Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Խզեմ, եցի

See full entry →

va.

to cut, to cut off, to break off, to tear off or away;
to burst open;
— զհերս, to tear out the hair;
— ներքինիս, to castrate.

NBHL (1)

Անգիտութեամբ զբերրիսն խզելով ուռ։ Տունկ ի տնկագողծողէն իւրմէ խզեալ։ Խզեցաւ ամենայն սնոտի յոյս իւր. (Պիտ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Փարպ.։)


Խէթ, խեթի, խիթի

See full entry →

s.

knock, blow;
obstacle, hinderance, impediment;
fraud, cheat;
hate, ill will, aversion;
jealousy;
remorse, scruple;
pain, affliction, grief;
doubt, distrust, apprehension;
gripes, colic;
— եւ խութ ընդ ոտն անկանել, to trip up, to oppose, to obstruct, to embarrass;
խեթիւ հայել՝ տեսանել, to look daggers, to look grim, to scowl;
խեթիւ հայել արեգական, to sunburn, to tan, to freckle, to brown.

NBHL (2)

Եթէ եղբայր քո ունիցի ինչ խէթ զքէն. յն. ինչ. խեթ զնմանէ ի սրտի քում. (Վրք. հց. Ժ։)

Ի մէջ խիթի ահիւեւ երկիւղիւ կայր. գուցէ՝ ասէ, ածից ես ի վերայ իմ զանէծս, եւ ոչ հեշտալի լինէր նմա քունն. (Խոր. Բ. 35.) (՛ այլ ձ. խէթ սրտիւ. իբր կասկածոտ։


Խթան, աց

See full entry →

s. fig. adj.

spur, goad;
spur, incentive;
butting;
— իշոյ, ass-goad;
ընդդէմ —ի աքացել, to kick against the pricks.

NBHL (1)

Զիա՞րդ քան զխթան սրագոյն ունի զխայթոցս կարճի. (Կոչ. ՟Թ։)


Խթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to thrust one's self in, to creep into.

NBHL (1)

Ոչ ընդարձակեցուցեալ եւ խթնեալ նաւակատեօք։ Զամենայն տէրունական տօնից վիճիլսն թխնուլ յերեկոյն. (Մխ. ապար.։)


Խթնում

See full entry →

vn.

cf. Խթնիմ.

NBHL (1)

Ոչ ընդարձակեցուցեալ եւ խթնեալ նաւակատեօք։ Զամենայն տէրունական տօնից վիճիլսն թխնուլ յերեկոյն. (Մխ. ապար.։)


Խթումն, ման

See full entry →

s.

vigil;
fast-day with milk-food;
fasting on milk-food.

NBHL (1)

Առնելով նոցա խթմանցն լուծմունս։ (Կանոն.։)


Խժական, ի, աց

See full entry →

adj.

barbarous;
— բարք, barbarity.

NBHL (1)

Անուն կամ յրջորջումն խժական. Խժական լեզու, կամ ազգ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 60։ ՟Գ. 54։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Խիարիկ

See full entry →

cf. Խիար.

NBHL (1)

ԽԻԱՐ ԽԻԱՐԻԿ ԽԻԱՐՈՒԿ. Բառ ռմկ. որ ըստ գրոց Վարունգ. ընտանին, եւ վայրին կամ լեղին։ Նմանութեամբ Կիտր, կիտրոն։ Վստկ.։ ըստ բժշկարանի եւ Գաղիան. նաեւ պալար ի ձեւ Վարնգի։


Խիարուկ

See full entry →

cf. Խիար.

NBHL (1)

ԽԻԱՐ ԽԻԱՐԻԿ ԽԻԱՐՈՒԿ. Բառ ռմկ. որ ըստ գրոց Վարունգ. ընտանին, եւ վայրին կամ լեղին։ Նմանութեամբ Կիտր, կիտրոն։ Վստկ.։ ըստ բժշկարանի եւ Գաղիան. նաեւ պալար ի ձեւ Վարնգի։


Խիզախեմ, եցի

See full entry →

vn.

to hector, to swagger, to brave, to bully, to insult;
to laugh to scorn, to laugh at;
to advance fearlessly, to have the hardihood or boldness, to face, to brave;
to attempt, to risk;
to rush upon, to assault, to attack;
— ի վտանգս, to run risks, to seek perils, to brave or to face dangers;
— ի մարտ, to plunge into the thickest of the fight;
յաղօթս —, to confide in prayer.

