Definitions containing the research արարած : 407 results

Հասարակ, աց, ուց

adj. adv. gr. rhet.

common, ordinary, usual, trivial, vulgar, low;
common, public;
equal, alike;
half, semi, demi;
in common, together, equally, generally;
appellative;
— անուն, common gender;
— բայ, deponent verb;
—, —օր, noon, noon-tide, midday;
ի — աւուրն, զ— աւուրբ, at noon;
ց— օր, till noon;
— գիշեր, midnight;
— տարի, one year with another;
— տեղիք, the common places, general topics;
—աց կեանք, common life;
թշնամի —աց, the common enemy;
միտք, կարծիք, —աց, common sense;
—աց հաւանութեամբ, with one accord;
օգուտ —աց, the public interests;
իրք —աց, public affairs;
ծախիւք —աց, at the public expense;
—աց վարել կեանս, to live in common;
—աց ունէին զինչս, they had every thing in common.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զխաւարին արարած (լինելութիւն՝) հասարակ ընդ այնս ետ իմանալ. (Կիւրղ. ծն.։)


Հաստաշինած

adj.

stable, firm, well built.

· Calfa

NBHL (1)

Զգերեզման շիրմին սանատրկոյ արքային ոչ կարացին բանալ վասն անհեգեգ սկայագործ հաստաշինած ճարտարագործ արարածոցն. (Բուզ. ՟Դ. 24։)


Հաստատանամ, ացայ

vn.

to be confirmed, strengthened, to take root in.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լինելութիւն արարածոցն հրամայէր հաստատանալ։ Զհաստատութիւն երկնից՝ ո երեւի մեզ ջրեղէն, հրամայեաց հաստատանալ (կամ հաստանալ). (Ագաթ.։)


Հաստումն, ման

s.

creation;
production;
strengthening, consolidation, confirmation, reestablishment, restoration.

· Calfa

NBHL (1)

Յիւրոց արարածոց ի հաստումն ըստ իւրաքանչիւր բնութեանց ածել. (Եզնիկ.։)


Հատ, ից, ոց

s.

cut, cutting, section;
fraction, fragment, morsel, piece;
corn, grain;
*one, one only;
—ս առնել ճանապարհաց, to rob, to take to the highway.

· Calfa

NBHL (1)

Արար աստուած զարարածս՝ գիտեմք, ո՛չ ի նիւթոյ (կամ հիւղէէ), եւ ո՛չ ի հատոյ իմիք էութենէ (իւրմէ). քանզի անհատ բնութիւն իմանամք զաստուած. (Եղիշ. հոգ.։)


Հարկաւորաբար

adv.

cf. Հարկաւորապէս.

· Calfa

NBHL (1)

Սուգ առին հարկաւորաբար։ Հարկաւորաբար գամ յայս։ Յորժամ զչար չառնիցեն, հարկաւորաբար զբարին առնիցեն։ Հարկաւորաբար մարգարէս զանհաս բնութիւնն աստուծոյ համեմատէ ընդ տկար արարածոց իւրոց. (Մխ. երեմ.։)


Հարկեմ, եցի

va.

cf. Հարկեցուցանեմ.

· Calfa


Հաւասարապատիւ

adj.

cf. Համապատիւ.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այլազգ յարարածս.


Խանգարեմ, եցի

va.

to disorder, to disturb, to confuse, to confound, to disconcert, to put out of countenance;
to spoil, to mar, to break, to destroy;
to corrupt, to ruin;
— զառողջութիւն, to ruin the health.

· Calfa

NBHL (1)

Զբարւոյ աստուծոյ զարարածն խանգարեաց. (Եղիշ. ՟Բ։)


Խանձարրեմ, եցի

va.

to swalddle, to swathe.

· Calfa

NBHL (1)

Խանձարրեաց զնա, եւ եդ կամ ընկողմնեցոյց ի մսուր։ Խանձարրեաց զարկողն զլոյս որպէս զօթոց։ Խանձարրեաց զխմբագործօղն ամենայն արարածոց. (Ոսկ. ծն.։ ՃՃ.։)


Խառնակ, աց

adj. s.

mixed, confused, embroiled, complicated;
impure, obscene;
tie, bond, union;
copulation, pairing;
the rabble, the mob.

