Definitions containing the research գլուխ : 1023 results

Սահմանաբար

adv.

definitively.

· Calfa

NBHL (1)

Հարկաւո՛ր է, զի սահմանաբար գիտասցէ։ Ո՞յր այս գլուխ, եւ կամ ո՞յր ձեռս, ոչ եղիցի գիտել սահմանօրէն. (Արիստ. առինչ.։)


Սահմանակալ, աց

s. adj.

prefect, governor;
bordering upon, confining, coterminous, limitary.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Որ ինչ կայցէ ի սահմանագլուխն.


Սահմանապահ, աց

s.

frontier guard;
lord of the marches, provincial governor;
— զօրք, frontier garrison or guard.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրագլուխք սահմանապահք. (Մեսր. երէց.։)


Սաղաւարտաւոր, աց

adj.

helmeted.

· Calfa

NBHL (1)

κορυσσόμενος galeatus. Որ զգեցեալ է զսաղաւարտ ի գլուխ իւր.


Սաղմոս, աց

s.

psalm;
psalm-book, psalter;
— ասել, to recite or sing psalms;
to play on the harp, to sound the lyre;
cf. Ծայր.

· Calfa

NBHL (1)

Անդադար սաղմոսիւք կային ի հանապազորդ պաշտման։ Զգիշերն ամենայն սաղմոսիւք ի գլուխ տանէին. (Եղիշ. ՟Ը։)


Սաղմոսարան, աց

s.

psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.

· Calfa

NBHL (1)

զոր եւ դաւիթ ի գլուխ մարգարէական սաղմոսարանին գրեաց։ Զոր դաւիթ սաղմոսարանաւն երգէր. (Իսիւք.։)


Պարգեւ, աց

s.

gift, present;
donation, favour, grace, gratification, munificence, liberality;
premium, remuneration, recompense;
salary, pension;
ի —, ի —ի, ի —ի մասին, as a gift, as a present;
—աւ առնել զոք, to lavish gifts or benefits on, to gift;
cf. Լնում;
cf. Ճոխացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Պարգեւատուն ամենեցուն այսօր խնդրի պարգեւս ի պիղատոսէ։ Հաճեցար խնդրիլ ի պարգեւի մասին ի պիղատոսէ։ Ի պարգեւի մասին խնդրէր զգլուխ մարգարէին. (Շար.։)


Պարկեշտացուցանեմ, ուցի

va.

to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած գոլով բնութեմբ, եւ զմարդոյս պարկեշտացուցանէ բնութիւն, հաղորդ ցուցեալ զնա սրբազանից եւ աստուածայնոցն պատուոց։ Պարծանօք առաքելականօք զսուրբս ձեր գլուխդ պարկեշտացուցանէ. (Պրպմ.։)


Պարուտակ, աց

bot.

s. anat. pellicle, membrane, tunic;
cf. Խելապատակ;
— պտղոց, pericarpium, follicle, capsula.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ աճեալ պարուտակքն (կամ պարունակքն) լինիլ աճեցմամբն, զոր գինին ի վեր գոլորշացեալ բերէ, անկանին ցաւք անբերելիք ի գլուխն. (Բրս. արբեց.։)


Պարսաւեմ, եցի

va.

to blame, to reproach, to find fault with, to carp, to criticize, to vituperate, to animadvert, to condemn, to censure.

· Calfa

NBHL (1)

Սա իակ կարգեսցի գլուխ բազմականի պարսաւելեացն ամենեցուն. (Պիտ. ստէպ։)


Պարտ, ոյ, ուց

s. adj.

debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
v. imp. — է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.

· Calfa

NBHL (1)

Պարտ է մեզ որ կարողս եմք՝ զտկարութիւն տկարացն բառնալ։ Ապա եթէ այնպէս ինչ պարտ իցէ լինել, զոր, կամի արասցէ։ Առն մարդոյ չէ պարտ ծածկել զգլուխ։ Ինձ պարտ էր ձէնջ վկայութիւն առնուլ։ Ուստի պարտ իսկ էր նմա ամենայնիւ եղբարց նմանել։ Փոխանակ զի պարտ էր ձեզ լինել վարդապէտս վասն ժամանակին, եւ այլն։


Պարտիմ, եցայ

vn.

to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.

· Calfa

NBHL (1)

Զի թէ զվարս առաջնորդացն պարտէաք քննել, ամենայն ինչ վեր ի վայր կործանէր. ոտքն ի վեր, եւ գլուխն ի վայր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Պարտիմ, տէի

vn.

to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.

