entombed, buried.
Ի դադարման եղծման շիրմաւոր, արարչական բանին սպասաւոր. (Նար. մծբ.։)
dim-sightedness, squinting, blindness;
dazzling, hallucination;
հարկանել շլացութեամբ, to strike blind;
հարկանել շլացութեամբ զմիտս, to beguile, dazzle, seduce or fascinate the imagination.
Հարցէ զքեզ տէր յիմարութեամբ, եւ շլացութեամբ, եւ ապշութեամբ մտաց։ Հա՛ր զազգդ զայդ շլացութեամբ. եւ եհար զնոսա շլացութեամբ ըստ բանին եղիսէի։ Հարին շլացութեամբ իբրեւ զայնոսիկ՝ որ առ դուրս արդարոյն. (Օր. ՟Ի՟Ը. 28։ ՟Դ. Թագ. ՟Զ. 18։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 16։)
to leave in doubt, to create suspicion, to make suspicious, to embarrass, to perplex.
Առանձին իմն բարբառդ այդ (յատկութիւն լեզուի) հեբրայեցւոց կարի իսկ յոյժ շլմորեցուցանէ զընթերցօղսն։ Բայց ոչ շլմորեցոյց զմիտսն յայլեւայլ բանիցն. (Կիւրղ. ծն.։)
to suspect, to doubt, to be uneasy, embarrassed, perplexed.
Որ յունաւն առանձին բանիւքն (յատկութեամբ լեզուի) վարըանիցն, ընթերցեալ զթարգմանեալսն ըստ հհեբրայեցւոց բանիցն բարբառոյ, շլմորին. (Կիւրղ. ծն.)
little dog, bow-wow;
Canis Minor, Canicula, dog-star, Sirius;
բանոնեան —, lapdog;
— որսական, beagle;
— հրացանի, cock;
շնկային աւուրք, dog-days.
dog-muzzled;
Scylla, nymph beloved by Glaucus and changed into the catulus or spotted shark (sea fish).
Կենդանի իրական կամ այլաբանական՝ որոյ կնճիթն կամ ցռուկն նման իցէ քթի շան. դնի որպէս յն. σκύλαξ catulus. որ է շնիկ, սկունդ.
bastard, misbegotten, baseborn;
bastard, natural son or daughter;
adulterine child.
Շնորդիքն զհարազատ որդւոցն կորզեալ հանեն կարգ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
produced by divine grace.
Սամոստացին (զքրիստոս) շնորհագործ որդի անուանէր, եւ ոչ զբանն աստուած մարդ լեալ դաւանէր. (Թէոդոր. մայրագ.։)
endued, adorned with graces, graceful, virtuous.
Ի նոցուն իսկ ի շնորհազարդ բանից եւ ի գործոց յայտնի է. (Ագաթ.։)
cf. Շնորհալից.
Լսէրլ զքաղցրաբանութիւն, եւ զշնորհալի բանս երանելւոյն. (Փարպ.։)
full of grace, most graceful;
gracious, handsome, fine, beautiful, charming, genteel, fair.
Քաջալերեցաք ի բանից շնորհալից հոգեւոր ծննդոցս մեր. (Փարպ.։)
Զի՞նչ մտածութիւն քան զմեծավայելչութիւն աստուծոյ շնորհալից։ Շնորհալից մտաց՝ սակաւ բանք խրատուց բաւական են յուղղութիւն. (Բրս. հց.։ Յճխ.։)
Եւ այսպիսի շնորհալից բանս բարբառեալ՝ եբաց նմա զմուտն։ Յառատաբուղխ եւ ի շնորհալից վարդապետութենէ առնն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Փարպ.։)
Զբանս պիտանիս եւ շնորհալիցս։ Զշնորհալից եւ զուարխարար բան մարգարէիցն. (Իգն.։ Լաստ. վերջաբ։)
Վարդապետականզ շնորհալից իմն կանխագիտութեամբ։ Ըստ շնորհալից կրիցն հանել բարեբանութիւն (աստուածոյ) եւ ձայն ցնծութեան. (Պիտ.։)
grateful, obliged, beholden.
Այլ ընդ գովասանական բանիցդ շնորհակալ եմ, եւ ոչ երկիր պագանեմ. (Խոր. առ արծր.։)
simoniac.
