Definitions containing the research շեր : 664 Results

Խինծ

See full entry →

s.

bosom, cavity, hollow;
bottom;
— սրտի, ventricle.

NBHL (1)

ԽԻՆԾ ԽԻՆՁ. κόλπος sinus եւ κεραία apex, minuta pars. Գոգ. ծոց. խորշ. քունջ. ունջ. եւ Խեց կամ խեշեր. իբր ծայր՝ մասն կամ կոտոր եւ կերուք իրաց. եւ Գրախեց.


*Խիպիլիկ, լկաց

See full entry →

s.

night-mare, incubus;
phantom;
bug-bear.

NBHL (1)

Բառ ռմկ. խըպըլիկ. Ցնորք գիշերոյ մտածին կամ առ աչս տեսլեամբ.


Խնդամ, ացի

See full entry →

vn.

to rejoice, to be merry, delighted, glad;
greeting;
— ընդ ումեք, to rejoice with;
բազում — ասել, to wish good morning, good bye;
խնդա՛, rejoice! good morning, good day;
adieu, God be with you.

NBHL (1)

Զյոպոպ եւ զչիղջ գիշերոյ համարիմ բարեկամ գոլ զնոսա, եւ խնդալ ի խաւարի. (Մեկն. ղեւտ.։)


Խոկամ, ացայ, ացի

See full entry →

va.

to think, to reflect, to meditate, to consider, to contemplate, to imagine.

NBHL (1)

Անձինք ձեր խոկասցեն յերկիւղ տեառն։ Խոկասցե՛ս ի դոսա տուէ եւ ի գիշերի. (Ես. ՟Լ՟Գ. 18։ Յես. ՟Ա. 8.)


Ժամանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

arrival, coming.

NBHL (1)

Ժամանութիւն արեգական առ ի մերժել զմութ գիշերի. (Արծր. ՟Դ. 1։)


Ժամանումն, ման

See full entry →

s.

cf. Ժամանութիւն.

NBHL (1)

Ժամանութիւն արեգական առ ի մերժել զմութ գիշերի. (Արծր. ՟Դ. 1։)


Ժամացուցակ

See full entry →

s.

dial, dial-plate;
ոլաք —ի, the hand, index;
արեւային —, sundial;
աստեղական, գիշերահաւասարային, բեւեռային, հորիզոնտկան —, sideral, equinoctial, polar, horizontal dial.


Ժողով, ոց

See full entry →

s. adj.

assemblage, collection;
heap;
assembly, levy;
company, convention, college;
chapter, congregation;
council, synod, consistory;
session, sitting;
meeting, assembly, conference, club;
crowd, multitude, people;
solemnity;
synagogue;
assembled, reunited;
պատկառելի —, honorable assembly;
— հաւատացելոց, assembly of the faithful, church, solemnity;
— վանական, chapter, congregation;
— եղբարց, convent, monastery;
— հայրապետաց, council, synod;
— տիեզերական or ընդհանրական, oecumenical council;
— քահանայապետական, consistory;
— դեսպանաց, congress;
— ծերակուտի, աւադանւոյ or պաշտօնէից տէրութեան, Parliament;
diet;
գումարումն —ոյ ծերակուտին, meeting of Parliament;
— յանձնարարական, committee;
— հերետիկոսաց, հերձուածողաց, conventicle;
—, ակումբ երեկոյին or գիշերական, evening party;
— ջուրց, mass of water;
— առնել, ի — գումարել, to unite in council, in sitting, to hold an assembly, to convoke;
արձակել զ—, to dismiss an assembly;
— լինել, to be convoked, or convened in council;
—ս ժողովել, to excite to rebellion;
—ս ժողովել ի վերայ տան ուրուք, to bring down a tempest of misfortune on one's family;
—ս կուտել ի վերայ ուրուք, to revolt against;
ի —ս մեծամեծաց յաճախել, to frequent fashionable society, or high life.


Ժրանձնակ

See full entry →

cf. Ժիր.

NBHL (1)

Գիշեր՝ ժրանձնակաց ծանրատաղտուկ. (Շիր.։)


Ի (ini)

See full entry →

s.

the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.

NBHL (1)

գիշեր ոչ անցանէ զսահմանադրութիւնս զ՝իսկզբանէս. իմա՛ զեդեալս ի սկզբանէ։ Ի ՍԿԶԲԱՆԵԱԿԱՆ. εὑαρχικός divinus, aeternus. Որ էն ի սկզբանէ. անսկիզբն. անեղ. աստուածային.


Ի

See full entry →

prep.

to, of, by, for, in, at, upon, during, with;
հայեցաւ ի Պետրոս, he looked at Peter;
ի ժամ երրորդ, at three o'clock;
գնալ ի Հայաստան, to go to Armenia;
յերկրէ ի յերկինս, from earth to heaven;
ի պատկեր Աստուծոյ, in the image of God;
ի փրկութիւն առաքեաց, he sent to save;
բաշխեաց ի մարդ հաց մի, he distributed a loaf to each person;
որ ելանէ ի բերանոյ՝ ի սրտէ անտի գայ, that which comes out of the mouth comes from the heart;
ոչ կարէր տեսանել ի բազմութենէն, he could not see on account of the crowd;
շրջել ի զպոյ, to walk with a stick;
ի ձախմէ Դամասկոսի, to the left of Damascus;
նստել ի տան, to be at home;
ի տեղւոջ անդ, in that place;
ի տունջեան եւ գիշերի, by day and night;
ի նմիմ ամի, in the same year;
ի գարնան, in spring;
ի ննջելն, asleep, sleeping;
ի գնալն, in going, while going;
ի գլուխ իմ, on my head;
ի բարկութեան իմում, in my anger;
ի հանդերձս աղտեղիս, with soiled clothes.


