Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Աղերսաբան

See full entry →

s.

suppliant;
flattering, adulator.


Աղերսաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to supplicate, top pray.

NBHL (1)

Համայնից ունօղս զբնաւից աղերսաբանեմ զմեռելոցն՝ քեզ կենդանեաց. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)


Աղերսարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Աղերսանք.

NBHL (1)

Երջանկացն փառատրական աղերսարկութիւն։ Աղօթանուէր աղերսարկութիւն։ Մաղթողական աղերսարկութեամբ մեծին ի ծնունդս կանանց. (Նար.։)


Աղէբեկ

See full entry →

adj.

grey-haired;
cf. Աղէթափ.

NBHL (1)

Զաղէբեկ ծաղկեալ մօրուսն ոսկէփունջ կազմեալ. (Յհ. կթ.։)


Աղէխարշ

See full entry →

adj.

cf. Աղէխորով.

NBHL (1)

Առաջի ունելով զմեռեալ որդի՝ աղէխարշ գորովոյն տագնապեալ զնա։ Աղէխարշ գթով կորզել հնարիմ. (Լմբ. պտրգ.։)


Աղէտ, ետի, իտի, ից

See full entry →

s.

misfortune, misery, evil, calamity, disaster;
ո՜վ աղետիցս, alas! oh how unfortunate I am !

NBHL (6)

Ոչ ունին աղէտ յաղիս իւրեանց. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Աղէտ վշտաց. Երկունք աղիտից։ Ճնշեալ հեղձամղձուկ նեղութեամբ աղիտից. (Պիտ.։)

Ոչ բան ունէի, որով եւ զցաւոցն աղէտ պատմէի։ Վիշտք աղէտից, խէթք մտաց. (Նար.։)

Ցաւալի անցք, արկածք, պատահարք. թշուառութիւն. փորձանք, ձուն, դար. տերտ. պէլա.

Զդառն մահուն ճաշակեն աղէտս։ Իբրեւ ի մահաբեր ինչ աղիտէ սրացեալ։ Անտանելի աղետիւք կրեն հիքութիւն։ Սոսկալի դորայովդ աղետից տեսութեամբ. (Պիտ.։)

Օտարոտի մի եկեալ յայլոյ տուն՝ զայնչափ մեծամեծ աղէտս գործեաց ի նմա. (Եզնիկ.։)


Աղիւս, ոց

See full entry →

s.

brick;
tile.

NBHL (3)

Զանգուած կաւոյ քառակուսի ի պէտս որմոյ, է՛ որ շաղեալ յարդիւ եւ չորացուցեալ յարեւու. պրս. ախիյզ եւ է որ անյարդ՝ թրծեալ հրով, կամ ագուռ. պրս. աճուր, ակիւռ։ πλίνθος (լծ. բլիթ). later. (թրծեալն, ὁπτή, coctum, այսինքն եփուն). քէրփիջ. թուզլա. քերեմիտ. որ եւ կղմինտր.

Եթէ բաւեսցէ հող Սամարեայ աղիւսովք (կամ աղուեսուք) հանդերձ. յն. եւս՝ աղուեսուք. զի ընթերցեալ են յեբր. շուալ. ուր այլք ընդ լատ. ընթեռնուն՝ շալ, այս ինքն բռամբ չափ։ (Գ. Թագ. ՟Ի. 10.)

Ի թրծուն աղիւսոյ եւ ի նաւթոյ կազմեալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Աղիւսակ, աց

See full entry →

s.

little brick;
tablet;
draught-board;
arithmetical table, logarithm.

NBHL (1)

Քառասուն եւ հինգն ծննդական թիւ է՝ բաղկացեալ յաղիւսակէ երեքկնացն. եւ է աղիւսակն, ՟Զ. ՟Թ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ը. շարադրութիւնն ՟Խ՟Ե։ Զամենայն երկին ընդ ոտիւք գոլ էին. քանզի եւ գոյնն՝ շափիղայի առաւել նմանեալ էր. եւ աղիւս՝ միահամուռ աստեղաց է աղիւսակ, դասիւ թուոց՝ բանից եւ համեմատութեանց յարմարեալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 27։ Փիլ. ել. ՟Բ. 37։)


Աղիւսեայ

See full entry →

adj.

made of brick, brick.

