Definitions containing the research ունք : 2187 results

Ջրածուփ

adj.

working in the water (fisher).

· Calfa

NBHL (1)

Ջրայոյզ ջրածուփ ձկնորսացն մանկունք. (Փարպ.։)


Ջրայոյզ

adj.

fishing.

· Calfa

NBHL (1)

Ջրայոյզ ջրածուփ ձկնորսացն մանկունք. (Փարպ.։)


Ջրասուն

adj.

aquatic.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայն փայտք ջրասունք (յն. որք ի ջուրս). (Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 14։)

Աճեցունք ջրասուն վայելչութեամբքն. (Ագաթ.։)


Ջրուոր, աց

adj.

drawing water;
water-carrying.

· Calfa

NBHL (1)

Նստոյց զուղտսն արտաքոյ քաղաքին առ ջրհօրոյ ջրոցն՝ ընդ երեկս, յորժամ ջրուորն ելանէր. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 11.) յն. αἰ ὐδρευόμεναι ջուր հանօղ (աղջկունք)։


Ս (sé)

s.

the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.

· Calfa

NBHL (2)

Մեր արեգակս (այսինքն արեգակնս)։ Այս իմացումս. զայս իմացումս։ Զի՞նչ էր պատահմունս (այսինքն պատահմունքս)։ Մերձեսցի յունկն քո ջերմագոյն պաղատանս մեր (այսինքն պաղատանքս). (Դիոն. ածայ.։ Լմբ. առակ. եւ հմբ։ Ճ. ՟Գ.։)

Ս. Տառ՝ որ կազմէ յոգնակի հոլովական. երբեմն դնի որպէս ք, յուղղականն, (զորմէ զկնի). եւ որ յոգնակի ուղղական է ի յն. եւ լտ. առեալ լինի ի մեզ որպէս մակբայ. զորօրինակ ծանունս, երագս կամ երագունս, պնդագոյնս. այսինքն ծանունք կամ ծանրապէս, եւ այլն։


Սագ, աց

s.

goose;
արու —, gander;
ձագ —ի, gosling;
— վայրի, gannet, soland goose, anser bassanus;
— շչէ, the goose cackles.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծանունք եւ թանձրամարմինք հաւքն՝ փորն եւ թանձրն եւ սագն. (Փարպ.։) (Ի բառս գաղիանոսի գրի Սագ, որպէս յն. քինարին. այն է խին. եւ որպէս նենես, որ է նիդդա, այսինքն բադ)։


Սակաւակեր, աց

adj.

frugal, sober.

· Calfa

NBHL (1)

Թռչունք սակաւակերք՝ երագաթռիչք են. (Յճխ. ՟Թ։)


Սակաւամասնեայ

adj.

summary, concise, brief, short, abridged.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր կամ ոյր սակաւ են մասունք. սակաւաձեռն. դուղնաքեայ, սուղ.


Սահանք, նաց

s.

water-fall, cascade, cataract;
cf. Սահանափակ;
water-fall of a weir;
sheet of water.

· Calfa

NBHL (1)

καταράκτης, καταρράκτης cataracta ὀρμή impetus ἑπίχυσις effusio եւ vectis, obex, porta. Սահեցումն ջուրց ի բարձանց. հոսանք՝ վազք՝ յորդութիւնք. քարավազք. կարկաջահոսանք. դրունք եւ պատուհանք՝ զորս փակեն եւ բանան յարդելուլ եւ ի թողուլ զհոսանս ջրոց.


Սահիմ, եցայ

vn.

to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞չ յամենայն կողմանց սահէին զքեւ բարիքն։ Յամենայն կողմանց զճգնողաւմ սահին քրտունքն։ Ազբիւրք թարախոց՝ որք սահէին ի վիրաց անտի. (Իսիւք.։ 12)


Սաղարթաւորիմ, եցայ

vn.

cf. Սաղարթանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Յոքունք նախ քան զթզենին սաղարթաւորեալք. (Կիւրղ. ղկ.։)


Սաղմոսերգու, աց

s.

psalmist, psalm-signer.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջին աստիճան կղերիկոսաց, որք են սաղմոսերգուքն (կամ սաղմոսերգունքն). (Մաշտ.։)


Սաղմոսիկ, սաղմոսկունք

s.

small psalter;
short psalm.

· Calfa


Սայլ, ից

s. ast.

waggon, chariot, cart;
arcturus;
bootes.

