ազգի ազգի պարգեւս խոստանայր։ Պատիւս բզում ճոխութեան խոստանային. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
Լայնաբար՝ նաեւ Սպառնալ. ահ առաջի դնել. Սպառնալիք մահու, եւ արհաւիրք ահից խոստանայր ինձ. (Մագ. ՟իզ։)
Յաւիտենից տանջանս խոստացաւ (անհնազանդից)։ Ապրեսջիք ի խոստացեալ դատաստանացն. (Ագաթ.։)
Զիա՞րդ բեէզեբուղ հանէր, եւ խոստանայր նմա գեհեն. (Եփր. համաբ.։)
Քրիստոսազգեացս կոչեմ նոսա վասն անուանն զոր խոստանան։ Հնազանդ մտօք խոստանայ զախմարութիւնն. (Սեբեր. ՟Ե։)
confessedly, avowedly;
in confession.
Խոստովան լինելով. որպէս Գոհանալով. գոհութեամբ. փառս տալով.
Ըզգործեցեալ մեղսն ասաց խոստովանաբար. (Ոսկ. ի փարիսեցին.։)
Խոստովանաբար զկիրս իմ եդի առաջի։ Պօղոս զիւր հալածիչն լինել եւ զհայհոյիչն խոստովանաբար պատմէ. (Սարգ. յկ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
Որպէս Հաւանելի գոլով ամենեցուն. իբրու ընդունելի՝ ստոյգ՝ աներկբայ. (ըստ յն. ոճոյ)
Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւնն. որպէս՝ մարդ, ձի, արծուի, որք խոստովանաբար գոն։ Բժիշկն առնու խոստովանաբար, եթէ ի չորից տարերց բաղկացեալ գոյմարմին. (Սահմ. ՟Ա. ՟Է։)
confessor, director of one's conscience.
cf. Խոստովանիմ.
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵՄ ԽՈՍՏՈՎԱՆԻՄ ὀομολογέω, -γέομαι , ἑξομολογέομαι confiteor. Արմատն է Խոստ, խոստանալ. կամ խօսք տալ. ուստի Խոստովան լինել. (լծ. եւ պ. խիւսթ, խիւսթիւվան) իքրար էթմէք. Հռչակել անպատրուակ զերախտիս բարերարին, եւ գոհանալ.
Խոստովանել է հռչակել զպարգեւսն, եւ գոհանալ զտուողէն։ Խոստովանեսցուք զբարերարին մերոյ քրիստոսի զողորմածութեամբ վասն մերզմահն աղաղակաւ երգոց. (Լմբ. սղ.։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. Դաւանել զճշմարտութիւն հաւատոյ, կամ զստուգութիւն իրաց. հաստատել, ընդունել.
Որդի խոստովանեմք զնա. (Կիւրղ. գանձ.։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. Ստորասել, եւ հաստատել զստուգութիւն ո՛ր է եւ իրաց. յանձն առնուլ. ընդունել.
Սպասաւորքն յայտնապէս խոստովանեցին զեղեալսն. (Ոսկ. գծ.։)
Զտգիտութիւն խոստովանեաց հռետորն. (Խոր. ՟Գ. 53։)
Ոչ քան զընչիցդ այլ ին ահա լեալ խոստովանի պատճառք կենդանութեանս մերոյ։ Այսքանեօք մոլեկան ախտիւք խոստովանեցաւ կատաղութիւն։ Խոստովանեցի յամենեցունց զօրաւորագոյն բնութիւն։ Այսմ նհա քաջայայտ խոստովանեցելոյիրագործութեան. (Պիտ.։)
Խոստովանեալ է այս մերում տկարութեան անմերձանալիգոլ. (Իգն.։)
Աւելորդ է ի խոստովանեալսն յերկարել զբանն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Ոչ լուայ խոստովանեալ եւ երկրպագեալ գովեալ քո բանիդ։ Խոստովանեալդ քո տենչանաց. (Նար. ՟Ծ. ՟Հ՟Դ։)
Մեղք՝ որ խոստովանին, նուազագոյն լինին. եւ որ ոչ խոստովանին եւս քանզեւս թանձրանան. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա. եւ այլն։)
Լաւագոյն է ո ուխտեալն քեզ, եւ ոչ խոստովանել ինչ գործել. (Ածաբ. ժղ.։)
confessor to the faith.
Խոստովանօղ քրիստոսի գտեալ, եւ վկայ ճշմարտութեանն։ Իբրեւխոստովանողիքրիստոսի. (Ագաթ.։)
confession, avowal, acknowledgment, declaration;
երթալ ի —, to go to confession.