· Calfa

NBHL (1)

Որոշեալ զատեալ է մեկնեալ է յընդ արարածս ի խառնակ հաւասարութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)


Խարազան, աց

s.

rod, switch, whip, knout, lash, scourge, cat-o-nine tails;
discipline, flagellum.

· Calfa

NBHL (1)

Ունէր խարազան չուանելոյ։ Առնոյր զխարազանն զայն, եւ հարկանէր ուժէին։ Ա՛ռ զխարազանն զայն եւ զբիր, եւ գնացեալ արարածեա՛ զխոզս. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ժ՟Զ։)


Ճառագայթեմ, եցի

vn.

to radiate, to emit rays, to shine, to blaze, to dazzle, to glitter, to sparkle, to enlighten, to scintillate.

· Calfa

NBHL (1)

Ճառագայթելով զարարածս ամենայն. (Շար.։)


Ճարտարագործ

s. adj.

master workman, skilled artisan;
artificer;
artist;
well made, executed with great skill.

· Calfa

NBHL (1)

Զգերեզման սանատրկոյ ոչ կարացին բանալ վասն հաստաշինած ճարտարագործ արարածոցն. (Բուզ. ՟Ի՟Դ. 20։)


Ճշգրիտ, րտի

adj. adv.

exact, just, punctual, precise, categorical, strict, effective;
—, ճշգրտիւ, cf. Ճշդիւ;
— ասել or ասելով, properly speaking.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանես զայսոցիկ ճշգրիտ պատկերս քահանայաբար կատարեցելովքն։ Ո՞ւր է ապա ճշգրիտն՝ որ ճշմարիտ որդւոյն է բաժանելն եւ որոշելն յարարածոց. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)


Կիսակատար

adj.

half done, unfinished, imperfect, incomplete.

· Calfa

NBHL (1)

Անմարթ էր թերի եւ կիսակատար լինել լուսնի յաւուր լինելութեան իւրոյ։ Եթէ ամենայն արարածք լիուլի ստեղծման, ապա եւ ոչ լուսին. թերի եւ կիսակատար. (Շիր. զատիկ.։)


Կշիռ, կշռոց

s. adj. adv. ast.

balance;
steel-yard, weighing machine;
weight, heaviness, ponder-ousness;
equilibrium, poise;
equivalent, equal value, counterpoise;
proportion;
parallel, comparison, likening;
trial examination, ponderation, judgment;
equal, just, tantamount, equivalent, proportional;
equally, justly, exactly, proportionately;
perpendicularly, directly over, vertically;
ծանրոցք կշռոյ, counterpoise, the weights of a steel-yard or beam;
— դահեկանաց, money-scales;
— անօթոց, tare, tare & tret;
— հաւասարութեան, equilibrium, counterpoise;
— տեսակարար, յարաբերական, բացարձակ, specific, relative, absolute weight;
— քաղաքական, balance of power;
— տաղաչափական, the scan or measure of verses, prosody;
— գտակաւ, exactly, precisely;
— վերուստ ի վայր, in equilibrium;
perpendicularly, vertically;
կշռով, by weight;
զնոյն կշռով, as much, equally, of like measure or weight;
պաշտօնեայ կարգեալ յուղղութիւն կշռոց, officer appointed to mark weights & measures;
սահմանել զ—ս, to stamp with the public mark;
— արդար, correct balance, scales;
just weight;
— նենգութեան, false weight;
— ստութեան առնել, to falsify weights or scales;
զմէտ կշռոյն անայլայլակ ունել, to hold the balance evenly;
to counter-balance, to counter-poise, to counter-vail, to equipoise, to equilibrate;
դնել ինչ ի — ոսկւոյ, to pay exceedingly dear for, or at an extravagant rate;
դնել զգլուխ իւր ի կշիռս, to risk oneself, to incur danger, to run into jeopardy, to expose oneself to death, to carry one's life in ones hand, to encounter danger or death;
ի — մտանել, to be weighed, carefully pondered or considered;
ի — դնել զոք ընդ ումեք, ի — ընդ միմեանս արկանել, to compare with;
ի — բերեալ համեմատել, ի — համեմատութեան բերել ընդ ումե, to be compared with, to compare oneself with;
զ—ն ընդունել, առնուլ անդրէն զ—ն, to receive the equivalent, or in exchange;
կորուսանել զ— կայից, to lose the balance or equilibrium;
— հաշուի, balance, balance-sheet;
առնել զ— հաշիւ, to strike the balance;
— առնել զհաշիւ, to balance or settle an account;
Libra, the Balance.