NBHL (1)

Յաղիւսեայ տունս բնակեալ եմք։ Մարթիմք եւ յաղիւսայս (իբր յաղիւսեայս) տունս կեալ. (Ոսկ. փիլ. ՟Ժ։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)


Աղիք, աղեաց

See full entry →

s. pl.

bowels, guts;
tripe, garbage;
intestines, entrails;
strings, chords;
խռովին — իմ, I have pity, compassion;
որդի աղեաց, well loved son.

NBHL (2)

Եղբայր ասէ, եւ որդի աղեաց։ Զոնեսիմոս զհոգեւոր աղեացն զծնունդ ի Քրիստոս. (Ոսկ. փիլեմ.։)

(զորոյ զեզականն տե՛ս ի վեր՝ ԱՂԻ, աղւոյ) σπλάγχνα, ἕντερον viscera, intestinum Ընդերք, մաշկեղէն խողովակ երկայն ոլորեալ ի փոր կենդանեաց՝ ընդունարան յաւելուածոյ կերակրոց՝ կից ընդ քաղրթի. գարըն իլի, պազըր, պազըրսագ.


Աղխաղխեմ, եցի

See full entry →

va.

to join together, to chain, to fasten, to buckle;
to button;
to lock.

NBHL (2)

Զհամատարած անդունդսն աղխաղխեաց ելից (մամոնայ) բազում անօրէնութեամբ։ Բազում բեռամբք աղխաղխես զնաւդ։ Նիւթս վաճառականաց աղխաղխիցէ։ Թէպէտ եւ զամենայն ինչ աղխաղխիցեն, աղքատանան։ Զփիւնիկ ասորին լցեալ աղխաղխեալ արձակեաց. (Ոսկ.։ յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)

Զայլ ամենայն աղխաղխելով զկապուտս ազգաց։ Զաղխաղխեալ ի սայլսն զծանունս ինչ բեռինս ձգել զկնի. (Պիտ.։)


Աղխեմ, եցի

See full entry →

va.

to lock, to fasten, to enclose, to shut up;
to stop or close up;
to button.

NBHL (2)

Զդրունս քաղաքին աղխեալ էր. (Ագաթ.։)

Բացեր զաղխեալ դրունսն Ադենայ։ Զաղխեցելոյն կարել փեռեկել մածուածս ... Շիրմացն ախեալ դրունք։ Աղխեալ ազգարան (բերան). (Եղիշ. ՟Ը. Պիտ.։ Նար. ՟Խ՟Գ։)


Աղծապիղծ

See full entry →

adj.

unchaste, lascivious.

NBHL (1)

Յաղծապղծից անուն կուռքն կանգնեալ լինէին. (Յհ. իմ. պաւլ։)


Աղկաղկ, աց

See full entry →

adj.

destitute, indigent, poor, necessitous.

NBHL (1)

Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց՝ զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Աղճատանք, նաց

See full entry →

s. pl.

idle words, frivolous discourse, chitchat, nonsense;
cf. Աղճատաբանութիւն.

NBHL (2)

Զնոցինսն զանշահ աղճատանսն, զվայրապար բերմունսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)

Նմա պատահին անարգանք, ատելութիւնք, գանք, եւ յամենեցունց աղճատանք. (Կլիմաք.։)


Աղճատիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to grow childish, to dote, to rave, to talk nonsense;
to stagger, to reel, to waver;
աղճատեալ ծեր, garrulous and decrepit old man.

