to drive away, to repulse.
to gall, to wound.
to detach, to separate, to extrange, to remove, to take away;
— ի ստենէ զորթն, — զմանուկն ի կաթին սովորութենէ, to wean;
— զսիրտ յաշխարհէ, ի հեշտութեանց, to wean or detach one's heart from worldly matters.
fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.
Ա՜ռ նա ի քաղաքաց անտի արս ընտիրս՝ պատերազմակիցս իւր։ Աղաչեմ զձեզ՝ պատերազմակից լինել ինձ յաղօթս վասն իմ առ Աստուած. (Յուդթ. ՟Գ. 7։ Հռ. ՟Ժ՟Ե. 30։)
to war, to make war, to combat, to fight;
to be at war with, to be tempted;
— ի վերայ ազատութեան, to defend liberty;
զմահու պատերազմ, to wage a war of extermination;
զբարւոք պատերազմն —, to fight a good fight;
մեծապէս -զմեալք զառաքինութեան զհանդէս, fighting valiantly where virtue is at stake;
առանց զմելոյ, without firing a shot, without striking a blow.
Մարդկան իրք ամենայն՝ երբեմն պատերազմին, եւ երբեմն խաղաղանան։ Թէպէտ եւ ստէպ ստէպ պատերազմեսցին, թէպէտ եւ սաստիկ փորձեսցին. (Ածաբ. ժղ.։ Իսիւք.։)
deserving punishment, found guilty, punishable, culpable, criminal.
Թէ եւ ի պատժապարտ եւ ի թիւր ծառայից իցեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
condemned, punished, chastised;
guilty, culpable, delinquent, villainous;
cf. Պատժական.
Տեսանեմք չորս հրեշտակըս, որ կան եւ խօսին ընդ պատժաւորին. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Պատշաճ.
Հայցեմք յիշատակել զմեզ ... ի պատկանաւոր խնդրուածս։ Այր երագամիտ, եւ ըստ կարգաբանութեան խօսից յոյժ պատկանաւոր. (Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)
cf. Պատշաճիմ.
Եթէ համբարտակն վստահութեան՝ մեղօք յատակի՜, այսու արձանօք պատկանեցելովք աջով քո պաշտպան՝ դարձեալ կառուսցի։ Այս են պատկանեալ թախծականացն կերպագրութիւնք։ Սլաքս նետից պատկանեալ դեղովք ի շտեմարանս խորութեան սրտի. (որ հայի եւ ի Պատկանդարանն)։ Օճառք անվատնելի զինուց ինձ պատկանեսցին, զչարին հալածել զգունդ. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Զ։)
respect, reverence, veneration, regard;
modesty;
bashfulness, coyness, shame, reserve, blushing, blushes;
the private parts;
—նօք, respectfully;
bashfully, blushingly;
—նս ածել, to create respect in, to inspire or impress with respect, to breathe respect.
Դու գիտես զնախատինս իմ, զամօթ իմ եւ զպատկառանս իմ։ Զգեցցին զամօթ եւ զպատկառանս։ Ոչ ամաչեցին ամօթով, եւ պատկառանս ոչ առին ի միտ. (Սղմ. ՟Կ՟Ը. 20։ եւ հ. 13։ Երեմ. ՟Ը. 12։)
Սեղան ամօթոյ՝ (ուր) պատկառանք կանացի արարեալ էր (որպէս թէ շնորհօղ տռփանաց իցէ). (Մխ. երեմ.։)
sensitive plant, mimosa;
—ս առկանեմ, cf. Պատկառեցուցանեմ.
cf. Պատկառանք.
Եւ զիս պատկառումն ունի յոյժ, մինչ զի ոչ կարեմ նկատել զպատկերս ձեր. (Ճ. ՟Գ.։ 10)
painter;
sculptor.
Զպատկերագործդ ո՞չ տեսանես. զի պղինձ ոչ առնելով՝ պատկերս կազմէ։ Պարտ էր արդեօք զնոյն ինքն զկենդանագիրսն եւ պատկերագործսն առաւելութեամբ պատուոց աստուածացուցանել։ Ասեմք ի պատկերագործէ ծախել (այսինքն ծախիլ) զպղինձն ի պատկերն. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսիլ աբր.։)
conformity, resemblance likeness.
Չեն նման երեսք երեսաց ... ունելով ի պատկերակցութիւնն՝ զորակութեան սեռին օտարութիւն, ի խաղաղութեան եմք. (Լմբ. առակ.։)
to be reflected in, to be the picture of, to take the form, to be formed, printed, impressed, represented;
to make oneself conformable, like.
