Definitions containing the research աք : 8605 results

Արկանիմ, արկայ

vp.

to throw ones self, to fall;
to dress one's self.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր զինչ եւ ի միտս արկանէր՝ զայս յաւելոյր. (Կանոն.։)


Արկղ, կեղաց

s.

chest;
caisson;
trunk, box;
դնել յարկեղ, to pack up, to put in a chest;
հանել յարկեղէ, to unpack.

· Calfa

NBHL (1)

Զմի մի ի սրբոցն յիւրաքանչիւր արկեղ դնէր։ Զսուրբ աստուածընկալ արկեղօքն երանելի մարմնոցն. (Ագաթ.։)


Արկղագործ

s. adj. trunk maker, box-maker;
made like a box or trunk.

· Calfa

NBHL (1)

Վանս արկղակերտ տապանին (յն. մի բառ լա՛ռնաքս. որպէս լաստափայտ, կամ տապանակ), որով նովքոս նախնին մերոյ ազգիս ապրեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Արկղակերտ

cf. Արկղագործ.

· Calfa

NBHL (1)

Վանս արկղակերտ տապանին (յն. մի բառ լա՛ռնաքս. որպէս լաստափայտ, կամ տապանակ), որով նովքոս նախնին մերոյ ազգիս ապրեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Արկղիկ

s.

casket, cash-box, small box.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքեցեր ինձ արկղիկ ոսկւով. (Պտմ. աղեքս.։)


Արկուած

cf. Արկած.

· Calfa

NBHL (1)

Նոքա արկուածս ձգեն, եւ ասեն, մի՛ տառապեցուցաներ զմարմինդ. (Կլիմաք.։)


Արհամարհ

adj.

despicable, contemptible, vile, abject, low, poor, sorry.

· Calfa

NBHL (1)

Էին արհամարհ իբրեւ զայլս ի մարդկանէ։ Մի՛ իրս արհամարհ վայրաքարշութեան համարիր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 20. եւ 14։)


Արձակավայրք, վայրաց

s.

suburbs;
outskirts (of a town).

· Calfa

NBHL (2)

διάστημα distantia, suburbium Արձակ վայրք քաղաքի արտաքոյ քան զդուռն. բացատ. արուարձանք.

Պատուար արտաքոյ քաղաքին լիցի ի բնակութիւն, եւ յարձակավայրս նորին. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 15։)


Արձակեմ, եցի

va.

to untie, to loosen, to detach, to break;
to unchain, to slacken;
to unpack, to unfold;
to unload, to deliver;
to dispatch, to expedite, to send;
to release, to let go;
to relax;
to throw, to thrust, to fling, to shoot;
to discharge, to disband, to dismiss;
— ի մեղաց, to absolve;
— քարինս պարսատկաւ, to sling;
ձայն —, to scream, to cry;
աչս —, to ogle, to cast eyes on;
— ճառագայթս, to cast a brilliancy, to shine;
բոցս, կայծակունս —, to sparkle;
կիցս —, to fling, to yerk;
նետս —, to draw the bow;
հրացան —, to let off a gun;
հրետ —, to fire a cannon;
— զկին, to divorce;
— զատեան, to dismiss the session;
— զոք, to dismiss a person;
փուք —, to fart, to break wind.

· Calfa

NBHL (5)

ἁποστέλλω, ἑκπέμπω. mitto, emitto, Առաքել. յղել. ուղղել. թողուլ երթալ. ի բաց վարել. խրկել, խաւրել. եօլլամագ. կեօնտէրմէք. սալը վէրմէք.

Արձակէ զկապեալս տէր։ Արձակել զորդիս մահապարտաց։ Զոր արձակեսցես կամ արձակիցէք յերկրի, եղիցի արձակեալ յերկինս։ Արձակեցէ՛ք, եւ արձակիցիք։ Արձակէ զեզն իւր կամ զէշ ի մսրոյ։ Արձակել ի կապանաց անտի։ Արձակել զկին։ Կապեա՞լ ես ի կին, մի՛ խնդրեր արձակել. արձակեա՞լ ես ի կնոջէ, մի՛ խնդրեր կին։ Եղէց արձակեալ ի հոգւոյս։ Արձակեա՛ զիս ի վշտաց իմոց ի տեղին յաւիտենից։ Արձակել զզօրսն յիւրաքանչիւր տեղիս։ Զանմեղս դատապարտէիր, եւ զվնասակարս արձակէիր. եւ այլն։

Արձակին բոյսք առաքինութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Ամենայն պաղոյ նախ նախ արձակի ծաղիկն. (Կլիմաք.։)

Ի հպել ի սէրն Աստուծոյ՝ զարտասուաց վտակս արձակեսցէ. (Կլիմաք.։)


Արձակերասան

adj. adv. unbridled, unruly;
helter-skelter.

