lukewarm, temperate.
· Calfa
Երկն հասին աւուրք ջերոտ հարաւակողմն գարուն գրանցն բանալոյ։ Դրունք գարնայնոյ բացան, եւ աւուրք ջերոտք զտեղի փոխաբերեցին. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
furnished with nerves, sinewy, nervous.
· Calfa
Լի եղեալ գոլորշովք ջղուտն՝ ինքն յինքենէ բնաւորապէս պրկի։ Բոլորակագոյնք են զկոկորդիւն մասունքն, եւ յոլով է ի սոսա ջղուտն։ Որ զխելսն շուրջ ունի ջլուտ միզնն։ Սրատեսակին անուանեցելոյ ջղուտ մարմնոյն. (Նիւս.։)
Զխելապատակն, եւ զջլուտ պարուտակսն։ Մկունք ջլուտք (ի մարմնի). (Պիտ.։ Վրդն. սղ.։)
to distinguish, to separate, to detach.
· Calfa
Րամ արծաթափայլ մանկուք ... քրիստոսի ջոկեալ եղունք. (Գանձ.։)
Րամ արծաթափայլ մանկուք ... քրիստոսի ջոկեալ եղունք. (Գանձ.։)
drowned.
· Calfa
Պատերազմունք ... գետամեռք, ջրաբաժք, ծովակուլք. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։)
cf. Ջրբեր.
· Calfa
Նիւթ հրոյն կարի իմն ազդողական, ձէթ, եւ նաւթ ջրաբեր. (վուշ, եւ չոր փայտ որթոյ. երկունք պարարտ եւ գէջ, եւ երկուքն ցամաք եւ չոր. Վրդն. դան.։)
heavy-branched.
· Calfa
Ոյր ստեղունքն են թաւացեալ եւ հաստաբեստ. հաստ եւ խոշոր ճղերով.
vn. va. to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
· Calfa
Են բազում անուանք առ մեզ ընտանեգոյն յայլոց լեզուաց եւ ի մերձակայից, որք ոչ ստուգաբանին. եւ եթէ կամեսցի ոք, ոչ ուղիղ թեւակոխեսցէ, այլ՝ խորթս ստեղծանէ. եւ ո՛չ է բազմաց զսա գիտել, բայց իմաստնոց։ Եւ ի պարսկաց բազում ինչ հասարակորդ է լեզուիս մերոյ, սոյնպէս եւ մեր առ նոսա. զոր եթէ ստուգաբանէ ոք, մեծապէս սխալէ. քանզի բազում անգամ մեր իսկ տեսեալ է ստուգաբանել մերոցս զայսպիսիս, որք այլոց լեզուաց են, որք իմաստունք կարծեցեալ էին, եւ այն յանհմտութենէ լեզուաց։
slave;
vassal, subject, serf;
servant;
— ընդոծին, slave born in the house.
· Calfa
Արդի մեծատունքս քան զամենայն ստրուկս ե՛ւս անազատք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։ Ծառայեցուցանելով՝ ի ստրկաց պահել ի կարգի. Խոր. ՟Բ. 21. 47։)
good-eared, sharp-eared.
· Calfa
Ի ծունկս եւ ի սրունս։ Ի սրունից մինչեւ ցերանս։ Սրունք նորա սիւնք մարմարեայք։ Բա՛ց զսրունս քո, ա՛նց ընդ գետ։ Սրունքն երկաթիք։ Հաստատեցան բարձք նորա եւ սրունք.եւ այլն։
Կողքս եւ սրնկունքս. (Ճ. ՟Գ.։)
aspersion, besprinkling.
· Calfa
Ջուրք աղբերաց, եւ սրսկմունք անձրեւաց զերեւելի հուր շիջուցանել. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
s. anat. auricles of the heart.
· Calfa
Դուրք կամ դրունք սրտի. ախոնդանք առ սրտիւ.
choleric, irascible;
—ն, irascibility.
· Calfa
Կին՝ հոգի մարդոյ, գրիւս երիս երեք մասունք հոգւոյն, բանական, սրտմտական, եւ ցանկական. (Մեկն. ղկ.։ 1)
thaumaturgus, wonder-worker;
miraculous, prodigious, wonderful.
· Calfa
Սքանչելագործ վայելչութիւն, կամ վարդապետութիւն, վճարմունք (գործոց). (Վեցօր. ՟Գ։ Յհ. կթ.։ Պիտ.։)
course;
leap, jump, gambol, caper, antics, gallop;
palpitation;
neighing after;
ի —, — առ —, swiftly, at full speed;
by fits and starts;
—ս առնուլ, to run, to gallop, to gambol, to frisk about, to play antics.