Գեղեցկամասնութիւն (գիտեմ սրբոց) զպատկերանալն ի կերպարան սկզբնատպին. (Սկեւռ. լմբ.։)
cause, author;
occasion, matter;
principle, origin;
reason, subject, motive;
fault, offence, misdeed, crime;
pretext, excuse, subterfuge;
—աւ, ի —ս, on account of, for the sake of, for, because of, out of regard for;
under pretence of;
ի —ս քո, for your sake, for you;
— տալ, to give occasion to;
—ս առնուլ, to take as a pretext, to pretend, to allege;
— լինել, to be the cause or author of;
to dissemble;
—ս ի մէջ ածել, to allege, plead, urge or adduce reasons;
բառնալ զ—ս, to take away the motive or grounds;
պատճառել —ս մեղաց, to seek excuses for sins;
առանց իրաւա ցի —ի, without a real motive, causelessly, groundlessly, unreasonably.
Ես եւ ոչ մի ինչ պատճառս գտանեմ ի նմա։ Եւ ոչ մի ինչ պատճառ մահու գտեալ. (Յհ. ՟Ժ՟Ը. 38։ Գծ. ՟Ժ՟Գ. 27։)
cause, motive;
pretext, excuse, cloak, colour;
—նօք, under pretence of;
վասն որո՞յ, վասն որո՞ց or յի՞նչ —նաց, why ? for what cause ?
ամբարտաւանութեան —նօք, on account of pride;
զբօսանաց —նաւ, for walking;
պէսպէս —նօք, under different pretexts;
բառնալ զ—նս, to take away the pretext.
Բայց թէ յի՞նչ պատճառանաց գալուստ նոցա այսր, ո՜չ գիտեմ. (Խոր. ՟Բ. 54։)
suitable, fit;
symmetrical.
σύμμετρος commensuratus, proportionatus. պատշաճ, պատշաճեալ. համեմատ. զուգաչափ.
Շինեցեր քեզ տուն պատշաճող. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 14։)
honourable, respectable, estimable, venerable;
precious, rare, excellent, exquisite;
noble;
հայր —, Reverend Father;
—ք, noblemen, nobility, principal persons;
առ — ս ունել զոք, to hold or have in honour;
— ամենայն ժողովրդեան, respected by all people.
Քահանայիցն, եւ պատուականաց, եւ զօրագլխաց. (Նեեմ. ՟Բ. 16։)
equal in honour or rank.
Մեք ի մարգարէիցն գիտեմք զքրիստոս պատուակից եւ աթոռակից հօր. (Պիտառ.։) եւ ի մարդկայինս եւ յայլ իրս՝ որպէս Հաւասարապատիւ. կցորդ պատուոյ յիմիք կարգի.
eager for honours, greedy of glory, ambitious, desirous of praise or distinction;
vain-glorious, vain;
generous, bounteous, obliging, officious.
Միոյն փառաց տենչացեալ եմք՝ երկնից արքայութեան. պատուասէր եմք առ վերին պատիւ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Իբրեւ զպատուասէր եւ զխոհեմ հարսն ի ներքին յանապատն փախեար յառագաստ. (Վրք. հց. ՟Ծ՟Ա։)
ambitiously;
vainly;
honourably, generously, obligingly.
Մերձ դնեմ զբանս բարւոք ձեզ կոչեցելոցդ (ի հոգեւոր սեղան) առատապէս եւ պատուասիրաբար. (Ածաբ. ծն.։)
cf. Պատուասիրաբար.
Եւ մանաւանդ՝ Պատուասիրաբար. սիրով. մեծարանօք. զուտրթութեմբ.
commandment, precept, law, command, order;
անցանել զ—օք, to transgress, to violate, to break, to infringe;
—աւ հրամայել, to order expressly.
ἑντολή, ἕνταλμα praeceptum, mandatum, statutum, praescriptio, edictum παραγγελία , παράγγελμα denunciatio. որ եւ պատուէր. հրաման Աստուծոյ, եւ երբեմն մարդոյ. պատգամ. օրինադրութիւն. պույուրուգ, վասըյէ, թէմպիհ, էմր.
honorary.
Ոչ էր ժամանակ պատուողականն շքոց եւ պատուոց. անարգութեան էին պէտք։ Լռեաց զբնութիւն, շտեմարանեաց զպատուողոկանն, եւ քարոզեաց մեզ զչարարանսն. (Աթ. համբ. յորմէ եւ Վահր.։)
asylum, refuge, retreat, shelter, cover;
protection, patronage, defence, prop, support;
resources;
— լինել, to be the refuge of to protect, to defend, to take under one's protection.
