pelican;
onocrotalus.
Ասեն զհաւալսան որդեսէր, մինչ չերթալ ի բունոյն բերել որս. եւ ի նեղել ձագուցն՝ սպանանէ կտցով, եւ ապա հանէ արիւն ի լանջացն, եւ առնու ջուր ի բերանն, եւ սրսկէ, եւ պակէ, յետ երեք աւուր, եւ կենդանանան. (Վրդն. սղ.։)
scare-crow.
Բարկութեան ախտն գազանաբարոյ՝ արագաշարժ ի յաղաղակելն, եւ իբրեւ զհաւահալածն մրգապահաց, որ մինչչեւ օդոյն ինչ շարժեալ՝ եւ նա սկսանի կարկաջել. (Մանդ. ՟Ժ՟Գ։ Ճ. ՟Գ.։)
persuasible, likely, probable, plausible;
— է, չէ —, it is likely;
unlikely.
Ա՛յլ ի նոյն՝ հաւանական (ցուցումն). (Կիւրղ. գանձ.։)
persuasion, consent, agreement, acquiescence;
approbation, suffrage;
միաշունչ, միաբան հաւանութեամբ, unanimously, by common accord or agreement, in concert, by a common or unanimous consent, jointly;
by mutual agreement;
ի հասարակ հաւանութենէ, by common consent;
— բերել, to consent, to accord, to agree;
ձեռն տալ հաւանութեան, to consent to, to assent;
ի — ածել, cf. Հաւանեցուցանեմ;
առանց քոյն հաւանութեան, without your consent.
equally acting.
ἱσούργος paria faciens. Որ զնոյն հաւասարապէս գործէ. համագործ.
companion, fellow, comrade, mate, partner.
Հաւասարակից են բանք նորա՝ գրոյն. (Եփր. աւետար.։)
cf. Համապատիւ.
ἱσότιμος aequalis honore, dignitate. Հաւասար պատուով. ունակ նոյն պատուոյ. զուգապատիւ. Այլազգ յաստուածայինս. զոր օրինակ,
equally.
ՀԱՒԱՍԱՐԱՊԷՍ ἵσως aequaliter, aeque ἑξ ἵσου ex aequo, pariter. որ եւ ՀԱՒԱՍԱՐ, ՀԱՒԱՍԱՐԱԲԱՐ. Հաւասարութեամբ. անխտիր. զուգապէս. նոյնպէս. միապէս. ոչինչ ընդհատ. առ հասարակ. հաւսար.
equicrural, isosceles.
Երկոցունց եռանգիւնիցն հաւասարասրունն զմի ընկալեալ է բնութիւն։ Ոմն հաւասարասրունն, եւ միւսն եռակրկին։ Մինն միոյն ի հաւասարասրուն եռանգիւնոյն շարամանեալ։ Որ ոչ սանդղատեսակ իցէ, այլ հաւասարասրուն. (Պղատ. օրին.։)
reptile;
creeping;
— ցաւ, gangrene.
Ի քաղաքին լիւստրացւոց ի վերայ սողնոյն (կաղի սպրդողի) բժշկութեան։ Կին մի սողուն ի մոկաց, զի կարկամեալ էր, եւ եկն սողալով։ Այր մի սողուն ցաւով եւ դօստացեալ ոտիւք կամեցաւ գնալ առ սուրբն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է. կամ ժէ։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to fatten, to grow fat, stout, corpulent;
to be puffed up, to become proud, haughty.
Անձուկն՝ ամենայնի դժուարին է, բայց առաւել գիրացելոյն եւ սոնքացելոյն։ Արբենաս եւ փափկանաս, գիրանաս եւ սոնքանաս։ Ի գիրութենէ սոնքանայ մարդ, եւ ի բազում ճարպոյ ելանեն անօրէնութիւնք ։ Սոնքացեալս գիրութեամբ։ Սոնքացեալք ստուարացեալք։ Ստուարացաւ եւ սոնքացաւ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ. Ոսկ. ՟ա. կոր. ՟Ժ՟Գ։ Եղիշ. հայր մեր.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
paste, glue, lip-glue;
— ձկան, isinglass, ichthyocolla, fish-glue.