· Calfa
Քիոնիս զակոնացի ի ստադինի, որոյ մի վազ էր իբրեւ կանգունք (յն. ոտք)։ Վազեաց զեփրատաւ առաւել քան զլակոնացին քիոնեայ վազսն իբրեւ կանգնոց չափ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Խոր. ՟Գ. 40։)
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
· Calfa
Երեք սուրբ ձկունքն ցամաքաթ եւ վազեցին զգործեաւն. (Սեբեր. ՟Գ։)
dragon-footed.
· Calfa
Յաղագս վիշապոտանն ասէ իսիով դոս, թէ ծնեալ եղեն մարդիկ վիշապոտունք։ Եղեւ ի հողոյն եւ յասուէն մարդ վիշապոտն, որ կոչի երիքթոնեւս, յերիոսէն՝ որ է ասր, եւ (ի) հողոյ (յն. խթօն) առեալ զանուանակոչութիւն. (Նոննոս.։)
inconvenience, discomfort, displeasure, vexation, pain, trouble, grief, affliction, sorrow, suffering, torment, tribulation;
—ք ամպրոպաց, tempest, foul weather;
— դառնութեան, bitter grief, desolation;
դժնդակ —ք, great hardships, misfortunes;
ի վշտէն, առ վշտի, առ վշտի վտանգին, through affliction, tribulation or grief;
—ս հասուցանել, to grieve, to pain, to concern, to distress, to cause sorrow, to afflict, to vex;
ի —ս մտանել, to grieve at, to be pained at, to take to heart, to sorrow for, to be afflicted;
— է ինձ, I am greatly concerned at, it is with pain that I;
բազում —ք ի վշտաց հասանէին ազգին, many disasters successively fell on the nation;
ամենայն փափկութիւն հայոց եհաս ի —ս վտանգի, all the pleasures of the Armenians were changed for extreme dangers;
ի վշտի մաշեն զանձինս, they consume themselves with mourning;
չիք ինչ հեշտի առանց վշտի, no joy without alloy.
· Calfa
ὁδύνη dolor κίνδυνος periculum, discrimen συμφορά calamitas τιμορία vexatio πόνος labor πάσχειν patiri, passio եւ այլն. Հակառակն ձայնիս Հեշտ։ Խիստ ինչ անցք. խոշտանգանք. տառապանք. նեղութիւն. ցաւ. վտանգ. տագնապ. կիրք. աղէտք. ճիգն. երկունք.
to witness, to bear witness, to give evidence, to testify, to depose, to attest, to vouch, to certify;
to acknowledge, to own;
to approve;
to be martyrized, to suffer martyrdom;
սուտ —, to give false evidence, to bear false witness, to perjure;
վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն, he has perjured himself, he has borne false witness;
վկայեմ օրինացն թէ բարւոք են, as the law is good I approve it;
պետրոս եւ պօղոս վկայեցին յամս ներոնի, Peter and Paul were tortured in Nero's reign;
վկայեն միտք իմ, I am convinced, I am conscientiously persuaded.
· Calfa
Մանկունքն լռեալ վասն քրիստոսի վկայեցան, քանզի ոչ էին անբերան քան զմկրտիչն. (Եփր. աւետարան.։)
witness, testimony, evidence, deposition, attestation;
opinion, authority;
certificate;
allegation, citation;
martyrdom;
— յաւիտենից, eternal witness;
— տալ, դնել, to bear witness or testimony to, to testify;
to protest;
— ի մէջ բերել, մատուցանել, to quote, to cite;
ըստ վկայութեան ամենայն աշխարհի, according to universal opinion.
· Calfa
μαρτύριον, -ία testimonium, testificatio եւ testamentum. եւ բայիւ, μαρτυρέω , διαμαρτύρομαι եւ այլն. Վկայելն. եւ բան վկայից. հաստատութիւն. ուխտ, եւ խոստումն աստուծոյ, եւ նշանակք նորա՝ օրէնք, իրաւունք. արկղն կտակարանաց, խորանն. ... եւ այլն.
accomplishment, execution, carrying out;
delivery, release;
death;
payment, pay.
· Calfa
Վճարմունք ուղղութեան։ Զվճարումն ուղղութեան. (Փիլ. այլաբ.։)
the bearing in sorrow.
· Calfa
Հաց ցաւոց, եւ տաժանելի քրտունք, վշտածնութեան երկունք. (Պիտ.։)
principality, chief power, highest dignity.
· Calfa
Սարկաւագունք դասակցեալք ընդ քահանայս իսկ եւ իսկ զկնի քահանայականն վսեմապետութեան. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
cf. Վէս;
cf. Հէք;
boldness, effrontery;
cf. Վզանութիւն;
ի — գալ, to grow bold, to withstand, to oppugn, to impugn, to contend, to dispute.
