Definitions containing the research առաջ : 3936 results

Սկնդուկ, դկի

s. adj.

forlorn, desolate, deserted wife;
barren.

· Calfa


Սկուտեղ, կտեղ, կտեղի, տեղբ

cf. Սկտեղսկտեղ.

· Calfa

NBHL (2)

Անձեռոց մատուցանել, կամ սկուտեղ առաջի դնել. (Յհ. կթ.։)

Չեդան առաջի նոցա սուրբ սկտեղք. (Եղիշ. ՟Ը։)


Սկսանիմ, սայ

vn.

cf. Սկսնում.

· Calfa

NBHL (3)

ՍԿՍԱՆԻՄ ἅρχομαι incipio, coepi, inchoo, initium facio, duco. որ եւ ՍԿՍՆՈՒԼ, ՍԿԶԲՆԵԼ, ՍԿԶԲՆԱՒՈՐԵԼ, իլ. Ձեռն ի գործ առնիլ. առաջին լինել ի գործել կամ ասել. սկսիլ,

Սկսաւ մարդիկն բազմանալ։ Յայնմհետէ սկսաւ քարոզել յիսուս։ Եւարդ սկսի՛ր օրհնել զտուն ծառայի քո։ Տու՛ր նոցա վարձս՝ սկսեալ ի յետնոցն մինչեւ ցառաջինսն։ Ուսուցանէ ընդ ամենայն հրէաստան՝ սկսեալ ի գալիլէէ մինչեւ ցայսր.եւ այլն։

Բնաւ ոչ սկսայ զկրոնաւորութիւն։ Սկսի՛ր յառաջինմէն, եւ է՛ջ յերկրորդն, եւ հա՛ս յերրորդ օդդ։ Սկսի՛ր այսուհետեւ յիշել զմարդիկ ողորմութեամբ. (Վրփ հց. ՟Ժ՟Ը։ Եղնիկ։ Լմբ. պտրգ.։)


Սկսուած, ոց

cf. Սկսումն.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχή principium, origo. Սկսումն. սկիզբն. ծագումն. ծագ առաջին.


Սկսումն, ման

s.

beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.

· Calfa

NBHL (2)

Սկիզբն արար քարոզել զսկսումն առաջնորդութեան նորա, որ ի ձեռն մարմնոյ էր. (Եփր. համաբ.։)

Այդ սկսոմունք են եւ նախերգանք առ զանազանութիւն պատուհասիցն՝ որ կան առաջի քո. (Ճ. ՟Ա.։)


Սմբակակոխ լինիմ

sv.

"cf. Սմբակակոխ առնեմ."

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն սմբակակոխ էին դիւաց. (Նար. յովէդ.։)


Սմբակակոխեմ

va.

to trample down with cavalry.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն սմբակակոխ էին դիւաց. (Նար. յովէդ.։)


Սնոտիաժողով

adj.

assembled uselessly.

· Calfa

NBHL (1)

Բաժանօղ շղթանց առաջին ձայնիցն սնոտիաժողով միաբանելոցն. (Նար. գանձ հոգ.։)


Սողնական, ի, աց

adj. med.

crawling, creeping;
— ախտ, erysipelas.

· Calfa

NBHL (1)

Զօր օրինակ սողնական ախտիցդ եթէ ոչ յառաջագոյն հատցին արմատքն հերձլով եւ կամ խարելով, ի վերայ ճարակելով առ հասարակ զամենայն շուրջանակի դրաւէ զմարմնոյն հասարակութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Սողոսկումն, ման

s.

insinuation, introduction;
cf. Սողոպումն.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր ստէ օձն. լպրծ եւ սողոսկումն որդւոցն առաջի եդ զերբայութիւն իրացն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 34։)


Սուրամ, ացայ, ացի

vn.

to run swiftly, speedily, to dash, to rush or fall upon, to dart, to gallop, to rush down or headlong.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրէն քաջ սուրհանդակաց յառաջագոյն սուրհալով. (Փիլ. լիւս.։ 77)


Սուրհանդակօրէն

adv.

like a courier, very swiftly.