· Calfa

NBHL (1)

Արձակերասան զերիվարն ի սիգաքայլ արշաւանս արարեալ՝ էանց գնաց. (Արծր. ՟Ա 15։)


Արձակերասանակ

cf. Արձակերասան.

· Calfa

NBHL (1)

Արձակերասան զերիվարն ի սիգաքայլ արշաւանս արարեալ՝ էանց գնաց. (Արծր. ՟Ա 15։)


Արձակիմ, եցայ

vn.

to be untied, delivered, detached, liberated.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ անտի արձակեալ եկին առ իւրեանցսն։ Եւ նոքա արձակելաք՝ իջին յանտիոք. (Գծ. ՟Դ 23։ ՟Ժ՟Ե. 39։)


Արձակուրդ

s.

leave, holidays;
cf. Արձակումն.

· Calfa

NBHL (1)

Կոչել արձակուրդ իւրաքանչիւր եղբօր իւրում. (Երեմ. ՟Լ՟Դ 17.)


Արձանանամ, ացայ

vn.

to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.

· Calfa

NBHL (2)

Արձանացեալ դադարէին յարքունական ապարանսն։ Չուեալ ի վաղարշապատ քաղաք՝ առկայացեալ արձանանայր ի նմա։ Զիւր արձանանալն եւ կալ նստիլ. (Յհ. կթ.։)

Իւրաքանչիւր ի վերայ իւրոյարմատոյ արձանասցի։ Թէ այս թշնամութիւն օրէնք Աստուծոյ էր, թերեւս այսքան արձանացեա՞լ էր հաստատուն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատ.։)


Արձանացուցանեմ, ուցի

va.

to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.

· Calfa

NBHL (2)

Զքաջութիւն իւրաքանչիւր արձանացուցին ի վէպս եւ ի վէպս եւ ի պատմութիւնս. (Խոր. ՟Ա 2։)

Սէր ընտանեցան զկինն ղովտայ արձանացոյց. (Կլիմաք.։)


Արմատախիլ առնեմ

sv.

cf. Արմատախլեմ.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՐՄԱՏԱԽԻԼ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. προρίζων ἁναιρέω, ἁνασπάω evello, radicitus evello Արմատաքի խլել, խլիլ.

Փոյթքն յառաքինութիւն արմատախիլ առնեն զամենայն. (Խոսր.։)


Արմտիք, տեաց

s.

corn, corn-crops;
production, fruit, product.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեւ նորա անասուն, եւ արմտիք բազում. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 14.) յն. երկրագործութիւն, կամ արաք։


Արշաւան, աց

s.

course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.

· Calfa

NBHL (1)

Ապրեալ ի ծփանաց՝ արշաւանբ դնեն յիւրաքանչիւր գաւառս. (Ագաթ.։)


Արշաւեմ, եցի

vn.

to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Մինչդեռ արշաւեմբ, առ ի յետոյսն հակամիտեմ։ Մի՛ վախճանն անյարմար ի վերայ իմ արշաւեսցէ։ Արագ սուրհանդակք ընդ հեռաբնակ վայրս արշաւեցին. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)

Ընդ հռւվմայեցւոց լեզուն խրոխտալով արշաւէ (այսինքն համարձակ խօսի)։ արտաքոյ արշաւել խորհրդոյս զօրութեան (արսինքն ի դուրս ելանել). (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. ատ.։)


Արուագիտութիւն, ութեան

s.

sodomy.

· Calfa

NBHL (1)

παιδεραστία, παιδαφθορία obscoenus puerorum amor Մեղաք սոդոմական. խառնակութիւն արուի ընդ արուի. արուամոլութիւն. մանկատռփութիւն.


Արուարձային

cf. Արուարձական.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱՐՈՒԱՐՁԱԿԱՆ. կամ Բնակեալն յարուարձանս արտաքոյ քան զբուն քաղաքն.


Արուարձան, աց

s.

suburb.

