governor or a town;
chief magistrate or mayor of a town.
Լուաւ քաղաքապետն։ Փայլեցոյց յաչս քաղաքապետին վոնիփատոսի։ Զքաղաքապետս բոլոր հայաստանեայցս. (ՃՃ.։ Լմբ. պտրգ.։ Արծր. ՟Գ. 2։)
judiciary astrology, horoscope, nativity.
Նա ասեն աճեցոյց զքաղդէութիւնն։ Եգիտ զթիւ կենդանակերպիցդ եւ զմոլորակացդ. եւ ի նմանէ անուանեցու քաղդէութիւն ... սա բազմացոյց զքաղդէութիւն, եւ եգիտ զկախարդելն աստեղօք. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)
sweet tongue, kind things, honeyed, fine or soft words, flattering discourse, flattery, wheedling, blarney.
Ի դէպ է ի հասակակցացն պատրիլ, եւ ի քաղցրաբանութենէն մոլորիլ ... Քաղցրաբանութեամբ ասէ ջանան արբուցանել քեզ հրապոյրս պղտորս. (Լմբ. առակ.։)
contempt, scorn, disdain.
Եղբօրն փրկութեան իբրու աւելորդ իրաց քամահանս առնէիր։ Եւ ոչ այնոցիկ՝ որ յերկրորդ կարգէն, քամահանս արար. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
to press, to squeeze, to extract, to wring;
to strain, to filter;
to drain, to cause to flow;
to exhaust, to drain, to use up, to empty;
— զբաժակ, to swallow up, to drain, the cup;
— զբաժակ մինչեւ ցմրուր, to drink the cup to the dregs, to swallow the pill;
— զամենայն մրուրս դառնութեան, բաղդին, to drain or exhaust the rigours of fate;
յինքն —, to suck, to imbibe, to draw in;
արտասուք յաչաց նորա քամէին, he wept bitterly;
հողմով —, to winnow.
ՔԱՄԵԼ. ἑξαντλέω exhaurio. Ծծել. իսպառ մպել մինչեւ ցյատակն կամ ցմրուրն դատարկել. տկել, բոլորը խմել՝ պարպել, մեջը բան չիթողուլ.
cf. Կանովն.
Ամենայն ինչ ժամանակօք եւ քանոնովք եւ չափովք կշռեալ է։ Այլաբանութեան քաննովք։ զքաղաքավարութեան քանունսն։ զգօնութեան քանուն։ Ի վկայս ապաստանին, որոց բանք քանունք էն դատաւորացն։ Բնաւորական քանոնովն վարեցեալ։ Մոլորեալք ի ճշմարտթենէ քանընոյն։ Ծով ըստ քանոնս հրամանի ոչ էանց։ Չափոցն զուգութեան քաննովն յարմարեալ։ Գարնայնոյն եւ աշնայնոյն արդարակ քաննով զուգօրութեան. (Փիլ.։)
probity, integrity, honesty;
fortune, good fortune.
Ի ծայրն հասեալ քաջաբարութեան։ Իրագործութիւն (նաւարկութեան) որ այսպէս բոլոր բոլորովին ունի զքաջաբարութիւն. (Փիլ. տեսական.։ Պիտ.)
fertility, fecundity.
Ամենազան պտղոց քաջաբերութիւն յեգիպտոսի գետոյն։ Ի քաջաբերութիւն ածեալ լինի։ Ըմպելով զքաջաբերութիւնս օրինացն։ Քաջաբոյսքն բազումս ծնանին աւելորդս քաջաբերությամբք. (Փիլ.։)
well sprouted, flourishing;
good-tempered;
well affected.
Քաջաբոյսքն բազումս ծնանին աւելորդս քաջաբերութեամբք։ Յատուկ քաջաբոյս եւ մատառու ոգւոյ է. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. իմաստն.։)
smaller;
minor.
