mass, heap, pile, accumulation;
provision, store, hoard;
remainder;
filth, dirt;
— առ —, in a heap, like a heap, in quantity.
Զամենայն աշխարհական հոյլս մթերից պղտորութեան մաքրիցէ ի սրտէ։ Եթէ ոչ նախ զբիժ եւ զմթեր աչացն մաքրիցեն, ոչ կարեն զճառագայթս արեգականն նկատել. (Ճ. ՟Գ.։)
massive, solid, compact, homogeneous.
Լուսոյ պարզ բնութիւն է. եւ միատարր կերպարանք։ Միով հաւասարութեամբ միատարր (յն. հաւասար միջոցօք) ի վերայ ամենայնի մասանց աշխարհիս ցուցանէ զծագումն ճառագայթից իւրոց. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Զ։)
to encircle with a wall, to wall;
to construct or elevate a rampart, to fortify;
to separate by a wall;
to protect, to shelter;
— or ի բաց —, to separate, to divide, to send away, to remove, cf. Որոշեմ, cf. Հեռի առնեմ, cf. Մեկուսացուցանեմ.
Մարդս կափուցանելով զկոպսն՝ զաչս ի ճառագայթիցն ի բաց պարսպէ. (Նիւս. կուս.։)
to gaze, to stare, to look at fixedly, to fasten or fix one's eyes upon, to look upon attentively, to consider, to observe, to contemplate;
cf. Հայիմ.
Եթէ ի ճառագայթս արեգականն ոք պշնուցու, ոչ միայն չհասանէ նայել հաւաստեաւ, այլ եւ վրիպի՝ եւ կարի իսկ վնասի. որչափ եւս առաւել որ ընդ անմատոյց լոյսն կամիցի պշնուլ մտացն աչօք. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ։)
looking-glass, mirror, speculum;
—ք, eyes;
visible, observable;
— կիզիչ, burning glass.
Հայելոյն ճառագայթիւքն նշմարեն զբոլորակութիւն լուսոյն. (Շ. մտթ.։)
to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.
Այն ոք ո՛չ է ի մարդկանէ, որ կարօղ լինէր զնշոյլս լուսոյ ճառագայթիցն այնոցիկ կարել հանդարտել. յն. տանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
meridian;
equinoctial.
Որպէս խաւար առ լոյս, կամ հասարակօրեայ ճառագայթք առ խոր գիշեր. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ե։)
plain, flat, even, level;
polished, smooth;
uniform, alike, equal;
unitedly;
evenly, plainly;
— հաւասար, on a level with, even with;
— եւ ուղիղ հասակ, fine-shaped, of a fine stature or figure;
— առնել, to level, to smooth;
to facilitate;
եղիցին առապարքն ի — ճանապարհս, the rough places shall be made smooth.
Հարթ հաւասար ամենեցուն ծագէ զնշոյլս իւրոյ ճառագայթիցն. (Նանայ.։)
equally stretched, plain, flat.
Հարթածաւալ ճառագայթից ծագմանն ընդունակ. (Աթ. ի կոյսն.։)
to be beaten, struck, wounded;
to be smitten with, enamoured of;
to approach, to incline to;
— զագահութեան, to be avaricious, too fond of riches;
— զախտի, to addict oneself to vice;
— ի վերայ ուրուք, to assault, to attack;
— ի սէր ուրուք, to fall in love with to conceive a great affection for, to be desperately in love with;
ի գութ —, to be moved, touched with compassion;
ընդ զգայութիւնս —, to strike the senses;
— զիւիք, to tend do, to have the mind occupied with;
— յաստուածս օտարս, to idolize;
ի շահս կամ ի գնողս —, to traffic;
ընդ միտս —, to be understood;
այսր անդր —, to waver, to be unsettled, bewildered, in doubt, to hesitate;
— յոք, to incline to some one, to become too familiar or very friendly with;
ցաւ —նի որովայնիս, I have a stomach ache;
I have the colic;
հարաւ ի գեղ նորա, he was smitten with her beauty;
հարաւ ի մորմոք սիրտ նորա, his heart was filled with pain or grief;
երփն երփն —նէր ի նոցանէ, they shone brilliantly with many colours;
—նէր ի նոցանէ հոտ անոյշ, they spread a perfume around;
կարեվէր հարայ յոգիս, my heart was pierced with a hundred wounds.