Փափկակեացս, արքունավայելս, բանափոփոխս, շնորհավաճառս. (Ոսկիփոր.։)
graceful.
to grant favours, to endue or adorn with favours;
to congratulate, to felicitate, to wish joy, to pay compliments.
Խոստովանի շնորհաւորեալ (այսինքն շնորհեալ գոլ) իմաստագունիւ բանիւ զհաւաքումն յերբեմն ժամանակի ի սա. (Պիտ.։)
Ուրա՛խ լեր մարիամ սրբաբանեալ, կո՛յս շնորհաւորեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
vegetable;
cf. Կենդանաբոյս.
Մինչեւ ի սողունս եւ ի ճճիս անգամ, եւ ի շնչաբոյս բանջար. (Ոսկիփոր.։)
shadow, shade;
veil, head-cover;
honour, respect, consideration;
splendour, brilliancy, lustre, glory, magnificence;
pomp, parade;
protection;
— եւ ձեւք, ceremonial, etiquette;
— դնել, to honour, to pay honour, to respect, to consider, to compliment, to pay court to, to court;
զամենայն — եւ զպատիւ ունել, to give all the respect and honour due;
ի շքի եւ ի պատուի ունել, to hold in respect;
զանձն ծանր եւ ի շքի ունել, to be rave or serious;
— առնուլ, to be honoured or glorified;
շքով, with honour, gloriously, magnificently, pompously.
ՇՈՒՔ. Քօղ. ծածկոյթ գլխոյ կամ երեսաց. գլխաշուք. կամ հովանի այլաբանական, ստուեր նմանութեան.
to be prodigal, to live lavishly, to squander, to waste, to dissipate, to lavish, to abandon oneself to debauchery, to lead a dissolute life.
անուանիմք շռայլեալք, որ է ստուգաբանութեամբ սեռ այլայլեալ, այսինքն զանմարմինն ի մարմին փոփոխեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Է։) Լծորդ երեւի եւ ընդ թ. որպէս տարածիլ յանչափս. լայնիլ.
prodigality, profusion, luxe, waste, dissipation;
debauchery, disorder, extravagance, luxury, excess.
Չարութիւն ցանկականին՝ զեխութիւն եւ շռայլութիւն։ Գործ շռայլութեան է յօժարիլն ի վայելուածս հեշտութեանց՝ ոչ արգելլով բանականին. (Արիստ. առաք.։)
cf. Շտապ.
Գործքն առաւել քան զզօրութիւն բանի՝ շտապումն բանի հասուցանէ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
cf. Շտապ.
Գործքն առաւել քան զզօրութիւն բանի՝ շտապումն բանի հասուցանէ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
warehouse-keeper, store-keeper;
butler;
cellarman;
the Supreme Master.
Հեղիաս իբրեւ շտեմարանապետ ոք աստուծոյ պարգեւացն եղեւ։ Որպէս շտեմարանապետ երկնից էր, բանայր եւ փակէր. (Նիւս. կուս.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Բ։)
Շտեմարանապետն շնորհաց հոգւոյն, որ իմաստութեամբ մատակարարէր յընդունօղս զբանն աստուածային. (Պրոկղ. յոսկ.։)
to warehouse, to store up, to house, to cellar;
to treasure up;
to lay or put by, to preserve.
Որ ինչ վասն այսպիսեացս բանք իցեն, իւրում տեղւոյ եւ ժամանակի շտեմարանեսցին. (Սարկ. հանգ.։)
Շտեմարանել յինքեան զբանն եւ զլռութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
orbicular, spherical, round;
—ք, whirling or turning round.
Վերին բանագիտութեան արուեստն ի մասն մի ստացեալ լինի յաշխարհիս՝ յերկին, եւ ի շրջաբերս, եւ ի պարս աստեղացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 43։)
turn, walk, circulation;
turn, rotation, revolution.
Կամ Մանուած բանից. դարձուած խօսից.
circle, hoop;
border, contour, outline, circumference;
frame, frame-work, sash;
enchasing;
turn, circuit, ring;
cycle;
—ք երկնից, the spheres;
— կենդանական, the zodiac;
բեւեռային —, polar circle;
—ք ապարանից, gallery, terrace, promenade;
սիւնք —օք or —աւ, peristyle;
—աւ, in a circle, in a ring, circularly, cf. Շուրջանակի.