· Calfa

NBHL (2)

ՍԱՅԼ կամ ՍԱՅԼՔ՝ նմանութեամբ. ἁρκτοῦρος (որպէս թէ արջադի). arcturus, plaustrum. Եօթնաստեղետն կրկին աստե զատունք բեւեռականք ի հիւսիս. եւ Հիւսիսային կողմն երկնից. տես եւ ՎԵՑԿԻ կամ ՎԵՑԵԿԻ. ... եբր. քիմա. որ ըստ ոմանց է բազմաստեղք.

Ընդէ՞ր երկու սայլքդ եղեն, եւ արագակունք ոչ. առաւել սայլքդ ղեկուցանեն ճանապարհս այնոցիկ՝ որ նաւու գնան։ Եղջիւրքն (սեղանոյ) առ չորս կողմանս աշխարհիս խոնարհեալ յառին. յարեւելս եւ յարեւմուտս, ի միջօրեայ, եւ ի սայլն. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 101։)


Պարեգօտիկ, տկունք

s.

short tunic.

· Calfa

NBHL (1)

Այն է ձեր պատիւ ... եւ ո՛չ սպիտակ պարեգօտկունքդ, զոր կոկեալ ողորկեալ ընդ անձն արկեալ՝ փերեւերտեալ շրջիք. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 29։)


Պարեմ, եցի

va.

to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.

· Calfa

NBHL (1)

Պարեցէք ո՛վ մանկունք առագաստիս այսօր ուրախութեամբ. (Լմբ. համբ.։)


Պարզ, ի, ոյ

adj. adv. s.

simple;
serene, calm;
pure, clear, clean;
simple, sincere, genuine;
clear, evident;
simply;
ի —ի, ի —ոյ, with a clear sky;
serenity, sereneness, fine weather, clear sky, serene atmosphere;
evening stillness;
morning freshness.

· Calfa

NBHL (1)

Թագոյց զանձն իւր (աստղն), զի մի՛ եկեսցեն նոքա պարզ ուղիղ ի բեթղեհէմ։ Շամրտացիք միոյ պարզ ուղիղ մարգարէի՝ որ գալուց էր, ակն ունէին։ Իմաստունք մառաքին ընդդէմ հաւատոյ, եւ ոչ ընդունինզպարզուղեղս. (Եփր. համաբ.։)


Պարզաբար

adv.

simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.

· Calfa

NBHL (1)

պարզաբար ասել, թէ ամենայն մասունք առաքինութեան յանձին քում ցուցեալ արտայայեսցի։ Եւ պարզաբար ասել, իւրաքանչիւր մարդիկ եւ այլն. (Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. ժղ.։)


Պարզամտութիւն, ութեան

s.

cf. Պարզմտութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն կանացի տունք վտանգին՝ սննդակից պարզամտութեանն, եւ պատկառանացն ծաղիկ ի բաց կողոպտի՝ բանիցն արագութեամբ. (Առ որս. ՟Ա։)


Պարիսպ, րսպաց

s.

wall, rampart, fortification.

· Calfa

NBHL (1)

Կործանեսցին պարիսպք քո բարձրացեալք եւ ամոք։ Տուն նորա ի պարսպին էր։ Շուրջ եղեն զպարսպօք նորա։ Յամրութիւն պարսպաց քաղաքին։ Առ պարսպին յեղըայելի։ Աից շուրջ զքեւ պարիսպ։ Արքն իբրեւ զպարիսպ էին մեզ ըզցայդ եւ զցերեկ։ Տունք՝ որ յաւանս իցեն, որոց պարիսպ ոչ իցէ շուրջանակի, ընդ անդս երկրի համարեսցին։ Եւ եղեւ ջուրն պարիսպ ընդ աջմէ նոցա եւ ընդ ահեկէ իւրեանց։ Բանակեցաւ զնովաւ, եւ շինեաց շուրջ զնովաւ պարիսպ։ Չափեաց զլայնութիւն պարսպացն։ Անջրպետել ի մեջ սրբութեանցն, եւ ի մէջ պարսպացն յօրինուածոյ տաճարին.եւ այլն։


Պարուտակ, աց

bot.

s. anat. pellicle, membrane, tunic;
cf. Խելապատակ;
— պտղոց, pericarpium, follicle, capsula.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կաւոյ ոչ լինին պարուտակք (աչաց) նօսունք, եւ ոչ բիրք զարդարին. (Պրպմ. ձեռ.։)


Պարսաւասէր

adj.

fond of criticism, carping, fault-finding.