Մինչդեռ արեւն ընդ ծայրս հարկանէր. (Արծր. ՟Բ. 3. (որ լինի եւ ներգ՛՛։) Ի ճառագայթից արեգականն՝ որ զնովաւ հարկանիւր. Լաստ. ՟Ժ։)
full moon.
Ամենաճառագայթ է չորեքտասանալուսնեայ գիշերն. (Վրդն. ել.։)
frost, ice;
sleet;
cold, icy, glacial, freezing;
հալիլ, լուծանիլ —ին, to thaw, to melt, to liquefy;
— ձուլել, to freeze, to ice.
Լուսաւորիչն սուրբ զջերմն ճառագայթ աւետարանին լուսոյ վառեալ ի պաղս հիւսիսոյ. (Խոր. հռիփս.։)
to beg with submission, to implore, to supplicate, to pray or entreat earnestly, to solicit, to beg for, to adjure, to beseech, to invoke, to intercede;
պաղատանս —, to address the most earnest entreaties.
Պաղատիմ առ քեզ՝ լուսոյ ճառագայթ։ Պաղատիս դարձին իմ առ քեզ, եւ ոչ ձանձրանաս։ Զիա՞րդ սատակման ինձ պաղատեցայց, թէ ահա մեղաւորք կորիցեն. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Ծ՟Ը. Նար. կ.։)
wonderfully beautiful, splendid and handsome.
Ծածկէր (Սերովբէն) զերեսս առ ի չհանդուրժելոյ փառացն պայծառագեղն ճառագայթից. (Ոսկ. ես.։)
to dress oneself splendidly, to wear superb apparel, to bedizen or bedeck oneself elegantly.
Որով տիեզերք պայծառազգեստեցան արեգակնակերպ ճառագայթիւք. (Գանձ.։)
to brighten, to become clear;
to shine, to glitter, to sparkle, to be resplendent;
to shine, to render oneself illustrious, to flourish, to signalize or distinguish oneself, to be remarked, to become a person of note.
Դնեմք առաջի պայծառացելոց ոգւով՝ զլուսափայլ բանից ճառագայթ. (Շ. ընդհանր.։)
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
Ճառագայթ՝ ուրեմն է ճառագայթ. եւ կերպարան՝ ուրեմն է կերպարան. (Առ որս.։)
not yet;
not till now;
չեւ տեսեալ, before seeing.
Չեւ էր հոգի, քանզի յիսուս չեւ էր փառաւորեալ։ Չեւ եւս գիտէին զգիրս։ Չեւ լինէր արեգական ճառագայթիցն յաշխարհ սփռել. (Յհ. ՟Է. 39։ ՟Ի. 9։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 14։)
bat.
Չիղջ տոհմակիցն քո՝ քանզի ոչ կարէ համբերել լուսատու ճառագայթից արեգական, ի գիշերի ելանէ թռչել. (Եփր. համաբ.։)
cf. Թանձրամած.
Ի ծագել աստուածային ճառագայթիցն՝ փարատեցոյց զխաւար թանձրամած եւ ստուարամած. (Լծ. կոչ. ՟Ձ.) (տպ. ստուերամած)։
morning;
—, ի —, in the morning, early.
Ի վաղորդայնէ տուընջեանն առ մուտս արեւուն։ Խաւարն ինձ ճառագայթ, եւ գիշերն՝ վաղորդայն։ Ի սկիզբն վաղորդայնի մշտատիւըն ժամու. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Կ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
bearing or carrying light, luminous, splendid.
Ուրա՛խ լեր բերկրեալ՝ ջահազգեաց կոյս, անշէջ ճառագայթ, պայծառացեալ քան զարեգակն։ Կուսանք իմաստունք՝ մշտավառ լուսով ջահազգեաց՝ ծագեն յարեւմտից. (Եպիփ. ի կոյսն.։ Խոր. հռիփս.։)
cf. Ջահազգեաց.
