changing often, mutable, variable, fickle, inconstant, unstable, fleeting, flighty, unsteady, volatile;
— լեզուաւ, double-tongued, double-dealer;
—ս արկանել, to make one's voice often heard.
Ունկն դնէին յեղյեղուկ լեզուի նորա։ Հասեալ էին ի վերայ յեղյեղուկ հրամանաց թագաւորին. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
comfort, consolation, solace;
balm, balsam.
Ըստ բազում ցաւոց սրտի իմոյ մխիթարութիւն քո ուրախ առնէր զանձն իմ։ Լալով ելին, եւ մխիթարութեամբ ածից զնոսա։ Դիիցէք եւ յագիցիք ի ստեանց մխիթարութեան դորա։ Գրեսցուք առ նոսա բանս մխիթարութեան՝ մեծարանաց եւ պարգեւաց։ Բառնաբաս՝ որ թարգմանի որդի մխիթարութիւն։ Եւ ոչ յաւուրն յանդիմանութեան՝ մխիթարութեան։ Ի մխիթարութիւն ել նոցա լորամարգ ի ծովէ։ Մարդկան խօսի շինութիւն եւ մխիթարութիւն եւ սփոփութիւն։ Եթէ մխիթարութիւն ինչ իցէ ի քրիստոս, եթէ սփոփութիւն սիրոյ.եւ այլն։
cf. Մխրճիմ.
ՄԽԻՐՃ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. Մխիլ. մխրճիլ. մխլճիլ. խորամուք լինել. սուզանիլ, եւ շրջան առնուլ ի ջուրս. որպէս դնի ի յն. περιέρχομαι percurro.
act of plunging into;
piston;
plunger;
— ջրհանի, pumppiston.
Գտաք մեք անդ ջուր դանդաղամած թանձրացեալ. ապա ետ նոցա հրաման երթալ մխոցաւ առնուլ (կամ մխոց առնել), եւ բերել. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 21. յն. ἁποβάπτω immergo et haurio ...)
reins, loin, haunch, flank.
Կոկորդիլոսի մկանանցն թեփ անարգել աղխեալք եւ կապեալք։ Դելփիսի զմանուկն բազում անգամ ի ծովեզերէն ի ներքս ի խորս ի վերայ բառնալով մկանանցն՝ վերամբարձ բերէր ի վերայ ալեացն. (Փիլ. լիւս.։)
Ի վերայ մկանանց ծովուն բարձրացեալ՝ վերամբարձ շրջէի. (Փիլ. ի յովն.։)
halberdier, pikeman.
Քսան հազար մկնդաւոր արամբք. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 4. (յն. լոկ, արամբք։))
chaff;
powder, ashes, dust;
— հրոյ, spark;
ի — փոխել, to turn to ashes, to be burnt to ashes.
χνοῦς lanugo, pulvis τέφρα, κόνος cinis, favilla. Մանրամաղ իրք ցնդելիք. որպէս ունդ. փոշի. աճիւն. մոխիր. շամանդաղ. ծուխ. մաղուքի կամ մուխի պէս բան, կայծ, մոխիր. ...
weevil.
Միջատ որպէս մանր մուն. կամ մանրամաղ մժղուկ. մնջեխ. որ ռմկ. ասի մնակ, մլակ.
always thoughtful.
Զտռփումն մշտախոհ՝ զցանկ ըղձման քո տրամախոհական մտածութեան. (Մագ. ՟Ժ։)
continuous, quotidian.
Մշտակիր յարամնաց հանապազամուխ բեւեռեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
grand magician, archmagician, chief of wizards or magicians.
Զմեծ ոմն իշխան մոգպետ կացուցանէր ի վերայ նոցա։ Զբազումս ի մոգուց, եւ զբազմագոյնս ի մոգպետաց։ Հրաման ետու մոգացն եւ մոգպետացն. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ. եւ այլն։ Փարպ.։)
cf. Մոլեգին.
Մարդս մոլեգնական։ Մոլեգնականս տալ հրաման. (Նար. ՟Ի՟Բ։ Արծր. ՟Ա. 2։)
wallowing or rolling in ashes.
Թաւալեալ ընդ մոխիր. մոխրամած.
forgetful, unmindful, liable to forget;
cf. Մատն.
Ստէպ մոռացօղ. դիւրամոռաց. մոռացական. չյիշօղ. անհոգ. անմտադիր.
mouse;
mice;
cf. Դնդեր;
ազգ մկանց, the micy tribe;
— մեծ, rat;
— վայրի, wood-mouse;
— դաշտի, field-rat;
— ջրային, craber, water-rat;
— ալպեան, marmot;
— լերանց, mountain-rat;
փարաւոնի, ichneumon, cf. Հետահան, cf. Հիլոս;
գեղացի եւ քաղաքացի —, the country mouse and the city mouse;
ծակ, բոյն, աղբ, ականատ մկանց, mouse-hole;
rat's nest;
mouse-dung;
mouse-trap;
որսորդ մկանց, rat-catcher, mouse-hunter;
(կատու) mouser;
որսորդութիւն մկանց, mouse-hunt;
— որսալ, to mouse, to catch a mouse;
— չչէ, the mouse squeaks.
