neck;
զուլամբ երթալ, to fall headlong, head-foremost, to tumble, to fall;
to be plunged in sensuality;
to be sunk in debauchery, to wallow in voluptuousness;
pearl necklace;
Venetian pearls, bead, glass-bead, bugle;
knuckle-bones, cockle.
Թէ ինչ մանկական գործոց ուլովք չափ իբրեւ զմարդ, զորս ոչ յիշել ասես այժմ ի քրիստոսէ զանգիտութեանն. (Արշ.։)
cf. Ուղխ.
cf. ՈՒՂԽ, եւ զորս զկնի։
cf. Ուխտազանց.
Ո՛րքան, զորս առ նոյն ինքն եդաք աստուած, դաշանցս այսոցիկ ուխտադրուժք գտանել։ Ուխտադրուժք լինէին դաշանցն. (Ածաբ. մկրտ.։ Սկեւռ. ի լմբ.։)
that has made a vow;
allied;
Nazarite;
professed (monk or nun);
pilgrim.
Առից յերիտասարդաց ձերոց յուխտաւորս. (Ամովս. ՟Բ. 11։)
Տայ զուխտս ուխտաւորի։ Սրբեցան ուխտաւորք նոցա։ Ածէին զուխտաւորսն՝ որոց լցեալ էր զաւուրս իւրեանց. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 9։ Ողբ. ՟Դ. 7։ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 49։)
Զկանայս ուխտաւորս». յն. մերձակայս. եբր. նիծապ։
Յաղագս ուխտաւորաց եւ պտղաբերից ի սուրբ եկեղեցի աստուծոյ։ Յիշեա՛ տէր զուխտաւորս եւ զպտղաբերիչս։ Աղաչեա՛ վասն քո ուխտաւորացս։ Ամենայն խնդրուածք ուխտաւորացն կատարին բարեխօսութեամբ սրբոյն. (Ժմ.։ Պտրգ.։ Շար.։ Ճ. ՟Գ.։)
traveller, passenger.
Հնչեցուցանէ ձայնիւի (ճպուռն) զանտառսն, եւ զուղէգնացսն ձայնիւն անցուցանէ. (Առ որս. ՟Է։)
traveller;
passenger;
ի ձեւ —ի, in travelling trim.
Անգիւտ կորստեանն ուղեւոր կացուցանէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
mountain stream, torrent, flood;
ravine;
—ք հոսանաց, հեղեղաց, torrents;
—ք փափկութեան, river of pleasures;
—ք արեան, a river of blood;
իջին յաչացն —ք արտասուաց, he shed a flood of tears.
ՈՒՂԽ (հասարակօրէն անեզական) կամ ՈՒԽՔ. χείμαρρος , χειμάρρους torrens եւ χαράδρα sulcus, canalis. Հեղեղ կամ ողողք ջուրց յորդեալ ընդ ձորս. եւ Հեղեղատ, վտակ. սէյլ, սէլ. (լծ. եւ օլուգ, իբր ջրանցք).
palm-long, four-inched, four finger's deep.
παλαιστή, -ής palmus, -ma. Որոյ չափն է ուղուկ մի. այն է չափ ափոյ բացելոյ, եւ թիզ, եւ քիլ. իբր չորս մատնաչափ. թզաչափ. քլաչափ.
right;
rightly, directly;
correctly.
Զի եւ ոչ կարողութիւն իսկ է ճանաչել գեղեցկապէս զվախճանն, ոչ զսկիզբն ուղղակի գիտելով. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
straight (road);
just, virtuous.
Մարդք ուղղընթացք՝ սիրելիք երեւեցան աստուծոյ, եւ զյանցաւորս նմա ընտանեցուցին. (Լմբ. առակ.։)
straight, direct, perpendicular;
directly, quite straight, perpendicularly, apeak.
Ոմանք սողունք (ի կենդանեաց), եւ այլք ուղղորդք։ Որոշումն պատշաճեալ ուղղորդացն անկեանց. (Առ որս. ՟Է։)
having, containing.
Չունիմ մի մասն ի բոլորին, այլ եմ ունակ հակառակին։ Մատուցանէ քեզ օրինակ, զորս ի մանկանց՝ բարեաց ունակ։ Զունակ բուրման անոյշ խնկին. (Շ. յիսուս որդի. Շ. այբուբ. Շ. եդես.։)
to habituate, to accustom oneself.
Սիրտ մտախոհի առն, այս ինքն գիտութեանց քննողին. զորս մտատարս կոչէ՝ զմեր միտս ունականալով. (Համամ առակ.։)
cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.
Հակառակ կան միմեանց որպէս ունակութիւն եւ պակասութիւն։ Ունակութիւնք քան զպակասութիւնս յառաջագոյն են, եւ ի բաց բարձօղք ունակութեանցն՝ պակասութիւնք. (Առ որս. ՟Գ։)
of false religion, infidel, misbelieving;
of little faith, incredulous.
