that may be hoped.
Պատկանեալ ի յոյս. յուսալի.
in despair, without hope, comfortless, brokenhearted, disconsolate, discouraged, despondent;
— առնել, to despair, to take away all hope, to drive to despair, to throw into despair;
— լինել, to be in despair, to lose all hope, to be desperate, hopeless, to give oneself up despair, to despond, to be disheartened, to get discouraged;
— զումեքէ, to despair of a person's life, to give over, to deem past recovery.
ἁνέλπιστος, ἁφεγνώσμενος, ἅθυμος desperans, desperatus. Հատանօղ զյոյս իւր, կամ հատեալ ի յուսոյ. յուսակորոյս. անյոյս. յուսակտուր. եւ Անյուսալի.
cf. Յստակ.
Զգալի լուսոյս ծագումն առողջ զգայարանք յստակապէս ընդունի. (Խոսր.։)
cf. Յստակեցուցանեմ.
Զնախաբնաւորեցաւդ (բառ) փութալի՛ է մեզ իմանալ, քանզի զայլսն զամենեսեան յստակէ զկնի. (Մաքս. ի դիոն.։)
articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.
Զգալի մարմնոյ յօդիւն պատեաց. (Նար. կուս.։)
tie, bond, union, knot;
articulated, composed of articulations;
— մտերմութեան, ընկերութեան, bonds of friendship, ties of society.
Խաղաղարարք եղեն տիեզերաց, յօդակապք ի քաղանէ բաժանելոցն։ Մարդն է յօդակապ իմանալւոյ եւ զգալի աշխարհացս բնակչացս. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to be articulate, jointed, attached;
organized, formed;
to associate, to take part in, to admit as member.
Առաքեցին զմեզ յԱղեքսանդրիա ի լեզու պանծալի՝ ի ստոյգ յօդանալ ճեմարանին վերաբանութեան. այսինքն ի տարրանալ կամ քաջ ուսանել զամենայն հանգամանս յունական լեզուի եւ ուսմանց. (Խոր. ՟Գ. 61։)
eager, ready to, disposed to;
eagerly;
—ք հակառակութեամբ, contentious, litigious, quarrelsome.
Ոխապահք, յօժարափոյթք հակառակութեամբ, նենգալիցք։ Ամենայն նահատակք յօժարափոյթ անցանեն ընդ ձեր փորձ հանդիսից։ Յօժարափոյթ ընթանայ ի շինութիւն միաբանութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
eyebrow;
lofty countenance, stately look, superciliousness, haughtiness;
— սեաւ, կամարաձեւ, թաւ, անօսր, նրբին, ի վայր անկեալ, ամբարհաւաճ, սպառնալից, dark, finely arched, bushy, thin, small, hanging, haughty, threatening eyebrow;
ամբառնալ զ—ս, զ—ս վեր ի վայր տանել, to raise the brows through superciliousness, to put on an arch look, to look arch;
վանել զ—ն, to put off pomp or pride;
պռստել, ի վեր պրկել զ—ս, to frown, to knit the brow, to look sour or angry;
զ—սն հանել, to paint the eyebrows;
—օք ակնարկել, to wink, to wink at.
having joined eyebrows;
— լինել, to knit the brow;
— ճօճ, knitting the brows nervously.
Ի միմեանս դարձեալք արտասուալից աչօք, յօնակից լեալ վշտօք վարատեալ ոչխարին, ողբային. (Սիսիան.։)
show, train;
magnificence, glory;
mincing airs or manners, smirking, simpering.
Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք. (Համամ առակ.։)
reverence, respect, homage.
σεμνοποιΐα reverentia, magnificatio, dignitas. Նազելի եւ պանծալի առնելն. մեծարանք. յարգանք.