· Calfa

NBHL (2)

συγκυροῦν, συγκυρούσα, τὸ πλησιόν pertinentia, confinia, quae sunt prope Արձակավայրք կից ընդ քաղաքի՝ արտաքոյ պարսպաց կամ արձանաց. որ եւ ԲԱՑԱՏ ասի, եւ ԶԱՏՈՒՑԵԱԼՔ, եւ ԴՍՏԵՐՔ՝ իբր շինանիստ վայրք եւ աւանք քաղաքին.

Արուարձանք քաղաքացն, զորս տայցէք ղեւտացւոցն։ Զամենայն արուարձանս ձորոյն արբովկայ։ Ամենայն արուարձանք ազգարովդայ, եւ աւանք նոցա, եւ աւանք նոցա, եւ ագարակք նոցա. (Թուոց. ՟Լ՟Ե 4։ Օր. ՟Բ 37։ Յես. ՟Ժ՟Ե 46։)


Արուեստաբար

adv.

artistically.

· Calfa

NBHL (1)

Զաստուած ծանեաք, եւ զգեղեցկութիւն արարածոց արուեստաբար ուսանիմք ի ձեռա նոցունց (մտաց եւ բանի). (Բրս. գոհ.։)


Արուեստագէտ, գիտաց

adj. s. artisan, artist, master, author.

· Calfa

NBHL (1)

Քաջ եւ առաքինի արուեստագէտի (աստուած). (Նիւս. կամզ. ՟Ե։) յն. մի բառ ἁριστοτέχνης


Արուեստական, ի, աց

adj. s. technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.

· Calfa

NBHL (3)

Արհեստական ձեւք պսակաց. (Նար. առաք.։)

Առաքեաց զմովսէս այր հմուտ արհեստական շնորհի՝ քանդել այրել զմեհեանսն. (Կաղանկտ.։)

իբր Առաքինի. հոգեջան.


Արուեստակիտուած

s. adj.

manufacture;
—ս յօրինել, to manufacture;
embroidered with art;
delicately painted in miniature.

· Calfa

NBHL (1)

Գունդս երիս արհեստակիտուածս. (Նար. առաք.։)


Արուեստակից, կցի, կցաց

s.

companion, associate in the same art.

· Calfa

NBHL (1)

Զի կարասցեն զարուեստակիցսն ի տագնապէն ապրեցուցանել։ Եթէ արուեստագէտք առ արուեստակիցսն այնչափ խնամակալութիւն ցոցանեն։ Ժողովէին մաքսաւորքն առ արուեստակիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 5։)


Արուեստապետ, աց

s.

master of arts, foreman, overseer;
chief artist.

· Calfa

NBHL (1)

Սիրէին ի քարէն յտյնմանէ արուեստապետք շահել զիւրաքանչիւր ուրուք զգիտութիւն. (Եփր. աւետար.։)


Արուեստաւոր, աց

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

· Calfa

NBHL (3)

εὕτεχνος, ἅριστος artificiosus, optimus Ճարտար գործօղ ո՛ր եւ է բանի. առաքինի՛ քաջ. ներհուն. ճարտարապետ. արարիչ.

Տարայց զքեզ ի քաղաք մեծ, որոյ արուեստաւոր եւ հրաշագործօղ Աստուած է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)

Ո՞ զայս ամենայն շարժէ եւ աստուածէ. ո՞չ ապաքէն արուեստաւորն սոցա. եւ ո՞վ է արուեստաւորն սոցա. ո՞չ ապաքէն որ արարն զսոսա. (Առ որս. ՟Է։)


Արուեստաւորեմ, եցի

va.

to make with art;
to invent, to find.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր քաղաք կենդանեացանդրդուելիարուեստաւորեաց. (Նար. խչ.։)


Արութիւն, ութեան

s.

virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՐՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՐՒՈՒԹԻՒՆ. (լծ. եւ յն. արէդի) ἁρετή virtus, ἁνδρία virilitas, fortitudo Արիութիւն. կորովութիւն. քաջութիւն. եւ որպէս ընդհանուր կամ մասնաւոր առաքինութիւն. կտրճութիւն.

Զբարիսն անկեալս ի մեզ հոգւոյ արութիւս. (Նար. ՟Ի՟Թ։ որպէս եւ ի հին ձեռ. կամ թարգ. հարանց վարուց ստէպ դնի Արութիւն, իբրու Առաքինութիւն, ըստ հոմաձայնութեան յունին։)


Արտաբերեմ, եցի

va.

to utter, to pronounce.

· Calfa

NBHL (1)

ἑκφέρω effero, educo, praebeo, produco Արտաքս բերել. վերածել. ի դուրս հանել. յառաջ բերել. ընծայել. արտադրել. տալ.