NBHL (1)

Զառամիլ. ցնորիլ. զառանցել. ցնդիլ. յիմարիլ. մոլիլ. եւ աղճատաբանել. խռֆիլ. պունամագ. սայըգլամագ. չըլտըրմագ.


Աշմկասէր

See full entry →

adj.

mutinous, seditious, turbulent, inclined to excite sedition.

NBHL (2)

Անուն պատուական քարի. թերեւս ռմկ. եէշիմ, եէշմ. լտ. եասբիս, իտ. տիա՛սբրօ.

Ի քարէ պատուականէ, որոյ անունն է ալպէսգօն, որ է աշմ. (Մարթին.։)


Աղմկեմ, եցի

See full entry →

va.

to trouble, to disquiet;
to alarm;
to put into disorder, to jumble, to mix, to confound.

NBHL (2)

Աղմկել զիրաւունս. (Յոբ. ՟Լ՟Դ. 10։)

Մի՛ աղմկել (այս ինքն իլ) առ խնդիրսն։ Տրտմեալք աղմկէին։ Գունդն հագարացւոց աղմկեալ՝ յետս կոյս հարան. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։)


Աղու

See full entry →

adj.

soft, sweet, agreeable, affable;
delicious, tender, delicate;
knavish, dodge.

NBHL (4)

Յանուն քաղցրութեան բարուց՝ աղու ձայնէին զնա. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Աղուն քաղցր ասի. որպէս եւ է աղաւնին քաղցր ի տես։ (Լծ.)

Եւ ձեւացեալն կամ կեղծաւորեալն քաղցր բարուք. իրօք՝ ժանտ, նենգաւոր, աղուիսաբարոյ. (որպէս եւ տճկ. աղու՝ է թոյն. եւ աղուլու՝ թունաւոր)

Որ յոյժ դժոխախեռ՝ աղու եւ դագ բանիւքն վարէր։ Զոր ի վաղնջուցն աղուն որսացեալ խորամանկութեամբ. (Պիտ.։)


Աղուէս, եսու, ուց

See full entry →

s.

fox;
կորիւն աղուեսու, fox's cub.

NBHL (4)

Կալաւ երեք հարիւր աղուէս։ Կալարո՛ւք մեզ աղուեսունս (կամ աղուէսս)։ Ո՞չ ելանեն այժմ աղուէսք, եւ քակեն զքարինս պարսպաց նորա։ Բաժինք աղուեսուց եղիցին։ Աղուէսք մուտ եւ ել առնէին ի սրահս նորա։ Աղուեսուց որջք գոն. եւ այլն։

Երթա՛յք ասացէ՛ք աղուեսուն այնմիկ. (Ղկ. ՟Ժ՟Գ. 32։)

Աղուեսուն փոքու։ Ըստ բազմապատիր նենգութեան բարոյից դաւօղ աղուեսուց։ Ի ժանեաց աղուեսոյն ... Յորսոյ աղուեսոյն ազատեալ. (Նար. ՟Ծ՟Ա. ՟Կ՟Թ. եւ Երգ.։ Տե՛ս եւ ի Մխիթ. առակ ՟Ղ՟Ը. ճ։)

ԱՂՈՒԵՍՈՒ ՍՈՒՍԵՐ, կամ ԱՂՈՒԷՍՈՒՍԵՐ. Անուն խոտոյ՝ առ Գաղիանոսի, որպէս յն. երիոս. թերեւս ἑρύσιμον erysimum որ է խոտ յաճախեալ ի քարուտ տեղիս։


Աղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

saltness.

NBHL (1)

Աղ՝ եթէ աղութիւն ոչ ունիցի, ոչ իմիք է պիտանացու. (Շ. մտթ.։)


Աղուութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sweetness, insinuation;
knavery, craft.

NBHL (1)

Կամ ոք ի մտացն հաստատութիւն եւ յառաքինութիւն հայի, եւ ոչ ընդ վայրած լեզուին աղութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե. (ա՛յլ ձ. լեզուին շաղաւաշրթունքն։))


Աղուրայ

See full entry →

s.

slip, cutting (to plant), layer.

