stomach;
belly;
ոչ գոյ յիս — կերակրոյ, I have a weak digestion;
— իմ ցաւէ, I have the stomach-ache.
Սակաւիկ մի եւ գինի խառնեսջի՛ր վասն ստամոքսի եւ ստէպ հիւանդութեանց. (՟Ա. Տիմ. ՟Է. 23։)
Ճանաչել զոյժ հիւանդին, եւ ապա տալ զդեղն. զի մի՛ ծանրացուցեալ զստամոքսն՝ նողկտայցէ. (Շ. թղթ.։)
suppositious, false, feigned, fictitious, artificial, invented, fabulous, imaginary, chimerical, romantic, story-telling.
Ստայօդ պատճառանք, կամ աւանդութիւն ծերոց. (Գր. տղ. թղթ.։ Մաշտ.։)
to acquire, to gain, to obtain, to get;
to have, to possess, to hold;
to purchase, to buy;
to create;
վերստին —, to regain, to re-acquire, to recover;
փառս —, to achieve glory.
Ստացաւ, նման է՝ մինչ ասիցէ, թէ հայր ինձ մարմին հաստատեաց. եւ որպէս մարդ ստացաւ զիս յաղագս մարդկան փրկութեան։ Իւր արարիչ է ըստ ձեզ, եւ որ ստացաւն (այսինքն ստեղծ զայլս), ստացանի. եւ զայս ինքեամբ։ Ասեն՝ թէ զըստ պատկերին առաք անդէն ի ստացանիլն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)
acquired, possessed, adventitious;
possessive;
created, made.
Ի վերայ ստացականացս իմանալ, մանաւանդ զգայականացս։ Ոչ իբրեւ ստացականաց հողեղինաց դասակցութիւն, այլ որպէս բանակաց հոգեղինաց. (Մաքս. ի դիոն.։ Ճ. ՟Գ.։)
Ստացական մարմնովն արար սկիզբն փրկութեան մերոյ իմաստութիւնն։ Էնն անեղ յանեղագունէն իջեալ հօրէ՝ մարմին ստացական յարգանդէ կուսին զգեցաւ. (Նախ. առակ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
to collocate or settle oneself.
ՍՏԵՂԱՆԱՄ ՍՏԵՂԵՄ. ἑμφιλοχωρέω libenter habito, acquiesco. Կա՛մ է որպէս Զտեղիլ. զետեղիլ. զտեղի առնուլ. եւ կամ Հանգչել հանդարտել որպէս թռչուն ի վերայ ստեղան.
to collocate, to place, to settle, to establish.
ՍՏԵՂԱՆԱՄ ՍՏԵՂԵՄ. ἑμφιλοχορέω libenter habito, acquiesco. Կա՛մ է որպէս Զտեղիլ. զետեղիլ. զտեղի առնուլ. եւ կամ Հանգչել հանդարտել որպէս թռչուն ի վերայ ստեղան.
Armenian modulated chants.
(շարական). իբրու Բազմաստեղն, բազմաճիւղ, գեղգեղեալ որպէս մեղեդի. եւ կամ ստեղեալ երգ՝ հանգստեամբ եւ հանդարտ նուագելի. (Շար.։ Տօնաց.։ Տե՛ս եւ Ստեղն կամ Ստեղ ըստ ՟Բ նշ։)
creation.
Ոչ է շինութիւն յանդելոյն, այլ՝ ստեղծագործութիւն օտարի. (Լմբ. վերափոխ.։)
created;
invented, factitious, forged;
plastic.
ՍՏԵՂԾԱԿԱՆ. πλαστικός figulinus, ad fingendi artem pertinens, sculptilis πλασματώδης fictus, fabulatus ἑπίπλαστος simulatus . (որպէս գործ բրտի) Ճարտարեալ ի մարդկանէ. ճարտարահնար. ձեռագործ. կցկցեալ. կերպարանեալ. քանդակեալ. յօդեալ. մտացածին. կեղծուպատիր. շինծու.
Քերթողացն միշտ հանդէսք ստեղծականն են առասպելաբանութիւնք։ Ցնորս ասէ զսուտ զստեղծական իմն մտածութիւնս զգալի ինչ իրաց։ Մի՛ ոք զմեր բանս ստեղծական կարծիցէ. (Պիտ.։ Մաքս. ի դիոն.։ Ոսկ. համբ.։)
plasticity, moulding, modelling.
ἠ πλαστική ars fingendi, sive statuarii, sculptra. Կազմութիւն. քանդակագործութիւն. արհեստ դրօշելոյ.
to create, to produce from nothing, to form, to figure;
to find out, to invent, to contrive, to forge.