Դարձեալ թշնամանես՝ ո՛ւնայնահաւատ. փոքր ինչ անսա՛ (կամ սանձեա՛) զսպառնալիսդ. (Առ որս. ՟Ը։)
word or discourse void of meaning;
chatter;
erroneous doctrine.
Լեզուք պիղծք ունայնաձայնութեամբ. (Առ որս. ՟Ա։)
cf. Ունկի.
Ունկին վեց դահեկանի (այսինքն դիդրաքմայի) կշռորդ է, եւ տասներկու լիտր մի։ Ունկին դարձեալ երկու սատեր է։ Մնասն ըստ իտալացւոց քառասունչորս ունկեաց կշռորդ է. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
ounce.
Ունկին վեց դահեկանի (այսինքն դիդրաքմայի) կշռորդ է, եւ տասներկու լիտր մի։ Ունկին դարձեալ երկու սատեր է։ Մնասն ըստ իտալացւոց քառասունչորս ունկեաց կշռորդ է. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
memory, remembrance;
attention;
intelligence, mind, sentiment, sense, instinct;
late;
cf. Յուշիկ;
— եւ ուրուշ, the senses;
— ի կուրծ, attentively, carefully, heedfully;
—ի —ով, with great attention, most attentively, more at leisure, diligently, carefully;
— առնել, առնուլ, ունել, դնել, to pay attention, to be attentive, to have in view, not to lose sight of;
to apply oneself to;
to mind, to take care, to be heedful or cautious, to take good heed, to be on one's guard;
to tend to, to aim at, to seek, to try, to endeavour, to strive;
յ— ածել, առնել, արկանել, to recall to mind, to remember, to remind;
cf. Յիշեցուցանեմ;
յ— գալ, լինել, զ—ով գալ, to bear in mind, to recollect, to call to mind, to remember;
յ—ի ունել, կապել, to preserve in one's memory, to have recollection of, never to forget;
— ի կուրծս առնել, to think, to meditate, to conceive or imagine the design of;
— ի կուրծս արկանել, to take a thing for serious, in earnest;
զ— եւ զուրուշ գրաւել, cf. Մոգեմ;
ընդոստուցանել զ—, to excite the attention;
— ունել յոք, to follow with the eyes;
յ— բերել, cf. Յիշեմ;
յ—ի բերել, to revive, to cause a person recover his breath, to quicken, to rouse;
— ունել, to wait;
բառնել յ—ոյ մտաց, to cause to forget, to put out of one's head;
պրծանիլ յ—ոյ յիշատակաց, to be forgotten;
յ— լինի ինձ, ինձ յ— անկանի, I do remember;
— ի կուրծս անկաւ գրել, the idea struck him to write, he conceived the idea of writing;
— ի կուրծս քաջալերէին զմիմեանս, they incessantly encouraged one another;
չէ ի յ— մտաց, he does not remember;
նմա ընդ յ—ի կապեալ, calling to his memory, reminding him;
— կալ, attention !.
Զորս խրատեցաւն եւ ուսաւ, ընկալաւ յուշի։ Զի մի՛ յոր ուշն կայր ի բանին թաղեալք՝ յայլ կամս զբանն ծախեսցուք. (Փիլ.։)
out of one's mind;
loosing one's senses, fainting, swooned;
— լինել, to faint away, to swoon.
ՈՒՇԱԳՆԱՑ ԼԻՆԵԼ. Կորուսանել զուշն. նուաղիլ. թալկանալ. զինքը կորսնցնել, մարիլ.
cf. Մտաթափ;
beside oneself, out of one's mind, having lost all sensation.
ՈՒՇԱԹԱՓ ԼԻՆԻՄ. ՈՒՇԱԹԱՓԻՄ. եցայ. Անկանիլ ի մտաց կամ ի զգայութենէ. ցնորիլ. զինքը՝ խելքը կորսնցնել՝ փախցնել, մարիլ.
to be out of one's wits;
to swoon or faint away.
ՈՒՇԱԹԱՓ ԼԻՆԻՄ ՈՒՇԱԹԱՓԻՄ. Անկանիլ ի մտաց կամ ի զգայութենէ. ցնորիլ. զինքը՝ խելքը կորսնցնել՝ փախցնել, մարիլ.
cf. Ուռկանաւոր.
ՈՒՌԿԱՆԱՐԿ ՈՒՌԿԱՆԱՒՈՐ. ἁμφιβολεύς piscator (mittens retia). Արկօղ զուռկան յորս. ունօղ եւ ի կիր առօղ զուռկան. ցանցորդ. ձկնորս.
fishing with a net;
fisher.