NBHL (1)

ԱՂՈՒՐԱՅ ԱՂՈՒՐԻ. Ուղէշ. շառաւիղ. բարունակ որթոյ. շահ, չըպուգ. տալտըրմա


Աղջամղջին

See full entry →

adj.

dark, obscure, gloomy, black.

NBHL (1)

Զաղջամղջին գունոցն սեւութիւն փոխել ի ձեան պայծառութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)


Աղջամուղջ, մղջաւ

See full entry →

s.

darkness, obscurity.

NBHL (1)

Աղջամուղջն մասն ինչ լուսոյ ունելով ընդ խաւարի (որպէս արշալուրշ). (Ի գիրս խոսր.։)


Աղջիկ, ջկան, ջկունք, կանց

See full entry →

s.

maid, girl, virgin;
chamber-maid, female servant;
nursery-maid, child's maid.

NBHL (1)

Էր նորա աղջիկ մի եգիպտացի։ Եկն երկու աղջկամբք ... ասէ ցաղջկունսն։ Աղջիկն՝ որ դռնապանն էր. եւ այլն։


Աղտ, ի, ից

See full entry →

s.

salt;
saltness;
ծով աղտից, salt-marsh.

NBHL (3)

Աւելորդ մասունք հրահալելեաց. ժանկ. մրուր. կղկղանք. դիրտ. տօրթու. փաս. թիւվալ.

Զաղտն ելեալ ի միջոյ իւրմէ, եւ զծնունդս զոր ծնանիցի, կերիցէ. (Օրին. ԻԸ. 57։)

Ի ծնունդքն (քուռակի ձիոյ) զաղտքն մի՛ քարշեր. (Վստկ. յԺ։)


Աղտաղտ

See full entry →

adj.

cf. Աղտաղտուկ.

NBHL (2)

Յերեւել խաղողոյ յորթոյ՝ ջուր թթու եւ աղտաղտ ունի. (Վեցօր. ՟Ե։)

Ոչ եւս քաղցուն ջուր ըմպելի՝ աւելի քան զաղտաղտն գտանել անպիտանութիւն. (Պիտ.։)


Աղտեղեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Աղտեղացուցանեմ.

NBHL (4)

Ոչ է իմ աղտեղեալ զանուն իմ եւ զանուն հօր իմոյ։ Եւ զպատմուճանն որ ի մարմնոյն իցէ աղտեղեալ. (Տոբ. ՟Գ. 17։ Յուդ. 23։)

Եթէ միով իւիք աղտեղեսցի, ոչ կարասցէ ունել զանաղտութիւնն. (Նիւս. կուս.։)

Աղտեղեալ զկրակն՝ զձեզ առ անմիտս ունէին. (Փարպ.։)

Ընդէ՞ր զտանողացդ ոտից սրբութիւն ճանապարհաւն ժանդից աղտեղեր (այս ինքն աղտեղեցեր)։ Աղտեղեալ գունով զազրութեան։ Ոչ աղտեղիլ յուրուական ինչ պղծութենէ. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Ի՟Ա. ՟Ղ՟Գ։)


Աղտեղի

See full entry →

adj.

soiled, dirtied, spotted, befouled, stained;
impure, filthy, obscene;
greasy, muddy, mucky, nasty, dirty.

NBHL (2)

Աղտեղի անուն, կամ ազգ. (Յճխ.։)

Որ ոչ ունի զաղտեղի շարժմունս. (Յճխ. ՟Զ։)


Աղցաւոր

See full entry →

adj.

miserable, wretched, sorrowful;
raging, violent.

NBHL (2)

Ունօղ աղցից՝ պիտոյից՝ կարեաց. ընդ հարկաւ կարօտութեան անկեալ. իբր ἑνδεής indigens պէտք ունեցօղ, կարօտ. եօխսուլ. միւհթաճ. հաճէթլի.