· Calfa

NBHL (1)

Զի թէ զվարս առաջնորդացն պարտէաք քննել, ամենայն ինչ վեր ի վայր կործանէր. ոտքն ի վեր, եւ գլուխն ի վայր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Պարփակեմ, եցի

va.

to envelop, to enclose, to encircle, to surround, to shut in;
to circumscribe, to comprehend;
— թագաւ, to crown, to gird the brows with a crown.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւն զգլուխն պարփակեալ պսակէ. (Նար. երգ.։)


Պեղեմ, եցի

va.

to hollow, to excavate, to dig, to delve;
to sap, to mine, to sink;
— գուբս, հորս, to open a trench, to sink a well;
զարտասուաց աղբիւրս —, to shed tears.

· Calfa

NBHL (1)

Կործանեցան՝ որ զարդար արիւն՝ իւրեանց անձանց պեղեցին ի գլուխս. (Ճ. ՟Գ.)


Սարկաւագապետ, աց

s.

archdeacon.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχιδιάκονος archidiaconus. պետ եւ գլուխ սարկաւագաց. աւագ սարկաւագ.


Պիտիմ

v. imp. one must, it is necessary;
սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, it was within a hair's breadth of.

· Calfa

NBHL (1)

Այր ոչ պիտի ծածկել զգլուխ իւր. (Ոսկ. ես.։)


Պղծալից

adj.

full of filth, sunk in nastiness, dirty, impure, lewd.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ գայթագղեցուցին զնա կանայք պղծալիցք գայթագղեցուցիչք։ Զնոսա գլուխն աղջիկն պղծալից՝ սկտեղբ եբարձ. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ.։)


Պղնձապատ

adj.

covered with copper, coppered.

· Calfa

NBHL (1)

Զբնիցն գեղարդիանցն զտեղեղնակապարճս կախիցեն, պղնձապատ զգլուխսն (նոցա) առնիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)


Պնդագոյն

adv.

firmly, tightly, strongly;
steadily, steadfastly;
constantly, earnestly, diligently;
— չարախօսէին զինէն, they stood and vehemently accused me.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսեալ դատաւորին զպնդագոյն հաւատս նորա, հրամայեաց, եւ հատին զգլուխն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Դ.։)


Պնդապարանոց

adj.

stiff-necked.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս Խստապարանոց. խստերախ. յն. անսանձ. εξήνιος effrenis. պինդ գլուխ.


Պոռնկոց

cf. Պոռնկանոց.

· Calfa

NBHL (2)

ի գլուխս ամենայն ճանապարհաց քոց շինեցեր զպոռնկոցս քո։ Կործանեսցէն զպոռնկոցս քո. (Եզեկ. ՟Ծ՟Զ. 25. 31. 39։)

Պոռնկոցս զերանելի բարութիւնս երկնից կարծելով՝ ընդ ամենանդրեայ եւ ընդ այլ չարագլուխս. (Միսայէլ խչ.։)


Պռոտոպապ

s.

pontifex maximus.

· Calfa

NBHL (1)

ես ինքնագլուխ պռտապապոյս (փոխանակ գրելոյ՝ պռոտոպապս) Հռովմայ՝ սեղբեստրաս, եւ ամենայն աշխարհի. (Թղթ. դաշ.։)


Պսակ, աց

s.

crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.

· Calfa

NBHL (5)

Եւ առ զպսակն մեղքոմայ թագաւորին նոցա ի գլխոյ նորա։ Եդիր ի գլուխ նորա պսակ ի փարէ պատուականէ։ Պսակ ունէր ոսկի։ Առցես արծաթ, եւ արասցես պսակ.եւ այլն։

Պսակ իմանամք տիրապէս՝ որ եդեալ լինի ի գլուխ թագաւորաց՝ յորժամ օծանին. (Խոսր.։)

ՊՍԱԿ Ի ՓՇՈՑ կամ ՓՇԵԱՑ. որպէս այն՝ զոր բոլորեցին ի գլուխ փրկչին մերոյ.

Առեալ ի մէնջ զ՝ի խշոց պսակն՝ եւ եդ ի գլուխ հաւատացելոց պսակ լուսափայլ. (Մեկն. ղկ.։)

Դլերիկոքսն պսակ արասցեն ի գլուխ ի ձեւ բոլորի ի նշան եկեղեցականութեան. (Մարթին.։)


Պսակադիր, դրաց

adj.

crowning;
marrying.

· Calfa

NBHL (1)

Զինուորք երկրաւոր թագաւորաց ունին պսակադիրք զզօրագլուխսն. (Վրք. հց. ձ։)


Պտուտկեմ, եցի

va. vn.

cf. Պտուտեմ;
to screw, to screw down or on;
to feel giddy, dizzy, to have a swimming in the head.

