to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
եւ չ. ՅԱՌԱՋԱՏԵՄ ՅԱՌԱՋԱՏԻՄ. προκόπτω praecedo, progredior, proficio. որ եւ ՅԱՌԱՋԱՀԱՏԵԼ. Զառաջսն հատանել, եւ յառաջ խաղալ. անցանել զանցանել, կամ անցուցանել զինքն. յառաջատու կամ յառաջադէմ լինել. զարգանալ. յառաջել. յառաջանալ.
before, on the front or front part.
Երկիր պագանիցեն նոցա յետուստ եւ յառաջուստ. (Բարուք. թղթ.։)
cf. Նախասարկաւագ.
from God, of God.
Ո՛չ յԱստուածուստ ամենաբարի գանձուցդ չարիս. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
to raze to the ground, to cast down, to dismantle, to cast to the earth, to overthrow, to destroy, to demolish utterly;
to exterminate, to annihilate, to kill, to cause to perish;
to pave, to flag, to cover with pavement.
cf. Յատուկ.
Յատկական անձնաւորութիւնք, կամ կիրք. (Կիւրղ. գանձ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
to be appropriated, separated, distinguished.
Որք զարգանան յայս, յե՛ւս երանելի սուգն յատկանան. (Կլիմաք.։)
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
Չոգան ի Կափառանում, ուր յար եւեթ լինէին։ Առ ի յըմբերանել զհրէայսն, որք յար եւեթ զայն պատճառէին, եթէ հակառակ կամացն Աստուծոյ է. (Նանայ.։)
continuation, duration, prolongation;
affinity.
Ի կանուխն ժամանսութիւն, եւ յանագանն յարաձգութիւն. (Նար. խչ. (իբր յապաղումն յերկարաձգութեամբ)։)
always in motion, inconstant.
accented on the penultimate.
ՅԱՐԱՇԵՇՏ ՅԱՐԱՇԵՇՏՈԼՈՐ. προπερισπόμενος . Ունօղ զշեշտն միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, իմա՛ ըստ յունական առոգանութեան.
cf. Յարգանք.
cf. Յարկեմ.
Յորոց (յեղեգանց) եւ քաղաքին ամենայն ձեղունքն յարկեալ էին. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Արձակեմ.
Առ նոյն յարձակեցուցանելով զտեսութեանց դիտումն։ Զբանսն յարձակեցուցանէ առ Աստուած, յո՞վ երթայց յոգւոյ քումմէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Արձակեմ.
Առ նոյն յարձակեցուցանելով զտեսութեանց դիտումն։ Զբանսն յարձակեցուցանէ առ Աստուած, յո՞վ երթայց յոգւոյ քումմէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
befitting, suitable, fit, proper, congruous, decorous;
commodious, easy;
competent, sufficient;
capable, clever, apt, fit, qualified;
cf. Յարմարապէս.
Ածօղդ ի յարմար զիրին կատարումն. (Նար. գանձ եկեղ.։)
adhesion, adherence, union;
attachment, adherence;
aggregation.
more;
at most;
much more, a great deal, better;
rather, more worth while, so much the better, still more;
— զի, above all, principally, especially;
cf. Յաւէժ;
— կամ նուազ, more or less.
Ծաղու արժանի է բանիս կազմութիւն, յաւէտ զի՝ հառաչանաց։ Ոչ գոյացեալն հաւասար է ոչնչի, յաւէտ զի՝ բոլորովիմբ ոչինչ։ Որոց ի դէպ էր, յաւէտ զի՝ հարկաւոր. (Կիւրղ. գանձ.։ եւ Պրպմ.։)
admirable, most wonderful, stupendous, marvelous.
Ընդ երջանիկ պոռնկացն ի քէն ընկալելոցն յաւէտահրաշ յարգանօք. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
evergreen.
to get tired or sick of, to be disgusted, to have lost all relish for, to be squeamish, overfastidious.