ՈՒՌԿԱՆԱՐԿ ՈՒՌԿԱՆԱՒՈՐ. ἁμφιβολεύς piscator (mittens retia). Արկօղ զուռկան յորս. ունօղ եւ ի կիր առօղ զուռկան. ցանցորդ. ձկնորս.
to fish with a net, to fish;
to take as in a net, to catch, to draw into a snare.
σαηνεύω sagena piscor, retibus implico. Ուռկանաւ ըմբռնել, որսալ, ժողովել.
Որով ձկնորսքն զաշխարհ զբաւանդակ աւետարանին կապանօք ուռկանեցին. (Ածաբ. կարկտ.։)
hammerer.
Իբրեւ զուռնածս (հին տպ. զուռնաւորս), որք պատեն զշանթս հրայրեացս, մինն առնոյր, եւ միւսն իջուցանէր. (Զենոբ.։)
cf. Շալակեմ.
Չորս մարդ առնուն զնաշն, եւ ուսեն. (Ոսկիփոր.։)
foolish, mad;
extravagant, absurd;
carried away by passion, furious, maniac, mad for, dotingly fond of, lovestricken;
lewd, libidinous.
Շամբուշ խորհրդով բանդադուշիս։ Եւ ոչ շամբուշ մտօք ընդ վեհսն քան հակառակել։ Զի՞նչ ոք ասիցէ շամբուշն մտածութեամբ։ Երկոքեան սուտք, եւ այնպէս քո իմաստութիւնդ շամբուշ է։ Շամբուշ ստութեամբ լցեալ զմիտս։ Երթեալ տարցիս զշամբուշ յիմարութեան մրցանակս։ Շամբուշ անմտութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։ Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ե։ Առ որս.։ Պրպմ.։ Պիտ.։)
cf. Շառագունեցուցանեմ.
Զիա՛րդ մոլեցցուցանէ բարկութիւն, եւ պատկառանք շառագունացուցանեն արեամբ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
to cause to blush, to put to the blush, to shame, to confound.
Զիա՛րդ մոլեցցուցանէ բարկութիւն, եւ պատկառանք շառագունացուցանեն արեամբ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Շառագունիմ.
Ընդ չարութիւն շառագունելով՝ ի պարկեշտագոյն զանունն փոխեմքի բարեպաշտութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
to blush, to redden with shame, to be ashamed, confounded;
—նեցան երեսք նորա ի ցասմանէ, his face flushed with anger.
Ընդ չարութիւն շառագունելով՝ ի պարկեշտագոյն զանունն փոխեմքի բարեպաշտութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)
cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն;
tinsel.
Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)
Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)
great talker, babbler, tattler;
braggart;
cf. Շատախօս.
Կալ հարկաւոր է ընդդէմ շատխօսացն։ Սաբէլ եւ արիոս այնքան ի միմեանց որոշեալք, որքան լեզու շատխօս յանխօսէն. (Առ որս. ՟Զ. ՟Ժ՟Ե։)
string, file, line, range, row, rank, order, long string, concatenation, chain, series, suite, train;
multitude, great number;
composition;
—ք մարգարտաց, string of pearls;
ոսկի —, gold chain;
—ք լերանց, mountain-chain;
— ճանճից, swarm or lot of flies;
— մրջմանց, swarm of ants;
anthill;
— շանց, pack, number of dogs;
— ազգաբանութեան, genealogy;
ի —ի հարկանել, to register, to record, to set or write down;
ի —ի արկանել, to string, to range, to rank;
ի — արկեալ թուել, to enumerate, to number, to count;
ի միում —ի հարեալ ընդ մի համարել, to be enumerated in the same series;
յանտեղեաց —ին է այս, it is very far from the purpose.
Իբրեւ զբազմաման ինչ շարի (կամ շար) յորժամ սկիզբն լուծանիցի, ընդ նմին քակի. (Առ որս. ՟Զ։)
զորս եւ գտին պարսիկս լեզուաւ՝ սատակէին, եւ զքիթսն կտրեալ՝ ի շարի արկանէին. (Մամիկ.։)
combination, conjunction, connection;
arrangement, disposition;
construction;
syntax;
cf. Շարագրած.
(Թիւք) բ, գ, զ, եւ այլն. որոց շարադրութիւն՝ յիսուն եւ վեց. կամ որոց շարադրութիւն ծնանի զեօթանասուն եւ զչորսն. (Փիլ. ստէպ։)
Մի՛ զհետ շարադրութեան եւ գեղեցկութեան բառից գնալտով, այլ զօրաւորս բարբառել. (Ոսկ. գծ.։)
compound, combined, united.
