observation, speculation, theory;
visit.
Չի՛ք տեսիլ հողմոյ, եւ ոչ զննութիւն օդոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ի ձեռն փորոտեացն զննմանն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
cf. Զննութիւն.
Չի՛ք տեսիլ հողմոյ, եւ ոչ զննութիւն օդոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ի ձեռն փորոտեացն զննմանն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
lower or very low, sunk
Տեսիլ արածին (կամ հարածոյն) զնստագոյն իցէ (կամ չիցէ) քան զմորթ մարմնոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. ստէպ։)
Կայ ի բարձրաւանդակի վերայ յոյժ զնստագունի։ Հնգետասան կանգուն. այլ քան զնստագոյնսն աւելի եւս։ Ճառդ երեւեցուցանէ զնստագունաց եւ զնուաստից դաշտի ապականութիւն. (Փիլ.։)
to settle, to grow calm, to relent.
ԶՆՍՏԱՆԻՄ եւ ԶՆՍՏԻՄ. Ի վայր նստիլ, իբր զիջանել. ցածանալ. ցածնուլ. խոնարհիլ. հանդարտիլ. զետեղիլ. վար իջնալ.
Զիջանէր ջուրն՝ այս յիսուն եւ հարիւր աւուրս զնստելոյ։ Զնստել եւ պատկառել ի վեհ եւ ի լաւ բնութենէն։ Պա՛րտ է ամենայն իրօք նմա զնստել. (Փիլ.։)
cf. Զնստանիմ.
ԶՆՍՏԱՆԻՄ եւ ԶՆՍՏԻՄ. Ի վայր նստիլ, իբր զիջանել. ցածանալ. ցածնուլ. խոնարհիլ. հանդարտիլ. զետեղիլ. վար իջնալ.
Զիջանէր ջուրն՝ այս յիսուն եւ հարիւր աւուրս զնստելոյ։ Զնստել եւ պատկառել ի վեհ եւ ի լաւ բնութենէն։ Պա՛րտ է ամենայն իրօք նմա զնստել. (Փիլ.։)
to weigh down, to cause to sink;
to depress, to calm.
Տալ զնստիլ. զիջուցանել. ցածուցանել. խոնարհեցուցանել. ինջեցնել.
cf. Զոհեմ.
Իբրու միով բարուք եւ միով ոգւովք հանդերձեալք զոհագործել. (Փիլ. ել.։)
God-like, divine.
Այսպիսօրէն պատկերօք կռոց՝ պատիւս զոյգերկնայինս բաշխեալ ետուն ամենայն անշնչից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to cool, to grow cool, to become cool.
καταψύχω, ἁναψύχω refocillor, respiro Հովանալ, բարեխառնիլ ի ցրտութենէ, կամ ցրտով ի տօթի. ոգի առնուլ յերեսաց տօթոյ եւ ծարաւոյ. զիջանիլ ջերմութեան իրիք. պաղըշտծկիլ, հովահրիլ, հանգչիլ .... եւ պաղիլ. սօվումագ.
refreshment.
ἁνάψυξις refrigeratio, refrigerium Զովանալն. պաղշտըկիլը.
chimera partaking of the bull and the elephant.
Եւ փիլք, եւ եզնախոյք, եւ զուարակափիլք. (Պտմ. աղեքս.։)
of gentle aspect, mild looking, laughing, joyous, happy.
Զուարթ հայեցիւք. զուարթատեսիլ.
to be joyful, to rejoice, to be diverted;
to rouse one's self, to give one's self up to gaiety;
to shine, to enlighten, to cheer up, to be kindled;
to be vigilant, sober, to watch;
— ի գինւոյ, to be seasoned with wine;
զուարթացեալ ի գինւոյ, tipsy, cf. Գինի;
զուարթացաւ սիրտ նորա, his heart was merry, expanded, dilated;
զուարթացան երեսք նորա, countenance brightened up;
— հրոյ, to relight, to rekindle.
ἁγαθύνομαι bonus sum εὑδοκέω complaceo. եւ ըստ հյ. ἰλαρύνομαι, φαιδρύνομαι hilaresco, laetificor Զուարթ լինել. եւ Զուարճանալ. բարեկրիլ. բերկրիլ.
Կամ θάλλω vireo Ուռճանալ. զօրանալ. արծարծիլ.
Կամ νήφω, γρηγορέω sobrius et vigilans sum, vigilo Արթուն եւ զգաստ լինել. տքնիլ.
cf. Զուարճալի.
Յընդունելութենէ զուարճականացն ի բաց կացին. (Փիլ. յովն.։)
cf. Զուարթակից.