Ուրա՛խ լեր բերկրեալ՝ ջահազգեաց կոյս, անշէջ ճառագայթ, պայծառացեալ քան զարեգակն։ Կուսանք իմաստունք՝ մշտավառ լուսով ջահազգեաց՝ ծագեն յարեւմտից. (Եպիփ. ի կոյսն.։ Խոր. հռիփս.։)
blazing, refulgent.
Բանն ջահավառ՝ ամփոփեալ զճառագայթս աստուածութեան լուսոյ։ Կանթեղաբորբոք ջահավառ զամբարանշոյլ լուսով փայլեցոյց։ Դպիրքն ջահավառ լապտերօք. (Ճ. ՟Գ.։ Նար. խչ.։ Մաշտ.։)
to shine like a torch, to irradiate.
Լուսաւորիք զիւերանց լոյսն՝ յակնարկել ճառագայթից նորա՝ ի մէջ արարածոց նորա ջահացուցանեն. (Ագաթ.։)
shining, luminous, brilliant.
Աւետիխ եւ փառք ժողովրդեանն իսրայէլի, եւ ճառագայթարձակ պայծառութեամբ ջահաւոր ի դէմս հեթանոսաց։ Եկեալ փութանակի՝ տեսին ջահաւոր զաստղն յայրին. (Ոսկ. ես.։ Լմբ. վերափոխ.։)
to illuminate, to enlighten, to render luminous.
Արեգակն արդարութեան արփիահրաշ ճառագայթիւք զստորինս ջահաւորեաց։ Լերինք պայծառացեալ ջահաւորին։ Լուսին զմթին գիշերն ջահաւորէ. (Զքր. կթ.։)
to shine like a torch, to blaze, to flash, to glitter.
flambeau carrying;
acolyte.
Զարեգակն ունիս արագագոյն ընթացիւք զամենայն օրն ջահընկալ քեզ ճառագայթիւք. (Բրս. պհ.։)
to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
Ջեռնոյր առ լուսովն։ Քանզի ցուրտ էր, եւ ջեռնուին։ ծածկէին զնա հանդերձիւք, եւ ոչ ջեռնոյր։ Ննջեսցէ ընդ նմա, եւ ջեռոցի տէր մեր արքայ։ Ի կտրոց խաչանց իմոց ջեռան թիկունք նոցա։ Վաշ ինձ, զի ջեռայ, եւ տեսի զկրակ։ Ի դոյղն ճառագայթից արեգականն ջեռեալ հելէր։ Ջեռաւ մարմին մանկանն։ Ջեռաւ սիրտ իմ ի փորի իմում.եւ այլն։
clear, clean, pure, limpid;
pure, sincere, candid;
manifest, evident, distinct;
clearly, cleanly, purely;
distinctly, evidently, manifestly.
Յստակ ջուրք գետոյն յարիւն դառնային։ Յստակ լոյս, կամ ճառագայթք։ Յստակ հաւատք։ Յստակ եւ սուրբ սիրովն՝ որ առ Աստուած։ Հեզութիւն աղբիւր յստակ է. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե։ Սեբեր. ՟Դ. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Որ առողջ են տեսանելեօք, յստակ հային զճառագայթս արեգականն. (Վրք. ոսկ.։)
clearness, pureness, cleanness;
limpidity;
purity, candour, sincerity, ingenuousness.
Հանգոյն արեգական ի խորս ուրեք ընդ յստակութիւն ջուրցն առաքելով զիւր ճառագայթսն. (Յհ. իմ. ատ.։)
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
Բոլորովիմբ բարին ... յինքենէ յարակայաբար զգերագոյ սերտութեանն ճառագայթ երեւեցուցանէ։ Յարակայաբար պատշաճմամբ նոյն խառնարանն եկաց. (Դիոն. ածայ. եւ Դիոն. թղթ.։)
perpetually bright;
inextinguishable.
Նորին յաւեժալոյս ճառագայթիւք. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Մշտախաղաց.
Յաւէտախաղաց շնորհիւ ցոլացեալ յիմանալի ճառագայթից հոգեւորաց. (Խոր. ՟Գ. 62։)
admirable, most wonderful, stupendous, marvelous.