Նոյն է ընդ Սինձ. κόλλη, κόλλα colla, gluten, glutimium.
famine, dearth, scarcity, penury;
hunger;
ի —ու, by famine.
Եղեւ սով յերկրին։ Զօրացաւ սով յերկրին։ Եօթն ամ սովոյ։ Յերեսաց սովոյն։ Սպանանել զամենայն ժողովուրդս ի սովոյ, կամ ի սով (յն. ի սովու, այսինքն սովով)։ Մաշեալք սովով։ Կերակրել զնոսա ի սովի։ Ի սովի փրկեսցէ զքեզ ի մահուանէ։ Սովք եւ սրածութիւնք. եւ այլն։
Յաթոռոյն՝ յորում սովորակի նստէր երանելին. (Վրք. ոսկ.։)
to be accustomed, habituated, to get used or inured, to grow familiar with, to be in the habit or practice of, to take a bent, to practise;
— հրոյ, to become accustomed to the fire;
— աշխատութեան, to become inured to, to inure oneself to labour, to become industrious;
յանիրաւութիւն —, to become obdurate or hardened in iniquity.
Վասն հաւատոյն՝ զոր յաստուած սովորեցաք. (Ճ. ՟Ա.։)
to accustom, to habituate;
to bring up, to train, to form, to teach.
Սովորես զմիտս քո ի վերայ ամենայն եղբօր, եւ ասասցես, եթէ այս եղբայր լաւագոյն է քան զիս առաջի աստուած։ Սովորեցուցանէին զնա ի պալատն թագաւորին. (Վրք. հց. ՟Դ։ ՟Ժ՟Դ։ 1)
cf. Սովորութիւն.
Հնացեալ սովորոյթն օրէնք են, եւ հաստատագոյն իբրեւ զբնութիւն. (Իգն.։)
to flow out often, abundantly;
to leave the ranks, to be dispersed, to disband.
Նոյն ընդ Սոր. (որպէս Ձոր, եւ Ծործոր)
submersion;
waning.
Ըստ լուսնական լրութեան եւ սուզականութեան։ Զարմանալի ծառոյն դէպք ի միում աւուր ունել աճմունս փոյթ ընդ փոյթ, եւ դարձեալ սուզականութիւնս յանկարծ օրէնս լինել. (Արծր. ՟Ա. 1. եւ 3։)
to whistle;
to hiss, to receive with hisses.
Նեղեալ նեղ եւ նուրբ փողոցն՝ յորժամ լցցի շնչով, սուլէ։ Ընդ նրբագոյն փողոց երկուց ծծոցն ճնշելով յարտափչելն սուլէր. (Փիլ. եւ Անան. ի յովնան.։)
cf. Սունկն.
Զամենայն ցաւս սնկան, որ ի ծածուկ մարմին մարդոյն տնկի, բժշկէ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Գ.։)
false, untrue, lying, deceitful, fallacious;
falsehood, untruth, story, lie, fib;
falsely;
թեթեւ —, white lie;
innocent falsehood;
— երդումն, perjury, false oath;
— վկայ, false witness;
— քրիստոսք, false christs, antichrists;
ամենեւին —, absolutely false;
— խօսել, ասել, to tell untruths, to lie;
— առնել or ի — հանել, to contradict most flatly, to give the lie to, to shew the falsehood of, to deny, to gainsay, cf. Ստացուցանեմ;
ի — հանել զկայսրն, to deny the accusation made before the emperor;
եդաք — զյոյսն մեր, we trusted in lies.
Վկայ կոչել ի վերայ ստի զաստուած անարժանագոյն պղծութիւն է։ Երդնուլ ի վերայ ստոյ ի միտսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
bdellium;
cf. Ամեթոս;
cf. Կարկեհան.