Եգիպտացիք ի ձկանց կա՛մ զամենայն մարմինս, եւ կա՛մ մասունս ի նոցանէ աստուածացուցին. իսկ որք յուղիղ խրատուէ ճաշակեցին, ընդ պանծալի իրսն նազարարութիւն հիանալով՝ գթան, ողորմելով այնոցիկ որք այնու վարին, թշուառագոյնս կարծեցեալք ել նոցա քան զպատուեալսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
excellent, praiseworthy, egregious, honourable, respectable;
honest, brave, gallant, reserved, grave, serious;
delicate, nice, pretty, genteel, charming, gracious;
գնացք —ք, majestic port or bearing;
ճեմք —ք, languishing or languid air.
σεμνός venerabilis, gravis, honestus, magnificus, gloriosus, pudicus, amabilis եւ այլն. Պանծալի. շքեղ. արգոյ. մեծարոյ. պատկառելի. ծանր. պարկեշտ. պատուական. հռչակելի. սրբազան. նուիրական. պաշտելի. մեծավայելուչ.
to honour, to respect.
Որում պատիւ մատուցանեմք, զնա ոչ իշխեմք կոչել իսկ անուամբն, այլ ինքնիւն. աստուստ եւ պիւթագորականացն առեալ զսկիզբն. ի՛նքն ասաց, նազեցուցանելով եւ պանծալի առնելով զպատմօղն վարդապետն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 99։)
chief-physician.
Գաղիանոսի նախաբժիշկն։ Ի ճարտարութենէ նախաբժշկացն՝ գալիանոսի եւ հիբոկրատեայ։ Ուսաւ զամենայն փիլիսոփայութիւնս, նոյնպէս եւ զնախաբժշկացն. (Ճ. ՟Բ.։ Հ. հոկտ. ՟Ժ՟Ը.։ Հ. փետր. ՟Զ.։ Ճ. ՟Գ.։)
traced, delineated before;
delineation, sketch, outline, firstdraught, minute;
acrostic.
Նախագիծ նորատեսութեանցն դիտմանց։ Նախագիծ դիտմամբ նկատեալ զհրաշալի քո խորհուրդ։ Որոյ տեսչութեամբն աստուծոյ նախագիծ ի ծովէ քարն պատուական. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
Providence;
foresight, prevision, care.
Զի ոչ եթէ՝ քան զադամայ զարմանալի արարչութիւն կրտսերագոյն ինչ իցէ ի վերայ մեր իւրաքանչիւր արարչութեանս որ եղեն նախախնամութիւնքս. (Իսիւք.։)
primary instruction.
προγυμνασία, προγύμνασμα exercitatio praevia, praeparatio. Նախավարժութիւն. հրահանգ նախընթաց. ուսումն եւ սկզբունք իրաց կարեւորաց եւ մրցանաց. թալիմ.
cf. Նախախնամեմ.
Իբրեւ զնախահոգացեալն իմն գործ՝ խնդրեաց զըղղձալին իւր (զմարմին յիսուսի). (Բրսղ. մրկ.։)
first sinning (Eve).
Որք ցնծալի ձայնիւ մատուցին՝ զլուր աւետեաց մօր նախամեղին. (Գանձ.։)
to sketch or describe beforehand;
to trace, to shadow, to delineate, to symbolize, to represent.
Զորոյ գովութիւն զբաղձալի անուանն նախանկարեցաք. (Նար. խչ.։)
to bear envy, to envy, to be jealous of, to grow invidious, to be tormented with envy;
to rival, to vie with, to emulate;
— զնախանձ տեառն, to burn with zeal for the Lord.
Նախանձեցեալ զնախանձ տեառն ամենակալի։ Նախանձեցան զնախանձ քո. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 10։ Յուդթ. ՟Թ. 3։)
zealous, full of zeal, desirous, ardent, fervent;
emulous;
zealot, emulator, rival, competitor;
envious, jealous;
— լինել, to be zealous;
to bear envy, to be envious of;
to vie with.
Այնպէս լաւութիւն է առաքինութեան, զի եւ ի նոցանէ իսկ՝ որ լինիցին նախանձաւորք նորա, զարմանալի երեւին. (Ոսկ. եբր.։)
zeal, emulation, rivalry;
enviousness, jealousy;
վատ —, paltry jealousy.
