all the seven.
Նոյնպէս եւ եօթանեքին ... զի եօթանեքին կալան զնա կին (հետ զհետէ). (Ղկ. ՟Ի. 31. 33։)
cf. Եօթանեքեան.
Նոյնպէս եւ եօթանեքին ... զի եօթանեքին կալան զնա կին (հետ զհետէ). (Ղկ. ՟Ի. 31. 33։)
septenary;
seven times
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեօթնարփի շնորհս հոգւոյն ... նոյնպէս եօթնակի յանցանօքն իւրեանց ոռ որթոյն եւ այլն. (Եղիշ. դտ.։)
heptachord.
Եօթնաղի քնարն գրեթէ քան զամենայն գործիս լաւագոյն է. (Փիլ. այլաբ.։)
Եօթնաղի շնորհաց հոգւոյն սրբոյ». իբր եօթնարփի. (Նար. տաղ.։)
heptagon.
Աւելորդ եօթնանկիւնք, ՟Ա, ՟Զ, ՟Ժ՟Ա, ՟Ժ՟Զ, ՟Ի՟Ա, ՟Ի՟Զ ... Ուղղորդ եօթնանկիւնի, ՟Ա, ՟Է, ՟Ժ՟Ը, ՟Լ՟Դ, ՟Ծ՟Ե, ՟Ձ՟Ա, ՟ճժբ ... Աճէ եօթնանկիւնին հինգ հինգ (ըստ արմատոյն). (Սարկ. տոմ.։)
of seven branchs (chandelier).
Եօթնաջահեան լուսով հոգւոյն սրբոյ շնորհաց մեծարեալ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
cf. Եօթնաջահեան.
Զի մի՛ ճրագն եօթնաստեղն ընդ գրուանաւ զփայլումն լուսոյն ծածկիցէ. (Արծր. ՟Գ. 2։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
septenary, seven;
week.
Զեօթնեակսն ըստ եօթնեկացն՝ որ ի մեզ հոգեկան շարժմունք՝ զգենուլ զհոգւոյն շնորհս, զոր եսայիասն թուէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
seven times.
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
septenary;
week.
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ, կամ ԵՕԹՆԵՐՐԵԱԿ, ըստ տումարագիտաց է Կիրակագիր, որպէս նշանագիր յայտարար կիրակէի՝ որով յայտնի լինին եւ այլ աւուրք եօթնեկին՝ զամն ողջոյն. Տօմար. ստէպ։
mare.
Ձիոյն իգականքն՝ մատեան, զամբիկ, ճայիկ, զոր ճակ անուանեն. (Երզն. քեր.։)
to be angry, to fire up, to feel wroth, to become incensed.
Ելին զայրագնեալ ի խրատուէ սրբոյն։ Զայրագնեալ սրտիւ ասաց։ Մի՛ զայրագնեալ թշնամանէք. (Փարպ.։)
cf. Զայրոյթ.
Ողբալով զզայրագնութիւն թշնամւոյն. (Իսիւք.։)
to grow angry, to be enraged, to put one's self in a passion, to fly into a passion, to bluster, to be angry, vexed, exasperated, to lose patience, to fret, to be mad, to inveigh.
Միով միով ցաւովք ի վերայ հարեալ մարմնոյն զայրացելոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 11։)
cf. Զայրոյթ.
Զայրումն բարկութեան անմտագոյն է քան զամենայն բոց տարածեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
diverse, different, various, distinct.
διάφορος, ποικίλος differens, diversus, varius Ազգի ազգի. պէսպէս. այլ եւ այլ. գոյն զգոյն. տարբեր. աննման. բազմապատիկ. ցեղ ցեղ, կերպ կերպ.
Գոյնք զանազանք։ Ի զանազան ժամանակս, տեսակս։ Զանազան հանդերձիւ, վիրօք, եւ այլն. (Փիլ.։ Սահմ.։ Մխ. երեմ.։ Շար.։)
Աշխարհագիր առնելոյն պատճառն չունի ինչ խորինս կամ զանազան. (Կիւրղ. ղկ.։)
to signalize one's self (by), to excel, to surpass.
ԶԱՆԱԶԱՆԵԱԼ. որպէս διαφέρων differens, excellens Գոյնզգոյն, ազգի ազգի եւ վայելուչ. գեղապանծ, գերապանծ. աննման.
steeple, bell-tower, belfry;
ելանել ի —, to go up on the -.
Ի բաղադրութիւնս կամ ի բարդութիւնս է իբր Պէս, պիսի. (լծ. ընդ ազն. ազգ. կէն. գոյն. պրս. սան) ուստի կազմի, Ո՛րզան, Բազմազան, Սրբազան եւ այլն. եւ հետագայ բառք։
to adorn with little horse-bells.
Բարձրավիզ խրոխտանացն զրահս, եւ ոտնատորոփ փռնկալոյն մանեակս զանգակեալս. (Արծր. ՟Գ. 2. ա՛յլ ձ. զանգեալս։)
to knead, to bake;
to adhere;
to mix mortar;
to mix;
— իւղով, to butter.