· Calfa

NBHL (1)

Զիսկութիւնն առեալ՝ ընդ բոյս բարուց ծննդեան արարածոց ի կշիռ մատուցանեմք։ Պիղծ շրթունս ունիմք. զի մեք յորժամ ի սրբութիւնն վերին ի կշիռ մտանեմք, պիղծ գտանիմք. (Ոսկ. յհ.։)


Մակագրեմ, եցի

va.

to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.

· Calfa

NBHL (1)

Տէրունեան օրինացն ի հինգ գիրս վերագրեցելոց առաջինն կոչի եւ մակագրի լինելութիւն (այսինքն ծնունդք, կամ արարածք). (Փիլ. իմաստն.։)


Մանկացուցանեմ, ուցի

va.

to make young again, to re-invigorate, to restore to strength and health.

· Calfa

NBHL (1)

Նորոգեաց միանգամայն զարարածս, եւ մանկացոյց։ (Աւազանաւ) մանկացուցին զամենայն տիեզերս. (Ագաթ.։)


Հրաձեւ

s. adj.

pyramid;
cf. Հրակերպ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հրաձեւ տեսակ՝ անուշահոտ բուրմամբ լցան արարածք, եւ սրբեցան վարուք. (Տաղ.։)


Հրաշանամ, ացայ

vn.

cf. Սքանչանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Հրաշանան արարածք ընդ յաղթութիւնս սրբոց. (Շար.։)


Հիւթ, ոց

s.

humour;
moisture;
succulency;
— պտղոց, juice;
syrup;
— բուսոց, sap;
— մսոյ, gravy;
— փորոտեաց, intestinal juices;
— ստամոքային, gastric juice;
ապակային —, vitreous humour.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ ջուրցն գոլով՝ ներգործէր զարարածոցս հիւթ, հիւթիւն իւր կազմէր ընդ փառակցի որդւոյն. (Տաղ.։)


Հնազանդիմ, եցայ

vn.

to obey, to submit, to subject oneself.

· Calfa

NBHL (1)

Հողմք եւ ծով հնազանդին սմա։ Ծառայ էք՝ որում հնազանդիքն։ Հնազանդեցարուք ի սրտէ՝ որում աւանդեցայք յառակ վարդապետութեան։ Եւ դեւք հնազանդին մեզ յանուն քո։ Ընդունայնութեան արարածք հնազանդեցան։ Հնազանդեցա՛յք այսուհետեւ աստուծոյ։ Հնազանդել իւրեանց արանց։ Ազգք հնազանդեսցին ինձ։ Հնազանդեցաւ երկիրդ առաջի տեառն.եւ այլն։


Հնարագիւտ

s. adj.

inventor, contriver;
inventive, ingenious, clever;
— լինել, to invent, to contrive, to find out.

· Calfa

NBHL (1)

Միտումն, որպէս ասեն, արհմն եղեւ հնարագիւտ՝ լինելոյ։ Բարի բարի արարածոցն հնարագիւտ. (Եզնիկ.։)


Հնութիւն, ութեան

s.

oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.