NBHL (1)

Թէպէտ եւ բիւր անգամ տկարանայցես, խիզախել պարտիս, որ այնպիսի թագաւոր ունիս։ Խիզախեաց իջանել ի երայ ջուրցն գնալ։ Չխիզախէ յայտնի ճառելզկերակրոցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։ ՟Բ. 25. 26։)


Խիզախեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to embolden, to encourage, to inspirit, to give heart to.

NBHL (1)

Եւ ի նախնիսն խիզախցուցանեն համարձակ տալ զանձինս ի նիջոց ծովուն. (Ոսկ. ես.։)


Խիթ, խթից, խթոց

See full entry →

s. zool.

gripes, colic;
twinge, twitch, shooting pain;
blister, sore, swelling;
rock, reef, sand-bank;
crocodile;
— սրբանին, tenesmus;
—ք ոտից, gout.

NBHL (2)

ԽԻԹ. σκόπελος, -ον scopulus. Խութ (իբրու պալար ծովու). վէմ իբր ժայռ ի ծովու, որոյ մեծմասն է ընդ ջրով, եւ մասն ինչ եւեթ ի դուրս ցցուեալ. Ընդ որով խթին կամ մխեալորջանան կայտառք եւ զեռունք. Գայա.

Յանդունդս ի խիթս ադր մտեալ ամրացեալ էին. (Վրք. հց. ձ։)


Խիթամ, ացայ

See full entry →

vn.

to doubt, to suspect, to disbelieve, to distrust;
to look at with an evil eye.

NBHL (2)

φροντίζω curo. (գրի եւ Խեթալ) Հոգալ տատամսութեամբ վասն ունելոյ զխէթ կամ զխոժոռութիւն ինչ ընդ այլում, եւ կամ զխայթ ինչ մտաց՝ կամ զերկիւղ բարեպարիշտ. խորհել վարանմամբ. զանգիտել, կասկածել.

Ի քումդ խնամոց խուն մի խիթացեալ՝ եւ նա ընդ կրիւք իմն գրաւեցաւ. (Նար. հ։)


Խիժ, խժաց

See full entry →

s.

gum.

NBHL (1)

Լինի ի լիկիա խունկ ի ծառոյ ծորելով որպէս զխիժ. (Խոր. աշխարհ.։)


Խիղբ

See full entry →

s.

tendril, clasper;
sucker, shoot;
fibre, filament, stamen;
—ս արկանել, to cling to, to hold fast to, to clasp, to strain to;
to twine, to entwine;
— արկանել՝ առնուլ, to be thoughtful, melancholy;
to clasp one's knees.

NBHL (1)

Որոյ զայսմանէ (զանցաւոր կենացս) խիղբս արկեալ է, վրիպեալ է ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5. յն. փոյթ պնդութեան ունել։)


Խինծ

See full entry →

s.

bosom, cavity, hollow;
bottom;
— սրտի, ventricle.

NBHL (2)

ԽԻՆԾ ԽԻՆՁ. κόλπος sinus եւ κεραία apex, minuta pars. Գոգ. ծոց. խորշ. քունջ. ունջ. եւ Խեց կամ խեշեր. իբր ծայր՝ մասն կամ կոտոր եւ կերուք իրաց. եւ Գրախեց.

Երկոցունց կողմանց խինձ ի վայր թողացուցեալ՝ կախեն զհովտագոյնս կողմանցն. (Փիլ. տեսական.։)


Խիտ, խտի

See full entry →

s. adj. adv.

thickness, density;
close, dense, thick, serried;
compact, dense;
crowded, numerous, frequent;
full;
—, — առ, — ընդ —, thickly, densely;
frequently, often, much;
— առ — հարուածք, repeated blows.

NBHL (2)

πυκνός densus συνεχής continuus, perpetuus. Հոծ սեղմ. թաւ. խուռն. կուռ. ատոք. լիուլի. շարունակ. յաճախ եւ ստէպ մերձ եւ կից յիրեարս գտեալ.

Խիտ ընդ խիտ կոչելն զնոյն անուն, յիշատակել զնոյն, կամ խոսակզիլ ընդ աստուծոյ, կամ տրտմիլ. (Լմբ. իմաստ. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)


Խլայեմ, եցի

See full entry →

va.

to give a robe of honour.

NBHL (1)

Եօթն անգամ արքունական զգեստուք խիլայէ զնա. (Վրդն. պտմ.։)


Խլանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to become deaf, to be made deaf;
to stop one's ears, to turn a deaf ear to.