ἁφίσταμαι recedo. կամ ըստ հյ. fastidio, satior, expleor, taedet me. եբր. նաքա. luxor, divellor. եւ մասա. sperno. Առ յոյժ յագելոյ՝ յետս կալ. տաղտկալ. նողկալ. ձանձրանալ. գանելով ետ քաշուիլ.
cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.
Յեղանակակ կոչմանն հագարու՝ փոխեալ աղախնոյն ի Սինայէ ի սաղիմ. (Նար. գանձ եկեղ.։)
changing often, mutable, variable, fickle, inconstant, unstable, fleeting, flighty, unsteady, volatile;
— լեզուաւ, double-tongued, double-dealer;
—ս արկանել, to make one's voice often heard.
Յեղյեղուկ բնութիւն եղանակաց. (Փիլ.։ եւ Կիւրղ. գանձ.։)
reins, loin, haunch, flank.
Ծառայ՝ որ ընդ ունկն ոչ լսէ, ընդ մկանունսն տան լսել նմա (գանիւ). (Եզնիկ.։)
squill, sea-onion, scilla;
գինի — ի, wine of squills, vinum scilliticum.
Ա՛րկ զմզմկնասոխն ի քացախն։ Օշինդրի շարապն, կամ մկնասոխին։ Մկներն գան եւ սատակին (ի սեաւ խարբաբէ). այլ եւ մկնասոխն այնպէս արա՛, եւ օգտէ։ Յաղագս մկնասոխին գինի շինելոյ. ա՛ռ մկնասոխ ի լեռնէն. եւ թէ չգտնուի, ի պաղճաներէն ա՛ռ. քանզի մկնասոխ փռասային ասեն. (Վստկ. ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ. ՟Հ՟Ճ՟Թ։)
daffodil, daffadown-dilly.
Ա՛րկ զմզմկնասոխն ի քացախն։ Օշինդրի շարապն, կամ մկնասոխին։ Մկներն գան եւ սատակին (ի սեաւ խարբաբէ). այլ եւ մկնասոխն այնպէս արա՛, եւ օգտէ։ Յաղագս մկնասոխին գինի շինելոյ. ա՛ռ մկնասոխ ի լեռնէն. եւ թէ չգտնուի, ի պաղճաներէն ա՛ռ. քանզի մկնասոխ փռասային ասեն. (Վստկ. ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ. ՟Հ՟Ճ՟Թ։)
scissors;
— մեծ, shears.
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
to soil, dirt or pollute oneself.
Դարձեալ ինքն իգանայր այլոց, եւ այսպէս մմկեալ թաւալեալ էր. (Բուզ. ՟Դ. 44։)
stability, permanence.
Առ ի յանշուշտ մնացականութեամբ պահիլ գանձուն. (Յհ. կթ.։)
cf. Մշտագնաց.
cf. Մշտաբուխ.
often offered or offering.
instant in prayer, constant in worship, fervent, devout, pious;
assiduous.
Մշտապաշտօն բազկատարածութեամբ մաքուր միանձանց. (Նար. գանձ խչ.։)
wandering, straying, aberration;
error, heresy;
seduction, perversion, subornation, corruption;
fury, mania, folly, frenzy, madness;
— մտաց, mental aberration;
ծայրայեղ —, sad extremity, excess;
բազում դպրութիունք զքեզ ի — դարձուցանեն, much learning doth make thee mad.
Մոլորութեան ճանապարհօք երկայնագոյնս մոլորեցան։ Մի՛ ցանկայք մահու մոլորութեամբ կենաց ձերոց։ Անմտութիւն անզգամաց մոլորութեամբ։ Գնայ ըստ մոլորութեան սրտի իւրոյ։ Մոլորութիւնք մեր եւ անօրէնութիւնք մեր ի մեզ են։ Ընկալցին զանարգանս իւրեանց մոլորութեամբն՝ զոր մոլորեցան։ Լինիցի յետին մոլորութիւնն չար քան զառաջինն։ Որ ի մոլորութեանն շրջիցին։ Ըստ մոլորութեանն բաղաամայ զեղխեցան զհետ վարձուց.եւ այլն։
Աւելորդ է ապա լեզուագարիցն մոլորութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
wallowing or rolling in ashes.
galoche.