· Calfa

NBHL (1)

Սուրհանդակօրէն խաղացմամբ յառաջ երագեալ. (Նար. խչ.։)


Սպառնական, ի, աց

adj.

threatening, menacing.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խոշոր լեզուէն առաջնոյ՝ հոնն սպառնական, պարսիկն պերճական. (Վրդն. պտմ.։ 2)


Սպաս, ուց

s.

service, office, function, employment;
want, requisite;
furniture, ornaments, trimmings, apparel, moveables, luggage, clothes, goods, service of plate, vessels, utensils;
dinner-service;
meats, victuals, repast, dinner, treat, feast;
pomp, train, equipage;
care, earnestness, solicitude;
—ք եկեղեցւոյ, church ornaments, decorations, plate, chalice;
ի — հայրենեաց, in the public service;
— ունել, տանել, հարկանել, ի —ու կալ, to serve, to take service, to minister;
— ունել կրակի, to worship fire;
— տանել կռոց, to worship idols;
լինել ի —ու պաշտաման ուրուք, to serve, to be in service;
հարկանել, տալ ումեք զյետին —, to pay the last honours;
— տանել ախտից, to obey the passions;
աստուածական մատուցանել անձին —, to be one's own idol;
— առնել, to attend well, to care, to keep, to guard, to watch, to spy, to lie in wait for;
to eat, to dine;
— ուտել or կերակրիլ, to regale, to entertain, to give an entertainment;
— ա րկանել, դնել, to prepare the requisites for the Mass;
զբաղեալ էր ի բազում —ու, he was oppressed by a multitude of things, he was very busy.

· Calfa

NBHL (3)

Յորժամ սպաս առնիցես, դիր զսեղանն առաջի խաչին։ Եկա՛յք տեսէք զեսայի, զի՛ ուտէ սպաս ի սկիտէ։ Եթէ սպաս կերակրիլ խնդրես, գնա՛ յեգիպտոս. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Գ։)

Սպաս մի քո մեծ ծանուցանի արարուածքդ առաջի թագաւորին եւ ամենայն արեաց։ Կամէի այսպէս՝ թէ սակաւ մի գործ ցուցանէք եւ սպաս։ Գիտասցեն մարդիկն սպաս ինչ արժանաւորապէս ցուցանել առ մեզ. (Փարպ.։)

Յետ երից ամսոց դարձաւ ի տուն իւր, զի մի՛ կացցէ ի սպասու տէրն առաջի ծառային իւրոյ. (Եփր. համաբ.։)


Սպասաւորեմ, եցի

vn.

to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.

· Calfa

NBHL (1)

Բանք ի մտաց յառաջ եկեալք, եւ լեզուաւ սպասաւորեալք՝ յասողէն առ լսողն փոխին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Սպասաւորութիւն, ութեան

s.

service, office, ministry;
administration, dispensation;
— հարկանել, մատուցանել, կատարել, լնուլ, to serve, to be a servant, to do service to, to attend, to wait upon.

· Calfa

NBHL (1)

Կազմեցին զյորդանան առաջի արքայի, հարին սպասաւորութիւն անցուցանելոյ զարքայ։ Հարեալ սպասաւորութիւն՝ անցուցանէ (ընդ եփրատ)։ Զբարի սպասաւորութիւնն հարկանելով։ Հրեշտակք ո՛րչափ սպասաւորութիւնս հարին առ ի փրկութիւն մարդկան։ Անբան կենդանիք ոչ ամենեքեան զնոյն հարկանեն սպասաւորութիւն. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 18։ Խոր. ՟Գ. 13։ Ճ. ՟Բ.։ Ոսկ. մտթ.։ Պիտ.։)


Սպարապետ, աց

s.

generalissimo, general in chief.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχιστρατηγός princeps militiae, imperator exercitus ἁφηγούμενος dux ὐποστράτηγος subordinatus dux. իբր Սպայապետ. զօրապետ. զօրավար մեծ կամ փոքր. առաջնորդ զօրու. սէրասգէր. պ. սիբէհապէտ., ... Տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Ա. 22. 32։ ՟Ի՟Զ. 26։ ՟Գ. Թագ. ՟Բ. 32։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 66։ ՟Ժ՟Ե. 38։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 5։ ՟Ը. 8։ ՟Ժ՟Դ. 1։)


Սպի, սպւոյ, սպեաց

s. fig.