· Calfa


Պրաս, ից

s. bot. leck.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ յն. բրա՛սօն. πράσον porrum. Գրի եւ ՊՐԱԽ, եւ ՊՐԱՍԽ, Բանջար՝ լայնատերեւ քան զբոյս խստորոյ, եւ գլուխ հասարակօրէն սպիտակ՝ հանգոյն սոխոյ. փռասա.


Պրկեմ, եցի

va.

to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.

· Calfa

NBHL (1)

Զգլուխն նիկանովրայ աջով ձեռամբ հանդերձ ... բերին պրկեցին յանդիպման երուսաղէմի. (՟Ա. Մակ. 47։)


Ջաբրոն

s.

hood, cowl, frock.

· Calfa

NBHL (1)

Յեկեղեցին գոլով ի պաշտօնն՝ կարմիր սկառլատ ջաբրունս տարցեն ի գլուխս իւրեանց։


Ջախեմ, եցի

va.

to crush, to crack, to break, to dash or break to pieces, to bruise, to smash.

· Calfa

NBHL (1)

Խաչիւն ջախեալ զգլուխ վիշապին։ Ի նմա զբռնաւորին ջաղխեցեր զգլուխ. (Շար.։)


Ջախջախեմ, եցի

va.

to crush or breakup totally, to pound, to triturate.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ջուրս ջախջախեսցուք զգլուխ օձին, որպէս եւ փրկչին ի ջուրսն յորդանանու ջախջախեաց զգլուխ վիշապին. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)

Ջախջախեցաւ գլուխ վիշապին։ Ի շրջել անուոյն՝ առ հասարակ ջախջախէին ոսկերք նորա. (Ճ. ՟Գ.։)


Ջահ, ից

adj. ast.

light, torch, flambeau, link;
candelabra, chandelier;
facula, bright spot on the sun.

· Calfa

NBHL (1)

Ջահ մի՝ ունելով յինքեան կանթեղս հարիւր եւ երկոտասան։ Ջահ այս ճախր առեալ ի գլուխ կաթուղիկէիս։ Չափաւոր ջահ մի այլ յանուն սրբոց քառասնիցն՝ ունելով յինքեան կանթեղս ըստ թուոյ նոցա. (Յիշատ.։)


Ջարդեմ, եցի

va.

to cut or break in pieces, to undo, to break, to shatter, to smash;
to kill.

· Calfa

NBHL (1)

Քարամբք ջարդեցին զմսուր բերանայ լնդաց նորա։ Զկառափունս ջարդէին։ Ուռամբ ջարդեալ զբեւեռ երկաթոյն։ Առաքինական սմբակօք ջարդեսցուք զգլուխ վիշապին. (Ագաթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Նար. յովէդ.։)


Սրբիչ, չի, չաց

adj. med. s.

sanctifying;
purifying, cleaning;
abstergent;
razor;
— ձեռաց, towel;
— բաժակի, the purificatory.

· Calfa

NBHL (1)

Սրբիչ ի գլուխ նորա ոչ ել։ Մազ գլխոյ ոչ կարէ կալ առաջի սրբչի. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 23։ Ոսկ. ես.։)


Սրտացաւ

adj.

heart-sick;
compassionate, sorry, afflicted.

· Calfa

NBHL (1)

Սրտացաւ ծառայքդ զգլուխդ (տեառն ձերոյ) առեալ փախչիք. (Մամիկ.։)


Սքողեմ, եցի

va.

cf. Սքօղարկեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՔՕՂԵՄ. κατακαλύπτω, ἑγκαλύπτω, velo, operio, obtego. Քողարկել. քօղ արկանել. պատրուակ արկանել. ծածկել զգլուխ եւ զերեսս. քօղ ձգել. եօրթմեք, եօթիւլմեք.


Սքօղեմ, եցի

va.

cf. Սքօղարկեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՔՈՂԵՄ. κατακαλύπτω, ἑγκαλύπτω, velo, operio, obtego. Քողարկել. քօղ արկանել. պատրուակ արկանել. ծածկել զգլուխ եւ զերեսս. քօղ ձգել. եօրթմեք, եօթիւլմեք.


Սքօղարկեմ, եցի

va.

to veil, to muffle up, to cover with a veil.

· Calfa

NBHL (1)

Ցանգ սքօղարկեալ՝ զգլուխն ծածկեալ։ Եղիա սքօղարկեալ մաշկեկաւն պարածածկէր զգլուխ իւր. (Ոսկ. Եբր. ԺԵ։ Զքր. կթ։)


Վազեմ, եցի

vn.

to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.