Սուտակի եւ ական գահանակի նմանեցոյց։ Կարդն երկրորդ սուտակ, եւ շափիղայ։ Գծագրեալ է ի սուտակին յուդա ... գոյն սուտակին հրագոյն. (Փիլ. այլաբ.։)
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
Սուր ունկն կալջիր հայրութեան խրատոյն խորհրդոց. (Եւագր. ՟Ժ։)
Բարբառք արագք եւ հեղգք, սուրք եւ ծանրագոյնք. (անդ։)
Չորեքաղեանն քնար ի չորից լարից. զիլ՝ որ է սուր. եւ պամ՝ որ է ծանր. եւ այլն։ Սուրն համեմատի հրոյն, զի տաք է եւ չոր. (Երզն. քեր.։)
Յայտնագոյն քան զձայն՝ զգործոցն ճշմարտութիւն, այնոցիկ՝ որ սուր կարեն տեսանել, յանդիման կացուցանէ. (Փիլ. լիւս.։)
to run swiftly, speedily, to dash, to rush or fall upon, to dart, to gallop, to rush down or headlong.
Զօրէն քաջ սուրհանդակաց յառաջագոյն սուրհալով. (Փիլ. լիւս.։ 77)
cf. Սոփեստոս.
Ի գեղ պատկերի դիմաց սոփեստի (որ նոյնանայ եւ ընդ սոփեր). (Նար. յիշ. խչ.։)
murder, assassination.
Բարեխառնելով տէրն զհին կտակարանացն զխստութիւն սպանողութեան գրոյն ընդ նոր կտակիս հեզութեան. (Վրդն. ել.։)
complete armour, arms, accoutrements, harness, fitting out;
—ք մարտի, preparatives for war.
Զհօրն զինուց տունս բացեալ՝ ետ մանկտւոյն զսպառազինութիւն. (Պտմ. աղեքս.։)
to be consumed, drained, exhausted;
to decay, to dry up, to finish, to cease, to stop;
սպառեալ էին ոգիք նոցա, they were exhausted, quite tired;
սպառէր զօրութիւն նորա, he wore himself out, his strength declined.
Նոյն ժամայն սպառեցաւ ոգի նորա ի մարմնոյն. (Ոսկիփոր.։)
threat, menace;
insult, bravado.
Զի փրկեսցէ զմեզ ի սպառնալեաց գեհենոյն. (Շար.։)
threat, threatening tone.
Սպառնումն չարաչար տանջանացն։ Զամենայն սպառնումն թշնամւոյն. (Եւս. պտմ.։)
end, term, extremity;
summit, top.
Եղիցե՛ս բարձրագոյն դու, եւ բարձրագունից սպառուած. (Առ որս. ՟Ա։)
to serve.
Այժմ ամպքն տէրունւոյն սպասահարկեալ հրամանի՝ զտիեզերս արբուցանեն. (Խոր. վրդվռ.։)
cf. Սարկաւագանոց;
cupboard for gold and silver plate.
Զկնի արձակելոյ պատարագին՝ ի սպասատունն ողջոյն տաց նմա ... եկեալ ի տուն սպասուն. (եւ այլն. Ճ. ՟Բ.։)
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
Կատարեալ առաքինութիւն խնդրէ ճշմարտութիւն ի սպասաւորաց խորհրդւոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
Անհասութեան խորհրդոյն սպասաւորեցեր. (Շար.։)
Արագագոյն սպասաւորեսցէ սուրն, եւ յուղարկեսցէ զմեզ ի քրիստոս. (Ճ. ՟Բ.։)
service, office, ministry;
administration, dispensation;
— հարկանել, մատուցանել, կատարել, լնուլ, to serve, to be a servant, to do service to, to attend, to wait upon.