cicatrix, scar, seam, mark;
stain, spot, stigma;
— կեղեքածի, scratch;
ածել զ—ս ի բժշկութիւն, to heal up, to cicatrize, to close.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն վիրացն՝ որ արարին սպիս ի մարմինսն, արգելուլ զոմանս ի քահանայից (պատուոյ)։ Կան մնան յոգիսն ոչ դուզնաքեայ՝ զղջացելոցն՝ սպիք եւ տիպք եւ գիծք առաջին անիրաւութեանցն. (Փիլ. քհ.։)


Սպիտակիմ, եցայ

vn.

cf. Սպիտականամ.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ առաջին առ սակաւ սակաւ սպիտակի մի մասն երկնից։ Հա՛ր (զսպիտակուց ձուոյ ընդ մուստառի), որ սպիտակի։ Արտաքոյ սպիտակեալք են (բռով). (Բրսղ. մրկ.։ Վստկ. ՟Ճ՟Կ՟Ե։ Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)


Ստադիոն, աց

s.

stadium;
furlong;
զվկայութեանն —ն ստանալ, to gain the crown of martyrdom.

· Calfa


Ստակարծ

cf. Ստակարծող.

· Calfa

NBHL (1)

Ով ստակարծօղ. ո՛չ է միտք պատճառք եւ ոչ միոյ իրիք, այլ որ յառաջ քան զմիտսն է աստուած. (Փիլ. այլաբ.։)


Ստակարծող

adj.

thinking falsely or erroneously.

· Calfa

NBHL (1)

Ով ստակարծօղ. ո՛չ է միտք պատճառք եւ ոչ միոյ իրիք, այլ որ յառաջ քան զմիտսն է աստուած. (Փիլ. այլաբ.։)


Ստահակ, աց

adj.

wrongheaded, headstrong, petulant, insubordinate, undisciplined;
impertinent, insolent;
knavish, rascally, roguish;
—ս իմանալ, to rebel.

· Calfa

NBHL (1)

Ստահակք են, որք արտաքոյ կամաց աստուծոյ եւ առաջնորդաց գործս գործեն. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)


Ստահակութիւն, ութեան

s.

waywardness, insolence, petulance, insubordination, mutiny;
ստահակութեամբ գնալ, to behave in a disorderly manner.

· Calfa

NBHL (1)

Յիշեցուցանէ ապա իսրայէլի եւ զառաջին ստահակութիւնն մարդկային բնութեանս. (Արշ.։)


Ստանամ, ացայ

vn.

to acquire, to gain, to obtain, to get;
to have, to possess, to hold;
to purchase, to buy;
to create;
վերստին —, to regain, to re-acquire, to recover;
փառս —, to achieve glory.

· Calfa

NBHL (1)

Տէր ստացաւ զիս ի սկիզբն ճանապարհաց իւրոց. իմա՛ հաստատեաց, որպէս դնի յայլ ձեռ. այսինքն մարդկութիւն քրիստոսի՝ որ ծնաւ ի ժամանակի, նախասահմանեցաւ յառաջ քան զամենայն եղականս. զոր արիանոսք խեղաթիւրէին ի վերայ աստուածութեան քրիստոսի՝ զի արարած կամ եղական համարէին զբանն։


Ստափառ

adj.

infatuated with false opinions.

· Calfa

NBHL (1)

Բժշկել զվայրապար հարուածս առաջին բաժանմանն, եւ ի ստափառ հակառակութեանցն խորշել. (Միք. պատր. առ գր. տղ.։)


Ստեղծագործութիւն, ութեան

s.

creation.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած անունն ստեղծագործութեան եւ էացուցանելոյ է անուն։ Ի նորոգումն առաջնոյ միաշաբաթին եղծեալ ստեղծագործութեանն. (Բրսղ. մրկ.։ Սկեւռ. յար.։)


Ստեղծիչ, չի, չաց

cf. Ստեղծող.

· Calfa

NBHL (1)

Զոչ ախորժելիս ստեղծչին կատարէ։ Մարդ երկրորդ՝ ստեղծիչ առաջնոյն. (Նար. ՟Խ՟Ը. եւ Նար. խչ.։)


Ստեղծուած, ոց

s.

creature;
invention, production.

