hexagon.
cf. ՎԵՑԱՆԿԻՒՆԻ։ (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
skiff, wherry, bark, boat;
— նաւու, yawl;
հնդիկ —, canoe.
Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւոյ մակոյկն (կամ նաւամակոյկն)։ Լաւագոյն քան զմակոյկ՝ նաւաստին։ Ո՞ւր զմակոյկդ վարէք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
Փախուցեալք ի մեղացն, որպէս անբանքն փախչին ի մահաբեր կերակրոցն. (Բրս. հայեաց.։)
savoring of death, deadly, murderous, sanguinary.
Արկին զնոսա ի մթին եւ ի մահահոտ բանտ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Զ.։)
pernicious, exhaling death, malignant, deathly.
Լուեալ զմահաշունչ բանս թագաւորին. (Ճ. ՟Բ.։)
condemnation.
Վասն մահապարտութեան արկեալ էր զնա (զբարաբբա) ի բանտ. (Իսիւք.։)
death giving or causing.
Զծառայն հիւանդ՝ յախտ մահարար, կեցոյց բանիւ կենդանարար։ Մի՛ զփափկութիւնըս մահարար՝ ասէք անձին կենդանարար։ Եւ թէ ի սրոյն այն մահարար՝ մնացեալ առ իս էք յուսաբար. (Շ. խոստ. եւ Շ. եդես.։)
deadly, mortal, mortiferous, pestilential;
cf. Մահկանացու;
mortal;
—ք, mortals;
mankind;
— մեղք, հիւանդութիւն, վէրք, թշնամի, deadly sin;
mortal sickness;
fatal wound;
deadly enemy.
Ի մահացու եւ յանմահ բանաւորաց. (Պիտ.։)
mortality, mortal state.
Տեսեալ զմահկանացութիւնն ընդ անմահին խառնեալ. որ է բանին աստուծոյ մարմնաւորութիւն. (Նիւս. երգ.։)
to bolt, to sift, to riddle;
cf. Միտ.
Յաճախութիւն բանիցս ասացելոց այսր անդր մաղեցին զմիտս՝ հեռանալ ի խնդրոյն. (Սեբեր. ՟Թ։)
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
Ոչ կսկծեալ մաղկատեցոյց զնա դսրովական բանիւք. (Զքր. կթ.։)
plough-man.
Բուռըն հարի զմաճոյ բանին, բայց ոչ նըման մաճակալին. (Յիսուս որդի.։)
pine forest;
woodman, hewer down or feller.
Ելեալ ի լիբանան լեառն մայրեւորօք փայտս կոտորէր։ Երթեալ ընդ մայրեւորս՝ կոտորեաց ի լեռնէն, որ կոչի լիբանոս, մայրս. (Եւս. քր. ՟Ա. յն. հոմաձայն, որ ձգի եւ ի ՟Ա նշ։)
more, rather, better;
—, -զի, —թէ, above all, chiefly, principally, especially.
Երանելի՛ է մանաւանդ տալն՝ քան առնուլն։ Մորմոքէին մանաւանդ ի վերայ բանին։ Լա՛ւ է ինձ մանաւանդ մեռանել, եւ ոչ զի զպարծանս իմ ոք ընդունայն համարիցի։ Այլ այժմիկ ծաներուք զաստուած, մանաւանդ թէ ծանուցայք յաստուծոյ։ Միթէ ո՞չ լուան. մանաւանդ զի ընդ ամենայն իսկ երկիր ել բարբառ նոցա. եւ այլն։
hedging-bill, bill-hook;
pruning-hook.
Զայնչափ բանջարովք, զորովք պարտիզպանն արկանէր զմանգաղակն. (Կոչ. ՟Զ։)
like a child, childishly, in a puerile manner.
Իսկ (Փիլ. ՟ժ.) բան.
Մանկաբար ինչ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 14։ եւ ՟Ժ. բան։)
Ծերոց մեղադրութիւն (են) բան մանկաբարք, շրթունք վաղվաղկոտք. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)
youngest, younger, minor, under age.