Ի բանից շրջանակս. (Բրս. սղ.։)
rotation;
circumlocution, ambages.
Շրջան. եւ դարձուած. պտոյտ. մանուած բանից. եւ Խարդախանք.
to shine on all round, to cover or surround with light.
Բարեբանեալն աստուածածին զերրորդութեանն ընդ տիեզերս շրջափայլէ հրաշապայծառ ճառագայթ։ Պայծառ լուսով շրջափայլեալ ի տան թորգոմայ։ Աւետարանին ճառագայթ լուսով շրջափայլեալ յընդհանուրս. (Խոր. վրդվռ. եւ Խոր. հռիփս.։)
to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.
Կրէ զամենայն բանիւ զօրութեամբ իւրով, եւ շրջեցուցանէ ո՛ւր եւ կամի. (Լծ. կոչ.։)
Յաճախապէս շրջեցուցանէր յաղագս խորհրդոյն զբանն, եւ յայտ առնէր զկարեւորութիւն իրացն։ Զայս ի վեր եւ ի խոնարհ շրջեցուցանէր բանիւ։ Ամենայն ուրեք զանուն կենացն շրջեցուցանէ, որ էէր նոցա ճանաչական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1. 5. 13։)
Ո՛րչափ եւ շրջեցուսցես զբանն. գտեալ լինի՝ զի, եւ այլն. (Եփր. թագ.։)
Ե՛կ շրջեցուցից զքեզ եւ ընդ այլ բանսն աստուածաբանի. (Ասող. ՟Գ. 21։)
change, mutation;
turn, circuit.
Եղեւ շրջուած (իսրայէլի ի ռոբովամայ), բայց ոչ եթէ յարքայէ. զի թէպէտեւ ի պատճառս բանին արքայի եղեւ, բայց սակայն ի տեառնէ եղեւ։ Յեսու զսաստիկ շրջուածսն երկնից արգելոյր. (Եփր. մն. եւ Եփր. յես.։)
cf. Խենեշանամ.
Եւ եթէ ուիցիմք բան եւ շնորհք վարդապետութեան, մի՛ շփասցուք այնուիկ։ Տե՛ս զմեծանձնութիւնն. զի յոլով մասն ամբոխին զարմացեալս ընդ իւր ունելով՝ ո՛չ շփանայ, այլ հեզութեամբ ընդ խիստսն բարբառի։ Ոչինչ էր մեծ (այսինքն դիւրին էր) շփանալ ի վերայ առն, որ իջեվանեալ էր առ մշակի (խաղախորդի). (Ոսկ. գծ.։)
cf. Խենեշութիւն;
taking away, ravishing.
Անփառասէր եւ առանց շփացութեան բարս ունելով։ Ոչ ասաց շփացութեամբ, թէ աւանդեցին մեզ հոգիընկալքն, այլ՝ թէ ինքնատեսքն եւ սպասաւորք։ Ոչ շփացութեամբ իբրեւ առ ցոյցս ինչ յերկարէ զբանս։ Յոյժ խոնարհութեամբ եւ առանց շփացութեան սկսաւ պատմել նոցա կարգաւ. (Ոսկ. գծ.։)
to rub, to scour;
to impute, to ascribe, to attribute, to accuse of, to charge with;
— ընդ ափ, to rub out in the hand.
Առնեմ ինչ, շփելով եւ կամ այրելով ինչ. եւ կրեմ անցս, սափրեալ եւ կամ շփեալ յայլոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
confusion, broil, embarrassment, trouble, disorder, tumult, uproar;
confused, mixed, confounded, troubled, disordered, out of order;
deranged, complicated;
indistinct;
—ս յուզել, յարուցանել, to excite confusion, trouble, sedition;
աղմուկ —ի յարուցանել, to make a clatter, racket or uproar, to kick up a row;
յայն աղմուկ —ի, in that disorder;
cf. Աղմուկ.
Միաբանեցան շփո՛թ խորհրդով յաշտարակաշինութիւնն. (Լմբ. իմ.։)
to confound, to mix, to jumble, to embroil, to complicate;
to trouble, to put in disorder, to disorder, to derange, to harass, to embarrass, to bewilder.