· Calfa

NBHL (1)

Վերստին ստեղծ զմեզ ի լինելութիւն առաջին ստեղծուածի։ Ետես ի ստեղծուածիս մերում զառ ի վատթարն միտումն. (Նիւս. կազմ.։)


Ստեղն, ղան, ղին, ղունք

s. anat. gr. mus. bot.

branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.

· Calfa

NBHL (2)

Այբն առաջին ըզքեզ տըղայ՝ հանէ յիմաստըն գերակայ. երրորդութեանըն մերձակայ՝ լինիս երիւք ստեղամբք նորա. (Շ. այբուբ.։)

ՍՏԵՂՆ՝ ըստ քերթողաց է Բառ եռավանկ, յորում առաջինն է երկար, եւ երկու յետինքն սուղ.


Ստեղնիմ, եցայ

vn.

to shoot, to sprout, to bud forth, to pullulate, to grow.

· Calfa

NBHL (1)

Ի գաւազանէն յեսսեայ ստեղնեալ ստեփաննոս, առաջին պտուղ ծառոյն՝ որ ի գողգոթա. (Շ. տաղ.։ 1)


Ստորագրեմ, եցի

va.

to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջին պատկերն ստորագրեաց զեղծեալ եւ զապականեալ պատկերն։ Մի՛ ինչ ի սոցանէ բարի ստորագրեսցուք։ Հնազանդել եղբօրն՝ հնազանդել աստուծոյ է. եւ անհնազանդութիւն՝ աստուծոյ ստորագրի։ Զաղջամղջին զկեանս զայսոսիկ իւր բարիս ստորագրէ։ Զբարիսդ աստուծոյ առեալ ՝մի՛ քոյոյ զօրութեանդ ստորագրեր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ. ՟Ե. ՟Թ։)


Ստորադաս

s.

lower or inferior class.

· Calfa


Ստորադրական, ի, աց

cf. Ենթադրական.

· Calfa

NBHL (1)

Երկակի ելոյ առաջարկութեան, կամ ստորոգականի, եւ կամ ստորադրականի. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Ստորակայ, ից

adj.

subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՏՈՐԱԿԱՅ. Ենթակայ. առարկայ. առաջիկայ.


Ստորանկիմ, կայ

vn.

to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ է հնար այնմ՝ որ յառաջ քան զյաւիտեանս էր, ընդ ժամանակաւ ստորանգիլ. (Ճ. ՟Դ.։)

ՍՏՈՐԱՆԿԵԱԼ ὐποκείμενος subjectus. Ենթակայ, առարկայ, առաջիկայ.


Ստորասուզեմ

va.

submerge, to immerse, to send to the bottom, to ingulf.

· Calfa

NBHL (1)

Զստորասուզեալ եւ զխոնարհեալ սեռս հայկազեանս տոհմի վերստին դարձեալ յառաջին փառսն նորոգեսցէ. (Ոսկիփոր.։)


Ստորասութիւն, ութեան

s.

affirmation.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ եդաք յառաջնում ստորասութեանն զնզովականն արիոսի, զի եւ ոչ զթագաւորին թուղթս. (Սոկր. ՟Բ. 1։)


Ստորոգական, ի, աց

adj.

categorical.

· Calfa

NBHL (1)

Երկակի ելոյ առաջարկութեան՝ կա՛մ ստորոգականի եւ կամ ստորագրականի, զստորոգականն միայնում սահմանէ, եւ այլն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Ստորոգութիւն, ութեան

s.

predicament, class;
category, kind.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայնքն ի սոցայցն ստորոգութիւնք կա՛մ զանհատիցն ստորոգին, կամ զտեսակացն, քանզի զառաջնմէ գոյացութենէն եւ ոչ մի ինչ է ստորոգութիւն։ Երեւեցուցեալ զայլսն ստորոգութիւնս։ Եւ ոչ յայլոց ստորոգութեանցն յարմարեալ պատկանի ընդ անիրաւութեանն. (Արիստ. ստորոգ.։)


Վաղվաղեմ, եցի

vn.

to haste, to hasten, to be in haste, to make haste, to be quick, to be hasty or precipitate.