Մկրտչին եւ աստուածաբանին (յովհաննու) անունն (ի) հին գրեանն մի է, բայց մանկագոյն հարքն մեր փոխեալ են, ըստ որում եւ միտք անուանցն այլափոխին. յովանէս՝ ձայն, եւ յովհաննէս՝ հնազանդութիւն. (Վրդն. աւետար.։)
pedagogue;
preceptor, tutor, teacher.
Պատանեակ եղեւ, ի մանկավարժիցն տուաւ ի բանս։ Հրեշտակս մանկավարժս եւ պահապանս ետ մարդոյն. (Մաշկ.։)
cf. Մանկամոլ.
Վասն պղծոցն, եւ մանկատռփաց։ Մանկատռիփն եղիցի զնոյն դատ կրելով։ Խաղ մանկատռփացն եղեալք։ Հա՛րկ է մանկատռփի մտացն ձգել եւ կորզել առ մանկականսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Մանկամոլութիւն.
Կարի չար յոյժ քան զասացեալսս մեծ՝ մանկատռփութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.
Անօգտակար վարկանիւր ախմարաց յաղագս ընդ մանուածոյ բանից պարունակելոց որ ի նմայն տեսութեանց. (Շ. հրեշտ.։)
mandrake, mandragorous.
յն. մանրաղօ՛րաս, եբր. տուտայիմ. μανδραγόρας mandragoras, -ra. իտ. mandragola. Բոյս կամ թուփ, որ բերէ պտուղ իբր մանր խնձոր ի չափ սիսռան, կամ ողկուզակս՝ որոց հատքն են իբրեւ արքայկաղնոյ, եւ ծաղիկն անուշահոտ. զորմէ բազում են կարծիք առ զանազանս. այլ առաւել կարծի բանջար ինչ, որոյ արմատն իցէ որպէս բողկ՝ ուրուական նմանութեամբ մարմնոյ մարդոյ, եւ լինիցի դեղ թմբրեցուցիչ եւ քնաբեր. վասն որոյ ասացեալ ի լտ. նաեւ Circaeum, իբր գործի կիրկեայ դեղատու վհկի. եւ Semihomo, կիսամարդ. եւ Vesanum gramen, բոյս՝ որ յայլոյ խելս առնէ զմարդ ի սիրոյ. մանրագոր, մարմնատակ.
patched, pieced together, cobbled;
absurd, flimsy, futile, fictitious.
Զնոսա այսպէս ի մանրակարկատ եւ յանկարգ բանից աստի փակեսցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
examined minutely, thoroughly;
— առնեւ, to examine accurately, strictly, to the bottom.
Զի՞նչ եւս պէտք են մանրաքնին բանիւք զայնպիսեացն կենաց զվատթարութիւնս յանդիմանել. (Նիւս. կուս.։)
pain or uneasiness caused by constraint.
Խայտաց տղայն ի նեղահարութեան (արգանդի). զի դժոխընկալ է ըստ բնութեան բանտի. (Մաշկ. (ա՛յլ է եւ հրաշիւք խայտալն յհ. մկ)։)
cf. Նեղասրտիմ.
Մի՛ ոք նեղապատեալ ձանձրութեամբ՝ թողցէ զսակաւ բանք նախադրութեանս իբրեւ զաւելորդ. (Երզն. քեր.։)
fraud, artifice, stratagem, wile, craft, guile, cunning;
cf. Նենգաւոր.
Զճանապարհ նենգ սիրոյն եւս յայտնէ։ Աբիսողոմ զնենգ բանսն խօսելով յականջս ժողովոյն՝ քակեաց ի հնազանդութենէ հօրն. (Լմբ. առակ.։)
double-dealing;
crafty speech, honied or delusive words, deceitful discourse.
insidious, artful, deceitfull.
Նենգապատիրն ստաբանութեամբք (կամ խաբէութեամբք). (Պիտ.։)
Ի նենգապատիր միտս բերեալ։ Խոնարհեալ ի նենգապատիր բարբաջանս ոմանց։ Իրազգած իսկ լեալ նորա նենգապատիր արբանեկութեան չարի. (Յհ. կթ.։)
to defraud, to deceive, to cheat, to dupe, to cozen, to trick, to gull, to swindle;
to circumvent;
to betray.