ζήλωσις, ζηλοτυπία zelotypia, aemulatio. Նախանձայոյզն գոլ. նախանձակոծութիւն. նախանձ բարի՝ կամ խիթալի կամ չար.
cf. Առաջին.
Նախկին (կամ առաջին) գոյացութեան զինչ ինչ լիցի ներհական։ Նախկին է ամանակին եւ վերջին։ Մինն նախկին է ի թուել՝ երկուց (այսինքն քան զերկու)։ Զգալին՝ նախկին քան զգայութիւն։ Յաղագս նախկընի։ Նախկնին յեղանակք այս են. (Արիստ. ստորոգ.։)
cf. Նաճայ.
Բառ այլազգ. նէխ, սէտճատէ, նէհալիլէ. Ակումբ մազեայ, կամ հիւսեալ ի տերեւոյ. կապերտ. գորգ. պարիխ.
letter, writing, missive, despatch, epistle;
ցանկալի, երկայն, սիրալիր —, a pleasant, long or chatty, charming letter;
երկտող —, a few lines, a note;
քառիջեան —, a letter of four pages;
թուղթ —ի, letterpaper;
կշիռ —աց, letter-balance;
տուն —աց, post-office;
— կանխավճար, postpaid;
— գրել, ընդունել, to write, to receive a letter;
տալ զ— to send a letter;
փրկանաւորել զ—, to frank, to prepay, to pay the postage of a letter;
թելադրել, ստորագրել, կնքել զ—, to dictate, to sign or subscribe, to seal a letter.
post, post-office;
գլխաւոր — տան, post-master;
պաշտօնեայք — տան, post-office clerk;
կնիք —տան, post-mark;
մնալի ի —տան, poste restante, to be left at the post-office.
backgammon;
cf. Տապալի;
խաղալ ի —, to play at dice.
shipwreck, wreck;
stranding.
Եռացոյց ի վեր զալիս, եւ սաստիկ նաւաբեկութիւնք լինէին. (Ղեւոնդ.։)
shipwreck.
Ի նաւակոծութիւն անկեալ՝ հանին զնա ալիք ծովուն ի ցամաք. (Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Զ.։)
port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.
sea-faring;
navigator, voyager.
cf. Նաւաստի.
Աշխարհս է ծով ալիասաստ, լե՛ր դու արագ դիտօղ նաւաստ. (Կրպտ. ոտ.։)
to steer a ship.
Զիմանալի զիշխանն եւ զառաջնորդն եւ զնախկինն, յորմէ այլքն տիրին եւ վարին եւ նաւաստին։ Ընդ նաւաստողին՝ միայն ընդ գեղեցկութիւն հրաշացեալ է (անմիտն), ոչ ընդ գործն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟Ա։)
helmsman, steersman;
pilot.
Եւ նաւուղղակին զնաւ ծովու՛ ընծայեցուցանելով՝ ի բաղձալին ժամանէ երկիր. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
sure, safe, secure, out of danger, assured;
security, safety;
place of safety, shelter;
—ս լինել, to be in security, safe, sheltered;
— or —ս առնել, to assure, to secure.
Որ ի հոգոց յապահով իցէ։ Որ զգաստանայն, յամենայն չարեաց յապահով է։ Նախ զնոսա յապահովս առնէ յերկիւղէն, եւ ապա ճառէ զյարութենէն։ Բարւոք ասաց ի Գալիլեա. զի յապահովս առնիցէ ի տագնապէս. (Ոսկ. մտթ.։)
successor;
heir, inheritor;
following, next;
succeeding, subsequent, posterior;
—ք, posterity.
διάδοχος successor, secundus, sequax, posterior. Հետեւորդն նախորդին (իբրու երբեմն աջակից կամ ճորտ նորա). պայազատ. ժառանգ. փոխանակ կամ փոխանորդ. աթոռակալ, որպէս ունօղ յետ նորա զնորա տեղի եւ զաթոռ. յետնորդ. զաւակ. մնացորդ. էտեւէն նստօղ կամ եկօղ, տեղը բռնօղ. խալիֆ.