Փոքրագունւք պարսպեալ որմովք։ Զարեգակն՝ շատ փոքրագոյն քան զերկիրս լինել։ Նմա ասացին փոքրագոյն գծագրել վասն անձուկ գոլոյ բոլորակին. (Խոր. ՟Ա. 13. եւ Խոր. աշխարհ.։)
froth, foam, scum;
slaver, drivel;
— օճառի, soap-lather;
— ի վեր բերել, to froth, to foam;
ի բաց առնուլ or բառնալ զ—ն, to skim, to scum, to despumate.
ἁφρός spuma. Պղպջակ խուռն. պղպջակեալ եւ դիզացեալ հիւթք ջրոյ եւ նմանեաց, որպէս թուք եւ լորձունք խոնաւ իրաց.
cf. Փրփրանամ.
ՓՐՓՐԱՄ ՓՐՓՐԱՆԱՄ. ἁφρίζω spumo, spumas ago. Փրփուր կամ լորձունս ի դուրս տալ. փրփրիլ ծովու, հիւթոց, կենդանեաց, եւ այսահարաց. փրփրիլ.
to foam, to froth, to spume, to mantle;
to slaver;
— օճառի, to lather.
ՓՐՓՐԱՄ ՓՐՓՐԱՆԱՄ. ἁφρίζω spumo, spumas ago. Փրփուր կամ լորձունս ի դուրս տալ. փրփրիլ ծովու, հիւթոց, կենդանեաց, եւ այսահարաց. փրփրիլ.
the thirty sixth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
nine thousand, nine thousandth.
Զի երկաքանչիւրս իբրու զՔէ՝ միմեանց առարկեալ միջոց ի բոլոր. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Քակտումն.
Ջրհեղեն նշանակաւ հոգական քակտութիւն է։ Արդ է ապականութիւն՝ բոլոր իրի քակտութեան պատճառ. (Փիլ. լին.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
dissolution, decomposition, separation, rupture, destruction, total ruin.
Ջրհեղեն նշանակաւ հոգական քակտութիւն է։ Արդ է ապականութիւն՝ բոլոր իրի քակտութեան պատճառ. (Փիլ. լին.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
Որ ձեզ ընդունայնութիւնք եւ բարբանջմունք թուին։ Ցանկայք մոլորութեան բարբանջմանց։ Անմիտ մարդոյ բարբանջմունք. (Փարպ.։)
Զչափ պիտոյից բաւականին ունել, եւ յաւելորդացն մասնաւորել զկարօտեալսն. (Իգն.։)
Շեշտ՝ վերացման աղագաւ ասի ոլորակ. իսկ բթութիւն ընդէ՞ր. այս է, զի որպէս նա ի վեր հանէ, սա ի խոնարհ նմանապէս զիջուցանելով հարթէ. (Մագ. քեր.։)
Ի միոջէ ի մասնէ դատին եւ ընտրեն զբոլորն, այլ ո՛չ յընդդիմէն՝ ի բոլորէն զմասն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
Թո՛ղ թէ՝ որ ոք բազում ոգիս հնարի ի մոլորութենէ ի ճանապարհ ածել. (Փարպ.։)
Ի ՍՊԱՌ. ԻՍՊԱՌ. εἱς τέλος, εἱς πέρας in finem, omnino. Մնչեւ իսպառումն. մինչ ի կատարած. ցվախճան. յաւէտ. բոլորովին. ամենայն սարօք կամ մասամբք. բնաւին. ինչուան ետքը, բոլոր բոլորովին.
որ եւ ԱՄԵՆԱՄՕՏ. Մերձ առ ամենեսին. անընդմիջելի մերձաւոր, հպաւոր. անմեկնելի. բոլորովին մօտիկ. փէք եագըն.
Զամենայն ինչ կամ ամենայնիւ շիջուցանօղ. ամմէնը կամ բոլորովին մարօղ.
Բոլորովին, իսպառ կորուսմամբ.
