diverse, different, various, distinct.
Գոյնք զանազանք։ Ի զանազան ժամանակս, տեսակս։ Զանազան հանդերձիւ, վիրօք, եւ այլն. (Փիլ.։ Սահմ.։ Մխ. երեմ.։ Շար.։)
distinction;
difference;
diversity, variety.
Զանազանութիւն հասակացն եւ ժամանակացն. (Յհ. իմ. ատ.։)
to pass;
to surpass, to surmount, to excel;
to go beyond, to exceed;
to escape, to leap;
to be wanting, to fail;
cf. Անցանեմ;
— զհասակաւ, ծերութեամբ, to grow old;
— զարամբ, զամուսնութեամբ, to be unfaithful to the husbands or marriage bed.
Բազում ի գրոց անտի վկայութիւնս վասն ժամանակիս կարճեալ զանցանեմք. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
to pass, to surpass;
to go beyond;
to cause to fail or be wanting, to make to sin;
անցուցանել —, to excel, to exceed.
Զմահաբեր զօրհասի ժամանակն զանցուցեալ. յն. խոյս տուեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 7։)
to go astray;
to dote, to rave, to muse.
ԶԱՌԱՆՑԵՄ προβεβεηκώς γίνομαι provectus sum aetate, diebus որ եւ Առանցել. զանցանել. անցանել ըստ չափ. հնանալ. փոփոխիլ։ Որպէս Անցանել զաւուրբք, ծերանալ. եւ անցանել եւ այլափոխիլ աւուրց եւ ժամանակաց.
Եւ ապա յիրս իրս անցեալ զառանցեալ ժամանակաց մատակարարեալ զմեզ. (Յհ. կթ. յռջբ։)
Ի կատարած. Զառանցելոց ժամանակաց։ Վասն զառանցելոց։ Ի վերայ զառանցելոց. յն. այլայլելի կամ այլայլեալ. եբր. շօշան. իբր շուշան, կամ վեցաղի նուագարան. (Սղ. ՟Խ՟Դ. ՟Ծ՟Թ. ՟Կ՟Ը. ՟Հ՟Թ։ Տե՛ս զմեկնիչն։)
ԶԱՌԱՆՑԵԼ. ληρέω, ληραίνω deliro, nugor, ineptio Զառամանալ, աղճատիլ. խռֆիլ.
Այնպէս զառանցեաց, մինչ զի ի դոյզն ինչ ժամանակի երիցս ասել զբանն ուրացութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
before, in presence of;
cf. Առաջեւ.
Զառաջեաւ իւրով զսա էր սնուցեալ։ Հրաման տայր կոչել զառաջեաւ իւրով։ Զառաջեօք անկանէր։ Զբազում զախոյանից զգլուխսն բերէր զառաջեաւ. (Բուզ. ՟Դ. 12. 20. 39։ ՟Ե. 7։)
cf. Զառաջեաւ.
Զառաջեաւ իւրով զսա էր սնուցեալ։ Հրաման տայր կոչել զառաջեաւ իւրով։ Զառաջեօք անկանէր։ Զբազում զախոյանից զգլուխսն բերէր զառաջեաւ. (Բուզ. ՟Դ. 12. 20. 39։ ՟Ե. 7։)
satin;
brocade.
τρίχαπτον (իբր մազահիւս, թելիւ մանեալ) sericum եբր. մէշի (որ ըստ ոմանց մեկնի, ի բարակ ստեւոյ գործեալ) Մետաքսեայ հանդերձ. կերպաս բարակաման. որպէս եւ պ. զէրպէֆթ է կերպաս ոսկեթել եւ այլն.
to adorn or bedeck one's self;
յարեաւզարդարեցաւ զարդու իւրով ըստ զարդու կանանց, she arose and arrayed herself in all her woman's attire;
— փետրովք սիրամարգի, to deck one's self in borrowed feathers.
Զարդարեցաւ նա զքառամանեակս եւ զգինդս իւր. (Լմբ. ովս.։)
cf. Զարթուցիկ;
awakening, who awakens or arouses;
who excites or animates.
Որ առ ի չգոյէ զարթուցչի ննջէ, շնորհ ունի զարթուցչի իւրոյ. եւ որ վասն դատարկութեան, թշնամանս հատուցանէ զարթուցչաց իւրոց. (Եփր. համաբ.։)
cf. Զարթնում.