· Calfa

NBHL (1)

Մի դարձեալ մեզ ի վերայ յարձակեսցին պարսաւասէրքն եւ յամենայնի արագունք։ Լեզուք չարք եւ պարսաւասէր շրթունք խօսին զմենջ. (Սարկ. հանգ.։)


Պարտաւորութիւն, ութեան

s.

fault, guilt;
condemnation;
debt;
duty;
obligation, engagement.

· Calfa

NBHL (1)

Ընթանան եւ փոքունք ախտք՝ է երբէք զի ի պարտաւորութեանց զօրութիւնս. (Մեկն. ղեւտ.։)


Պարտեմ, եցի

va.

to worst, to overcome, to vanquish, to conquer, to subjugate, to subdue;
— զչարչարանս, to suffer with fortitude, to bear up against pain or torments.

· Calfa

NBHL (1)

Յամօթ եղեն իմաստունք, զարհուրեցան եւ պարտեցան. (Երեմ. ՟Ը. 9.) (յն. ըմբռնեցան)։


Պարտութիւն, ութեան

s.

overthrow, defeat, discomfit;
subjection;
ի — մատնել, դարձուցանել, արկանել, ընկղմել, to overcome, to conquer, to defeat, to rout, to overthrow, cf. Պարտեմ;
ի — մատնիլ, to be vanquished, conquered, defeated, routed, to lose the battle, to be discomfited;
— խոստովանել, to succumb, to yield, to give up, to cede, to surrender, to deliver up the arms, to submit;
to avow or know one's weakness.

· Calfa

NBHL (1)

ՊԱՐՏՈՒԹԻՒՆ. գ. Որպէս պարտ գոլն. իրաւունք. (Եթէ չկայցէ սխալ գրչի).


Պերիարմենիաս

s.

"Aristotle's ""De Interpretatione""."

· Calfa

NBHL (1)

Կրկին բառ յն. բէրի՛ էրմինի՛աս. περὶ ἐρμηνείας de interpretatione. Յաղագս մեկնութեան. այն է Մի ի գրոցն արիստոտելի, ուր բացատրին քերականական մասունք բանի տրամաբանօրէն, մակագրեալ ըստ հյ.


Սարդ, ից

s. zool. bot.

spider;
երդաբնակ, նըստուկ, ուղղընթաց, շեղընթաց, թելհան, սփռող, թափառուկ, մոլար, ոստին, ջրային —ք, house spider, sedentary, retrigrade, laterigrade, spinner, snaring, vagrant, erratic, land spider, waterspiders;
արագ or ժիր, նուրբ, կայտառ, խիզախ or արի, ճարտար or ճարպիկ, հնարագէտ, հանճարեղ, գիտուն, վաստակաւոր, արթուն —, agile, cunning, quick, prompt, skilful, industrious, ingenious, knowing, laborious, vigilant spider;
կախուկ, վերնակառ or վերամբարձ, մանողակ, փորեղ or տղընդեր, տգեղ or մախիզ, անհեդեդ, սոսկալի, թունաւոր —ք, hanging, suspended, spinning, big-bellied, ugly, deformed, frightful, venomous spiders;
starling. laurel, baytree.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ճանճք զազիրք, եւ փոքր զեռունք սարդից, եւ ունկնամտից. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Սարկաւագակից, կցի, կցաց

s.

fellow-deacon.

· Calfa

NBHL (1)

Սարկաւագունք սթափեալ պարծեսցին իբրեւ սարկաւագցաւ. (Բրս. ի ստեփ.։)


Սարսռալի

cf. Սարսռալից.

· Calfa

NBHL (2)

Անբնակք մնացին (մասունք ինչ երկրի) յաղագս ստէպ ստէպ սարսռալի հասեալ կալաւ զերիկամունս ամենայն մարդկան. (Օրբել.։)

Սարսռալի բարբառ, կամ իրաւունք, կամ ցաւակցութիւն, կամ կեանք։ (Ոսկ.անոմ.։ Արիստակ. մկրտ.։ Բրս. հց.։ Ածաբ. ժղ.։)


Սաւառնազարդ

adj.

adorned, furnished with wings.