· Calfa
Մեծատունքն վասն ընչիցն միայն ի վսեր եկեալ յանդգնին։ Եթէ այնչափ ի վսեր ինչ գայաք, եւ զանձինս ի մահ դնէաք։ Աւաղակք եւ գերեզմանակրկիտք, եւ ի վսեր եկեալքն (յն. մենամարտիկք). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 8։ Ոսկ. փիլիպ. ՟է։)
adj. gr. circumstantial.
· Calfa
Որք կոչին առ ի ճարտասանիցն վտանգականք մասնկունք. ո՞վ, զո՞վ, զի՞նչ, ո՞ւմ, ո՞ւր, ե՞րբ, զիա՞րդ. (Նիւս. բն.։)
cf. Վտանգեցուցանեմ.
· Calfa
Նախ մտօք վտանգին տասունքն, սակայն վարդապետին վճիռ տալոյ անսային. (Երզն. մտթ.։)
cf. Վտարանդիկ.
· Calfa
Ոչ եթէ յիմմէ անկարութենէ վտարանդի լինին իրաւունք ճշմարտութեանն. (Սեբեր. ՟Թ։)
cf. Վրդովեցուցանեմ.
· Calfa
Ամենայն մասունք աշխարհիս շարժեալ վրդովեցաւ։ Զիա՞րդ վրդովեցան ի ճշմարտութենէս։ Վրդովեցան վասն մանկանցն օրհնաբանութեան. (Փիլ. իմաստն.։ Լմբ. պտրգ.։ Երզն. մտթ.։)
to alarm, to rouse, to disquiet, to trouble, to disturb, to perturb, to agitate.
· Calfa
Ամենայն մասունք աշխարհիս շարժեալ վրդովեցաւ։ Զիա՞րդ վրդովեցան ի ճշմարտութենէս։ Վրդովեցան վասն մանկանցն օրհնաբանութեան. (Փիլ. իմաստն.։ Լմբ. պտրգ.։ Երզն. մտթ.։)
revenge, vengeance;
ի —, in return, in requital;
առնուլ, խնդրել, հանել զ—ն, —ս պահանջել, հանել զքէն վրիժուն, to avenge, to revenge, to avenge oneself, to take vengeance, to be revenged, to have revenge;
—ս լուծանիլ, պահանջիլ, տալ, to suffer vengeance, to bear punishment, to pay dear for, to smart for;
ի — նախատանաց դստեր իւրոյ, to avenge his daughter;
առից ի նմանէ զ— իմ, I will revenge myself or him, he shall pay me dearly;
խնդրեաց զ— զրկելոյն, he avenged the wrongs of him who suffered;
հատուցից —ս թշնամեաց իմոց եւ ատելեաց իմոց հատուցից, I will be avenged of my enemies and I will requite them who hate me;
եօթն —ս լուծցէ, he shall be avenged seven fold.
· Calfa
ՎՐԷԺ որ եւ ՎՐԷԺԽՆԴՐՈՒԹԻՒՆ. δίκη, ἑκδίκησις , ἁμύνα ultio, vindicta, poena. եւ բայիւ ἑκδικέω, ἑκδικάζομαι, ἁμύνω, τίω vindico, ulciscor. Վառումն սրտի ի հատուցանել չար փոխանակ չարի. ցասումն. քէն. ոխ. պատիժ. պատուհաս. իաւունք. դատաստան.
evil-doing, spiteful, wicked, nefarious.
· Calfa
Վասն վրիժագործ ժողովրդեանն. որոց թիկունք ի տէրունիսն։ Վրիժագործ այլազգիքն։ Ցուցանեն զվրիժագործսն. (Բուզ. ՟Գ. 10։ եւ Կորիւն.։ Յհ. կթ.։ Վեցօր. ՟Թ։)
emptied, void, empty.
· Calfa
Սերմանիքն ամուլք եւ ժանգառք, ազազունք եւ սինեալք. (Ագաթ.։)
amiable, benign;
amatory, loving, amorous;
affectionate.
· Calfa
Աշակերտն յոհան՝ տեառն սիրական՝ որդին որոտման։ Ահա յարուցեալ է սէր ձեր, ով սիրոյն սիրողք՝ հարսունք սիրականք. (Գանձ.։)
mat;
rush-tress, hay-rope;
սէր ի —է, file by file, line by line, in series.
· Calfa
Այսոքիկ կոչին աստուածական միակք, եւ սիրայիցն սկզբունք եւ գլխաւորք. (Ոսկիփոր.։)
cf. Սիրասուն.