Ընտրելագոյն կատարելութեացն շտեմարան, եւ պատկառելի ծերատածութեանն խնամոյ պատսպարան. (Պիտ.։)
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
Զի ո՛չ ընդ գլորելն միայն նայեսցիս, այլ եւ ընդ պատսպարելն զարմանայցես։ Որպէս ի ճակատու ուրեք՝ յարեն եւ յապաժոյժ ամենեւին իրացն կայցէ, եւ պատսպարիցի վաղվաղակի, նիզակ առեալ են Եւն։ Յառնել եւ կալ ընդդեմ ճակատուն, պատրաստել, եւ ընկենուլ զախոյանն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1)
prepared, ready, disposed, in condition;
active, quick;
at hand, near at hand, disposable;
warily, softly, slowly;
— առնել, to prepare;
— լինել, to prepare oneself;
to be disposed;
to be prompt or resolute;
ի —ի ունել, to hold in readiness;
to stand in readiness, to be ready;
— կալ, cf. Պատկառ կամ.
Եւ դու լուիցես յերկնից ի պատրաստ բնակութենէ քումմէ։ Եւ էինկութք պատրաստ հնձելոյ։ Ես ի տանջանս պատրաստ եմ։ Պատրաստ է սիրտ իմ առ քեզ աստուած։ Լե՛ր պատրաստ առ վաղիւ։ Կացջիք պատրաստք ամենեքին։ Պատուէր տայր՝ կալ նոցա պատրաստ յիրս ամենայն։ Լերու՛ք կամ եղերուք պատրաստք։ Պատրաստքն մտին. (Եւն։)
Պատրաստ եմք ամենեքեան առ ամենայն մեքենայս հարուածոց. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Պատրիարք.
Արգք, կամ արգունք, գաց. s. ՊԱՏՐԻԱՐԳ գրի երբեմն եւ ՊԱՏՐԻԱՐՔ, որ ուղղագոյն է. Բառ յն. բադրիարխիս. πατριάρχης patriarcha. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Հայրապետ, եւ Նահապետ։ Եկեղեցական գիրս վարի որպէս Եպիսկոսապետ երեւելի նահանգի, եւ կաթողիկոս ազգի. մանաւանդ իբրեւ նախագահ միոյ ի չորից աթոռոց յանուն չորից աւետարանչաց, որպէս հռովմայն, աղեքսանդրիոյ, անտիոքայ եւ ՟Եէմի. յորս յաւելաւ յետոյ կոստանդինուպօլսին. փաթրիք.
patriarch;
— հայոց, patriarch of the Armenians, Catholicos.
ՊԱՏՐԻԱՐԳ գրի երբեմն եւ ՊԱՏՐԻԱՐՔ, որ ուղղագոյն է. Բառ յն. բադրիարխիս . πατριάρχης patriarcha. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Հայրապետ, եւ Նահապետ։ Եկեղեցական գիրս վարի որպէս Եպիսկոսապետ երեւելի նահանգի, եւ կաթողիկոս ազգի. մանաւանդ իբրեւ նախագահ միոյ ի չորից աթոռոց յանուն չորից աւետարանչաց, որպէս հռովմայն, աղեքսանդրիոյ, անտիոքայ եւ ՟Եէմի. յորս յաւելաւ յետոյ կոստանդինուպօլսին. փաթրիք.
cf. Պատրիարգարան.
Ել ի գիշերի ի պատրիարգարանէ անտի, եւ եմուտ ի նաեւ լռելեայն. (Ճ. ՟Բ.։)
patriarchate, patriarch's residence or see.
Ել ի գիշերի ի պատրիարգարանէ անտի, եւ եմուտ ի նաեւ լռելեայն. (Ճ. ՟Բ.։)
deceiver, imposter;
seducer;
cf. Պատրող.
Թէպէտ եւ մարմնով հեռի եմ, սակայն դիտեմ զպատրիչսն. (Ոսկ. կողոս.։)
circumjacent;
circumstance;
particular, detail;
turn, revolution;
—ց ամօք, for many or long years.
Բագձաձականն՝ պարագայ շրջաւորութեմբն ներբակ առեալ ըստ իրին. (Անան. եկեղ։)
turn, revolution, period.
Յազնիւն ե բարի անդադար պարագայութեմբՄ. (իմա՛ դառնալով. յն. շրջապարել.)
partner, fellow-dancer;
of the same company.
Պարակից լինել. cf. պարակցեմ.
cord, rope, cable;
—ք, cordage, ropes;
— կտաւուց, clothesline;
— նաւու, shrouds, ship's cable.