Սակս ուղիղ հաւատոյ խոստովանութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Խոստովանութեան բան կրկին է. մի դաւանութիւն հաւատոյ. երկրորդ զմեղս զղջմամբ ասել. (Ի գիրս խոսր.։)
Վտանգեալ ի ցաւոցն՝ խոստովանութիւն ոչ կնրէ տալ։ Որ ոչ զխոստովանութեամբ անկանին. (Կանոն.։)
Տրամախոհութիւն գտօղ առաջարկութեան ի հասարակաց խոստովանութեանց է. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Գոհութիւն. գոհաբանութիւն. օրհնութիւն. փառաբանութիւն աստուծոյ.
Ի ձայն օրհնութեան եւ խոստովանութեան մատուցից քեզ պատարագ. (Յովն. ՟Բ. 10։)
Խոստովանութիւն եւ մեծ վայելչութիւն զգեցար. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 1.)
Աստուած իմանալի գոլով եւ պարզ ոչ է կարօտ զգալի զգեստուց, այլ զգենու նա խոստովանութիւն գոհութեան։ Սուրբ տեղի խոստովանութեան կոչէ, այսինքն գոհութեան. ասէ՝ թէ վասն զքէն գոհանալոյ սա շինեալ է. (Ի գիրս խոսր.։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Խոստումն առ աստուած. ուխտ. պատարագ գոհութեան.
Մատուցանէ զպատարագս իւր ըստ ամենայն խոստովանութեան. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 18։)
promise, engagement, obligation;
word, word of honour, good faith;
offer, tender;
protestation, declaration;
profession;
— տալ, to give one's word, to promise;
պահել զ—, կալ ի խոստման, to keep one's word or promise;
չպատել զ—, չկալ ի խոստմանն, to break one's promise, to fail to keep one's word;
մեծամեծ խոստմունս առնել, to promise mountains of gold, wonders;
սնոտի խոստմունք, vain or empty promises, fair words only;
սնոտի խոստմամբք պարարել, to nourish with vain promises
Խոստացումն խոստաբանութիւն. խոստանալն. եւ Իրն խոստացեալ. որ ի սուրբ գիրս ստէպ թարգմանի եւ Աւետիք, որպէսխոտումն աստուծոյ առ մեզ.
Ըստ անսուտ խոստմանն նարա առնուն. (Ի գիրս խոսր.։)
Զխոստմունսն յիշէր զպարգեւացն։ Խոստմամբք բարեաց յորդորէ զմեզ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Ա։)
Անկարելի էր ումեք զչար աղանդոյն գործօնեալսն ի խոստումն ածեալ։ Խորհեցաւ ածել իխոստումն բազում գանիւք. (Կաղանկտ.։)
ԽՈՍՏՈՒՄՆ. Ուխտ. կարգ միայնակեցութեան.
Կուսանք որ ի խոստման կան քրիստոսի (տպ. խօսման)։ Առն թագաւորի (ի) խոստման կամ ես։ Որում ես ի խոստման կամ. (Մծբ. ՟Զ։)
eating vegetables, vegetarian.
Անասուն խոտակեր գազանաց. (Ագաթ.։)
Ո՞ եհան զայնպիսի երկրաւոր անուանս զգիշակեր եւ խոտակերս յերկինս. (Եզնիկ.։)
hay-cock;
haystack.
Տեսանէին, զիխոտահամբար մթնեալ էր. (Ագաթ.։)
herbivorous, pasturing on herbs;
— լինել՝ շրջել, to pasture, to feed.
Որ զխոտ ճարակի կամ արածի. եւ Որ բանջարով եւեթ վայրի շատանայ. (որպէս անասուն ի բնէ, կամ նմանեալն անասնոյ, եւ կամաւ ճգնօղն)
Նման ենանզգայիցն անմտաց խոտաճարակացն։ ոչ պաճարք խոտաճարակք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Նար. առաք.։)
Դու ետուր խոտաճարակ լինել թագաւորինբաբելացւոց. (Ագաթ.։)
abject, vile, base, mean, worthless, despicable;
—աւ, meanly, basely, shamefully;
in excess;
— առնել, cf. Խոտեմ.
(որպէս թէ իբրու խոտ անպիտան համարելի) ἁπόβλητος rejectaneus ἁπόβλημα reliquum ἁποδεδοκιμασμένος reprobus φαῦλος pravus σαπρός malus. Խոտելի. Ընկեցիկ. անարգ. յոռի. անպիտան. բանի չեկօղ, գեշ.