Զմանրամազ փոշիացեալ հողս ջրոյն խոնաւութեամբ զանգանէ. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Զանգանեմ.
Զմանրամազ փոշիացեալ հողս ջրոյն խոնաւութեամբ զանգանէ. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Զանգիտանք.
Ընդէ՞ր եղեւ փախուցեալ. ո՛չ էր իրքն զանգիտութեան, այլ պահէր զանձն վասն քարոզութեան։ Ոչ էր ի զանգիտութենէ՝ յառաջագոյն դառնալ յԱնտիոք. (Ոսկ. գծ.։)
to hide ones self, to steal away, to retire;
to be ignorant of.
Մի՛ գուցէ զանխլասցի ի մէնջ եւ չարագոյն անիրաւութեանցն պարսաւանք. (Պիտ.։)
ԶԱՆԽԼԱՑԵԱԼ ԼԻՆԵԼ. Նոյն ընդ վ.
Ոչ ի վեր ելանելով ի մարդկայնոցս, այլ որպէս զանխելացեալ, եթէ քեզ յաղագս Աստուածայնոյն է բանս. (Կիւրղ. գանձ.։)
to hide, to conceal.
Ոչ ծածկէր զնորահրաշ տեսիլն, եւ ոչ զանխլացուցանէր յԱստուածային խորհրդոյն. (Նիւս. երան.։)
hidden, secret;
secretly, clandestinely, by stealth, incognito, without being known;
hiding-place, lurking-place;
— ի ներքս սպրդել, to creep, to slip, to steal stealthily.
Եթէ յայտնագոյն ոչ յանդիմանեսցէ, ի զանխլիցն ոչ նահանջէ երբէք բանիւ. (Վանակ. յոբ.։)
Զանխուլ յիմանալւոյն փարաւոնէ. (Վրդն. ել.։)
passage, transition;
— առնել, to pass, to omit, to skip, to leave, to neglect, to fail;
— լինել, to be wanting, to fail;
— առնուլ, to flee, to run away.
Ի ձեռն փողոյն ելեալ ձայնն՝ աճառապատ արտուղութեանն զանցիւք. (Նիւս. կազմ.։)
to pass, to surpass;
to go beyond;
to cause to fail or be wanting, to make to sin;
անցուցանել —, to excel, to exceed.
Զխնամս սուրբ սիրոյն զանցուցանէ. (Յճխ. ՟Թ։)
Մի գուցէ խաբեսցէ, եւ զանցուսցէ զայն՝ որ ի բնութենէ հաճոյն էր. (Փիլ. լին. ՟Դ. 88։)
to avert, to scatter, to distract;
to render useless;
to mislead, to deceive;
to pervert;
ի տխուր խորհուրդս —, to have the spleen or blue-devils;
յախտս իւր —, to give a loose to one's passions;
զանձամբ —, to come to one's self again, to recover one's self.
Յայնչափ մոլորութիւն զառածեալ էին։ Յազգի ազգի հոգս զառածեալ ծնդիցին։ Ի ցասումն զառածայ։ Անդրէն ի նոյն չարիս զառածայք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8. 21։ ՟Բ. 5. 18։)
Ի զանազան անկարգութիւնս զառածայք։ Ի հարուածս եւ ի տուգանս զառածանիմք։ Ընդէ՞ր զառածանիս հոգովք։ Զառածեայք տրտմութեամբ։ Եթէ զառածանիցին ի բանիցն, զամօթ երեսաց կրելոց են։ Ի մեղս զառածի։ Ի նոյն նմանութիւն սատանայի զառածեալ է։ Ի չար գործս զառածեալ. (Սարգ.։)
decrepit, broken down, crazy.
Ի զառամ ծերութեանն գարշելի եւ անշահագոյն զսա համարելով. (Պիտ.։)
delirious, fanatic;
changed, past.
Էր եկեղեցին յանքոյթ եւ ի զառանց տեղի։ Եւ յոյժ զառանց եւ ապահով գոլոյն. (Ուռպ.։)
to go astray;
to dote, to rave, to muse.
Աբրահամ եւ Սառա ծերունիք էին՝ զանցեալ եւ զամենաւուրբք. վասն որոյ յիրաւի ասէ զկնի ծերունւոյն՝ զառանցեալ զաւուրբք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 14։)
Իբրեւ անցին զառանցին ի գինւոյն. (Բուզ. ՟Ե. 35։)
cf. Յառաջեմ.
Հայէին ընդ այնոսիկ՝ որք զառաջէին զնոսա ի մահ։ Զնոյն իսկ ծառայութիւն զառաջէ սով. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
isolated, separate;
apart, aside;
except;
— ի —, different, various;
diversely.
ἑξαίρετος separatus, exemptus, selectus χωρίς seorsum, separatim Արմատ Զատանելոյ. իբր Զատեալ. որոշեալ. ընտրեալ. եւ Որիշ. առանձին. մեկուսի. ուրոյն. ի բացեայ. հեռի. զատ. զատած.