· Calfa

NBHL (1)

Կարեաց զգլուխ նորա, եւ ոչ կարաց ունել. զի զբազում մարդկաւն վազեաց զգլուխն. (Մամիկ.)


Վաղ

adj. adv. s.

ancient, old, former;
anciently, formerly, once on a time;
early, betimes, soon, quick;
tomorrow;
— քաջ, very early;
— քաջ ընդ առաւօտն, at the break of day or of dawn, at the peep of day, very early in the morning, at dawn;
— ուրեմն, in bygone times, of old, long ago, a long time ago;
ի — ժամանակս, anciently, formerly;
ի — ժամանակաց, time out of mind;
— ընդ փոյթ, soon, quick;
forthwith, directly;
— կամ անագան, եթէ — եթէ անագան, sooner or later;
ոչ կարի — ոչ յոյժ անագան, neither too soon nor too late;
ո՞չ — իսկ ասացի քեզ, did I not tell you before ?.

· Calfa

NBHL (1)

Դնելով վաղէ ի վաղ զթագն ի գլուխ նորա. (Պիտառ.։)


Վաղահոգակ

adj.

provident.

· Calfa

NBHL (1)

Վաղ ընդ փոյթ վաղահոգակ խորհրդով զաշխարհ տէրութեան իւրոյ ամբառնայր ի գլուխ ամուր լերանց աշխարհին. (Յհ. կթ.։)


Վիրաւոր, աց

adj.

wounded, ulcerated.

· Calfa


Վճարեմ, եցի

va.

to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.

· Calfa

NBHL (1)

ՎՃԱՐԵՄ ՎՃԱՐԻՄ. συντελέω consummo, perficio, exsequor περαίνω finio πληρόω impleo. Վճար առնել, եւ լինել. որպէս թ. իճրա էթմլք. Կատարել. ի գլուխ հանել, առնել.


Վշտատեսութիւն, ութեան

s.

suffering, trouble, grief, plague, disquietude.

· Calfa

NBHL (1)

Առին զթագն վշտատեսութեան, եւ եդին ի գլուխ նորա զթագն արքայութեան. (Եփր. նին.։)


Սխրանամ, ացայ

vn.

to admire, to be charmed, astonished, to marvel, to wonder, to be extremely surprised, wrapped in wonder, amazed, to stand thunderstruck.

· Calfa

NBHL (1)

Զարմացաւ սխրացաւ, վասն զի ետես զզօրագլուխն. (Եփր. թագ.։)


Սկաւառակ, աց

s. ast.

plate;
disk;
— գլխոյ, scull, cranium.

· Calfa

NBHL (1)

Հարկանի յումեմնէ սակերբ գլուխն, եւ վերացեալ մասն ինչ յոսկերէ սկաւառակին. (Խոր. ՟Բ. 84։)


Սկզբնական, ի, աց

adj. s.

primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆՆ. Իշխան. գլուխ. պետ. սկիզբն.


Սկզբնաչար

cf. Նախաչար.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχέκακος malorum auctor. որ եւ ՆԱԽԱՉԱՐ. Առաջին եւ գլխաւոր չար. սկիզբն եւ գլուխ չարեաց. սատանայ, եւ նմանիք նորա. առիթ մեղաց.


Սկիզբն, կզբանց

s.

beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԿԻԶԲՆ ἁρχή (լծ. առաջ. արշ. նախ). initium, principium. գրի եւ ԻՍԿԻԶԲՆ, ԻՍԿԶԲԱՆ եւ այլն, զոր տեսցես. Սկսումն. առաջին ծագն ամենայն իրաց. աղբիւր. արմատ. հիմն. գլուխ. նախկին տեղին եւ ժամանակ. (որում հակադիր Կատարած). սկիզբ.


Սկուտեղ, կտեղ, կտեղի, տեղբ

cf. Սկտեղսկտեղ.

· Calfa

NBHL (3)

Տուր ինձ ասէ այսր ի վերայ սկտեղ զգլուխն յովհաննու մկրտչի, եւ բերաւ գլուխն նորա ստկեղբ. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 8. 11։ Մրկ. ՟Ղ. 25. 28։)

Ով խակութեան, յորում սկտեղ ուտէր զմիսն, ի նմա զգլուխ առդնէր. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)

Զարծաթեղէն սկտեղն ետ։ Առ սկտեղն արծաթի, եւ տար ընդ քեզ յարքունիսն։ Տալ ինձ սկտեղբ այսու զգլուխն յովհաննու. (Ճ. ՟Բ.։)