to devour, to gobble up, to eat like a hog, to swallow or gulp down, to stuff oneself.
Անյագաբար մռզգայլին յառաջիկայիցն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
rebellion, revolt.
Օգոստոս կայսր զլուսիտանիա կղզի քակեաց, եւ սկսաւ զմի մի կղզեաց քակել. քանզի գտաւ մռտութիւն ի կղզիսն. (Միխ. ասոր.։)
made of flesh, fleshly, carnal, corporeal, earthly, mortal;
— յարկ, mortal coil;
— բլուր, man-mountain, giant.
Դաւիթ ի մանկութեան ժամանակին քարիւ կործանեաց զմեծ բլուրն մսեղէն (զհսկայն գողիադ). (Եղիշ. ՟Ե։)
to emaciate, to become extenuated.
Որպէս զչորքոտանիս՝ երկայնագոյն զկերպարանսն ունել, եւ յըռնգունս կոյս մսողել. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)
to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.
Իսկ թէ եւ զգործս եւս նոցա մանր համարել մտաբերիցեմք, երկայնաձիգ տողին պատմութիւնքն։ (Եւս.քր.։)
attentive, careful, vigilant, diligent, exact;
considerate;
— լինել, to be attentive, to pay attention to, to mind, to attend to, to take heed to, to apply, to be assiduous.
Այլ առաւել եւս արժա՛ն է մտադիր լինել՝ որ ըստ կարգիս կայ. (Իսիւք.։)
to break or reduce to pieces, to grind, to pound, to bruise, to crush, to triturate;
to hash, to mince.
Առեալ զդահեկանն (կամ զդեկանն) եւ տարեալի շուկայն՝ մանրեաց, եւ ետ աղքատաց. (Ոսկիփոր.։)
pea, peas;
used up, worn out, old;
cf. Հալ եւ մաշ.
Կազմեալ կայր մաշ ի դարմանս հիւանդաց, եւ սնափառէր. եւ այլոց սերմանեաց եւ հընդոց ոչ տարեալ՝ այպանեն զնովաւ, եւ դու (ասեն) ծանծաղամիտ գոլով, ըստ որում մաշ կոչիս, փքաս. (Մխ. առակ. ՟Խ՟Զ։)
to use up, to consume, to wear out, to waste;
to corrode, to gnaw, to eat;
to spoil, to destroy;
to make thin or lean, to emaciate, to extenuate;
to afflict, to mortify;
— զժամանակ, to employ, consume, spend, or waste one's time;
— զոգիս, to harass, to vex, to tease the mind with longing;
— զխորհուրդս, to thwart, to baffle.
Մաշել զխորհուրդս (այսինքն խափանել)։ Մաշել զերկայնութիւն գիշերոյ յերգս արբեցութեան, կամ զաւուրս ի դպրոցս, կամ զժամանակս. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։ Փարպ.։ Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
to participate, to partake, to share in, to take part in, to be concerned, to interest oneself;
— ընդ հարկաւ, to contribute in some measure.
Մասնաւորիմք նահատակութեանցն (վկայից) ի ձեռն սիրոյն եւ աշխատութեան. (Սարկ. պատկ.։)
seal-ring or signet-ring.
Գիրս վկայականս մատնէհարօք եպիսկոպոսի. (Մարթին.։)
to seal with a signet-ring, to seal up.
Մատանեալն՝ որ կայր ի վերայ մագաղաթի, ունէր վեց կնիք. (Ուռպ.։)
ring;
signet-ring, seal, stamp;
cf. Մատնոց;
ոսկի, ադամանդեայ —, gold-ring;
diamond-ring;
— պատկերեալ, cameo-ring;
հարսանեկան —, wedding-ring;
— կրել, to wear a ring;
կնքել —նեաւ, to seal with a ring.
Ի բոլորեսին յայն թուղթսն վաւերական մատանին վասակայ եդեալ էր. (Եղիշ. ՟Է։)
written or sculptured by hand.