Արտաբերութիւն, ութեան

s.

pronunciation.

· Calfa

NBHL (3)

այն որ ըստ բանին արտաբերութեան լինի։ Որ յարտաբերութեան բան է արտաքոյ մտաց. (Փիլ. լին. ստէպ. եւ Փիլ. այլաբ.։)

Արտաքս բերումն որ եւ է իրաց.

Վախճանելոց սոցա՝ նախագրութիւնք, եւ արտաբերութիւնք, եւ դիրք իսկ զանազան գոլ՝ քան եթէ այլոց քաղաքացեացն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Արտադրեմ, եցի

va.

to produce;
to express.

· Calfa

NBHL (2)

Զորոց եւ առաքեալ նախախնամաբար, յաղագս իւրոցն հոգւով սրբով արտադրեաց. (Սարկ. հանգ.։)

ԱՐՏԱԴՐԵԼ. որպէս Դնել արտաքոյ (պատճառին). ի դուրս տալ. ծնանել. առնել. կր. Լինել.


Արտադրութիւն, ութեան

s.

production, generation, reproduction;
expression;
- հագւատոյ, creed.

· Calfa

NBHL (1)

Արտադրութեանն հաւատոյ սահմանեցելոյ առ ի սրբոց հարցն մերոց ի նիկիացւոց քաղաքին։ Հաւատոյ արտադրութիւն՝ սիւնբոլոն (հանգանակ)։ Ընդթերցեալքն զնոցայսն արտադրութիւնս. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ. եւ Կիւրղ. խ.։)


Արտալած

adj.

driven out, banished, exiled.

· Calfa

NBHL (1)

իբր Արտահալած. արտաքսեալ. վտարեալ. մերժեալ.


Արտալածեմ, եցի

va.

to drive out, to banish, to exile.

· Calfa

NBHL (5)

ἑξείργω excludo, extermino Արտաքսել հալածելով. արտահալածել. ի դուրս հանել. ի բաց վարել. տարագրել.

Զառաջնորդս սոցա արտալածել ի գաւառէն։ Արտալածեն եւ զսա ի քաղաքէն։ Ամս երիս արտալածիլ. (Պղատ. օրին. ՟Թ. ՟Ժ։)

Մեծ միջոցաւ արտալածեալ ի բարեացն։ Զոմանս միանգամայն արտալածեալ արտաքոյ իւրեանցն վարէին սահմաինաց. (Պիտ.։)

Արտալածեալ արտաքսէր ի տաճարէն զանվայելուչ վաճառս. (Անան. եկեղ։)

Արտաքոյ ի քաղաքէն արտալածիւր։ Արտալածէր զբնակութիւն սանդարամետական դասուն. եւ այլն. (Մագ. ՟Ա. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Զ։)


Արտախուրակ, աց

s.

cover, veil;
cf. Արտախոյր.

· Calfa

NBHL (1)

τιάρα tiara Արտաքին զարդ խուրի. ապարօշ. վիժակ որ պատի զթագիւ որպէս պսակ. եւ խոյր.


Արտայայտեմ, եցի

va.

to declare, to express, to utter.

· Calfa

NBHL (2)

Որ յայտնի աղաղակէր եւ արտայայտէր զճշմարիտ թագաւորութիւնն։ Արտայայտեցաք զշրջանաց դիրս։ Զջուրս աւազանին արտայայտեաց, զորս տարածելոց էր ի վերայ հեթանոսաց. (Զքր. կթ.։)

Արտայայտեալ ոմանք զնօս քաղաք, եւ ոմանք զնօս լեառն. (Արիստ. աշխ.։)


Արտաշիկանամ, ացայ

vn.

to become ardent or red, to catch fire, to inflame.

· Calfa

NBHL (1)

Ջերմեռանդն եւ արտաշիկացեալ կամօք օրինացն։ Արիւն ոգւոյ կոչէ զջերմն սորա եւ զարտաշիկացեալն առաքինութիւն՝ կանգնութիւն։ Ջեռեալք եւ արտաշիկացեալք ոմանք աստուածային բանք։ ջերմ բանիւք եւ արտաշիկացելովք պատրաստեալք. (Փիլ.։)


Արտաշնչեմ, եցի

va.

to expire, to die;
to exhale;
to exude, to perspire, to transpire.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ ըստ մերումս արտաշնչէ, այլ արտաքոյ մերոյս գործէ. (Շ. խոստ.։)

Ղօղակք արտաշնչեն ի ջուրսն, որպէս ցամաքայինքն յօդսն. (Զքր. կթ.։)


Արտաշնչութիւն, ութեան

s.

perspiration, exudation, exhalation;
vapour.