ԱՄԵՆՈՒՍՏ ՅԱՄԵՆՈՒՍՏ πάντοθεν. undique Ամենայն ուստեք. յամենայն կողմանց, եւ ամենայն իրօք. բոլորովին. ամմէն դիաց, ամմէն կերպով. հեր եէրտէն. հէր դարաֆտան.
ԱՄԷՆԻՇԽԱՆ որ եւ ԱՄԵՆԻՇԽԱՆ. πάνταρχος, παντάρχης. omnibus imperans, omnium dominus Տէր եւ իշխան բոլորից Աստուած. եւ մարդ կարգեալ յԱստուծոյ իշխան ի վերայ բազմաց. ամենապետ.
Զանբծութիւն ի բաց դնէ, եւ բոլոր ոգւոյն զյանցանացն դնէ զբիծ. (Խոսր.։)
ԱՆԽՈՒԼ որ եւ ԶԱՆԽՈՒԼ. Որպէս թէ նմանութեամբ խուլ բոլորովին. անլուր. հեռի յաղմկէ. առանձին. անյայտ. ծածուկ. գաղտնի. անմարդաձայն. բանուկ չեղած. կիզլի, սէնտասըզ. սազըր եէր. ըստ յն. նեղ, անգործ.
Յայտ առնէ եւ զմոլորութիւնն առընթերակաց ճշմարտութեանն. (անդ. ՟Բ. 21։)
Ի քամիթայ աստեղաճաճանչ ի բոլորածիրանէ ոսկեթել. (Պտմ. աղեքս.։)
περίεργος curiosus Որ ի խնդիր է աւելորդաց. զրախնդիր. հետաքրքիր. ընդվայրաքնին.
flaxen cord.
Ի քթանէ՝ այսինքն ի կտաւոյ պատրոյգ եւ չուան. վուշ ոլորեալ կամ արձակ ի պէտս կապոյ. խծուծ.
ԾԱԼԱԾ ԾԱԼԱԾՈՅ. Ուսանօղ զծալս. զոր լինի ծալել եւ բանալ. կամ Ոլորածոյ. փաթութեալ. Ծալելի.
Կինկղիս՝ կանկեղոն ծալածով է. (Կիւրղ. թագ.) (այն է կողինջ ծովու ոլորածոյ)։
κύμη coma τρίξ capillus, crines, caesaries. հերք երկայն, ոլորեալ եւ յօրինեալ. զարդ եւ հիւսք հերաց գլխոյ մինչեւ ի ծամելիս. որպէս եւ ի մորուսս երբեմն. վարսք. գէսք. խոպոպիք. զարդարած մազ, մազերուն զարդը, շինծու մազ.
Հերեսիոտայքն առնուն ինչ ի գրոց ի պէտս գայթագղութեան իւրեանց, եւ թողուն զայն՝ որ յանդիմանէ զմոլորութիւն նոցա. (Եփր. համաբ.։)
δημοσίᾳ publice եւ այլն. Ի հրապարակի. առաջի բազմութեան ամբոխին. յայտ յանդիման բոլորից. յատենի. հանդիսապէս. հրապարակելով.
Կա՛մ է Ղօղանջիւն, հաջումն շանց. եւ կամ գրելի է Շօղ, որպէս ռմկ. շողիք, այսինքն լորձունք խածանօղ շան. Թիւնօք գազան իբրեւ զղօղ շանց. (Ճ. ՟Դ.։)
ἁτμίς, ἁτμός, καπνός vapor, halitus, exhalatio, fumus եւ κνίσσα nidor, arvinae vel pinguedinis fumus et odor. (արմատն կայ ի ռմկ. ճենճ. իբր փրփուր մսոյ եփելոյ, եւ աղտ իւղային) Ճարպաւոր գոլորշի իբր ծուխ ի վեր դիզացեալ ի մսոյ եփելոյ՝ սաստիկ բուրմամբ. եւ ծուխ եւ հոտ զոհի.