NBHL (3)

ἑκκωφόομαι obsurdesco. Խուլ լինել. խցանիլ ունկան. Անլսօղ կամ անլուր լինել. Խլնալ.

Ի քուն էք խլացայք. (Եփր. զղջ.։)

Գրեթէ խլացեալ ականջօք ո լսէ զանուն ինքեանն կոչման. (Պիտ.։)


Խլացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to deafen;
— զլսելիս, to stun.

NBHL (1)

Ճայթմունք լարից աղեղանցն զլսելիս ամենեցուն առ հասարակ խլացուցանէին. (Եղիշ. ՟Զ։)


Խլեմ, եցի

See full entry →

va.

to pluck up, to root out, to extirpate;
to unclasp;
to sweep away;
to force, to take by force, to extort, to take away;
to demolish, to destroy, to pull down, to ruin;
— զատամն, to draw, to pull out, to extract a tooth;
— զաչս, to put, to tear the eyes out.

NBHL (4)

ἑκριζόω eradico ἑκτίλλω, ἑκσπάω, ἑξολεθρεύω ev ello, extraho, extermino. (արմատն է Խիլ. որ եւ արաբ. քէլ, քէր) Ի բաց կորզել արմատաքի զբոյսս եւ զտունկս. եւ Քարշել հանել ի բնիկ տեղւոջէն զոր ինչ եւ է՝ իրօք կամ նմանութեամբ.

Բուռն հարկանել եւ խլել զնա յարմատոց իւրոց։ Ժամանակ խլելոյ զանկեալն։ Ասիցէք թթենւոյս այսմիկ, խլեաց։ Ամենայնտունկ զոր ոչ անկեաց հայր իմ երկնաւոր, խլեսցի։ Խլեցինզնոսա յարմտոց։ Տնկեցից զձեզ, եւ ոչ խլեցից։ Խլեսցէ տէր զիսրայէլ յերկրէս բարութեան։ Ձեռն քո խլեաց զհեթանոսս, եւ զնոսա անկեսցեր։ Խլեսցի թագաւորութիւն նորա.եւ այլն։

Խլել զատամունսնորա։ Խլեցին յարմատոց անտի ատամունք խածանողին. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. ղ։)

Հրաման ունիմք ի տեառնէ քաղցրութեամբ քլել զնա ի մարմնոյն։ Իշխանքն որք դուստր ունէին, խլել ջանայինզմանուկն։ ի փեսայութիւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Դ։)


Խլուրդն, լրդան

See full entry →

cf. Խլուրդ.

NBHL (1)

Անմի՛տ դու, եւ մուկն խլուրդ, որ ոչ ունելով աչս՝ կայ ի ներքոյ հողոյ. (Պտմ. վր.։)


Խլրտեմ, եցի

See full entry →

va.

to move;
to stir;
to agitate, to shake.

NBHL (3)

որդունք անբան շարժմամբ զաղտեղութիւնն խլրտեն. (Կլիմաք.։)

Իբրեւ զճճիս եւ զազրատեսիլ զեռունս կայտռեալխլրտէին։ Համարէին զնա մեռեալ, եւ յետ անցանելոյ երից ժամացն խլրտեաց ձառամբն. (Ճ. ՟Բ.։)

Եւ զտտունն եհատ՝ զի եւ խլրտել մի՛ կարիցէ. (Ոսկ. ես.։)


Խլրտումն, ման

See full entry →

s.

movement, impulse, agitation.

NBHL (2)

ոմն, եւ խլրտմունք իւր. (Նար. ՟Զ։)

Ամենայն խորհուրդք խլրտան պն նմանէ (ի բանէ). եւ խոնարհ գտանին խլրտունք նոցա. (Եփր. համաբ.։)


Խխնջական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

neighing;
—ն, neigh.

NBHL (1)

ԽԽՆՋԱԿԱՆ կամ ԽԸԽԸՆՋԱԿԱՆ. χρεματιστικός qui potest et solet hinnire. Որ ունի զբնութիւն խրխնջօղ. վրնջողական. (մակդիր ձիոյ)


Խխնջեմ, եցի

See full entry →

vn.

to neigh;
to shout, to halloo, to roar out, to yell, to hoot.

NBHL (1)

ԽԽՆՋԵՄ կամ ԽԸԽԸՆՋԵՄ. χρεματίζω hinnio. որ եւ ԽՐԽՆՋԵԼ. Վրնջել. ձայնարկել ձիոց ընդ բերանն խառն ընդ ունչս, կամ ի քմաց.