Նենգեցին զձեզ փոգորաւ։ Նենգել Զարդարն։ Ի նենգել զծառայս իւր։ Մի՛ նենգեսցուք զբանն աստուծոյ։ Նենգեաց առաջի նորա.եւ այլն։
balista;
arbalet, crossbow;
catapult.
βελόστασις (նետակայք). locus ad tela explodenda constitutus, machina bellica, balista, aries. որ եւ ասի ՆԵՏԱՁԻԳ ԱՇՏԱՐԱԿ. Մանգղիոն. բաղիստր. Տեղի ի մարտկոցի կամ ի բանակի ի պէտս նետաձգութեան. եւ Գործի ձգելոյ զմեծամեծ նետս եւ զքարինս, որպէս խոյ. բաբան.
drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.
Հրամայեաց նետաձիգ առնել զնա։ Ինքեանք զինքեանս նետաձիգ առնէին միշտ բանիւք իւրեանց։ Զբազումս նետաձիգ առնէր բանսարկուն ի գեղ նորա։ Դեւք նետաձիգ առնեն ի միտս քո զչար եւ զանսուրբ մտածութիւնս. (Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Ժ՟Բ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Առաւել ի ժամ աղօթիցն նետաձիգ լինել սովոր է բանսարկուն։ Ի նպատակ հաւատոյս մերոյ նետաձիգ լինել։ Նետաձիգն յամբարտաւանիցն լինելով գլուխս։ Հանին զնա ի խաչ, նետաձիգս լինելով ամենայն բազմութեան զօրացն. (Խոսր.։ Լաստ. ՟Ի՟Բ։ Սկեւռ. ես.։ Ճ. ՟Ա.։)
sister-in-law;
—ք, period or cycle of six hundred years, or months;
in, into;
within;
ի — անձինդ, in thyself;
— արհեստին, skilled in art.
Այսոքիկ որպէս հելլենաբանութիւնք առ իմանալ եդան, եւ ո՛չ ի վար արկանել։
ՆԵՐ. ἑν, εἱς . մասնիկ ի բաղադրութեան տայ զնշանակութիւն հաստատելոյ կամ մուծանելոյ ի ներքս, ի մէջն, ի խորս. (որպէս տեսցի ի հետագայ բառս բաղադրեալս հելլենական ոճով՝ որ բազում մասամբ օտար են ի հայկաբանութենէ).
Ներբողեան. Ներ՝ բառ է ի քերականիցն՝ նախդիր բանի, որով ճոխացուցանէ ի խորութիւն զասացեալն. (Շ. բարձր.։)
introductory.
Առ ներածականս առնէ զբանս իւր. (այսինքն առ իրս նխակրթութեան, կամ առ կրթելի համբակս). (Անյաղթ պորփ.։)
to introduce.
Յիւրեանցն շարադրութիւնսն ներածեալ իցէ երջանիկ հարանց զունակութեան եւ զպակասութեան բան. (Խոսրովիկ.։)
introduction.
Ներածութիւն պորփիւրի։ Փորձեցայց ի ձեռն սակաւուց իբր ներածութեան յեղանակի զառ ծերունեացն անցանել բանիւ. (Պորփ. յորմէ եւ Յհ. կթ.)
endowed with intellect, reasonable, rational.
ἕννοος, ἕννους mentis compos, sapiens, prudens. Մտաւոր, մտօք ճոխացեալ. բանական. եւ Մտաց. հանճարեղ.
Մի՛ զանց առներ զբանիւ խորհրդոյս ո՛վ ներամիտդ լսօղ. (Ճ. ՟Է.։)
cf. Ներանձնաւոր.
Բոլորեսցես քեզ պսակ հոգեծաղիկ վարսագեղ՝ ունել ի ներանձինդ ո՛վ Թէոդորէ։ Երամ երամ գնդիւքն բանակէին. որոց հանդէսք ներանձիցն բոլորակամ քատակապէս ի զարդսն. (Պիտ.։)
cf. Ներանձնաւոր.
ἕμψυχος, ἕμπνους animatus, spirans, vivens. որ եւ ՆԵՐԱՆՁՆԱՒՈՐ. Հոգիաւոր, եւ հոգեկան. շնչաւոր, շնչական. կենդանի. հոգեղէն, բանական.
living retired, solitary, secluded;
devoted, spiritual;
contemplative.