· Calfa

NBHL (1)

Առադրեալ քարինք իբր յեսուայ՝ սաւառնազարդ հիմունք սիոնի. (Գանձ.։)


Սաւառնաթեւ, ից

adj.

whirring, flapping the wings, flying about, hovering, soaring.

· Calfa

NBHL (1)

Սաւառնաթեւեալ հասնէին (զուարթունք)։ Սաւառնաթեւեալ սլացեալ քոյին կառաւարացն։ Հրանիւթեայ սեռիցն անըմբնելի ահիւ սաւառնաթեւալք։ Վեցթեւեան սերովբէք, որք սաւառնաթեւեալք աղաղակեն անլռելի ձայնիւ. (Ճ. ՟Ժ.։ Գանձ.։ Անան. եկեղ.։ Մաշտ.։)


Սեռական, ի, աց

adj. gr.

generic;
general, universal;
genitive.

· Calfa

NBHL (1)

Սեռականք՝ գազանք եւ անասունք (ըստ սեռի, կամ ազգի ազգի). (Շիր.։)


Սերեկ

s.

cf. Սեկ;
leather-lid, leather-cover.

· Calfa

NBHL (1)

Մկունքն (մարմնոյ) նօսր են իբրեւ զսերեկ եւ զմաշկ. (Լծ. նիւս.։)


Սերմանիք, նեաց

s.

seeds;
պարտէզ —նեաց, seed-plot.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԵՐՄԱՆԻՔ կամ ՍԵՐՄԱՆՔ մունք. cf. Սերմն։


Պիտանամ, ացայ

vn.

to want, to be in want of;
to be necessary, useful.

· Calfa

NBHL (1)

Ուսուցիչ եւ յարդարողի՝ մերս պիտանան մանկունք. (Սարկ. քհ.։)


Պիւրամիդ

cf. Պիւրամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

ՊԻՒՐԱՄԻԴ որ գրի եւ ՊԻՐԱՄԻԴ, ՊԻՒՌԱՄԻԴ, ՊԻՒՐԱՄԻՏ . Բառ յն. πυραμίς, -ίδος, pyramis, -idis. Բուրգն. հուրան. ցուրան. այն է մարմին հաստատուն բազմանկիւնի՝ սրածայր յանդեալ, որպիսի եղեն բրդունք կամ կոթողք եգիպտոսի. տիքիլի թաշ, հերեմ.


Պղտորեմ, եցի

va. fig.

to muddy, to disturb, to make turbid, to mix, to mingle;
to thicken;
to disturb, to discompose, to cause trouble, to perplex, to confound, to perturb.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր զբաղմունք ձանձրութեան պղտորեն զխորհուրդս քո. (Փարպ.։)


Պղտորումն, ման

s. fig.

turbidness, muddiness;
trouble, broil, agitation, disorder, confusion.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ բարձրանան մոլարքն ի վերին անշարժութիւն մերձ, առնին պղտորումք եւ կայծակունք. (Ոսկիփոր.։)


*Պոլոճիկ

cf. Երիկամունք;
cf. Լովիաս.

· Calfa


Պոռնիկ, նկաց

adj. s. fornicator;
letcher, whore-monger;
adulterer;
— կին, prostitute, abandoned or debauched woman, harlot, street-walker, courtesan, whore, strumpet, wench, trull;
adulteress.

· Calfa

NBHL (1)

Չխառնակել ընդ պոռնիկս։ Եթէ ոք եղբայր անուանեալ՝ պոռնիկ իցէ։ Ո՛չ պոռնիկք, ոչ կռապարիշտք, ոչ շունք. (՟Ա. Կոր. ՟Է. 10։ ՟Ղ. 9։)


Պռեստեր

s.

prester, hot and scorching wind, typhoon.

· Calfa

NBHL (1)

ՊՌԵՍՏԵՐ. որ եւ ՊՐԵՍՏԵՐ. Բառ յն. πρηστήρ prester. այլուր թարգմանեալ կիզումն, կիզումունք. Ազգ հրատեսիլ ցոլմանց յամպոց՝ հանդերձ ուռուցիկ մրրկաւ հողմոյ.


Պտղաբեր, աց

adj.

bearing or producing fruit, fructiferous;
productive, fruitful, fructuous, fertile;
offering;
— ծառ, fruit-tree.