· Calfa

NBHL (1)

Հնութիւն մաշուածոյ հողեղէն նիւթոյ, կամ մարդկային տգիտութեան. կամ արարածոց, ամբարշտութեան, մահաբեր գործոց, կուրութեան հարցն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Մաշտ.։)


Ձայնաւոր, աց

adj.

vocal;
s. gr. vowel;
* — պատարագ, high-mass

· Calfa

NBHL (1)

Ձայնաւոր կամ անշունչ արարածք. (Կանոն.։)


Ձեռագործ, աց

adj. s.

made with hands, manual, artificial;
manufacturing, mechanical;
manufacture, handiwork.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռագործ է այս աշխարհ. ((այսինքն արարած) Վրդն. ծն.։)


Ձեռատունկ

adj. s. fig.

planted with one's own hand;
tree planted with one's own hand;
creature, being;
pupil;
client, dependent.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռովք իւրովք տնկեալ տունկ. մանաւանդ նմանութեամբ, Գործած ձեռինն աստուծոյ. ձեռակերտ. արարած. եւ Սան.


Մօտակայ, ից

cf. Մօտակաց.

· Calfa

NBHL (1)

Նաեւ մովսէս ոչ մօտակաց ինչ էր աստուծոյ, յորժամ զարարածս առնէր. (Ոսկ. ես.։)


Մօտակաց, աց

adj.

assisting, present, neighbouring, near, close to.

· Calfa

NBHL (1)

Նաեւ մովսէս ոչ մօտակաց ինչ էր աստուծոյ, յորժամ զարարածս առնէր. (Ոսկ. ես.։)


Յածումն, ման

s.

wandering, travelling;
circulation;
round, turn, walk;
agitation.

· Calfa

NBHL (1)

Միտք զբաղեալ յածին ընդ զգալի արարածոց յածմունս (յերկինս եւ յերկրի)։ Զաստեղացն յածմունս. (Պիտ.։)


Յամառ, աց

adj.

obstinate, stubborn, self-willed, wilful, headstrong, sullen, restive;
tenacious.

· Calfa

NBHL (1)

Յոյժ առաւել քան զարարածոց բնութիւն յամառ է մարդկան անձնիշխանութիւն. (Ոսկ. ես.։)


Յամառկոտ

cf. Յամառ.

· Calfa

NBHL (1)

Յոյժ առաւել քան զարարածոց բնութիւն յամառկո՛տ է մարդկան անձնիշխանութիւն. (Գէ. ես.։)


Յամառոտ

cf. Յամառ.

· Calfa

NBHL (1)

Յոյժ առաւել քան զարարածոց բնութիւն յամառկո՛տ է մարդկան անձնիշխանութիւն. (Գէ. ես.։)


Յետուստ

prep. adv. s. fig.

from behind;
after, at last;
back, the buttocks;
nakedness;
— ուրեմն, lastly;
— կողմանէ, behind, from behind.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ առնէր Աստուած զարարածս, յետուստ արար զմարդն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)


Յօրինուած, ոց

s.

fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.

· Calfa

NBHL (1)

Կազմեցեր զյօրինուածս երեւելի եւ աներեւոյթ արարածոց։ Զի զոր բանն յօրինեսցէ, լոյսն զյօրինուածս ցուցանիցէ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Է։)


Նախախնամեմ, եցի

va.

to provide, to be the providence of, to take care, to supply, to look, to preserve, to watch.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած յիւրմէ եղելոց նախախնամէ ամենեցուն։ Կամի ցուցանել զմիշտ նախախնամելն աստուծոյ արարածոցս ի ձեռն բանին իւրոյ։ Նախախնամեալ պահեսցի. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։ Լմբ. առակ.։ Ժմ.։)


Նախախնամութիւն, ութեան

s.

Providence;
foresight, prevision, care.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ զարարածոց ասի որպէս Նախահոգութիւն. խնամարկութիւն. աչալուրջ զգուշութիւն. խոհականութիւն. կանխաւ դիտելն եւ կամելն զիմն.


Նախահոգակ

adj.

provident;
— խնամք, foresight;
— զգուշութիւն, precaution.