Աչք մերձենալով առ սիրելին՝ յառաջագոյն աւետիս տայ զմտերմութեանն զախտ՝ զուարճակից եւ խաղաղուտ հայեցուածօք. (Փիլ. իմաստն.։)
to enjoy, to rejoice, to delight in any thing, to be delighted, to amuse one's self, to be diverted, to play;
to laugh, to jest, to divert one's self;
to flourish;
— սրտի, to rejoice one's heart, to solace;
— ընդ գեզ, to be delighted with beauty;
— իբրեւ զգալարի, to flourish like an herb;
զուարճացեալ ալիք, grey, hairs, hoariness.
τέρπομαι, κατατέρπομαι delector, oblctor Վայելել ախորժանօք յախորժելիս. զբօսնուլ ի հեշտալիս. հրճուիլ. խրախանալ. խայտալ. ախորժելով սիրտը բացուիլ.
ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼ. ἁγαλλιάομαι, εὑθηνέω exulto, gaudeo, laetor Ուրախանալ, բերկրիլ, զուարթանալ. ցնծալ. ... տե՛ս (Ես. ՟ե. 4։ ՟ա. թգ. ՟իե. 36։ Ժող. ՟բ. 7։ Երեմ. ՟ժէ. 8։)
ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼ. ἁναθάλλω, ἁνατέλλω, εὑθαλέω, ἁνθέω vireo, refloresco Ուռճանալ. դալարանալ, կանաչանալ, սաղարթանալ, ընձիւղիլ, ծաղկաւետանալ.
to rejoice, to recreate, to delight, to divert, to drive away melancholy, to amuse, to give pleasure.
Արուեստականք արարածք հեշտացուցանեն եւ զուարճացուցանեն զտեսաւորութիւնն. (Փիլ. այլաբ.։)
joy, enjoyment, rejoicing, pleasure, deliciousness, delight, diversion, cheerfulness;
contentment, complaisance, pleasure, pleasantry;
amusement, recreation, pastime;
gaiety, frolicsomeness;
— տեղւոյ, amenity.
τέρψις delectatio, deliciae, laetitia, exultatio Վայելք ուրախալի. ուրախութիւն սրտի ի վայելից. ախորժ. ցնծութիւն. հրճուանք. խրախութիւն. զուարթութիւն. սիրտը բացուիլը, սրտին եղ կապելը.
to agree, to be of one mind.
Ձայնակից լինել. միաբանել. ի մի համար գրիլ.
cf. Զուգաձայն.
Զուգաբար զերկուս ասացեալ մասունսն գումարեալս ի մի վայր իմասցի. (Փիլ. լին.։)
Նուագօք զուգահնչմամբք եւ զուգաբարբառովք, առ ծանր հնչիւն արանցն՝ կանանցն սուրն խառնեալ. (Փիլ. տեսական.։)
even;
equal, alike;
of the same number;
consubstantial.
Փորոտիք եօթն, եւ անդամք մարմնոյն նմանապէս զուգաթիւ (կամ զուգաթիւք)։ Զուգաթիւ ժամանակ աւուրց յառ տարիս (այսինքն աւուրս ՟Խ) ի վեր անդ կայ մնայ աղօթիւք եւ բարխօսութեամբ վասն ազգին. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 49։)
clothed with the same purple, that has the same dignity.
Եղբարքն երկոքին հարազատք ... զուգածիրանիք՝ Վասիլ եւ Կոստանդին. (Նար. խչ.։)
alike, equal, same;
spouse (man or woman).
Քանզի շանց է՝ ոչ զուգակցաւ վարիլ. (Վրդն. ել.։)
equilateral.
Ի զուգակողմանցն կրկնակաց երեքանկիւնիցն երեք տառք բաղկանան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to join together.
Եւ Զուգակշիռ գտանիլ. հաւասարիլ.
of equal age;
of the same height.
Զօրութեամբ եւ հասակաւ զանազանք ... Ժամանակաւ ամուսինք (համասնունդք) եւ զուգահասակք։ Զուգահասակ են՝ որ շուրջ զաստուծովն են զօրութիւնքն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
assemblage.
συναγωγή congregatio, collectio Համահաւաքումն. ի մի ժողովելն, եւ իլն.
to agree with, to correspond;
to sing in concert.
συμφωνέω consono, concino, convenio Միաձայնիլ. միաբանիլ. ձայնակից լինել. երգակցիլ.
participant.
Մէջն ծայրիցն՝ զուգամասամբն առաւելու եւ առաւելանի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
participation;
isomeria.
Առ յոյս մրցանակին զուգամասնութեան. (Փիլ. լիւս.։)
to be united, to join.
ԶՈՒԳԱՆԱԼ. Միանալ. միաբանիլ.
exact proportion, symmetry.