· Calfa

NBHL (1)

Յամենայն գործս բարութեան, պտղաբերք եւ աճեցունք գիտութեամբն աստուծոյ. (Կող. ՟Ա. 10։)


Պտղակորուսութիւն, ութեան

s.

loss of fruits.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում եւս ցասմունք, ի հիւթոցս, եւ պտղակորուսութիւնք, եւ մահք տարաժամք. (Մանդ. ՟Ի՟Բ։)


Պրշակ, աց

s.

roof, ceiling.

· Calfa

NBHL (1)

Նաճ ասաց զպճրակս ձեղուանն. եւ պշրակ ասին քաջայարմարք ոմանք եւ դրօշեալք տախտակացն կառուցմունք, որք զձեղուանն գեղացկութիւն զանազանացուցանեն։ Իսկ նոճ քեզ ասացելօքս պչրակօք զ՝ի ներքս գործոյն զկազմութիւն գեղեցկացուցանէ։ Պչրանք մեր՝ նոճք. պրշակ՝ մարդակքն. (Նիւս. երգ.։)


Պրտու, ոյ

s.

rush, bulrush;
papyrus.

· Calfa

NBHL (2)

Հրամայեաց դատաւորն պրտուս թանալի ի ձէթ. եւ վառեցին հրով, եւ պրտու այրեցաւ, եւ մատունք սրբոցն ոչ այրեցան. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Ա.։)

Վառեցին պրտուովն զմատունսն։ Այրեցաւ պրտունք, եւ մատունքն անարատ մնացին. (Տէր Իսրայէլ. յունիս. ՟Ժ՟Գ.։)


Ջահազգեաց, եցից

adj.

bearing or carrying light, luminous, splendid.

· Calfa

NBHL (1)

Ուրա՛խ լեր բերկրեալ՝ ջահազգեաց կոյս, անշէջ ճառագայթ, պայծառացեալ քան զարեգակն։ Կուսանք իմաստունք՝ մշտավառ լուսով ջահազգեաց՝ ծագեն յարեւմտից. (Եպիփ. ի կոյսն.։ Խոր. հռիփս.։)


Ջահազգեստ, ից

cf. Ջահազգեաց.

· Calfa

NBHL (1)

Ուրա՛խ լեր բերկրեալ՝ ջահազգեաց կոյս, անշէջ ճառագայթ, պայծառացեալ քան զարեգակն։ Կուսանք իմաստունք՝ մշտավառ լուսով ջահազգեաց՝ ծագեն յարեւմտից. (Եպիփ. ի կոյսն.։ Խոր. հռիփս.։)


Ջաղբ, ից

s.

suddenshower, heavy shower.

· Calfa

NBHL (1)

Յայնժամ անձրեւք քաղցունք եւ շահեկանք. (իսկ այժմ անպիտանք եւ ջաղբք եւ թորթորեալք. Յհ. կթ.։)


Ջանամ, ացայ, ացի, նա՛, ացի՛ր

vn.

to exert oneself, to endeavour, to study, to be diligent, to hasten, to take care, to do one's possible;
to take pains, to labour, to weary, to exhaust.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ջանացի կեցուցանել զանձին իմ։ Ջանաց ասէ առ ինք ձգեալ՝ տէրըն զորդիս մարդկան փրկել։ Երկոքումբք կազմի առաքինութիւն, ե՛ւ աստուծոյ տալովն, ե՛ւ մեր ջանալովն։ Փակեցան դրունքն, որ այժմ բա՛ց են ջանացողին. (Վրք. հց. ՟Դ։ Շ. այբուբ.։ Խոսր.։ Իգն.։)


Ջեռնում, ռայ

vn. fig.

to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.

· Calfa

NBHL (1)

Ջեռնոյր առ լուսովն։ Քանզի ցուրտ էր, եւ ջեռնուին։ ծածկէին զնա հանդերձիւք, եւ ոչ ջեռնոյր։ Ննջեսցէ ընդ նմա, եւ ջեռոցի տէր մեր արքայ։ Ի կտրոց խաչանց իմոց ջեռան թիկունք նոցա։ Վաշ ինձ, զի ջեռայ, եւ տեսի զկրակ։ Ի դոյղն ճառագայթից արեգականն ջեռեալ հելէր։ Ջեռաւ մարմին մանկանն։ Ջեռաւ սիրտ իմ ի փորի իմում.եւ այլն։