Խոտան գտայ, Խլեալ զխոտանս բարս երկրաւորս զբարիսն արմատացուսցես. (Նար. ՟Կ՟Ե. ՟Ձ՟Գ։)
Խոտանք էաք, եւ ընկեցեալք յերեսաց աստուծոյ. (Ի գիրս խոսր.։)
Ոչ միայն ամուսնանան, այլեւ գնոյ եւս զանձինս տան՝ խոտանաւառ բազում ցանկութիւնս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
grassy;
made of grass;
herbage, vegetables.
Մի կարծիցես, եթէ նորա ձեռին է գործ լինել խոտեղէն՝ մարմնոյդ (այս ինքն մեռանել). (Ոսկ. ես.։)
Ի քունն շատացեալ լինէր խոտեղինօք, եւ բազում անգամ յերկիր անկանէր. (Աթ. անտ։)
to despise, to contemn, to scorn, to slight, to disdain;
to undervalue, to depreciate.
ἁποδοκιμάζω, ἁποβάλλω reprobo, abjicio φαυλίζω contemno, vilipendo ἁκυρόω irritum facio եւ այլն. որ եւ խոտանել. ԽՔոտան առնել. մերժել. ընկենուլերեսաց. անարգել. արհամարհել. ի դերեւ հանել իբր անպիտան ինչ. ընդ վայր հարկանել. (լծորդ երեւի եւ յն. օթէ՛օ, որ եւ թ. եօթէ էթմէք ). մեկդի ընել, երեսէ ձգել, վայր ձգել, քամահրե, վար զարնել.
Զբան տեառն խոտեաց։ Խոտէք զբան աստուծոյ վասն ձերոյ աւանդութեան։ Խոտեցի զանձն, եւ հալեցայ։ Խոտեաց զնոսա տէր։ Խոտեաց տէր եւ մերժեաց զազգն որ առնէր զայս։ Միթէ խոտելո՞վ խոտեցեր զյուդայ։ Ոչ խոտեցից զամենայն ազգդ իսրայէլի։ Սրբեցէք զայն որխոտէն զանձն իւր։ Խոտել զիրաւունս.եւ այլն։
Լքին խոտեցին մերժեցին զտէրութիւնն պարթեւաց. (Ագաթ.։)
Բնաւ ամենեւիմբ խոտէ բանն (գրոց՝) զիմն եւ զքոյն յեղբայրութեանն ասել (այս ինքն ասիլ). (Բրս. հց.։)
to turn aside, to mislead, to lead astray;
to divert, to distract;
to twist, to contort, to bend, to make awry;
to lead astray, to cause to err, to delude, to unsettle.
Խոտորացոյց զնա յովաբ ի կողմանց դրանն խօսել ընդ նմա։ Խոտորեցոյցզտապանակն ի տունաբեդդարայ. (՟Բ. Թագ. ՟Գ. 18. ՟Զ. 14։)
Խոտորեցուցանել զոտն ի ար ճանապարհացն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Խոտորեցոյց զսիրտ իւր ի տեառնէ աստուծոյ կսրայէլի. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Խոտորէիք զսիրտ արդարոյն անիրաւութեամբ. (Եզեկ. ՟ժգ. 22։)
Խոտորեցուցին կանայքնորա զսիրտ նորա։ Զայսպիսի զիմաստուն եւ զմեծ թագաւոր խոտորեցուցին եւյանցուցին. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 3։ Նեեմ. ՟Ժ՟Գ. 26։)
Զի մի՛ խոտորեցուսցեն զտունդ իսրայէլի ըստ օտարացելոց սրտից իւրեանց յինէն ի գնացս իւրեանց. (Եզեկ. ՟Ժ՟Դ. 5։)
Որք մովսեսի այնքանեաց արուեստից ոչ անսացին, եւ զհարսն խոտորեցին. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Իսկ (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ.)
Եթէ ոք խոտորէ զօրէնսն զմարգարէսն. ընթերցի՛ր ըստ յն. խոտէ։
Զժողովուրդն խոտորեցուցանէին. (Իգն.։)
cf. Խոտորեմ.