Խծբծեմ, եցի

See full entry →

va.

to censure, to criticize;
to discuss, to examine, to debate, to sift.

NBHL (1)

Մի ինչվայրապար զբանս խծբծիցեն։ Զի՞ խծբծիցես զմեր բանս։ Մի՛ զբանս տէրունականս բամբասեր, եւ մի՛ զկրօնսն խծբծեր. (Սեբեր. ՟Գ. ՟Դ. ՟Է։)


Խծկեմ, եցի

See full entry →

va.

to stuff, to cram, to gorge;
— — զորովայն, to gorge one's self.

NBHL (1)

Զորովայնն տառապեալ լնուցուն (գինւով), եւ խծկիցեն մինչեւ յականջսն եւ յունչսն եւ ցկոկորդսն ամացեալ, եւ ոչ յագին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19.) յն. διαρρήσω difringo պատառոտել։


Խղխայթ, ից

See full entry →

s. fig.

ulceration, suppuration, pus, purulent matter;
hypocrisy;
—ք երկրի, earth-worms;
—ք խոտոց, liquid refuse from putrid vegetation.

NBHL (1)

Ի խղխայթից խոտոց արմատոց որդան կարմրութիւն։ Իբր զճճիս զեռունս բազմոտանիս խխայթից երկրի. (Նար. մծբ. եւ ՟Է։)


Խղխայթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be ulcerated, to form an abscess, to gather, to discharge matter, to suppurate.

NBHL (1)

Եթէ խղխայթեալ ի ներքոյ վէրս ունիցի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)


Խղճական, ի, աց

See full entry →

adj.

guilty, pricked by conscience;
miserable, pitiful.

NBHL (1)

Ասէ զխղճականն. ընկեր զիա՞րդ կաս աստ, որ ոչ ունիս հանդերձ. (Ոսկ. եփես. ՟Գ. յորմէ եւ Լմբ. պտրգ.։)


Խղճմտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Խիղճ.

NBHL (1)

Խղճմտութեան տանջանք։ ընդունի ի խղճմտութենէն հարուածս։ Դատաւորանյաղթ ունելով զիւրն խղճմտութիւն. (Կլիմաք.։)


Խճողեմ, եցի

See full entry →

va.

to fill, to heap up, to stuff, to cram;
— զորովայն, to gorge, to gormandize, to stuff or cram one's self, to eat too much.

NBHL (1)

Իբր Խճեալ. խճողեալ. կուռ. հոծ. պատարուն. ատոք. տխած.


Խմբաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Խմբեմ.

NBHL (1)

Ոչ սակաւուց ոմանց, այլյոքունց եւ յաւէտ խմբաւորելոց. (Երզն. քեր.։)


Խմորեմ, եցի

See full entry →

va.

to cause to ferment.

NBHL (1)

ԽՄՈՐԵՄ ԽՄՈՐԻՄ. ζυμόω, -όομαι fermento, -or. Հասունացուցանել խմորոյ զհայսն, եւ հասունանալ զանգուածոյ. զանգանել. իլ. նմանութեամբ՝ Փոխարկել յինքն, եւ միանալ, կամ յարիլ յայլոյ բանս.


Խնամած

See full entry →

adj.

careful;
cf. Խնամակալ.

NBHL (1)

Եւ այս խնամածի եւ գորովագոյն հօր է։ Զի բարս որդւոց ունին ծնօղք խնամածականս. (Ոսկ. ես.։)


Խնամածու, աց

See full entry →

cf. Խնամած.

NBHL (2)

Որբոց խնամածու։ Խնամածուն այն հօտին քրիստոսի. (Անյաղթ բարձր.։ Յհ. կթ.։)

Եւ Գործակալ տէրութենէ. վրակացու իրաց արքունի.


Խնամակալ, աց

See full entry →

adj. s.

tutelar, tutelary;
guardian;
trustee, administrator;
regent;
prefect;
curator, custodian.

NBHL (1)

ἑπιμελητής, θεραπεύων procurans, serviens. եւ բայիւ ἑπιμελέομαι curam gero. որ խնամ ունի. խնամածու. հոգաբարձու. յանձանձիչ. դարմանիչ.


Խնամակալեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Խնամարկեմ.

NBHL (1)

Խնամ ունել. խնամակալ լինել.


Խնամարկեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to take care of, to attend to, to occupy one's elf solicitously about, to patronize.