Կազմեցին զյորդանան առաջի արքայի, հարին սպասաւորութիւն անցուցանելոյ զարքայ։ Հարեալ սպասաւորութիւն՝ անցուցանէ (ընդ եփրատ)։ Զբարի սպասաւորութիւնն հարկանելով։ Հրեշտակք ո՛րչափ սպասաւորութիւնս հարին առ ի փրկութիւն մարդկան։ Անբան կենդանիք ոչ ամենեքեան զնոյն հարկանեն սպասաւորութիւն. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 18։ Խոր. ՟Գ. 13։ Ճ. ՟Բ.։ Ոսկ. մտթ.։ Պիտ.։)
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
Նոցա սպասիցէք, մինչեւ զարգանայցեն։ Նստէր եւ սպասէր ըստ սովորութեանն ճանապարհին որդւոյն իւրոյ։ Ամենեքեան քեզ սպասեն, եւ դու տաս կերակուր նոցա ի ժամու։ Երանի ամենեցուն՝ ոյք սպասեն նմա։ Պատրաստ են, եւ սպասեն քում հրամանի.եւ այլն։
Որոյ սպասեն քերովբէք երկիւղիւ։ Երանի՛ ձեռաց քոց ո՛վ յովսէփ, որ սպասեցին եւ շօշափեցին զաստուածախառն մարմնոյն յիսուսի զձեռս եւ զոտս. (Եպիփ. թաղմ.։)
waiting for.
Զի մեք եմք սպասիչք յուսոյն, որ ոչ ամաչեցուցանէ. Կասեցուսցէ զսպասիչս գալստեան ի ճշմարիտ գալստենէ անտի՝ որում սպասէինն. (Եփր. հռ. եւ Եփր. ՟բ. թես.։)
fustic, Indian saffron.
պ. ասպարագ. Ծառ՝ որոյ փայտն լինի նիւթ դեղին կամ ծիրանագոյն ներկոյ։ Բժշկարան.։ ... լտ. arbor flava;
lignum, qui flavo colore tingunt.
cf. Ասպարակիր.
Սպարակիրք հետեւակք։ Թո՛ղ սպարակիրս։ Լէգէոն զօրուն բազմութիւնն, այսինքն յունաց զօրացն սպարակիրն, սոյնպէս եւ հայոց սպարակիրն վահանօք փակեալք զինքեամբք. (Բուզ. ՟Դ. 15։ ՟Ե. 5։ 4)
cf. Վահանափակ.
Սպարափակ արարեալ պահել։ Սպարափակ արարեալ երիզացւովքն զտեղի կռուոյն. (Ագաթ.։ Փարպ.։)
cicatrix, scar, seam, mark;
stain, spot, stigma;
— կեղեքածի, scratch;
ածել զ—ս ի բժշկութիւն, to heal up, to cicatrize, to close.
Նշան սպւոյ կամ պալար կամ պաղպաջ։ Սպի այրեցածոյն է։ Ածից զսպիսն ի բժշկութիւն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 2. 28։ Երեմ. ՟Լ՟Գ. 6։)
Եցոյց նոցա զսպիսն, զի ծանուսցէ՝ թէ նոյն ինքն կենդանացաւ. (Եփր. յար.։)
white writing;
white chalk.
Սպիտակ գիր. որպէս յն. սպիտակ գոյն.
cf. Սպիտակագոյն.
cf. Սպիտակագոյն.
white-fleeced.
Լուացեալ դասք սեւագոյն այծեացն՝ ի սպիտակակիզն գոյն օդեաց դարձեալք. (Փարպ.։)
white (colour of animal's coat).
Ձիւնագոյն սպիտակամազս կառաձիգ ջորւոցն արքունականաց. (Ոսկ. ես.։)
to whiten, to become white.
Օդն ի տուէ ի ձեռն լուսոյն սպիտականայ, եւ ի գիշերի ի ձեռն խաւ արին թխանայ. (Եփր. ծն.։)
spotted, marked with white.
Որ ունի զնիշ եւ զտեսիլ սպիտակ. ճերմակագոյն.