Ի ժամանակի՝ յորում զարթչիցի բարկութիւն նորա. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
diversion, relaxation, refreshment, recreation, pastime, sport, amusement, toy;
occupation, distraction, care;
pleasure;
trouble, agitation, flutter of spirit;
water, torrent, tbe ebb and flow;
— ծովու, waves, fluctuation, storm;
— ջրոց, watering places, well watered pleasure-grounds or gardens, lake scenery;
— բարձանց, irrigated uplands;
— հովտաց, pleasant valleys;
— աչաց, proud or naughty glance.
Զարթուցեալք յերկրաւոր իրաց եւ ի զբօսանաց մարմնաւորաց։ Զորկորստութիւն, եւ զամենայն զբօսանս՝ որ են բեռինք մեղաց, ի բաց ընկեսցուք։ Հոգին սուրբ թշնամանի ի զբօսանաց արբշռաց. (Յճխ. ՟Զ. եւ ՟Թ։)
sensation;
sense;
reason, understanding;
ի — գալ, to recover, to recover one's senses;
ընդ զգայութեամբ անկանել, to come under the senses;
to stand to reason;
— առնել, տալ, բերել ի-, to inform, to advise;
— առնուլ, ի զգայութեան լինիլ, to perceive, to be sensible of;
—ք, the senses.
Ի զգայութեան լինի վատթար գործոց անցեալ ժամանակին, եւ զչարութեան ողբայ զվարս. (Շ. մտթ.։)
clothed, dressed;
as a dress, that serves to clothe one's self with;
surrounded, covered with a dress.
Ո՞ւր այն ժամանակ, յորժամ յօրինէին նմին զլուսաթոյրն զգեստապարոյրն պատմուճան. (Պիտ.։)
assembly, company.
Որոշէ ժամանակս խորհրդոց եւ երաստից. (Յհ. կթ.։)
sometimes, from time to time;
never, at no time;
—, ոչ —, մի —, never, no, not, for ever;
ոչ — իկեսցէ, — ոչ եկեսցէ, he will never come;
մի —, — մի զլանար, do not refuse him;
է՝ էր —, երբէք երբեք, from time to time, now and then, ever and annon;
— ուրեք, sometimes.
Ո՛չ ամենայն տեղի եւ ժամանակ ... այլ է երբէք եւ ուրեք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ո՛չ ուրեք երբեքի գրաւեալ. (Նար. ՟Լ՟Դ.) իմա՛ անժամանակ։
Եթէ երբէք ուրեք խորհէի արդեօք զհրամանացն խորտակել զլուծ. (Յհ. իմ. ատ.։)
singing.
Կամ երգեցողութեան, կամ պաշտամանց. (Թղթ. ման. առ գր.։)
to swear, to take an oath.
Անիծիւք եւ թշնամանօք, սուտ երդմնելով. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
three years;
of three years;
—, զ—, յ—, in or during three years, every three years.
Երրորդ տմ. եւ երեք ամք, կամ երեքամեայ ժամանակ.
of the evening;
երեկոյին, towards evening.
Առաւել քան զամենայն ժամանակս՝ յերեկոյին ժամուն եղիցի քեզ զգուշութիւն ի վերայ խորհրդոց քոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Երեկոյի.
Առաւել քան զամենայն ժամանակս՝ յերեկոյին ժամուն եղիցի քեզ զգուշութիւն ի վերայ խորհրդոց քոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
of the evening;
westerly;
evening;
յ—, from the evening;
the evening;
—ց ծով, the Atlantic Ocean.
ἐσπερινός vespertinus Երեկոյեան. եւ Ժամանակ երեկոյին.
of the evening;
— պաշտօն, vespers.
Ի նուագ գոհութեան երեկորեան պաշտաման. (Նար. ՟Ղ՟Գ. (որ եւ ռմկ. երեկոյեան ժա՛մ ասի)։ Տե՛ս եւ երեկորնեայ, ըստ ՟Բ նշ։)
cf. Ցերեկութիւն.
Ժամանակ ցերեկի ողջոյն. կամ հանապազորդութիւն տուընջեան.
of thirty years;
thirty years old.
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
cf. Երեսնամեայ.
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
cf. Երեսնամեայ.
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
cf. Երեսնամեայ.
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
cf. Երեսնօրեայ.
Ասեմք զամիսն երեսնօրեակ, խառնելով ընդ նմա եւ վարկանելով զգիշերոյն ժամանակ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 17։)
of thirty days.
Ասեմք զամիսն երեսնօրեակ, խառնելով ընդ նմա եւ վարկանելով զգիշերոյն ժամանակ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 17։)
Saturn (planet);
cf. Երեւոյթ;
cf. Տեսիլ.
Ոչ եւս կարօտանայ ծածկեալ հրամանացն յառակացն երեւակացն». յն. մի բառ, է՛նիղմա. (Նիւս. երգ.։)
visibility;
appearance.