Յորմէ ամենայն յօդիցն խաղալիք, եւ ամենայն մկանցն ձկտումն։ Մկունքն շարակային ի մարմնոյ, եւ ի ջղուտ նեարդից շարամանեցելոց։ Որքան ինչ ի ձեռն ջղաց եւ մկանցն շարժի, այսոքիկ ամենայն անձնականք են. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
roasted wheat.
Տեառն է սկիզբն արմտեաց. զառաջին զմուրըն մատուցանել հրամայէր քահանայիցն. (Մխ. երեմ.։)
hammer;
— քարահատաց, stone-cutter's pick;
կտցաւոր —, pick-axe, mattock.
Հրամայեաց կապարեալ մրճօք հարկանել՝ զկուրս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
flesh-food;
excess, debauch.
Ոմանք ասեն, ի ձեռն այնր՝ իբրու զսանջար խոտոյ ետու ձեզ ամենայն, մսակերութիւն հրաման տալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 58։)
Յադամայ մինչեւ ի վախճան ջրհեղեղին ոչ գոյր հրաման մսակերութեան (ըստ կարծեաց ոմանց). (Մխ. ապար.։)
cf. Մսեղէն;
living, living man or soul;
—ք, men, mortals;
animals.
Որպէս փորձ իրացն իսկ զուղեղս ամենայն մսեղեաց ցուցանէ։ Զմիս շնչաւորացն հրամայէր չուտել, որպէս թէ հոգի աստուածեղէն իցէ ի մսեղիսն. այսինքն յանբան կենդանիս. (Եզնիկ.։)
Սակաւ դրամիկ մսխել. (Վրդն. պտմ.։)
to reflect, to reason, or revolve in one's mind.
ՄՏԱԲԱՆԵԼ. Բառ անստոյգ. Խօսել ընդ միտս. տրամաբանել.
cf. Մտաբերեմ;
յանասուն —, to commit bestiality.
Պատուէր հրամանի ետ քարկոծ լինել անասնոցն, յորում մարդն մտաբերիկ լինէր. (Եփր. ել.։)
to break or reduce to pieces, to grind, to pound, to bruise, to crush, to triturate;
to hash, to mince.
ՄԱՆՐԵՄ ՄԱՆՐԵԼ. ռմկ. մատրել. որպէս՝ Զմեծ դրամն ի փոքունս լուծանել.
a second or part of a minute.
Բաշխեն ի մանրամանակս, եւ ի մանրերկրորդս, եւ ի մանրամասունս բազումս. (Շիր.։)
consumable, corruptible;
—կան լուսին, waning moon.
Որպէս Մաշածու. դիւրամաշ.
cf. Մաշումն.
Զայս ամենայն մաշուածս մատաղագոյն մարմնոյն հանդերձ շնչով շարամանելով՝ ասասցուք սպիտակ մաղաս. (անդ։)
particular, special;
private.
Մասնաւոր քահանայիցն հրամայեալ է։ Օրինացն մասնաւորաց։ Զծնօղս՝ որք ծնանին զմասնաւորսն. իբր իւրաքանչիւր մի ըստ միոջէ. (Փիլ. քհ.։)
cf. Մասնաւորապէս.
μερικῶς particulariter, et ex parte. Մասնաբար. եւ Մանրամասնաբար. ըստ մասին, եւ ըստ իւրաքանչիր մասին. ուրոյն. առանձնաբար.
youth;
growing young again.
Վերամբարձ առեալ զոտիցն եւ զձեռացն՝ ընդ մէջ կտրէր զմատաղութիւն հասակի նորա. (Ղեւոնդ.։)
writer, author, bibliographer;
book, writing;
cf. Մատենագրական;
ընտիր —, classic author;
յոռի —, sorry writer, scrawler, scribbler;
—ք, men of letters, the literati.
Կարգեալ յերամ մատենագիր արքունի դպրաց. (Փարպ.։)
to write or compose a book, to put down in writing;
to book, to register, to transcribe.
Ի հարցն մատենագրեցան մանրամասն քննութեամբ. (Տօնակ.։)
cup-bearer;
butler.
Եղեւ գեղագործ մահու, եւ մատռուակ կորստեան ոգւոց ամենայն տկարամիտ անձանց. (Փարպ.։)
to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.
Արբին զհոգին սուրբ, եւ երգեցեցին ի մէջ ծովուն. որում մատռուակէր մարիամ քնարաւն։ Զի եւ ամպրք սպասաւորք հրամանացն մատռուակեն։ Ի մատռուակելն երկրի՝ յորժամ կամի՝ զշահեկանսն մատուցանէ։ Մատռուակեն յարբանեկել. (Ագաթ.։)
locust;
grass-hopper;
մարախ քաղցր —, cf. Մատուտակ.