ՍՏԵՂԾԱՆԵԼ. πλάσσω, αναπλάσσω, διαπλάσσω, κατασκευάζω, ἑξευρίσκω fingo, effingo, perfingo եւ այլն. Հնարել մարդկային ճարտարութեամբ յօրինել. կազմել. ձուլել. քանդակել. նիւթել. կցկցել. յօդել. կեղծել. շինել. ...
cf. Ստեղծող.
ՍՏԵՂԾԻՉ. որպէս ճարտարօղ. հնարօղ. կերպարանօղ. ձեւացուցիչ. քանդակիչ. քերթօղ. յօդիչ.
creature;
invention, production.
Լցաւ երկիր ստեղծուածովք քովք։ Հնազանդ լերուք ամենայն մարդկեղէն ստեղծուածոյ վասն տեառն։ Զի նա գիտաց զստեղծուածս մեր, եւ յիշեաց թէ հող եմք։ Մի՛ թէ ասիցէ՞ ստեղծուածն ցստեղծիչն իւր.եւ այլն։
cf. Ստեղծանեմ.
cf. Ստեղծանել, մանաւանդ ըստ ՟բ. նշ. πλάσσω, περιπλάσσω formo, fingo.
branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.
Անկան ոստք նորա, խորտակեցաւ ստեղն նորա։ Ի ստեղն նորա հասին ամենայն գազանք վայրի։ Եղիցի ստեղն նորա անտառ ացեալ շուրջ զնովաւ։ Ո՞վ է սա՝ որ ելանէ յանապատէ իբրեւ զստեղն ծխոյ խնկեալ (կամ իբրեւ զծուխ ծառացեալ բարձրացեալ)։ Արասցես աշտանակ. բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակք եւ շուշանքն անդստին ի նմանէ։ Ի միում ստեղանն։ Վեցեցունց ստեղանցն արձակելոց յաշտանակէ անտի. (Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 12. 13։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 8։ Երգ. ՟Գ. 6։ Ել. ՟Ի՟Ե. 31=36։ ՟Լ՟Է. 18=25։)
Ուղէշք (եղջերաց եղջերուաց) այսր անդր բուսեալք զօրէն ոստոց ի ստեղունս։ Կաղնահասունս կոչեն զայնս՝ որ ի վերայ ստեղինն հասանեն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)
of camel's hair.
Հանդերձ ստեւ եղէն զգեցեալ էր յովհաննէս, զի չեւ եւս էր կտրեալ սուրբ ոչխարին մերոյ. (Եփր. համաբ.։)
Ուստի՞ գտանէր նմա հանդերձ ստեւեղէն։ Յովհաննէս չունէր ինչ, բայց ստեւեղէն հանդերձիկս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ եւ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Բ։)
weaver's small staves.
Այր ոմն կտաւագործ ասաց. սանդր շւոյն իբր զթագ դնեմ ի գլուխ, եւ զստէծ իբր զսուր վերացուցանեմ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Կ՟Դ։ 3)
breast, bosom;
teat;
source, spring;
ի ստեան, at the breast;
մանուկ ի ստեան, sucking-child;
գօտեւորեալ առ ստեամբ, girt about the paps;
կերակրել ստեամբ, to suckle, to give suck, to give the breast to;
դիել զ—ս, to suck, to draw the breast;
cf. Հատուցանեմ;
անկանիլ ստեանցն, forming or rounding of the breasts in adolescence;
եռալ ստեանց, to give milk;
ի ծուծ ստեանցն կախեալ, hanging to her breast;
—ք անկան քեզ, thy breast are fashioned;
յոյս իմ ի ստեանց մօր իմոյ, my hope from my mother's womb.
Վասն օրհնութեանց ստեանց եւ արգանդի։ Յոյս իմ ի ստեանց մօր իմոյ։ Ընդէ՞ր դիեցի ես զստինս մօր իմոյ։ Յափշտակեցին զորբն ի ստենէ։ Անջատելոցն ի կաթանէ, հատուցելոցն ի ստենէ.եւ այլն։
Նուազ ստեամբն կերակրիս իբրեւ զսանդիայ. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
element, point, note;
line, verse.
ՍՏԻՔ մանաւանդ ՍՏԻՔՍ կամ ՍՏԻՒՔՍ. եզ. եւ յոգ. Բառ յն. սդի՛խօս, սդիխի՛օն, սդիղմի՛ . στοιχίον, στοιχεῖα, στοῖχος, στίχος elementum, -ta, ordo, versus, series στιγμή punctum, momentum στίγμα stigma, nota, signum, macula. Տարր, եւ տառ. նշանախեց. կէտ. եւ Կիտուած. նիշ. սպի. բիծ. եւ Բաժին. կարգ. շար. տող ոտանաւորաց.