Խոտորացոյց զնա յովաբ ի կողմանց դրանն խօսել ընդ նմա։ Խոտորեցոյցզտապանակն ի տունաբեդդարայ. (՟Բ. Թագ. ՟Գ. 18. ՟Զ. 14։)
Խոտորեցուցանել զոտն ի ար ճանապարհացն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Խոտորեցոյց զսիրտ իւր ի տեառնէ աստուծոյ կսրայէլի. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Խոտորէիք զսիրտ արդարոյն անիրաւութեամբ. (Եզեկ. ՟ժգ. 22։)
Խոտորեցուցին կանայքնորա զսիրտ նորա։ Զայսպիսի զիմաստուն եւ զմեծ թագաւոր խոտորեցուցին եւյանցուցին. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 3։ Նեեմ. ՟Ժ՟Գ. 26։)
Զի մի՛ խոտորեցուսցեն զտունդ իսրայէլի ըստ օտարացելոց սրտից իւրեանց յինէն ի գնացս իւրեանց. (Եզեկ. ՟Ժ՟Դ. 5։)
Որք մովսեսի այնքանեաց արուեստից ոչ անսացին, եւ զհարսն խոտորեցին. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Իսկ (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ.)
Եթէ ոք խոտորէ զօրէնսն զմարգարէսն. ընթերցի՛ր ըստ յն. խոտէ։
Զժողովուրդն խոտորեցուցանէին. (Իգն.։)
perverting, turning aside, leading astray.
ἁποστέφων avertens. որ խոտորեցուցանէ մոլորեցուցիչ. խանգարիչ.
to turn aside, to deviate, to swerve;
to go astray, to lose the way;
to decline, to shrink from;
to slope, to slant;
to go astray, to err, to be perverted, to abandon oneself to;
to avoid, to shun.
ἑκκλίνω, ἁποκλίνω, ἑκνεύω declino, diverto διαστρέφομαι pervertor πλανῶμαι erro, vagor. Զարտուղիլ. շեղիլ յուղւոյ. դառնալ եւ գնալ կամ գալ ընդ այլ կողմն. մերձենալ. մէկ դի ծռիլ, դառնալ, մօտիլ.
Խոտորել յաջ կամ յահեակ։ Խոտորեսց յաջակողմն իւր։ Զճանապարհայն գնասցուք, ո խոտորեսցուք յանդս, եւ ոչ յայգիս։ Ոչ խոտորեսցուք այր իւրաքանչիւր ի տուն իւր։ Ոչ կամեցաւ սամփսոն յայգեստանն։ Խոտորեա՛ց առ իս տէր իմ, խոտորեա՛ց. եւ խոտորեցաւ առ նմա ի խորանն։ Խոտորեցաւ առ նա (յուդա). եւ այլն։
գրէ (Լմբ.)
Այս ինքն մերձեցան. զի սովորութիւն է գրոց զմերձենալն խոտորել դնել. ըստ այնմ, խոտորեցաւ առ նա յուդա. քանզի ոչ յամենայն ժամ է բաց ի մէնջ, եւ երբեմն խոտորին եւ տան մարտչնել։
Պատանին ի բանս թագաւորին ոչ խոտորեցաւ։ Ոչ խոտորիցիք զկնի մտաց եւ աչաց ձերոց։ Ազգ թիւր եւ խոտորեալ։ Սիրտ խոտորեալ նիւթէ զչարիս։ Շաւիղք նոցա ընդ որ գնան, խոտորեալք են։ Դարձուսցէ զմեզ առ ի չխոտորելոյ սրտից մերոց ի նմանէ։ Ամենեքին խոտորեցան ի միասին։ Խոտորեցան ի պատուիրանաց քոց.եւ այլն։
ԽՈՏՈՐԻԼ. Խորշիլ. երեսս դարձուցանել՝ խոտելով. օտարանալ. կէրի տուրմագ։
oblique, crooked, aslant, aslope, athwart, across, transverse;
out of the way, indirect;
ill-turned, ill-made;
bad, perverse, wicked, froward;
cross beam, traverse;
—, —ս, obliquely, crossly, transversely.
ԽՈՏՈՐՆԱԿ. գ. կողմնական մասն կամ թեւ խաչի.
Խոտորնակ եւ զարտուղի գնամք ի պատուիրանաց նորա. (Ի գիրս խոսր.։)
Ոչ գնացեր բարկութեամբ խոտորնակ. (Լմբ. սղ.։)
Եթէ տակաւինգնայցէք դուք խոտորնակս ... գնացից եւ ես ընդ ձեզ բարկութեամբ խոտորնակս. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 21. 23. 24. 40. 41։)
Խոտորնակս գնացին. (Ոսկ. ես.։)
obliquely, transversely;
at random;
confusedly.