Աւելորդ է, զի չէ՛ աղցաւոր։ Առ կեալ աղցաւոր հաց եւ ջուր են, իսկ առ ի բարի՛ կեալ՝ անախտութիւն եւ առողջութիւն։ Աղցաւոր համարեցաւ մասն ընդունել։ Աղցաւորացն դիւրագիւտք լինէին. (Փիլ.։)


Աղքատ, աց

See full entry →

s. adj.

beggar, mendicant, pauper;
poor, indigent, needy, necessitous, miserable, beggarly.

NBHL (2)

Ակն աղքատի մի առնուցուս, եւ մի՛ երեսաց աչառիցես կարօտի։ Ոչ չոգար զհետ երիտասարդաց՝ զաղքատաց կամ զմեծամեծաց։ Ոչ ոք մնաց բաց յաղքատաց երկրին։ Զաղքատս անյարկս տա՛ր ի տուն քո։ Մի՛ դարձուցաներ դու զերեսս քո յամենայն աղքատոյ։ Որ կատակէ զաղքատով, բարկացուցանէ զԱրարիչն նորա. եւ այլն։

Թէպէտ եւ յանօթոց աշխարհիս աղքատ իցէ։ Ճոխ բոլորովին ընդ լաւագունին, եւ աղքատ ի հակառակէն. (Գր. հր.։)


Աղքատաբար

See full entry →

adv.

poorly, beggarly, like a beggar.

NBHL (1)

Փոխանակ զի աղքատաբար եւ տկարաբար ունէին նոքա (այս ինքն աբիոնացիքն) զՔրիստոս. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 27։)


Աղքատանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow, to get poor, to render one's self poor, to become impoverished.

NBHL (1)

Եթէ աղքատասցի եղբայր քո։ Մի՛ երկնչիցիս որդեակ, զի աղքատացաք յոյժ։ Վասն ձեր աղքատացաւ, որ մեծատունն էր. եւ այլն։


Աղքատանոց, աց

See full entry →

s.

poor-house, almshouse, hospital for the poor.

NBHL (2)

Բնակարան վասն աղքատաց. տնանկանոց. եւ հիւանդանոց վասն աղքատաց. հոգետուն. ֆագըրխանէ.

Այրին զոր ինչ ունէր՝ զայն էարկ ի յաղքատանոցն, եւ ժառանգեաց զարքայութիւնն. (Ոսկ. ապաշխ.։)


Աղքատասէր

See full entry →

adj.

that loves the poor, charitable.

NBHL (1)

φιλόπτωχος pauperum amans Սիրօղ եւ խնամօղ աղքատաց. ախքըտի սէր՝ գութ ունեցօղ.


Աղքատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

poverty, indigence, beggary, want, necessity, penury;
meanness.


Աղօթական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

of or belonging to prayers;
that prays to God.

NBHL (2)

Պարգեւէ աղօթական բանիցն զվճիռ մահուն. (Փիլ. յովն.։)

Հոգի աղօթական ունէր եւ Աննա մարգարէուհի. (Լմբ. հանգ.։)


Աղօթկեար

See full entry →

s.

cf. Աղօթկեր.

NBHL (1)

Աղօթկեարս արձակէր՝ առաքել նմա թիկունս օգնականութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Աղօթամատոյց

See full entry →

adj. s.

that prays to God, that addresses his prayers to God;
prayer-book.

NBHL (1)

Սաղմոսարան, կամ աղօթամատոյց ընթեռնուն. (ի գիրս Խոսր.։)


Աղօթանոց, աց

See full entry →

s.

chapel, house of prayer.

NBHL (2)

ԱՂՕԹԱՆՈՑ որ եւ ԱՂՕԹԱՏՈՒՆ, ԱՂՕԹԱՐԱՆ. εὑκτήριον oratorium Տուն եւ տեղի աղօթից. եկեղեցի. տաճար. մատուռն. աղօթք ընելու տեղ, ժամ. տուա եէրի. նամազկեահ, իպատէթկեահ.