Զոր յաջորդաւդ է իմանալի. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
Արագ ի փութալիսն յառաջադէմ ժամանելով. (Պիտ.։)
to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.
Յառաջանայ քան զձեզ ի Գալիլեա։ Հասանէին ձայնք փողոցն ի բաց յառաջացեալք. (Մտթ. ՟Ի՟Ը. 7։ Ել. ՟Ժ՟Թ. 19։)
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
Բոլոր մարտիւրոսացն գունդք յառաջատեալ յուսով իմանալին գեղոյ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
to hold or stretch out or forth;
to push or drive in, to cause to enter or penetrate, to fix in;
— զաչս or զակն, to look at fixedly, to rivet one's gaze on, to gaze earnestly on, to have the eyes fastened upon;
— զգլուխն ընդ պատուհանն, to face, to come to the window, to look out, to present oneself, to appear;
— զձեռս, to stretch forth one's hand.
Զիմանալի ակն ոգւոց մերոց յառեսցո՛ւք առ Տէր Աստուած մեր. (Խոսր.։)
Բացէ՛ք ղիմանալի աչս մտաց, եւ յառեցէ՛ք ի յերկինս. (Լմբ. համբ.։)
to rise, to arise, to get up, to rise or stand up, to rise again;
to awake, to be roused, to wake out of sleep;
to resuscitate, to come to life again, to live again;
— ի մեռելոց, to rise from the dead;
— ի վերայ, — ընդդէմ, —ոսոխ հակառակ ուրուք, to rise against, to rebel or stand up against, to revolt, to mutiny;
անդրէն —, to rise anew, to get up again;
յարեաւ միւս եւս խնդիր, another question arose;
արի՛, arise !
;
օ՛ն արիք, get up !
արիք ընդառաջ նրան, go to meet him;
յարեաւ յաթոռոյն, he rose from his seat, he got up from his chair.
Արիաբար ի վեր ելանել. կանգնիլ. յոտն կալ. եւ Ի վեր երեւել. վե՛ր կալ. ոտք ելլալ, ելլալ կայնի՛լ. եբր. գիւմ. ար. ղո՛ւմ, ղումի. (յորմէ՝ տալիթա՛ կո՛ւմի, աղջի՛կ արի՛)
bottom;
pavement;
floor;
ground, earth;
the buttocks;
— հայրենի or հայրենեաց, native land or country, birth-place, home;
— գետոց, canal, bed of a river;
— աղիւսակերտ, brick pavement;
— սալայատակ, stone pavement;
— նաւու, keel of a ship;
առ —աւ կործանել, քանդել մինչեւ ց— or —ս, to raze to the ground, to level or lay even with the ground, to demolish, to raze or pull down;
to sap, to undermine;
լի լինել գետոյն յամ —ս իւր, to be swelled very high, to rise, to swell beyond, to overflow.
Հեշտալի՛ է եւ աշխարհս այս, եւ հայրենի յատակն. (Ածաբ. ի մակաբ.։)
practicable road.
Յատակաւոր ճանապարհ դիւրընթանալի.
destroyer, exterminator;
paviour.
Որ յատակէ. տապալիչ.
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
Դասալիքն՝ որ ի գնդէն յատուկ դարձաւ ի փախուստ. (Պիտ.։)
example, model;
idea, design;
prototype;
paradigm.
Յորժամ հաւասարաւն զհաւասարն ցուցանեմք, յայնժամ յարացոյց կոչի։ Վասն զի դժուարիմանալիք են ասացեալքն, յարացուցիւ հաստատեսցուք զնոյնս. (Անյաղթ պորփ.։ եւ Սահմ. ՟Ա։)
cf. Մշտախաղաց.
Յաւէտախաղաց շնորհիւ ցոլացեալ յիմանալի ճառագայթից հոգեւորաց. (Խոր. ՟Գ. 62։)
admirable, most wonderful, stupendous, marvelous.
Առաւել կամ միշտ հրաշալի. հրաշափառագոյն. ի վեր քան զհրաշս.