Զուգաչափութեամբ զամենայնն դատողին։ Զոյգ սպառնմամբ պատուհաս կրեցին, եւ զուգաչափութեամբ եւ մահ ընկալցին։ Զուգաչափութեամբ ամպարշտաց (որպէս բարեպաշտաց) պարգեւօք աշխարհիս. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Հանգիտապատիւ.
(Արդար ոք) զուգապատիւ է բոլոր բազմամարդիկ ազգին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to mix in the same company or circle.
ԶՈՒԳԱՊԱՐԻԼ. συγχορεύω una tripudio Պարակից լինել. համադասիլ ի նոյն պարս.
Հանդիսակից գոլ հրեշտակաց, եւ ընդ նոսին զուգապարիլ. (Զքր. կթ.։)
equally, alike, likewise.
Զուգապէս եւ հանգիտաբար իրաւացուցեալ (Սառա ընդ Աբրահամու)։ Զի՞նչ են վեց ոտքն, որ ելանէին՛ի կողմանէ երկոցունց՝ երեք զուգապէս. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ել.։)
to join together, to couple, to pair, to match, to tie or put two by two, to unite, to join;
to liken, to compare;
to marry, to join in wedlock.
προστίθημι, παραζεύγνυμι adjungo Միաւորել. միաբանել. խառնել. համադասել. յարել. կր. Յարիլ. միաբանիլ. համաձայնիլ. հաւասարիլ.
Կամ Առընթեր կալ, դեգերիլ. կենակից լինել. συγγίνομαι versor
Ասէ զՄինովս զուգաւորիլ իննամսեայ ժամանակաւ ընդ Արամազդայ բանիւն, եւ ուսանիլ. (Պղատ. մինովս.։)
Եւ Լծակցիլ. զուգիլ ամուսնութեամբ. ζεύγνυμι conjungor
Առանց զուգաւորելոյ առն. (Հ. կիլիկ.։)
conjunction, union;
coition, embrace;
parity, equality;
the equinox;
relation, connexion;
union, match, marriage;
երջանիկ — դարնայնոյ ընդ աշնան, happy union of spring and autumn.
(Աստուած է) այն որ ի թիւս եւ ի չափս, եւ զայնոսիկ՝ որ ի սոսա զուգաւորութիւնքն են, նախ եգիտ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Գարնանային զուգաւորութիւն. (Փիլ. ստէպ։ Պիտ.։ Կանոն.։ Վրդն. ել.։)
cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.
Առաջին վեցակն յիւրոցն զուգի մասանց. (Փիլ. ել.։)
Եւ գետք նմանեալ զուգին մեծի լայնութեան ծովուդ։ Սպասաւորացն՝ ի պաշտօն տիրասէր. եւ տերանց՝ ի հեզութիւն եւ ի զգօնութիւն. ի ձեռն որոյ զուգի անզոյգն. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Մի՛ աղօթեր քոց կամացդ կատարել. քանզի ո՛չ իսկ զուգին կամացն Աստուծոյ». յ. ձայնակցիլ. (Նեղոս.։)
that runs together, that accompanies, concomitant;
— զօրութիւն, concurrent.
Զուգընթաց են միշտ ընդ արեգական (արուսեակ եւ փայլածու). (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
in like manner, likewise, equally, as much;
twice, double.
Երեւեցուցանէ եւ զչորեքանկիւնին զչորրորդն՝ զուգիցս զոյգն (այսինքն երկիցս երկու). եւ սակայն եւ քուէն զութն, որ է զուգիցս զոյգ (այսինքն երկիցս չորք). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
conjunction, coupling;
equality, likeness;
union, concord, agreement;
coupling, pairing;
conjunction, union, wedlock;
communication, intercourse;
կշիռ զուգութեան բերել (ընդ ումեք), to be like, to resemble, to seem like.
Երրեակն առաջին հաստատ եցոյց զուգութիւն, սկիզբն կալեալ եւ միջութիւն եւ վախճան. զոյգ (այսինքն հաւասար) են ամենեքեան. եւ ութերեակն՝ առաջին քուեայ, զի յայլսն զուգութիւն դարձեալ նախ երեւեցոյց։ Բանիւքն զուգութիւնն, զայն՝ որ ի ձեռն գործոցն անզուգութիւնն ծնցի. իսկ անզոյգն աղբիւր է չարեաց։ Զուգութիւնն արդարութիւն ծնաւ. զի աստուածասէր ազգն զուգութեամբ եւ արդարութեամբ զարդարեալ է. (Փիլ.։)
the equinox.
Երկուց զուգօրութեանց ելոյ՝ գարնանայնոյն եւ աշնանանյնոյն։ Արդարակ քաննով զուգօրութեան։ Ետ եւ զըստ տարւոյն զուգօրութիւնս, զգարնանայինն եւ զաշնանայինն։ Զուգօրութիւն գարնանային լինի յեօթներորդում ամսեանն. (Փիլ. ստեպ։)
to splay, to fall headlong, to dislocate or sprain the shoulder, to put the shoulder out of joint;
cf. Երթամ.