· Calfa

NBHL (2)

ἑκπνοή exspiratio, exhalatio Արտաքս կամ ի դուրս տալն զշունչ կամ զոգի. որպէս Սփռումն շոգեաց կամ գոլորշեաց ի ձեռն բնութեան.

Որպէս Շնչառութիւն եւ շնչատուութիւն, եւ հառաչանաք.


Արտապողոտայ

adj.

strayed, out of the road.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաքոյ ուղւոյ. արտուղի. խոտորեալ. հակառակ.


Արտասանեմ, եցի

va.

to pronounce, to utter, to articulate, to sound, to recite.

· Calfa

NBHL (2)

Զնախաւորութիւն երկուց ազգացն արտասանեալ համառօտեցաք. (Սամ. երեց։)

Արտասանէ զկարճն ի մարմին (զզաքէոս), որ գովեցաւ լեզուաւ փրկչին. (Յիշատ.։)


Արտասանութիւն, ութեան

s.

pronunciation, articulation, recitation.

· Calfa

NBHL (1)

Հագներգութիւնս ըստ իւրաքանչիւր պատմագրաց արտասանութեանց, եւ ոչ յատուկ ի մէնջ շարագրեցաւ. (Խոր. ՟Բ. 89։)


Արտասուեմ, եցի

vn.

to weep, to shed tears;
to lament, to groan, to complain;
to deplore.

· Calfa

NBHL (1)

Արտասուեաց եւ ըզղազար եւ զքաղաքն. (Ոսկ. մտթ.։)


Արտասուք, սուաց

s. pl. tears, lamentation;
յարտասուս, հարկանել, լուծանել, to melt in tears;
արտասուօք, with tears;
ջերմ արտասուս իջուցանել, լալ ջերմ արտասուօք, to cry bitterly;
աչք յարտասուս, with tears in the eyes;
արտասուօքս թանալ ոռոգել, to water with tears;
— հոսէին յաչաց նորա, the tears ran from his eyes;
սրբել զարտասուս յաչաց, to dry one's tears.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ միայն տրտմութեան է պտուղ արտասուք, այլ մաքուրն նորա եւ առաւելն ուրախութեան. (Լմբ. սղ.։)

Թէպէտեւ զյորդանանն գետ բոլորովին յարտասուս աչաց իւրոց եհեղ, ոչ բաւական համարի. (Կլիմաք.։)

Դժոխք պարտեցաւ, ապականութիւն լուծաւ. ըստ այսմ իսկ երկաքանչիւրքն կորեան յարհաըւէ (քրիստոսի). (Գանձրն.։)


Արտափայլեմ, եցի

va.

to shine, to sparkle, to be resplendent;
to glitter.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածայնով բարութեան գեղով զինքեանս արտափայլեցուցին. (Մաքս. եկեղ.։)


Արտեւան, ի

s.

top, summit, the highest part of a mountain, of an edifice.

· Calfa

NBHL (2)

(իբր Արտերեւան, արտաքս երեւեալն). ὁφρός, βλέφαρον, -ρα supercilium, -ia;
palpebrae, cilium Եզակի է Դարաւանդ լերին, նմանութեամբ յօնից. լեռան գլուխ.

Արտեւանունք նորա քննեն (ասէ դաւիթ). զի՞նչ է առ մեզ իմաստութիւն արտեւանաց, զի քննել կարիցէ զմարդիկ. ո՞չ ապաքէն մազ է սա անկենդան՝ պահապան բբաց։ Ըստ նուազագունից մազոյ արտեւանացն առնելոց է քննութի աստուած մանունց կրից. (Շ. թղթ.։)


Արտուղի

adj.

stray, misled;
— շաւիղ, by-way;
ըստ — անկանել՝ մոլորել, to go wrong way, to err.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՐՏՈՒՂԻ որ եւ ԶԱՐՏՈՒՂԻ. ὀ ἑκτός τῆς ὀδοῦ, ἁλλότριος devius, alienus Որ ինչ է արտաքոյ ուղւոյ. խոտորեալ. թիւր. օտար.

ԱՐՏՈՒՂԻ. գ. Ուղի արտաքոյ արահետ ճանապարհի. թիւր ճանապարհ կամ ընթացք.