Տուն իմ տուն աղօթից ասէ. այս է՝ տուն հայրենի, եւ հարց աղօթանոց. (Համամ առակ.։)


Աղօթարան, աց

See full entry →

s.

small chapel, chapel.

NBHL (1)

Յաղօթարանն վայրի ընդ պատաղմունս այսր կենցաղոյս շրջանակեցայ. (Նար. ՟Ի։)


Աղօթեմ, եցի

See full entry →

vn.

to pray, to address one's self to God in prayer;
to supplicate;
to intercede.

NBHL (1)

Առ դրունս ելէ՛ք եւ աղօթեցէք. (Պտրգ.։)


Աղօթք, թից, թիւք

See full entry →

s. pl.

prayer, orison, supplication;
աղօթս առնել, յաղօթս կանխել, յաղօթս կալ, cf. Աղօթեմ.

NBHL (1)

Յաղօթս անկեալ՝ նոքա ուրանան զգոյն (այս ինքն զունելն ինչ ի տալ). (Ոսկ. հերոդ.։)


Աղօտաբար

See full entry →

adv.

obscurely, darkly, indistinctly, dimly.

NBHL (2)

Որ լսէն ծայրիւք լսելեաց, կարէ աղօտաբար իմն առնել զասացելոցն ընդունելութիւն. (Փիլ. ել.։)

Ծխոյ նմանութիւն ունել ասաց՝ ըստ աղօտաբար ակնարկութեան տեսութեանն. (Պիսիդ.։)


Աղօտագոյն

See full entry →

adj.

more obscure or dim;
very small or feeble.

NBHL (2)

Աղօտագոյն ունի զբաշխողականն երեւումն։ Լուսափայլութիւնք՝ ոմանց յայտնագոյն, եւ ոմանց աղօտագոյն բաշխին. (Դիոն.։ Մաքս.։)

Լուսոյ յաւելուած առնելով զլոյս, աղօտագունիս զսաստկագոյնն։ Ցոյցք ասացելոցն ստուգապէս ոչ երեւէին նոցա յայտնի, այլ աղօտագոյն. (Ոսկ. յհ.։)


Աղօտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow dim, to become obscure, to grow dark;
to grow tarnished, to lose its lustre or polish;
to grow feeble, to be diminished.

NBHL (1)

Փոքր ինչ չարին աղօտացեալ, հայոց ոգի եւ շունչ առեալ. (Շ. վիպ.։)


Աղօրի, րւոյ, րեաց

See full entry →

s.

mill;
the teeth called grinders;
— ձերաց, hand-mill.

NBHL (2)

Ետ զնա ի տուն աղօրեաց. (Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 11։)

Եւ աղօն. աղացօղ՝ այր եւ կին. որպէս եւ երկանաքարն. եւ նմանութեամբ՝ ատամունք, որք փշրեն զուտելիս. ἁληθοῦσα molitrix, moles


Աճ

See full entry →

s.

growth;
cf. Աճումն.

NBHL (3)

Առաւել որպէս աճեցեալ մասն, կամ աչք բուսոց եւ տնկոց, եւ յաւելուած իրաց. բերք. ծնունդք. աճածը, աչքը. ֆիլիզ. պիթիմ. թարագգա.

Եթէ անասուն բերեալ իցէ, զգլուխն տացէ. եւ զաճն յերկուս բաժանեսցեն՝ յաղագս աշխատելոյ ի պահելն. (Մխ. դտ.։)

Տունկք ընդ աչս. զգործնականն ընդ տեսականին. կամ ընդ աճս՝ յոքնաբեղունք լինել. (Ոսկիփոր.։)


Աճական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Աճելական.

NBHL (1)

αὑξητικός vegetabilis, crescens Որ ինչ աճումն ընդունի. տնկական. բուսական. աճեցական. պիթէր. նապիթ.