ἁκρίς locusta. Փոքրիկ կենդանի թեւաւոր, որ թռչի եւ ոստոստէ. շրջի եւ երամովին, եւ ծախէ զդալարիս. մորեխ .... cf. ՋՈՐԵԱԿ։
man-stealer.
Յաղագս մարդագողող եւ աւազակաց։ Յաղագս դատաստանի մարդագողաց։ Մարդագողաց հրամայեցաւ մեռանել. (Մխ. դտ.։)
begetting a man;
fabulous tree feigned to produce men.
ἁνθρωποτόκος hominis genitrix. Ձայն պղծոյն նեստորի, որ ծնօղ լոկոյ մարդոյ գոլ հայհոյէր զտիրամայր աստուածածինն.
hating mankind, misanthropic;
misanthrope, man-hater.
Անողորմ հրամանաւ զայն զմարդատեացն զօրացոյց զխորհուրդ. իբր մարդատեցական. (Նիւս. ի մկ. բեթղ.։)
stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.
Սպաս արար մարթանօք զհրամանն կատարել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 29։)
to find means, to invent, to contrive, to find out.
Որ ոչն մարթիցէք խնդրել զնա։ Գտանել մարթացից։ Խորամանկութեամբ որսալ մարթասցէ. (Բուզ. ՟Դ. 5։ Յհ. կթ.։ Եղիշ. ՟Բ։)
resinous pine.
Հրամայեաց շուրջ զնովաւ հուր բորբոքել, եւ արկանել ձէթ, եւ մարխ, եւ մոմ. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ժ՟Դ.։)
nourishing, fattening;
voluptuous, gluttonous.
Զպտուղս մարմնապարարս։ Մարմնապարար սեղան։ Մարմնապարար որկրամոլութիւն. (Ագաթ.։ Յհ. իմ. ատ.։ Արշ.։ (որ ի Լծ. կոչ. գրի մարմնապարարտ, փոխանակ գրելոյ՝ մարմնապարարդ։))
to change into flesh;
to embody, to incarnate;
to figure, to impress with a form.
Զինքն մարմնացուցեալ եւ արիւնացուցեալ ի վերայ սրբութեան սեղանոյն, հրամայեաց սրբութեամբ ուտել եւ ըմպել. (Եղիշ. ննջ.։)
war, battle, combat;
wrestling;
dispute, quarrel;
ի — պատերազմի պատրաստիլ, to prepare for war;
ելանել ի — պատարազմի ի վերայ ուրուք, to take up arms against;
— գնել, մղել ընդ ումեք, տալ — պատերազմի ընդդէմ ուրուք, to give battle, to make war on, to wage war;
— ընդ միմեանս հարկանել, —եդեալ կռուել, to fight, to combat, to attack;
միշտ —իւ լինել ընդ ումեք, to be in perpetual hot water with, to be continually at war with;
— ի վերայ ուրուք յարուցանել, ի — պատերազմի գրգռիլ, to incite to battle, to excite or create war against;
— պնտերազմի էր նոցա ընդ միմեանս վասն, they were at war for;
անագորոյն —իւ պատերազմաւ, by a bloody battle, by a sanguinary conflict;
—ն յերկոցունց կողմանց մնայր անպարտելի, the battle remained undecided;
cf. Պատերազմ.
Մարտն յերկոցունց կողմանց մնայր անպարտելի։ Արամայ բազում գործք քաջութեան պատմին մարտիւք նահատակութեան. (Խոր. ՟Ա. 10. 11։)
month of March.
Մարտն յերկոցունց կողմանց մնայր անպարտելի։ Արամայ բազում գործք քաջութեան պատմին մարտիւք նահատակութեան. (Խոր. ՟Ա. 10. 11։)
cf. Մաքառ.
διάλεξις disputatio. Մաքառիլն. պայքար. վէճ. վիճաբանութիւն. տրամախօսութիւն առարկուածովք.
purely, neatly;
chastely, modestly;
merely, simply.
Թերեւս եւ ոչ լսես, մաքրապէս հրաման եղիցի քեզ. (Սեբեր. ՟Թ։)
noble, generous, magnificent;
ostentatious;
grand, imposing, stately, superb, magnificent.
Մի՛ ընդ վատ ծառայի՝ վասն մեծագործ հրամանի. (Սիր. ՟Լ՟Ե. 14. յն. վասն բազում գործոյ։)
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
Տեսչութեամբ մեծազօրին աստուծոյ։ Զօրութիւն մեծազօր։ Մեծազօրն հրամանատարութեամբն. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Ը։)
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
Որ մեծախորհուրդ քննութեամբ զհամեմատութիւն հնոյն ընդ նորոյս շարամանութեամբ ունի. (Լծ. կոչ.։ եւ Տօնակ.։)
large-eyed.
Մեծակնդ արամազդ. (Պղատ. օրին. ՟Զ. ի Հոմերոսէ։)