Հանեալ զորկէօղ շիկափոկ պարանն։ Հանեալ յասազինէն զներդեայ քեմխտապատ պարանն։ (Խոր.՟Բ. 47. եւ 82 ։)
neck;
throat;
— ծովու, isthmus;
strait;
— սրուակաց, neck;
cf. Զոյգ;
անականել զ—աւ or ի վերայ —ի ուրուք, to fall upon the neck of;
գնալ ի բարձր —, to walk proudly or majestically, to strut;
կորացուցանել, դարձուցանել զ—, to take to flight, to flee, to run away.
Գիտեմ զհեստութիւն քո, եւ զխիստ պարանոց քո. (Օր. ՟Լ՟Ա. 27։)
to be occupied, employed, busy, to apply oneself to, to attend to, to devote oneself to, to study, to be steady, assiduous;
to rest, to take repose;
to be vacant, void;
եկեսցէ յորժամ եւ պարապեսցէ, he will come when convenient to him.
cf. պարապեմ։
inactivity, idleness, disoccupation;
occupation, application, exercise, study;
leisure, opportunity, ease.
Բազում աղօթից պետք լինիցին, բազում ժուժկալութեան, բազում պարապութեան, զի կարիսցեմք հասանել խոստացելոց բարութեանցն։ Ի սակաւ ժամու մեծամեծ չարիս գործէ բարկութիւնն. չկարոտանայ բազում պարապութեան. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մտթ.։)
cf. Պարապութիւն ;
scholium, commentary;
— առնուլ, to take time or leisure.
Պարապմամբ արդ վայելեմբք, եւ ոչինչ է որ փութացուցանէ զմեզ. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
cf. Պարար;
fatling.
Եզինք պարարակք։ Ածէ՛ք զեզն պարարակ։ Զուրակք իմ եւ պարարակք (այսինքն պարարակ կենդանիք) զենեալ են. (Երեմ. ՟Ծ՟Զ. 21։ Ղկ. ՟Ծ՟Է. 23. 27. 30։ Մտթ. ՟Ի՟Բ. 4։)
fattening.
Առ ժամայն զնա որովայնի պարարմամբ պատրուակեմ, եւ յետ այսր ի մտաւորական ճգնութիւն փոփոխիմ. (Կլիմաք.։)
to fatten, to grow fat, to become fat and plump.
Պարարտասացին գեղեցկութիւնք անապատի։ Գիրացան եւ պարարտացան. (Սղ. ՟Կ՟Դ. 13։ Երեմ. ՟Է. 28։)
saliva, spittle, slaver, drivel, pituite, phlegm.
Ցաւովք կլանիցեմք զտողիս։ Կլից զտողիս իմ։ Ասեն՝ թէ կըսնեն զտողիս իւրեանց. (Իսիւք. յոբ.։)
Մինչեւ ցաւոք կլանիցեմ զտողուկս (կամ զտողուս, կամ զտողունս) իմ. (Յոբ. ՟Է. 19։)
relating to the calendar.
Այս է նահանջն, որով տոմարական արուեստն յառաջանայ ի ժողովումն. (Վանակ. տարեմտ.։)
cf. Տոմսակ.
Տոմսի նոր, որ է թուղթ մեծ. զի եւ զթուղթ տոմար ասեմք. (Գէ. ես.։)
to be burning on fire, in a glow, to glow;
to be fired, to long, to burn, to be eager or impatient;
—եցայ յառ քեզ տռփանացդ, thy love burned in my heart.
handle.
իբր տոռն կամ ունելիք եւ բառնալիք (տապանակին). Ելեալ երթայր չորս տոռոմով. զերդ զօձ խաղայր հանց տահելով. եմուտ ի տուն (ի տաճարն) չորս անկիւնով, յայն տունըն կայր բազում ժողով. (Շ. առակք.։)
cf. Տառապիմ.
pastoral, bucolic;
pastor;
eclogue.
Որ հոսեացն զիսրայէլ, ժողովեսցէ զնա իբրեւ տուարածական զհօտ իւր։ Եթող զոչխարսն ի տուարածականս. (Երեմ. ՟Լ՟Ա։ 10։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է։ 10։)
Tobe or Tybi (the fifth month of the ancient Egyptian solar year).
ՏՈՒԲԻՂ կամ ՏՈՒԲԻ. Ամիս եգիպտացւոց՝ համեմատ դեկտեմբերի եւ յունվարի։ (Պտմ. աղեքս. յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)
ՏՈՒԲԻՂ կամ ՏՈՒԲԻ. Ամիս եգիպտացւոց՝ համեմատ դեկտեմբերի եւ յունվարի։ (Պտմ. աղեքս. յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)
amenable to fine.
Արդ ե՞ս միայն տուժապարտ եմ իսրայէլի. (Եփր. թագ.։)