Մշտնջենահոս լուսով անթառամ պսակեալ տօն՝ յաւէտահրաշ եւ ճառագայթաւէտ։ Յաւէտահրաշ եօթնալուսեան ճառագայթիւք ճոխանալ. (Խոր. վրդվռ.։ Անան. եկեղ։)
always lighted or burning.
Անշիջանելի պահեցէ՛ք զճառագայթս աստուածութեանն մշտավառ առաքինութեամբ. (Շ. ընդհանր.։)
mist, darkness, obscurity;
shadow, shade;
foggy, obscure, dark, dusk;
shady, woody.
Որ ինձ մռայլն է, քեզ ճառագայթ է. լինի ածակ. եւ գոյակ։
very luminous, very bright, shining, brilliant;
sumptuous, imposing, pompous, most illustrious;
— յաղթանակ, most brilliant victory.
Լապտերք մեծապայծառք։ մեծապայծառ պսակ։ Մեծապայծառ ճառագայթք, եւ կամ լոյս. (Ոսկ. մտթ.։ Սեբեր.։ Շիր.։)
vast, spreading every where.
Արեգակն՝ մեծատարած ճառագայթիւք իւրովք։ Մեծատարած մեծութիւն ունին. (Վեցօր. ՟Զ. յորմէ եւ Շիր.։)
of our form or nature, human, incarnate.
Ի նոյն մերակերպացեալ մարմնոյն զէականն աղբերացուցեալ փայլակօղ ճառագայթ. (Խոր. վրդվռ.։)
cf. Մերկանամ.
Մերկեաց (կամ մերկաց) յարեգակնէ զլոյս ճառագայթից իւրոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
fire;
fire, heat, spirit, ardour;
passion, love, flame;
fiery, igneous;
—ն անշէջ, hell, hellfire;
շրջմոլիկ —, night-fire, Will-o' the wisp, Jack-o' lantern, ignis fatuus;
— արկանել, վառել, to set on fire, to light, to kindle, to make a fire;
— հարկանել, արկանել, տալ, հրով or —բ դատել, to set fire to, to burn, to set on fire, to inflame;
ի — եւ ի սուր սպառել, մաշել զամենայն, to put every thing to fire and sword, to destroy by burning;
to chastise with fire and sword, to punish severely;
ի — այրիլ, տոչորիլ, to be burnt, consumed by fire;
իւղ արկանել զհրով, to add fuel to the flames;
— առնուլ, to catch or take fire, to fire or blaze up;
չառնուլ —, to miss fire;
— վարեալ բորբոքէր ի գաղղիա, all France was on fire, all in a blaze;
ի — ! ի — ! հարաւ զտանէ, fire ! fire ! the house is on fire !
առ սէր քո տայր զինքն or մատնէր զանձն եւ ի —, he would go through fire and water for your sake.
all on fire, it flames, burning, glowing, blazing, flaming;
— սրտմտութիւն, gust of passion;
impetuous, fiery wrath.
Հրաբորբոք ջահք, կանթեղք, ճառագայթք. (Խոր. հռիփս. եւ Խոր. վրդվռ.։)
fiery, igneous;
spiritual, celestial, divine.
Բանն մարմնացեալ զհրաբուն փառացն էական ճառագայթ անդանօր փայլեցոյց. (Խոր. վրդվռ.։)
fire-like, flame-shaped;
— դասք or հրակերպեանք, angels.
Ի հրակերպեան ճառագայթսն. (Յճխ. ՟Բ։)
fire spreading, shedding fire on.
Հրահոսան ճառագայթ. (Մխ. այրիվ.։)
all fire, ardent, burning.
Հրանուտ եւ արփիահրաշ ճառագայթիւք։ Հրանուտ եւ աստուածպետական սուրբ հոգին. (Զքր. կթ. ծն. եւ Զքր. կթ. մկրտ.։)
to ornament or adorn wonderfully well.
Հրաշազարդեալ ճառագայթիւք, կամ մեծագանձ սպասիւք. (Անան. եկեղ.։ Արծր. ՟Դ. 11։)
very luminous, brilliant, resplendent.
Զերրորդութեանն հրաշապայծառ ճառագայթ. (Խոր. վրդվռ.։)