Շատ զոք ընդ իրեարս շփոթեաց։ Ի միաբանութիւն չարութեան ազգացն շփոթելոց։ Որոտաց տէր, եւ շփոթեցան եւ անկան առաջի իսրայէլի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 30։ Իմ. ՟Ժ. 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Է. 10։ Շարժեաց շփոթեաց զաշխարհն հայոց. Եղիշ. ՟Դ։)
cf. Շաղփաղփութիւն.
to feel, to touch, to handle;
to graze.
Գուցէ շօշափիցէ զիս հայր իմ։ Մօտ եկ, եւ շօշափեցից զիս հայր իմ։ Մօտ եկ, եւ շօշափեցից զքեզ որդեակ. եւ շօշափեաց զնա։ Շօշափեցէք զիս, եւ տեսէք։ Ձեռք մեր շօշափեցին ի վերայ բանին կենաց. եւ այլն։
the twenty fourth letter of the alphabet and the sixth of the vowels;
six hundred, six hundredth.
Անիծեա՛լ լիցի երկիր ի գործս քո. հող էիր. եւ ի հող դարձցիս. ո՛ անիծիցս այսոցիկ, որ երեւելեացս դողումն հարկանէ։ Ո՜ բարբառոյն, զոր անբաւ յաւիտեանքս շարժել ոչ կարեն։ Ո՜ բանին, յորմէ թագաւորք եւ մեծամեծք եւ տնանկք սարսեն եւ դողան. (Ոսկ. ծն.։)
Ո՛չ զո՛ եւ պէտ թարգմանս յուզել եւ նստուցանել, զի ի բաց բարձցեն ի գրենոյն՝ զո՛ր բան կամիցին, եւ յաւելցեն՝ զոր ախորժեսցեն. (Ղեւոնդ.)
creation or animation.
Զորս եւ պղատոն ի տիմէոսին յիշէ յաղագս ոգեծնութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Հոգեկիր.
Այս բանք ոչ եթէ իմ ինչ են, այլ եղեկիէլի ոգեկիր մարգարէին. (Կոչ. ՟Բ։)
to utter, to pronounce, to say;
to sing.
ՈԳԵԼՆ ԶՉԱՐ. κατηγορία convitium. Չարաբանութիւն. թշնամանք.
cf. Հոգեշահ.
Իսկ քոյդ սիրայնոյ (բանք կամ ներբողք) աստուածարեալ եւ ոգէշահ. (Շար.։)
soul-depraving.
Բանսարկեալ սատանայի վարդապետութեամբ, որ մարդասպանն է ի սկզբանէ, կամ ոգէսպան. (Յհ. կթ.։)
seat of the soul.
Է արդարութեան միաբանութիւն իմն եւ յօդակապութիւն ընդ ոգիակողմանն կողմն գործել. (Եւագր. ՟Ը։)
to entwine, to twist, to twine, to wreathe, to braid, to plait;
to plot, to hatch, to frame.
Տե՛ս, թէ ո՛րպէս ոլորէ զբանն մանուածով ... շարամանելով զհինն եւ զնորս. (Ոսկ. գծ.։)
Զյառաջագոյն ասացելոց բանիցն ստեղծանել կամ ոլորել, եւ կացուցանել տուն մի ոտանաւոր չափով. (Մագ. յիշ. ոտ.։)
lamentation, complaint, groaning, wailing, moans, tears;
—ք, elegy;
—ս առնուլ, յօրինել, զ—ս հարկանել, cf. Ողբամ.
Ողբք (կամ ողբանք) վասն բառնալոյ թագաւորութեանն հայոց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
lamentable, deplorable, plaintive;
tragical;
lamentably, plaintively.
Բազում բանից, եւ ողբալից աւազանաց պէտք են, որ զայսոսիկ առնեն. (Նար. երգ.։)
to weep, to deplore or lament together.
Ողբակից լինել. միաբան ողբալ. լալ ընդ լացողս.
plaintive;
with a lamentable tone;
lamentation.
Ընդ ողբաձայնիցն բանաստեղծութեանց վերընծայելոց. (Նար. ՟Ի՟Է։)
singing plaintively;
singer of laments;
tragedian, tragic author.
Մանաւանդ ողբերգակքն։ Առ յողբերգակացն, եւ մանաւանդ առ ի կատակերգացն։ Ողբերգակ քերթող ասի (եւ հոմերոս), զի զոմանս յաստուածոցն առասպելաբանէ թշուառականս գոլ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 211։)