Նմա մովսէս յաջմէ կայր՝ տախտակն մատնադրոշմ ի ձեռին. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
to betray, to denounce, to discover;
to deliver up, to surrender;
to abandon, to allow, to permit;
— ի ձեռս ուրուք, to give into the hands of, at the mercy of, to deliver up;
— ի վտանգս, to endanger, to expose to peril, to put in jeopardy;
— զոք գազանաց, to throw to the wild beasts, to give as a prey to -;
— զոք սրոյ, to kill, to slay;
— զանձն յանարգութիւն, to debase, degrade or disgrace oneself;
— ի կամս փառամոլ հաճոյից իւրոց, to sacrifice to one's ambition;
զոք ի ծաղր եւ յայպանումն, to quiz, to burlesque, to ridicule;
— զոք ամօթոյ, to cover with shame or confusion;
— զոք սատանայի, to excommunicate;
— զխորհուրդս իւր, to unbosom oneself to, to open one's mind to;
ոչ — զհամբերութիւն, to be patient.
Մ՛ եթէ ի զո՞ւր արդեօք մատնեաց աստուած զյոբ ի կռիւն։ Ո՛րչափ չարչարեցաւ, սակայն նա ոչ մատնեաց (այսինքն չկորոյս) զհամբերութիւնն. (Իսիւք.։)
offerer;
sacrificer.
Եղիցի վկայութիւն ի վերայ ծածուկ եւ գեղեցիկ մտաց մատուցչին։ Ամենայն պատարագ կրկին դառնան առ մատուցիչն իւրեանց։ Սէր եւ գութ եւ աղօթք մատուցողացն. (Եփր. ել. Եփր. ղեւտ.։)
prophetic;
— ոգւով, by a — spirit.
prophet's temple.
որ եւ ՄԱՐԳԱՐԷԱԿԱՆ. Վկայարան կամ մատուռն մարգարէի.
prophecy;
the book of the prophets.
Արդ է մարգարէութիւն՝ անյայտից իրաց գիտութիւն, ոչ միայն ապագայից, այլ եւ անցելոց եւ մերձակայից. (Նախ. ծն.։)
Մարգարէութիւն իմն յոչ կամաց լեալ նմա առաջիկայ դիպուածն իւր. իբր չար գուշակութիւն. (Խոր. ՟Ա. 23։)
prophetess.
Դեբովրա մարգարէուհի։ Յաւուրս դեբովրայ մարգարէուհւոյ, որ ընդ բարակայ. (Շ. բարձր.։ Շիր. քրոն.։)
man-headed.
Ամենայն մարդագլուխ՝ ՟Խ թանկայ առնուն. (Մեծոբ.։)
cf. Մարդազենք.
ἁνθρωποθυσία victimae humanae. Մարդազենք. զոհելն զմարդ. զոհ մարդկային.
hypostatically united with the human nature.
Խառնեալ՝ այսինքն միացեալ ընդ մարկութեան. զգեցեալ զբնութիւն մարդկային.
human, having a human form or figure;
after the men's manner;
anthropomorphite.
ՄԱՐԴԱԿԵՐՊ. ա.մ. Առօղ կամ ունօղ զճշմարիտ բնութիւն մարդկային. մարդկեղէն կերպարանօք եւ բնութեամբ.
human voice.
Ձայն մարդոյ կամ մարդկային.
to become man, incarnate, to take human flesh or nature.
ἁνθρωπέομαι, ἑνανθρωπέω homo fio, humanam naturam induo, assumo. Մարդ լինել բանին աստուծոյ. առնուլ կամ զգենուլ զմարդկային բնութիւն. ներմարդանալ. մարմնանալ.
well peopled, full of inhabitants, populous.
πολυάνθρωπος, πολύανδρος populosus, frequens hominibus. Ուր կայ մարդ շատ. բազմամարդ. մարդախիտ.
cf. Մարդկօրէն.
Ճարտարութեն՝ որ մարդապէս լինելոց էր. յն. մարդկային. (Կոչ. ՟Դ։)
incarnation;
our Lord's human nature;
creation, gene ration or genealogy of mankind.
Անսկիզբն բանն հաճեցաւ առնուլ մարդեղութեամբ սկիզբն ի կուսէդ՝ քրիստոս աստուած թագաւոր յաւիտենից։ Զճշմարիտ մարդեղութիւն մարմնացելոյն ի սուրբ կուսէն։ Վկայ եղեն քո մարդեղութեանդ. եւ այլն. (Շար.։)
Եւ որպէս humanitas christi. Մարդկութիւն կամ մարդկային բնութիւն քրիստոսի.
cf. Մարդկօրէն.
Ամենայնիւ բարգաւաճեցաւ (յակ. մծբ) տիրապէս քան թէ մարդկաբար. այսինքն աստուծով, քան մարդկային կարողութեամբ. (Նար. մծբ.։)
Կամ որպէս ա. իբր Մարդկային. ἁνθρώπινος humanus.
human.
humanity, human nature;
humanity, mankind;
multitude, many people.