ἕμψυχος, ἑμψυχόμενος animatus, anima ratinali praeditus, spirans. որպէս Ներանձնական. հոգիաւոր. որ եւ ՀՈԳԵՒՈՐ ասի. ունօղ զհոգի բանական.
Կամ Շնչաւոր. ունօղ զշունչ բանական, կամ անբան.
laudative;
panegyrical, eulogistic.
նԵՐԲՈՂԱԿԱՆ բան, կամ փոխարէնք.Ներբողական ձայնիւ. (Փիլ.։ Խոր.։ Պիտ.։ Շար.։)
cf. Ներբող.
ἑγκώμιον laudatio, paeconium, encomium. որ եւ ՆԵՐԲՈՂ, ՆԵՐԲՈՂԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. Գով. գովեստ. գովասանութիւն. գովաբանութիւն. դրուատ. դրուատիք. երգ կամ ճառ գովեստական. ... Որպէս յն. էնգօ՛միօն . իբր ներփողոցութիւն, ներգիւղութիւն. կամ ներխրախութիւն. որ ըստ հյ. լինի թ ներփողական, կամ նրբափողեան, եւս եւ նրբափողոցեան. եւ յայս ամենայն հայի ասելն,
ներբողեան է բան արտադրական եղելոյ բարեաց. եւ ասացեալ է այսպէս՝ յաղագս հնոցն ի գեղս գովութիւնս առնելոյ, գեղս կոչէին զնրբափողոցս։ Զմեծ գլուխ ներբողինին դնել զգործսն։ կարգ ներբողենի։ ներբողեան մովսէսի, կամ ձիթենոյ, եւ այլն. (Պիտ.։)
to make the panegyric, the eulogy of;
to give praises, to laud, to eulogize, to praise, to exalt.
ἑγκωμιάζω laudo, laudibus celebro. ներբողիւ հռչակել. ներբողաբանել. դրուատել. գովել. գովաբանել.
Ձեռնարկեսցուք զաչս բանիւք ներբողել, զճշմարիտ զգովսն սոցն արձանացելոց յերկնի աստեղաց. (Փիլ. իմաստն.։)
slim, slender, lean, thin, weak;
languid, faint;
tribrachys.
Ներգեւն ն՝երից աղօտաց եռամանակ. որպիսի իսահակ. Թր. քեր. ուր Երզն. եւ Նչ. կարծելով, թէ բանն իցէ զհաւասարութենէ երից ամանակաց, ասեն. ներգեւն տուկատ կամ միաչափ ասի։
active;
— բայ, active verb;
— քուէ, active voice;
— շնորհք, effective grace.
Աստուած յաստուծոյ, բան ներգործական, ամենայն ստացականս արարիչ. (Նիւս. ի սքանչ.։)
to do, to act, to operate, to influence.
Ներգործեալ իմովս ի վեր քան զհրաշս։ Որ ի լուսոյ լոյս ներգործեալ զիմանալեաց գոյակսն։ Զանհասնելի տնօրէնութիւն ներգործեալ բանին յաշխարհ. (Շար.։)
activity, energy, force, virtue;
influence, operation;
act, deed, work;
— հաւատոյ, act of faith.
harmonically, harmoniously.
ἑμμελῶς, -λῆ cum modulatione, concinne, commode. Դաշնաւորութեամբ ձայնից եղանակաց. զուգայարմարութեամբ ըստ կերպի նուագերգութեան. յարմարապէս. վայելչապէս. միաբանութեամբ.
to grant pardon for a fault, to pardon, to excuse, to forgive, to be indulgent;
to permit, to allow;
to tolerate, to endure, to suffer, to support;
ներեցէք, beg pardon;
pardon me;
զայս ասեմ ներելով, I speak this by permission.
Գեղեցկագոյն ասացեր, եւ ներել պարտ է սոցունց (բանից). (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
arcane, secret or hidden sense or meaning.
Տո՛ւր զքեզ ներխորհրդումն բանի, եւ մի՛ զխորհուրդ բանին առ քեզ բռնադատեալ թիւրեսցես. (Յհ. իմ. երեւ.։)