Վարուքն զատ են՛ի միմեանց, այլ ի քէշին մի են երկոքեան։ Որպէս ստուեր իրիք ոչ հեռանայ յիմեքէն, նոյնպէս եւ ոչ աշխարհս երբէք զատ յԱստուծոյ (լինի՝ ասեն). (Եզնիկ.։)
ԶԱՏ Ի ԶԱՏ. մ.ա. Որիշ որիշ. առանձինն. ուրոյն ուրոյն.
to separate, to divide, to distract, to scatter, to disjoin, to detach, to dry up, to disunite, to take to pieces, to disentangle, to pick.
Զորոջսն ուրոյն զատանէր ... զատանէր իւր հօտս առանձինն. (Ծն. ՟Լ. 40։)
Զնուիրելոցն Աստուծոյ կենդանեաց զարիւնն զատէ յուտելոյ ընդ մարմնոյն. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Զատանեմ.
Զորոջսն ուրոյն զատանէր ... զատանէր իւր հօտս առանձինն. (Ծն. ՟Լ. 40։)
Զնուիրելոցն Աստուծոյ կենդանեաց զարիւնն զատէ յուտելոյ ընդ մարմնոյն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Easter;
— Հրէից, the Passover;
գառն զատիկ, paschal lamb;
խթումն զատիկ, Easter Eve.
πάσχα pascha որ եւ վր. զատկի. Զատումն Իսրայէլի յԵգիպտոսէ, եւ Գառն՝ զոր կերան ի նմին գիշերի. տօն ազատութեան ի գերութենէ, եւ ի կոտորածէ անդրանկաց, եւ այլն. այժմ տօն Յարութեանն Քրիստոսի։ Նոյն է եւ ՊԱՍԵՔ, ՊԱՍՔԱ. ըստ եբր. ֆասախ, այսինքն անցք. եւ յարմարեալ ի յն. բա՛սխա, որ եւ ՉԱՐՉԱՐԱՆՔ.
holy-week, passion-week.
Արդ սուրբ քառասներորդ կատարեցան մինչեւ ի Ղազարն. իսկ ութ աւուրքս զատկաշաբաթուս ունի զութ աւուրս առաջնոյն որ յարարչութեանն, եւ այլն. (Զքր. կթ.։)
separation, distinction.
Ոչ է մարմին, որոյ գոյնն, եւ ձեւն, եւ ընդդիմահարութիւնն, եւ զատութիւնն, եւ ծանրութիւնն ոչ է ի նմա. (Նիւս. կազմ.։)
to separate;
to divide;
to distinguish, to discern;
to consecrate, to offer.
διαστέλλω, διαιρέω, διορίζω , ἁφορίζω discerno, distinguo, divido, distermino, separo, segrego Նոյն ընդ Զատանել, Զատել, ըստ ամենայն առման, առաւել յաճախեալ ի Սուրբ Գիրս՝ իբրեւ առաւել վայելչական ըստ հայկաբանութեան. զատել, զատ դնել.
cf. Զատնում.
Հեռագոյն զատեան ի մեգացն. (Եղիշ. ՟Գ։)
to grow, to increase, to improve, to profit;
— իմաստութեամբ եւ հասակաւ, to increase in wisdom and stature.
Զարգացեալ ըստ բնութեան աճման մարմնոյն. (Ագաթ.։)
to adorn, to deck, to embellish, to fashion, to enrich, to furnish, to decorate;
to enliven, to enamel, to trim, to polish, to set off, to stuff;
— զգլուխ, to dress or tire the head.
Շինէին եւ վկայարանս իմն, եւ զնոյն զարդ եկեղեցեացն զարդարէին. այսինքն նովին կամ ըստ նմին զարդու. (Եղիշ. ՟Գ։)
ornament.
Միոյ մտաց մարգարէականի ստացելոյն քեզ երեք զարդարուածք են. (Փիլ. ել. ՟Բ. 27։)
ornamented, polished, spruce, smart.
Մեզ քան զառաջինսն յաւէտ հրեշտակք են ընտանեգոյնք անուանեալ, որով եւ երեւելի է նոցա քահանայապետութիւնն, եւ յաւէտ զարդարուն. թարգմանելի էր, մերձ աշխարհիս. որպէս յն. περικόσμιος
to awake, to rise;
to be sensible of;
— յանկարծ ի քնոյ, — ընդոստ, to wake up with a start;
to start out of one's sleep.
Զարթուցեալ եմ ի բանս իմ՝ առնել զնոսա։ Զարթեաւ ինծ ի վերայ քաղաքաց նոցա։ Զոր օրինակ զարթուցեալ էի ի վերայ նոցա ի խլել եւ ի կործանել ... նոյնպէս զարթեայց ի վերայ նոցա ի շինել եւ ի տնկել. (Երեմ. ՟Ա. 12։ ՟Ե. 6։ ՟Լ՟Ա. 28։)
cf. Զարթուցիկ;
awakening, who awakens or arouses;
who excites or animates.
Զարթուցիչ է քնէածից եւ պղերգաց։ Զարթուցիչ է կենաց յուսոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Նոր գործի ... նուագարանաց ... զարթուցիչ հոգւոյն Աստուծոյ առ մեզ. (Նար. ՟Զ՟Բ։)