διαστρεμμένον, -νως perverum, -se. cf. ԽՈՏՈՐՆԱԿ կամ ԽՈՏՈՐՆԱԿՍ. գրի եւ Ի ԽՈՏՈՐՆԱԿԻ. ասի եւ ԽՈՏՈՐՆԱԿԻ ԽՈՏՈՐՆԱԿ.
Խոտորնակի տեսանեմք զիրացն կարգ։ Սխալաբար եւ խոտորնակի առաք։ Է նւաստգիտել, սակայնոչ ամենեւիմբ խոտորնակի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչ գնացեր բարկութեամբ խոտորնակ՝ խոտորնակի ընդ քեզ հետեւօղս. (Նար. ՟Ե։)
Թէ գնայք ընդ իս խոտորնակ, գնացից եւ ես ընդ ձեզ խոտորնակի խոտորնակ. (Լմբ. սղ.։ Տօնակ.։)
obliquity, crookedness, deviation, declination, winding, sinuosity;
turning aside, going astray;
perversity, error, depravity.
δισπέτημα adversitas, perversitas παρεκτροπή aberratio. Խոտորեալ կամ խոտորնակ գոլն. եւ Խոտորումն (ըստ ամենայն առման).
Տեղին ինքն ժառանգեաց զազգին խոտորութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 20։)
Ամբաստան լինէր վասն կարգացն խոտորութեան նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
cf. Խոտորութիւն.
Զի էր խոտորումն ի տեառնէ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 15։)
Խոտորումն է բարկանալն. խոտորումն է աննուէր լինել. (Ի գիրս խոսր.։)
Զգո՛յշ լինիցիմք մեք վասն այսր անդր խոտորմանց՝ յանաստուած հերեսիովտացն. (Կոչ. ՟Թ։)
enigma;
dark saying, profound import, hidden meaning.
Ոչ եթէ բանգիտութեան (կամ բանգիտութիւն) ինչ էր, եւ խորաբանութիւն ճարտարապետութեան. (Կոչ. ՟Դ։)
mysterious, arcane;
penetrating, acute.
Ցուցցուք զնոսա հագիընկալս եւ խորախորհուրդս ի բանս իւրեանց. (Վրդն. յանթառամն.։)
Խորախորհուր աշտանակակիր ճրագացն. (Նար. մծբ.։)
profound, difficult;
enigmatical, obscure;
jabbering, talking gibberish.
Բազմագէտ, եւ շատահանճար, եւ խորախօս. (Վրդն. քրղ։ Տօնակ.։)
Եւ Որ ի խորոց հագագին խօսի. կամ որոյ խօսք են դժուարիմաց՝ առ խորութեան շրթանց. ըստ յն. խորաշուրթն. βαθύχειλος profunda labia habens.
sunken-eyed.
Ոյր աչք են ի խորս կամ խորագոյն.
Զայր խոժոռագեղ, տափաքիթ. (եւ խորակն. Խոր. ՟Բ. 7։)
deep valley;
profound, difficult, rugged, scabrous.
Ի դժուարս լերաց եւ ի խորաձորս. (Իգն.։)
Ի փչոց վարդ, եւ ի խորաձորոց ակնս գեղեցիկ. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
Զխորաձորս մաքսաւորութեամբառլցեալս, եւ զգիճութեամբ հեղեղեալս վերաբերէր ի զգաստութիւն պարզութեան. Զի դիւրագնաց շինի (կամ լինի) ճանապարհ թագաւորին քրիստոսի. (Անան. ի յհ. մկ.։)
cunning, sly, crafty, knavish, wily, roguish, artful;
fraudulent, deceitful, rascally, villanous;
malicious;
— կեղծաւորութիւն, profound hypocrisy.
πανούργος callidus σκολιός perversus ἑπιβουλεύων insidiator κακούργος maleficus. (զարմատն տե՛ս ի բառն ՄԱՆԿ) գրի եւ ԽՈՐԱՄԱՆԳ. (զի գ զկնի ն տառմեղմ հնչէ) Խորագէտ ի չարիս. չարարուեստ. նենգագործ. խաբեբայ. դաւադիր. չարագործ.
Փոփոխէ զխորհուրդս խորամանգաց։ Այր խորամանգ նիտայ զչարիս. (Յոբ. ՟Ե. 12։ Առակ. ՟Ժ՟Զ. 28։)
Զգո՛յշ լեր ի խորամանկէ, ի չարիս նիւթէ. (Սիր. ՟Ժ՟Ա։)
Խորամանկ թռչունն գիշերասէր. (Պիտ.։)