ἁνθρωπότης humanitas. Մարդկային բնութիւն, եւ բնաւորութիւն, տկարութիւն, եւ այլն.
human;
humanly, as a man, according to human nature.
gymnasium.
Եւ այնպէս արքայաբար մտանէ ի կայսերականն մարզարան. (Կաղանկտ.։)
body;
flesh;
man, creature, mortal;
corpse, dead body;
carcass, carrion;
body, consistency;
whole, ensemble;
solid;
— առնուլ, to become incarnate;
եւ բանն — եղեւ, and the Word was made flesh;
cf. Երկնային.
ՄԱՐՄԻՆ երկրաչափական. σῶμα corpus. Քանակ՝ որ ունի զերկայնութիւն եւ զլայնութիւն եւ զխորութիւն, այսինքն թանձրութիւն.
incorporation, embodiment.
Հաւատամք, զի ի հոգւոյն սրբոյ կազմութիւն մարմնագործութեան այնորիկ եղեւ։ Որոշել ոչ ուսեալք զմարմնագործութիւնսն՝ բանին միայն, եւ զմարդկայինսն՝ մարմնոյ եւեթ. (Սարկ. հանգ.։)
of the same nature;
consanguineous;
fellow-man.
σύσσωμος concorporalis, ejusdem corporis. Կցորդ նոյն մարմնոյ. ունօղ զնոյն մարմին մարդկային.
tickling, titillation, stimulant;
any movement of the body.
ՄԱՐՄՆԱՇԱՐԺՈՒԹԻՒՆ. ասի ռամկօրէն՝ եւ Պատահական շարժուած ինչ ո՛ր եւ է մասանց մարմնոյ. կոչեցեալ նաեւ Մարմնախաղաց։ Զորմէ կայ յիմարական գրուած ուրումն տգիտի յետնոյ։
companionship in arms;
alliance, confederacy;
aid, succour.
Զհակառակացն մղէր մարտակցութիւն։ Մարտակցութիւն սրբոց վկայիցն ընդդէմ թշնամւոյն. (Ճ. ՟Բ.։)
would to Heaven that! if it might be !.
martyrology.
ՄԱՐՏԻՐՈՂԷՔ կամ ՄԱՐՏԻՐՈՂՕՔ, կամ ՄԱՐՏԻՐՈՂՔ. Բառ յն. մարդիռօլօ՛ղիօն, μαρτυρολόγιον martyrologium. Վկայաբանութիւն. պատմութիւն մարտիրոսաց. յայսմաւուրք. ճառընտիրք.
of martyr.
μαρτυρικός . Սեպհական մարտիրոսաց կամ մարտիրոսութեան. վկայարան.
suffering a similar martyrdom separately or together.
Ի միասին կամ նոյնպէս մարտիրոսացեալ. վկայակից.
to be a martyr, to suffer martyrdom, to undergo death in witness of the faith.
ՄԱՐՏԻՐՈՍԱՆԱՄ ՄԱՐՏԻՒՐՈՍԱՆԱՄ. Մարտիրոս կամ վկայ լինել. հեղուլ զարիւն վասն անուանն տեառն.
place of martyrdom;
chapel or tomb of martyrs.
martyrdom.
ՄԱՐՏԻՐՈՍՈՒԹԻՒՆ կամ ՄԱՐՏԻՒՐՈՍՈՒԹԻՒՆ. μαρτύριον martyrium. Մարտիրոսն լինել. մարտիրոսանալն. խոստովանութիւն եւ վկայութիւն ճշմարտութեան. նահատակութիւն.
female martyr.
purgatory.
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
ՄԵԾ ՍԿԱՅԱԶՕՐ կամ ՄԵԾՍԿԱՅԱԶՕՐ ա. Սեպհական զօրութեան սկայի մեծի.
Մեծսկայազօր սրիութեամբ յաղթող գտանէի անմահն տեսակի. (Պիտ.։)
ՄԵԾՕՐ կամ ՄԵԾ ՕՐ. ա.գ. Օր մեծ. այսինքն երկայն տիւ.
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
Յարձակեցան ի վերայ մեծազօր վկայիցն։ Զի՞նչ մահ անհնարին՝ զոր ոչ ածին անօրէն դատաւորքնն ի վերայ մեծազօր վկայիցն. (Եփր. վկ. արեւ.։)