· Calfa

NBHL (1)

Նախահոդակն աստուած նախաճառեալ նշանակէր։ Ասացին այլ ոք նախահոգակ բաց ի տեառնէ։ Քանզի եւ արուեստ իսկ աստուծոյ բարերարութեան այս է, նախահոգակ լինել առ իւր արարածս. (լմբ. պտրգ։ Վանակ. յոբ.։ Խոսր.։)


Յառաջգիտութիւն, ութեան

s.

prescience.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարեալ ի մեծութեան, կատարեալ յառաջգիտութեան։ Զորս ընտրեցեր յառաջգիտութեամբ զփրկութիւն Հայաստանեայց սկզբնաւորեալ։ Որ մատակարարէ յառաջգիտութեամբ զհատուցմունս։ Մինչ չեւ արարեալ էր զարարածս, ի մտի իւրում ունէր յառաջգիտութեամբ զպայման կազմածոյ արարածոց. (Կոչ. ՟Զ։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ա։ Եզնիկ.։)


Յարմարանք

s.

cf. Յարմարութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Զիմաստութիւն նորա ցուցանեն պայծառութիւնք արարածոցս, յարմարանք, եւ կարգաւորութիւն. (Իսիւք.։)


Մեծագործ

adj.

noble, generous, magnificent;
ostentatious;
grand, imposing, stately, superb, magnificent.

· Calfa

NBHL (1)

Չփառաւորեցին զմեծագործն արարածոց. (Կիւրղ. ծն.։)


Մեծագործութիւն, ութեան

s.

magnificence, nobility, generosity;
sumptuousness;
munificent act.

· Calfa

NBHL (1)

Փառաւորեալ աստուած սքանչելի մեծագործութեամբ եկիր ի փրկել զարարածս քո. (Շար.։)


Մեծազարդ

adj.

very splendid, glorious, majestical.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վայելուչ փառաւոր արարածոց անյագ փառաւորութիւն մեծազարդ աստուածութեան նորա տաջիք. (Վեցօր. ՟Գ։)


Մեծասքանչ

cf. Մեծահրաշ.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծասքանչ ճարտարապետին արարած է աշխարհս։ Մեծասքանչ իմաստութեամբն աստուծոյ։ Զարմանք մեծասքանչ են այս. (Վեցօր. ՟Ա։)


Մեծացուցանեմ, ուցի

va.

to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.

· Calfa

NBHL (1)

Մարգարէքն եւ զարարածս մեծացուցանեն, եւ հերձուածօղքն զարարիչն փոքրկացուցանեն։ Պօղոս մեծացուցանէ զկենարարն։ Մեծացուցանէ ոչ զբնութիւն փառաւորելոյն, այլ զօրհնութեանցն զբանսն։ Մեծացուցից զնա գովութեամբ (ասէ դաւիթ). (Սեբեր. ՟Դ։)


Մեկնեմ, եցի

va.

to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածոյ փառաւորութիւն այն էր, թէ յարարածոցն մեկնեալ էր զպատիւ արարչին. (Եզնիկ.։)


Մեհենազերծութիւն, ութեան

s.

sacrilege, sacrilegious robbery.

· Calfa

NBHL (1)

Մեհենազերծութեան պարտաւոր է՝ զնուիրեալ զաստուծոյ արարածոցն մերկացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Մեռելութիւն, ութեան

s.

deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.

· Calfa

NBHL (1)

Որդին աստուծոյ մեռաւ, զի զմեռելութիւն արարածոց կենդանացուսցէ։ Որք կենդանի են առ աստուած ... քանզի վասն աստուծոյ մեռան, կարօղ են զմեռելութիւն բազմաց կենդանացուցանել. (Ագաթ.։)


Մշտաշարժ

adj.

perpetually in motion.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ զարարածոց՝ իբրու հաղորդ իմացականութեան առաւելապէս. կամ դիւրաշարժ. դիւրաշրջիկ. դիւրափոփոխ. եւ մշտայած. կամ ինքնաբերեալ. յօժարափոյթ.