NBHL (1)

եւ ն. ἑπιμελέομαι curo, curam gero. Խնամ ածել կամ տանել, ունել. խնամել.


Խնամեխօս, աց

See full entry →

s.

matrimonial mediator, go between, match-maker;
— լինել, to arrange a wedding between.

NBHL (1)

Այր մի մեծատուն գնաց խնամեխօս որդւոյ իւրում։ Խնամէխօս երթալ. (Ոսկիփոր։)


Խնամեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Խնամարկեմ.

NBHL (3)

φροντίζω, ἑπιμελέομαι curo. Խնամով խորհել եւ պոգալ. յանձանձել. դարմանել. խնամ ածել՝ ունել՝ տանել. եւ Խնամով պահել.

Ամնեցուն հաւասարեպէս խնամէ. (Սահմ. ՟Ը։)

Թէ փոքունցն խնամէ ասէ, քանիօ՛ն մեծամեծացդ. (Երզն. մտթ.։)


Խնամոտ, աց

See full entry →

adj.

careful, diligent, attentive;
full of regard, of solicitude, benevolent, charitable.

NBHL (1)

ἕνοος benevolus ἑπιμελής, κηδεμών curans, diligens φιλόστοργος propensus ad amorem, pius. Որ խնամ ունիմեծապէս. բարեսէր. բարեգութ. մեծ գութ ու խնամք ունեցօղ, շատ գթած, գթոտ։


Խնայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

regard, compassion, pity;
pardon;
thriftness, saving, economy, parsimony, frugality.

NBHL (1)

Առնէ ի վերայ նոցա աստուած խնայութիւն արարչին ամենեցուն՝ պահել զարարածս անվնաս յիւրաքանչիւր բնութեանն. (Եղիշ. խաչել.։)


Խնայումն, ման

See full entry →

s.

cf. Խնայութիւն.

NBHL (1)

Առնէ ի վերայ նոցա աստուած խնայութիւն արարչին ամենեցուն՝ պահել զարարածս անվնաս յիւրաքանչիւր բնութեանն. (Եղիշ. խաչել.։)


Խնդամ, ացի

See full entry →

vn.

to rejoice, to be merry, delighted, glad;
greeting;
— ընդ ումեք, to rejoice with;
բազում — ասել, to wish good morning, good bye;
խնդա՛, rejoice! good morning, good day;
adieu, God be with you.

NBHL (2)

χαίρω, ἑπιχαίρω gaudeo, laetor, exulto τέρπομαι delector. Խինդ ունել. ուրախ լինել. ուրախանալ. բերկրիլ. զուարճանալ. ցնծալ. հրճուիլ. խնծղիլ. ռմկ. խնտալ, եւ պ. խանտիտէն է ուրախանալ, եւ ծիծաղիլ.

Մովսեսի իսրենացւոյ ... սահակայ բագրատունւոյ խնդալ։ Տիբեր կայսր հռովմայեցւոց՝ աբգարու թագաւորի հայոց խնդալ. (Խոր. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 3ծ։)


Խնդամիտ

See full entry →

adj.

gay, merry, cheerful, delighted, glad.

NBHL (1)

Ու՞ր խնդամիտ սէրն՝ ընդունօղ աշակերտացն. (Խոր. ՟Գ. 68։)


Խնդամոլի

See full entry →

cf. Խնդամոլ.

NBHL (2)

κώνιον cicuta. Մոլախինդ կամ մոլեխինդ. խնդակոթ. կոնիոն. խոտ թունաւոր.

Որ ի բառս Գաղիան. գրի Մոլեխինդ կամ Մոլեհունդ. այլ առ նմին Գաղիանոսի խնդամոլի դնի որպէս յն. ἁκόνιτον cf. ԱԿՈԻՆՏՈՆ. Խանիքուն նեմր։


Խնդամտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

gaiety, good hu mour, wantonness.

NBHL (1)

Խնդամտութեամբ պատրաստել, կամ ընդունել, հատուցանել. (Յճխ. ՟Է։ Մագ. ՟Ի՟Դ։ Աթ. ՟Ը։)


Խնդացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make merry, to rejoice, to give joy, to divert, to recreate.

NBHL (1)

Սուտ յուսով դա զձեզ խնդացոյց։ Պատրողական բանիւք զմիտսն վեհդենշապհոյ խնդացուցանէր ի ժամուն. (Եղիշ. ՟Ե. Փարպ.։)