· Calfa
Սիրասնունդ սիրամարգ սխրալի։ Ձայնէր տատրակին՝ սիրասնունդ սիրելւոյն։ Ուրախացիր մայր մանուէլի, այսօր յարեաւ սիրասնունդ որդին։ Երկունք աղեաց քոց եւ ծնունդ, եւ սիրամարգն սիրասնունդ. (Տաղ.։)
cf. Սիրելապէս.
· Calfa
Բացցուք զդուռն սրահի տան մերոյ եկին եւ պանդխտին սիրողապէս, եւ բացցին մեզ դրունք արքայութեանն երկնից. (Եփր. պհ.։)
amiable, dear, pretty, darling, gracious, handsome, charming;
cf. Սիրող.
· Calfa
Անմեղ մանկունք՝ տղայք սիրուննք, ի հրեշտակաց գունդըն խառնիք. (Շ. եդես.։)
cf. Սխալանք.
· Calfa
Ազատ ի մեղայ մնալով՝ յաղթօղ մարմնականաց սխալմանց արար։ Որ առ իս կրին կրկին սխալմունք. (Խոսր. պտրգ. Նար. ՟Ժ՟Է։)
cf. Սխալանք.
· Calfa
Ազատ ի մեղայ մնալով՝ յաղթօղ մարմնականաց սխալմանց արար։ Որ առ իս կրին կրկին սխալմունք. (Խոսր. պտրգ. Նար. ՟Ժ՟Է։)
cup, bowl, goblet;
— աշտանակաց, drip-receiver.
· Calfa
Բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակքն (աշտանակին)։ Երեք սկահաձեւք ընկուզազարդք յօրինեալք ի միում ստեղանն (աշտանակի). Չորք սկահաձեւք ընկուզազարդք։ Զստեղունս նորա եւ զսկահաձեւսն. (Ել. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Է։)
cup-shaped;
— ornament.
· Calfa
Բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակքն (աշտանակին)։ Երեք սկահաձեւք ընկուզազարդք յօրինեալք ի միում ստեղանն (աշտանակի). Չորք սկահաձեւք ընկուզազարդք։ Զստեղունս նորա եւ զսկահաձեւսն. (Ել. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Է։ 3)
primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.
· Calfa
Սոքա չորից տարերք մասունք ըսկզբնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
propagated first;
— բողբոջք, the first offshoots or branches.
· Calfa
Սարկաւագունք առ ի նմանէն եւ ընդ նմին սկզբնասերեալք որպէս սարկաւագակիցք նորին. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
· Calfa
Ամենայնին (աշխարհի) սկզբունքն՝ ծայրքն են, երկիր եւ երկին։ Հանճարոյ սկզբմունս աստուած շնորհեաց. (Փիլ. լին. ՟Բ. 18. եւ Փիլ. լիւս.։)
Որ եւ սկզբմունք ամենայն էից, գոլոյն հաղորդին. եւ են, եւ սկզբմունք են, եւ յառաջագոյն են. (Դիոն. ածայ.։)
Որ եւ զմարտակռուելն ընդ անոպայ հրէիցն՝ սկզբմունք գրոցդ ցուցանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Սկզբմունք եւ պատճառ են այլոց ախտիցն. (Բրսղ. մրկ.։)
Զինչ են սկզբմունք ծննդեանն, հոգին սուրբ, եւ զօրութիւն բարձրելոյն հովանաւորելով. (Բրս. ծն.։)
to begin, to commence, to initiate, to set about, to enter upon, to start, to make one's outset;
to give the signal for or of, to fall to, to undertake, to propose, to put in train;
to be born, begun or commenced;
վերստին —, to begin again, anew, afresh or over again;
to recommence;
տալ —, to cause to commence.
· Calfa
Սկսնու, եւ կատարէ եւ կնքէ զաղօթս իւր, եւ սիրտ նորա ոչ զգայ՝ զոր ինչ ասացին շրթունք նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.
· Calfa
Այդ սկսոմունք են եւ նախերգանք առ զանազանութիւն պատուհասիցն՝ որ կան առաջի քո. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Սողոխ.
· Calfa
Մատուցանեն զառ ի յօդն քաղցրախառնութիւն ... ստէպ ստեպ սղոխք օդոյ, անօրսունք՝ այն որ ի ծովէն, եւ թանձունքն որ ի լճէն. (Փիլ. տեսական. յորսէ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)
saw-like, saw-shaped, dentellated, toothed.
· Calfa
Ձեռք եւ մատունք սղոցաձեւք. (Պտմ. աղեքս.։)