Շարախառն կցորդութիւն։ Շարախառնութիւնք եւ փոխանցականօք ներգործութեամբք։ Ոչ տուեալ թոյլ շարախառն ամբոխիլ զբոլորս. (Դիոն.։)
to interlace, to interweave, to intertwine, to lace, to join, to unite.
Շարամանել զխորհուրդս, կամ մտածութիւնս, առաջարկութիւնս, բանս, եւ այլն. (Առ որս.։ Նիւս.։ Աթ.։ Մագ.։)
Ոլորէ զբանն մանուածով, շարամանալով զհինն եւ զնորս. (Ոսկ. գծ.։)
to reunite, to join together;
to continue, to join, to add.
Սա բազում խօսս արար, շարայարեալ ի նա զգործս թագաւորացն։ Սուղ ինչ շարայարեցից։ Այսուհետեւ այլ թագաւորս զմերազնեայսս շարայարել ինձ պատշաճի. (Յհ. կթ.։)
pus, matter, ichor, sanies, purulence;
rottenness;
stench, stink;
— առնուլ;
to effervesce, to swell, to become inflamed.
πύον, βρόμος, βρώμος, βρύος pus, putredo, sanies, cruor, foetor. (լծ. թ. ճիրահաթ. լտ. գռու՛օր ) Արիւն փտեալ. թարախ. ժահր վիրաց՝ մսոյ եւ գիշոյ. խղխայթ. սորսորեալ ինչ. ապականութիւն. նեխութիւն. ժահահոտութիւն.
mobility;
motion.
Չորս զգայութիւնքն հանդերձ շարժութեամբ (տեղականաւ). (Անյաղթ պորփ.։)
to contain, to enclose, to conserve;
to continue, to last.
Զհոգւոյ եւ զմարմնոյ շաղկապութիւն շարունակէ։ Ամենակալ ասի, շարունակեալ եւ պարունակեալ զբոլորս, եւ այլն. (Դիոն.։)
path, road, way, passage;
trace, vestige, footprint;
conduct, deportment;
— մոլորակի, orbit of a planet;
— երկաթակուռ, cf. Երկաթուղի.
Առաջնորդեա՛ ինձ ի շաւիղս քո ուղիղս։ Զշաւիղս յաւիտենականս պահեսցէ, զորս կոխեսցեն արք արդարք։ Ընդ շաւիղս կորստեան նոցա շփեցան շաւիղք իմ։ Զձկունս ծովուց, որ շրջին ընդ շաւիղս ծովուց։ Զշաւիղս գնացից նորա ի մէջ ալեաց։ Կամակոր շաւիղք։ Շաւիղք բարութեան։ Ուղիղ շաւղաց.եւ այլն։
Առիւծու կամելով գողանալ զինքն յորսորդացն՝ ձետովն ծածկէ զշաւիղն իւր. (Մաքս. ի դիոն.։)
shrill voice;
accent, acute accent;
an Armenian note;
cf. Շեշտակի;
— ոլորիլ, to end in a point.
Ասի շե՛շտ, սո՝ւր, բութ՝ ծանր։ Ամենայն անուանք յորս ոչ են շեշտք եւ պարոյկք, ամենեքեան նոքա բութք են։ Որպէս շեշետ ի վեր հանելով՝ սրէ (զձայն), նոյնպէս բութն ի խոնարհ իջուցանելով՝ հարթէ, եւ յերկոցունց ծայրիցն ի շեշտէ եւ ի բթէ բաղկանայ պարոյկն. (Երզն. քեր.։)
accented.
Զտէրունի շեշտաւորսն, զքաշս, եւ զոյժն. (Արիստակ. գրչ.)
steep, abrupt;
declivity, slope;
անկանել ի —, to fall in one's back, to fall supine.
ὔπτιος supinus, resupinus, in dorsum versus ἑπίφορος proclivis ἁπόκρημνον praeceps, decilvitas. (լծ. շեղ, եւ սեպ. ռմկ. շեվ, շիվ, շիպ, շեվգ. եւ լտ. սու՛փինուս ). Զառ ի վայր. յորսայս անկեալ. եւ Սեպացեալ ափափայք. ... եւ այլն.
water-grasshopper.
Կենդանի մի այլ կայ՝ մատին չափ երկայն, բայց այլ բարակ է, մոխրագոյն, գլուխն որպէս բուի, ոսկեգոյն, չորս թեւ ունի. շերեփակոթ ասեն. ագովնզ զկտուցն տայ երաշտահավին, եւ հալածէ. (Վանակ. հց.։)
splinter of wood, chip, lath, strip, slip, part, morsel;
— պտղոց, slice, bit, piece;
— տակառաց, barrel-stave;
— կերպասու, strip of fine linen;
— ընդ — ստեղանցն, through the balustrade.
Յիշոյ վերայ շերտսնլ եդեալ. (Առ որս. ՟Դ։)