Բիւր ստիքս ծախեաց փիլիսոփոսն երկայնբանութեամբ։ Ստիւքսն ի միջի դնեն։ Եւ մեք ոչ զկատարեալ ստիւքսն առ ոչնչի անդ դիցուք ըստ խորամանկ հերետիկոսացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
ՍՏԻՔ մանաւանդ ՍՏԻՔՍ կամ ՍՏԻՒՔՍ. եզ. եւ յոգ. Բառ յն. սդի՛խօս, սդիխի՛օն, սդիզմի՛ . στοιχίον, -εια, στοῖχος, στίχος elementum, -ta, ordo, versus, series στιγμή punctum, momentum στίγμα stigma, nota, signum, macula. Տարր, եւ տառ. նշանախեց. կէտ. եւ Կիտուած. նիշ. սպի. բիծ. եւ Բաժին. կարգ. շար. տող ոտանաւորաց.
Բիւր ստիքս ծախեաց փիլիսոփոսն երկայնբանութեամբ։ Ստիւքսն ի միջի դնեն։ Եւ մեք ոչ զկատարեալ ստիւքսն առ ոչնչի անդ դիցուք ըստ խորամանկ հերետիկոսացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
to surmount, to prevail;
to hurt, to injure, to wrong, to prejudice, to damage.
Եթէ իջեալ կայցես ընդ մանկունսն, ոչինչ այնուհետեւ ստնանիցէ քեզ հուրն։ Բամբասանքն ոչինչ կարիցեն ստնանել ձեզ։ Թէպէտեւ իրքն կարծիցին՝ թէ արդարոյն ինչ ստնանիցեն, այլ վնասն անդէի ի չարչարելիսն դառնայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. 15. եւ Ոսկ. ես.։)
to be taken with a spasm.
որ եւ ասի անդ՝
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
true, just, certain, sure, indubitable, assured, positive, infallible, veritable, real, authentic, genuine;
surely, certainly, assuredly, to be sured, by all means.
Հակառակն ստոյ. (որպէս թէ՝ յար եւ նման ըստ ոգելոյն. լծ. եւ յստակ, եւ շիտակ. կամ ըստ եբր. արաբ. սատըգ, որ է արդար) որպէս յն. ἁληθής, ἁληθινός verus, certus ἁσφαλής securus σαφής manifestus εὑσεβής pius. ճշմարիտ. հաւաստի. անշուշտ, անսուտ. աներկբայ. ճիշդ. անվրէպ. հաւատարիմ. հարազատ. անխարդախ. արդար. բարեպաշտ. մանաւանդ՝ Ճշմարիտ եւ արդարադատն աստուած.
Կոստանդիանոս եղեւ թագաւոր որդի թագաւորի, եւ ստոյգ որդի ստուգի. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 9։)
Ամք թագաւորութեանն նորա ստոյգ չաւանդեցին։ Ի ստոյգ մանր քննելոյ զգիրս։ Որպէս՝ ստոյգ ի հնոցն պատմութիւնս կայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
stoical;
stoic;
— աղանդ, stoicism.
subdivision.
Անտեղեակ գոլ բաժանման եւ մակաբաժանման, մանաւանդ եթէ ստորաբաժանման։ Որոճել ստորաբաժանմամբ. (Մագ. ՟Խ՟Զ. ՟Կ՟Գ։)
to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.
Յառաջին պատկերն ստորագրեաց զեղծեալ եւ զապականեալ պատկերն։ Մի՛ ինչ ի սոցանէ բարի ստորագրեսցուք։ Հնազանդել եղբօրն՝ հնազանդել աստուծոյ է. եւ անհնազանդութիւն՝ աստուծոյ ստորագրի։ Զաղջամղջին զկեանս զայսոսիկ իւր բարիս ստորագրէ։ Զբարիսդ աստուծոյ առեալ ՝մի՛ քոյոյ զօրութեանդ ստորագրեր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ. ՟Ե. ՟Թ։)
lower or inferior class.
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
Զոսկիակոփ դրանցն, եւ զստորակայ քանդուածոցն սքանչանս։ Զյորձանսն յորդանանու ի վեր կարկառեսցես, եւ զստորակայն յաղտաղտուկն առաքես ծով. (Մագ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ծ՟Զ։)
Հոգի անընտանի ստորակայից, այլ հնազանդեալ կապանօք մարմնոյ. (Եղիշ. հոգ.։)
liable to submersion.
Զչարն հնարական՝ ստորասուզական եւ անդնդական. (Գանձ.։)
submerge, to immerse, to send to the bottom, to ingulf.