Ըստ երեւելութեան փրկական խորհրդոյս, որ ի սկզբանցն ժամանակօք ծածկեալ էր. (Ոսկ. հռ.։)
to appear, to show one's self, to offer one's self;
to dawn;
to bud;
երեւի, it appears;
I think.
Ոչ նախ արեգակն. եւ ապա լոյս, այլ ի միում ժամանակի երեւին. այսպէս եւ լոյս որդի ի լուսոյ հօրէ ծագեալ. (Շ. թղթ.։)
to appear, to present itself, to be represented.
Մի՛ այլայլեալ երեւութասցիս զաստուածութիւնն ... քանզի անյեղլի է։ Ուր ոչ յաւիտեան եւ ոչ ժամանակ միջնորդեաց, զիա՞րդ երեւութասցին միտք. (Բրս. ի ծն.։)
cf. Երեւութիւն.
Հոգւոյն սրբոյ բղխումն ի հօրէ, եւ յարդւոյ երեւումն անհատաբար եւ անժամանակապէս. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Եռամեայ.
Երեքամեայ ժամանակ. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
Երեքամեան ժամանակ. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Եռամեայ.
Երեքամեայ ժամանակ. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
Երեքամեան ժամանակ. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Եռամսեայ.
Զերեքամսեայ ժամանակսն։ Զերեքամսեայ փոփոխմունս ի տարի համարէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Եռամսեայ.
Զերեքամսեայ ժամանակսն։ Զերեքամսեայ փոփոխմունս ի տարի համարէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Երեքհարիւր.
Քան զժամանակ ամացն երեքարիւրոց։ Յառաջ քան զերեքարիւր զիննսուն եւ զերիս ամս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
triple, tripled.
Առասան երեքկին ... Զայսպիսի շարամանեալ երեքկուղս ոչ կարէ վաղվաղակի խզել որոգայթքն սատանայի»։
of three days;
the third day.
Լոյսն՝ որ յառաջ քան զարեգակն՝ երեքօրեայ ժամանակաւ, ոչ էր անփոփ եւ ժողով. (Եփր. ծն.։)
Վասն երեքօրեայ ապաշխարութեանն (նինուէացւոց) զսաստ հրամանաց իմոց դարձուցի. (Եփր. զղջ.։)
to stay, to remain or sojourn in a place three days.
Երեքօրեայ ժամանակս կալ մնալ ուրեք.
reins, kidney;
bowels, entrails;
խորտակել զ—նս, to break or sprain one's back.
Երիկամանց նորա է վկայ աստուած. (Իմ. ՟Ա. 6։)
Ընդ ճարպոյ երիկամանց ցորենոյ. (Օրին. ՟Լ՟Բ. 14։)
cavalcade, riding-horse.
Յեսու զարեգակն իբրեւ զկամաւ ինչ բանիւ հրամանաւ ճնշեալ՝ արար զերիւարութիւնն. (Գեննանդ.։)
young man, young gentleman;
թէ գոյր —ի գիտութիւն եւ ծերոյն զօրութիւն, if young folks had experience, and old ones strength.
Ի գալ երրորդ եօթանն, որ է ըստ թուոյ ժամանակին քսան եւ մի ամ, սկիզբն լինի մուրուացն, եւ անուանին երիտասարդք. (Լմբ. սղ.։)
youthful, juvenile, young.
Ի տիոց անտի երիտասարդականաց մինչ զմիջահասակ արբունս ժամանակի (երեսուն ամաց). (Կաղանկտ.։)
more ancient, ancient, elder, eldest, senior;
first, principal.
Ճշմարտութեամբ երիցագոյն է՝ ո՛չ յերկար ժամանակաւ, այլ գովելեաւ, եւ կատարելագունիւ վարուք տեսեալ։ Որոց մին երիցագոյն, եւ միւսն կրսերագոյն. (Փիլ. իմաստն.։)
Յայտ է թէ՝ եւ քան զժամանակս երիցագոյն է որդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
to make senior, to raise, to advance.
Տալ երիցանալ աւագութեամբ, պատուով, ժամանակաւ, հնութեամբ. վերագոյն կարգել.
Ոմանք հեռի ժամանակօք զդիր ագոնին երիցացուցանեն». յն. յառաջ տանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
very or more circumspect, very strict, rigorous;
more sure;
— առնիցէք զորդիսն Իսրայէլի ի պղծութեանց նոցա, you shall cause the children of Israel to avoid their uncleanness.
Արք զգաստք՝ զգուշագոյնք հրամանաց վարդապետութեանն. (Կորիւն.։)