ՄՈՅԿ գրի եւ ՄՈՅԳ, եւ ՄՈԳ. (ուստի Մուճակ) պ. մուզի, կօշիկ. շիզմէ եւս եւ սանդալ. հողաթափ՝ ազգի ազգի. ագանելիք ոտից. ... եւ այլն.
Զվարտիսն զեգեցեալ, եւ մոյկս ագուցեալ։ Մոյգս անգամ ոչ ագանէր. (Բուզ. ՟Ե. 6. ՟Զ. 8։)
cf. Մորթ.
shoes;
slippers;
cf. Կօշիկ.
Մոյկ փոքրիկ, կամ կանացի. որպէս եւ պրս. մուզէ, կօշիկ, ագանելիք ոտից.
musk;
— երէ, moschifer.
chirographer;
memorial-writer, memorialist.
beard;
աղեբէկ —, gray-beard;
տգեղ, թաւ, անյարդար —, a sorry, thick, uncouth or neglected beard;
մօրուօք դալարանալ ծնօտիցն, to have the face covered with down, or soft hair;
մօրուս արձակել, to grow a beard;
օր սափրելոյ զմօրուս, shaving-day;
սափրել զմօրուս իւր, to shave oneself;
to get shaved;
ածելել զմօրուս ուրուք, to shave any one, to trim;
աճեցուցանել զ—ւս, to let one's beard grow;
ծաղկին — նորա, his beard begins to grow.
Գերծցէ զմօրուսն ... զմօրուք ... Յետին անարագանաց ցոյցք է՝ զգլուխն մօրուօք գերծուլ. (Գէ. ես.։)
crib, manger;
stable;
զուարակ ի մսրոյ, a fat calf;
— or —ք բերանոյ, jaw bone or the interior of the mouth;
— or կառք մսրի, cf. Յարդգող.
made of leather, of skin, membranous.
Ագանելիք նոցա՝ ցերեկն մաշկեայս, եւ գիշեր՝ այծեայս. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Մաշկեայ;
garment of skins;
գօտի —, leather girdle;
ոտք —ք, web-footed;
մարմին —, human skin;
mortal coil.
Ագանելիք նոցա՝ ցերեկն մաշկեայս, եւ գիշեր՝ այծեայս. (Վրք. հց. ձ։)
fog;
cf. Մառն.
ՄԱՌ կամ ՄԱՌՆ. Արմատ բառիցս Մռայլ, Մառախուղ. որպէս Մէգ, եւ միգանման հիւթ մածեալ. մար.
pantry, store-room, cellar, larder, buttery;
wine-cellar, wine-vault, canteen.
ՄԱՌԱՆ. ταμεῖον promptuarium οἱκία domus etc. Շտեմարան. ամբարանոց. գանձարան. եւ Ներքին սենեակ. եւ Մթերք.
Իբրեւ յամենունակ մառանէ գանձուց տացէ (ջուրն) ի դուրս զոր առեալ ունիցի յաւանդ։ Չար մառանն նոցա դարձցի առ ինքեանս, եւ զոր ինչ շրթամբք իւրեանց վաստակ բերին ինձ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)
partial;
partitive.
ՄԱՍՆԱԿԱՆ. Մասն մասն բաժանելի (ողորմութիւն), կամ հանգանակաւ եղեալ.
particularly, specially, in particular.
Մասնաւորապէ՞ս, եթէ կիսոյ գանիցն եմք պարտական. (Վրք. հց. ՟Դ։)
mossy ground, turf, grass, pasture, herbage, meadow, mead;
marl.
Յամենայն մարգագետինս, եւ յամենայն ամուրս եղեգան։ Ի դաշտ մարգագետին (յն. մի բառ) համարեցաւ։ Անդ մարգագետինք եւ խաղք (յն. մի բառ). (Ես. ՟Ժ՟Թ. 6։ ՟Լ՟Գ. 9։ ՟Լ՟Ե. 7։)