Մահ զազգս մարդկան յինքն ընկլուզեալ ստորասուզէր ի յեղծումն։ Հալեցան իբրեւ զմոմ, եւ ստորասուզեցան յանդունդս. (Լմբ. յովն. եւ Լմբ. միք.։)
Յամբարձմանէ բարձրութեան գերագունիցն կայից ստորասուզեալ ծանրութեամբ յանդնդային վհին խորխորատ. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Ստորասուզեալն յանդունդս՝ անզեղջ եւ անապաշաւ եկաց մնաց. (Պիտառ.։)
underground;
subterranean.
κατάγειος, καταχθόνιος, γεώδης terrenus, terrestris. Որ ինչ կայ ընդ երկրաւ, ի խորս երկրի. սանդարամետական. եւ Բնակեալն ի ներքոյ երկնից. հողեղէն. գետնամած.
inferior, low;
lower part or end, bottom;
subterranean;
tartarus, hell;
— հայք, Lower Armenia;
— ասորիք, Coelesyria;
—ք երկրի, bowels of the earth;
ի —ս մտանել, to set, to go down, to disappear.
ՍՏՈՐԻՆՔ գ. Ստորին վայրք կամ իրք. սանդարամետք. եւ Վայրագոյն դասք հրեշտակաց եւ բնակիչք երկրի ընդ երկնաւ.
under garment.
ὐποδύτης subucula, tunica. Վտաւակ. ստորին պատմուճան. ներքին հանդերձ. շապիկ. բաճկոն.
cf. Ստորնային.
Ստորին. ստորնային. ստորային. ներքին. որ ինչ է ի ներքոյ երկնից. երկրաւոր. հողեղէն. եւ Ստորերկրեայ. խորին. անդնդական.
Եւ որ բարձունք՝ նոյն եւ անդունդք են ստորնական. (Շ. իմ. եղակ.։)
inferior;
earthly, terrestrial.
Զստորնային ծնունդս մահկանացուաց։ Յերկնայնոց, եւ ի ստորնայնոց, եւ ի սանդարամետականաց մեռելոց. (Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Կ՟Ե։)
to specify, to express;
to ascribe, to attribute.
որ է որպէս յն ըստոգել, κατηγορέω praedico, dico, tribuo, adscribo. Ստորասել՝ մանաւանդ տրամաբանօրէն. ընծայել ումեք կամ հաստատել զյորջորջումն ինչ զիմեքէ. յայտնել։ Տե՛ս Արիստ. ստորոգ. ստէպ։
cf. Քառանկիւն.
ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆ մանաւանդ ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆԻ. τετράγωνος, -ον quadrangulus, -lum, quadratus, quadrangularis եւ τετράπεδος, -ποδος quadrupedalis. Որ ինչ ունի զչորս անկիւնս, քառանկիւն. քառակուսի.
cf. Քառանկիւն.
ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆ մանաւանդ ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆԻ. τετράγωνος, -ον quadrangulus, -lum, quadratus, quadrangularis եւ τετράπεδος, -ποδος quadrupedalis. Որ ինչ ունի զչորս անկիւնս, քառանկիւն. քառակուսի.
four-chaptered, having four chapters;
— աւետարան, the Four Gospels.
Որպէս եւ գրեալ է ի չորեքգլխեան աւետարանի անդ մարկոս (վասն պղծոյն անապատի). (Եփր. աւետար.։)
tetradrachma.
Ետուն նմա իւրաքանչիւր՝ մէն մի որոջ, եւ չորեքդրամեան մի ոսկի անդիր. (Յոբ. ՟Խ՟Բ. 11։)
formed of four courses, tiers or orders;
four-coursed;
quadrireme.
Ըստ չորեքկարգեան ականց։ Ականակապ չորեքկագրեան ականց։ Փառք հարցն ի չորեքկարգեան ականսն քանդակեալս». այսինքն անուանք ՟Ժ՟Բ նահապետաց՝ ՟Գ ՟Գ ի չորս կարգս. (Ել. ՟Ի՟Ը. 17։ ՟Լ՟Թ. 10։ Իմ. ՟Ժ՟Ը. 24։)
cf. Չորեքին.
Ընդ չար գործելոյն չորեքպատիկ զդարձն անդրէն տալ. (Իգն.։)
four-booked (Gospel).
Մի՛ ստունգանէք չորեքտառեան աւետարանականաւանդ փողոցն։ Չորեքտառեան առատաբուղխ վարդապետութեան ճաշակ. (Թէոդոր. մայրագ. եւ Թէոդոր. կուս.։)
fourteenth.
Օստացւոց աղանդն, որ չորեքտասաներորդ կոչին (տօնելով ընդ հրէից զզատիկն). (Կանոն.։)
cf. Չորեքտասանեքին.
ՉՈՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԵԱՆ ՉՈՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Իւրաքանչիւրն ի չորեքտասանից՝ եւ բովանդակն ի միասին. տասնըչորսն ալ.