Կամի ընդ հարկաւորսն զաւելորդսն մակարդել. (Երզն. մտթ.։)
Ի սատանայական խորհրդոցն ջրոյ մակարդեալ։ Ընդ բնական կրիցն աւելորդօքն մակարդեալ, ստերիւրեաց։ Մակարդեալ է ի մարմնոյ հեշտութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
Գթացեալ ողորմի հարելոցն եւ մաղկատելոցն յօձից սատակմանէ։ Օձ էր՝ որ սպանանէր, եւ որ սպանանէրն՝ նոյն եւ մաղկատէր. եւ ի ձեռն միւս օձին տեսլեան՝ մաղկատեալքն ընդունէին զառողջութիւն։ Մաղկատեալք յառաջին հին թիւնից վիշապին։ Արարիչ ամենեցուն, եւ բոլորեցունց նորոգիչ, եւ ունի զմարմին մաղկատելի, այլ ոչ մաղկատող. եւ մաղկատի ի մարմին, այլ ոչ յոգի. (Եղիշ. խաչել.։)
Զբոլոր ապա աշխարհիս զտիրելն յոխորտային։ Յայս առաւել յոխորտացեալ՝ զմեզ որսային գազանացեալ. (Արծր. ՟Ա. 14։ Հեթում ոտ.։)
Զբոլոր ապա աշխարհիս զտիրելն յոխորտային։ Յայս առաւել յոխորտացեալ՝ զմեզ որսային գազանացեալ. (Արծր. ՟Ա. 14։ Հեթում ոտ.։)
ՈԶՈՐԱԾԵԾ ԱՌՆԵԼ. որ գրի եւ ՈԶՐԱԾԵԾ, եւ ՈԼՈՐԱԾԵԾ ԱՌՆԵԼ. στρεβλόω torqueo. Խոշտանգել ոստովք եւ քքօք, կամ ոլորելով եւ կաշկանդելով. պրկել եւ չարչարել պէսպէս տանջանօք եւ հարուածովք.
ՈՂԻՄՊՈՍ կամ ՈՂԻՒՄՊՈՍ ՈԼԻՄՊՈՍ. Բառ յն. օլիմբօս. Ὅλυμπος Olympus. (որպէս թէ օլօլամբիս, բոլորափայլ) Բարձր լեառն ի մակեդոնիա. եւ ըստ քերթողաց Երկինք.
Երկին կոչեմք՝ առ ի սահման զերնոյն զնոյնն գոլով. եւ ողիմպոս վասն բոլորափայլ գոլոյն։ Ողիմպոս, զոր ասեն աստուածոցն վայր զգուշագոյն. քանզի ամենայն մարդիկ իղձ առնելով զձեռսն յերկինս վերաձգեն. (Արիստ. աշխ.։)
Պաշտօղ զչար կարծիս. մոլորեալ. չարափառ. եւ Կռապաշտ.
Զաւելորդսն ի բաց թօթափեսցուք, եւ ի չափոյսն անսասցուք կալ։ Են՝ որ զօրինօքն Քրիստոսի անցին զանցին. եւ դու ի չափոյի՞ցն զանգիտեալ ես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 14։)
Դղրդեցուցանէ զբոլորն Երուսաղէմ, ի պասեքատօնակ մտանելով ի սա. (Մամբր.։)
Մտաց աչօք սրատեսք իցեն։ Առաջի սրատես իմաստնոցդ։ Որպէս կենդանի միտ՝ բոլոր ակն սրատես։ Զլինելոցն սրատես ակամբ առաջի աչաց տեսանեմք. (Փարպ.։ Լմբ.։ Մաքս. ի դիոն.։ Ասող. ՟Գ. 1։)
Զկարեւոր պէտսն, եւ վանկունս անգամ չյօժարիս տալ։ Մոլորեալ եւ օտար շրջիցի, եւ կարօտ վանկաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։)