· Calfa

NBHL (1)

Որոգայթ է առն վաղվաղել, եւ յիւրոց ընչից խոստանալ։ Ի սուտ երդումն վաղվաղեն։ Վաղվաղեն հեղուլ զարիւն անպարտ։ Վաղվաղեցին եւ մոռացան զգործս նորա։ Վաղվաղեա՛ կեցուցանել զիս։ Մի՛ վաղվաղեսցէ սիրտ քո հանել բանս առաջի աստուծոյ։ Վաղվաղեաց փութացաւ շինեաց զպարիսպն.եւ այլն։


Վաղվաղկոտ

adj.

cf. Վաղվաղուն.

· Calfa

NBHL (1)

Դիւրինն եւ վաղվաղկոտն՝ որ առաջի աչացն է՝ զայն տեսանէ։ Շրթունք վաղվաղկոտք։ Վաղվաղկոտացն իրաւունք լիցի լռել. (Փիլ. լին. ՟Բ. 72։ Եւագր. ՟Ժ՟Ա։ Մխ. դտ.։)


Վաճառապետ, աց

s.

provost of the guilds.

· Calfa


Վայրենանամ

vn.

to become savage, to grow inhuman, brutal, ferocious, cruel.

· Calfa

NBHL (1)

Ծով վայրենացեալ յառաջին ընտանի եւ խաղաղ բնութենէն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)


Վանական, ի, աց

s. adj.

cenobite, monk;
prior, superior, abbot;
conventual, claustral, monastical, cenobitical.

· Calfa

NBHL (3)

Առ առաջնորդս սրբոց ուխտից վանականաց. (Շ. ընդհանր.։)

Կոչեաց վանականն զմարինոս։ Ասէ ցնա վանականն։ Եկն ի վանսն միաբանակեցաց, յորում էր վանականն մեծ առաջի աստուծոյ։ Ծանօթութիւն ընդ վանականին, եւ ընդ այլ եղբարցն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Վանական վարդապետ. այսինքն յովհաննէս վարդապետ տաւուշեցի՝ հիմնադիր եւ առաջնորդ գետկայ վանից. (Վրդն.։ Կիր.։ Մաղաք.։)


Վանականութիւն, ութեան

s.

priorship, priorate, dignity of a prior;
monachism, monastic or conventual life.

· Calfa


Վանգեմ

va.

to syllable.

· Calfa

NBHL (1)

Վանգ, իբր թէ ի միոջէ կողմանէ ձայնաւորն վանգեալ իցէ. իսկ փաղառութիւն՝ որ է հեգ, շուրջանակի պտտեալ ունի զձայնաւորն։ Վանգ ասի, յորժամ ձայնաւորն ի միոջէ կողմանէ ի ձայնորդացն վանգեալ իցէ՝ յառաջոյ կամ ի վերջոյ. իսկ փաղառութիւն՝ որ շուրջանակի պատեալ է ձայնաւորն ի ձայնորդացն։ Որ է ըստ մտի մեկնութիւն. ուր ի յն. մի եւ նոյն է վանկ կամ փաղառութիւն, այսինքն ի միասին առումն տառից ինչ։ Տարտամ է եւ միտ բանիցս.


Վանդեմ, եցի

va.

to undo, to destroy, to ruin, to upset, to overthrow, to overcome.

· Calfa


Վանեմ, եցի

va.

to drive out, to expel, to thrust or push back or aside, to chase, to drive away, to pursue;
to repel, to beat off or back, to attack, to defeat, to rout, to conquer.

· Calfa

NBHL (1)

Եհար Դաւիթ զայլազգիսն, եւ վանեաց զնոսա, եւ առ զգէթ եւ զգեօղս նորա։ Եթէ վանեսցի ժողովուրդ քո Իսրայէլ առաջի թշնամեաց։ Վանեաց տէր զբենիամին առաջի որդւոցն Իսրայէլի։ Վանելով վանին առաջի մեր։ Անուամբ տեառն վանեցի զնոսա։ Վանեցին զթշնամիս։ Յարիցէ վանիլ զերկիր.եւ այլն։


Վանեցի

cf. Վանական.

· Calfa

NBHL (1)

Առեալ իւր առաջնորդ ի մերձակայ վանիցն ... ասաց վանեցին ... եհարց վանեցին. (Վրք. հց. ձ։)