ԶՈՒԼԱՄԲԻԼ. Որպէս թէ Զուլամբ կամ ի վերայ ողին գլորիլ.
to tremble, to shudder, to shake, to quiver, to take fright, to be scared, startled;
to be uneasy, alarmed, to concern one's self;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold.
σφαδάζω, δυσανασετέω, ὁδυνόμαι , ὁδύρομαι angor, palpito, agre fero, doleo, moereo, lamentor στενάζω ingemisco եւ այլն. Ի զովոյ կամ իբր ծփմամբ տագնապիլ՝ դողալ. ի դող մահու հարկանիլ յետին ցրտութեամբ կամ յետին տագնապաւ. սարսռալ. եւ Վշտագնիլ. վարանիլ. նեղիլ. դժուարիլ. ստրջանալ. զայրանալ. հեծել. տատամսիլ. հոգալ. տրտնջել.
Զոփալ, նեղիլ խորհրդով. դողդղալ
Զոփալ ախտիւ ցանկութեան, կամ ցանկութեամբ, խղճմտութեամբ ի մեղս, ամբարհաւաճութեամբ. (Փիլ.։ Լմբ.։ Երզն.։)
Եսաւ (առ նախանձու) դժուարի եւ զոփայ։ Ի մոլորելն՝ ստրջանայ, զոփայ։ Զոփայ՝ տրտմի եւ վշտանայ մեղաւորն, կամ մահապարտն, եւ այլն. (Փիլ.։ Լմբ.։ Պիտ.։)
Ընդ անտէրունչ լինելն հօտին դժուարէր եւ ընդ անապատէն (զրկիլ) զոփէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
to be exasperated, irritated, to put one's self in a passion, to take offence, to resent, to be vexed, to bear malice;
to grieve, to complain, to lament.
ԶՉԱՐԱՆԱՄ ԶՉԱՐԻՄ. ἁγανακτέω, δεινῶς ἑνέχω , δυσχεραίνω indignor, aegre fero, gravor ἁμύνομαι vindico որ եւ իբր ռմկ. ՉԱՐԱՆԱԼ ասի. այսինքն Զայրանալ, զայրագնիլ. դժուարիլ, դժկամակիլ. եղելոցն չար թուիլ յաչս, եւ խորհել չարիս հասուցանել. չարակնութեամբ վառիլ ի վրէժ քինու. դժարը գալ, հինհինալ.
cf. Զչարանամ.
ԶՉԱՐԱՆԱՄ ԶՉԱՐԻՄ. ἁγανακτέω, δεινῶς ἑνέχω , δυσχεραίνω indignor, aegre fero, gravor ἁμύνομαι vindico որ եւ իբր ռմկ. ՉԱՐԱՆԱԼ ասի. այսինքն Զայրանալ, զայրագնիլ. դժուարիլ, դժկամակիլ. եղելոցն չար թուիլ յաչս, եւ խորհել չարիս հասուցանել. չարակնութեամբ վառիլ ի վրէժ քինու. դժարը գալ, հինհինալ.
to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.
Զսպեաց զնոսա երկիւղիւ։ Զի խրատեսցէ զնոսա տանջանօքն զսպիլ յաւելորդացն։ Ի լայն եւ ի հարուստ մեկնութենէ՝ զսպել զերկարութիւն բանիցն համառօտ կարգաւ. (Ոսկ. գծ.։)
cleaning, fining, refining, purification;
filtration.
ԶՏՈՒԹԻՒՆ ԶՏՈՒՄՆ, զտման. Զտելն, իլն. պարզութիւն. մաքրութիւն. եւ Զտիչ.
Եւ այն զի ասէ իբր զտութիւն երկնից, հեբրայեցի՝ իբրեւ զտեսիլ երկնից, այսինքն սուրբ. (Եփր. ել.։)
cf. Զտութիւն.
ԶՏՈՒԹԻՒՆ ԶՏՈՒՄՆ, զտման. Զտելն, իլն. պարզութիւն. մաքրութիւն. եւ Զտիչ.
Եւ այն զի ասէ իբր զտութիւն երկնից, հեբրայեցի՝ իբրեւ զտեսիլ երկնից, այսինքն սուրբ. (Եփր. ել.։)
to speak uselessly or unjustly, to talk nonsense;
to calumniate.
Զրաբանեն դոքա ձեզ (զտեսիլս, որպէս կից իմանան այլք). (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 16։)
Զրաբանէ եւ զբերան ոսկի եւ զբասիլիոս, թէ գրեալ են եւ այլն. (Նչ. խնդ.։)