Իբրու

See full entry →

prep. adv. conj.

as, so that, like;
when;
almost, nearly;
—, — այն թէ, — եթէ՝ թէ, as if, in some way;
— զի, as, because;
— ոչ եթէ cf. Իբրեւ ոչ եթէ.

NBHL (1)

հոգացեալ խնամարկութեամբ վասն մարդկան բանականաց, իբրու զի յետ ժամանակաց լրման դիւրընկալ լինիցի։ Զգաւազանսն շերտեալ արկանէր յաւազանսն, իբրու զի ոչխարացն տեսեալ պի ջուրսն՝ ծնանէին խայտախարիւք. (Շ. բարձր.։)


Լիապատար

See full entry →

adj.

heaped up, running over, full to overflowing;
complete, perfect.

NBHL (1)

Լուսինն յերկեակ եօթնեակս ուռճացեալ, լիապատար (կամ լիապարար) լուսով լցեալ՝ զբոլոր գիշերն լուսաւորէ. (Անան. ի յհ. մկ.։)


Լուանամ, ացի

See full entry →

va.

to wash, to cleanse, to bathe;
to rinse;
— զերեսս, to wash the face of;
to wash one's face;
լուանամ զձեռս, I wash my hands of it, I'll have nothing to do with it;
— զոք թշնամանօք, to scold, to upbraid, to reprimand, to blow up;
ջուրբ —, to innundate, to wash away, to destroy by floods.

NBHL (1)

Աշխատիլ, եւ լուանիլ, եւ յառնել ի գիշերի առ պահպանութիւնսն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Լուանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to wash, to wash one's self;
to bathe, to bathe one's self;
to clear one's self from, to wash out a stain of dishonour;
— զփոխարէնն, to refuse a recompense;
— զսերմն առն, to lose, to abort, to fail, to miscarry, to have an abortion, a premature birth;
զայլս եւս լուանաս քոյով անօրէնութեամբն, you contaminate others by your iniquities.

NBHL (1)

Աշխատիլ, եւ լուանիլ, եւ յառնել ի գիշերի առ պահպանութիւնսն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Լուսաբեր, աց

See full entry →

adj. s.

luminous, bright;
window;
Lucifer, the Morning-star;
heavenly bodies, sun, moon, stars.

NBHL (2)

ԼՈՒՍԱԲԵՐ. φωοφόρος, ἐωσφόρος lucifer. Արուսակ. աստղ առաւոտին. (յն. ֆօսֆօ՛րօս). Որ յերեւիլն ընդ երեկս՝ կոչի Երեկ, եւ գիշերավար. (յն. է՛սբէռօս. լտ. վէ՛սբէռ. որ եւ ԱՍՏՂԻԿ. յն. ափրոդիտէ. լտ. վէնուս) պ. զօհրա, զիւհրէ.

Բազում անգամ տեսայ եւ ես զլուսաբերն եւ զգիշերավառա եւ զայլս ոմանս՝ ոչ երբէք գնալով առ նոյն ընթացս, այլ ամենեւին մոլորելով. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Լուսատու, աց

See full entry →

adj.

that gives light, enlightening;
— լինել, to teach, to enlighten, to illuminate;
— աշտարակ, light-house;
—ք, the stars.

NBHL (2)

Արարեր զարեգակն լուսատու տուընջեան, զլուսին եւ զաստեղս լուսատու գիշերոյ. (Ժմ.։)

Ճրագ մի, լուսատու լինել տան ի գիշերի. (Եզնիկ.։)


Լուսացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Լուսաւորեմ.

NBHL (1)

Առնել, զի լուսացի այգն. այգն. զգիշերն ի գլուխ հանել. կենալ ինչուան ի լուսանալ.


Լուսնական, ի, աց

See full entry →

adj.

lunar, lunary;
monthly;
lunatic;
epileptic;
— ամիս, տարի, lunar month, lunar year.

NBHL (1)

Զի ջերմութիւնք տուրընջենային, եւ լուսնականքըն գիշերային. (Յս. որդի.։)


Լուրջ, լրջաց

See full entry →

adj. adv.

gay, joyful;
sprightly, lively;
sober, grave, imposing, serious;
— երեսօք, seriously;
ի բարբառ —, with a serieus voice;
ի լրջեաց, ի լրջէ, in a waking state. cf. Լուրթ.

NBHL (1)

Յորժամ ի լրջեաց ծուլայցէ, գիշերական երազովքն ամփոփի ընդ երկիւղիւ. (Եզնիկ.։)


Լրջացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to awaken;
to rouse to gaiety, to render merry, to put into good humour;
to lighten;
to brighten.

NBHL (1)

Եւ ոչ խարուկածին բորբոքեալ բոցք հանդարտէին լրջացուցանել զտխուր գիշերն. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 5։)


Ինքնեղ

See full entry →

adj.

self-existent, uncreated;
natural, spontaneous.

NBHL (1)

Ո՞րչափ եւս առաւել ինձ իմասցիո զաստուածայնոյն՝ ինքնեղ եւ ինքնաբաւական եւ անգիշեր լուսոյն. (Ղեւոնդ.։)


Իշխանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sovereignty, principality, lordship;
authority, faculty;
empire, dynasty, sway, rule, dominion, domination;
abselute power;
dignity;
right, privilege;
government, command, power, jurisdiction;
free will, liberty;
licence, exclusive permission;
place, post;
diocese;
—ք, principalities (tho third order in the celestial hierarchy);
հոգեւոր՝ ժամանակաւոր, spiritual and temporal power;
առաւելազանց —, too much authority;
յ— հասանել, to rise to dignities;
to get into office, or power;
տալ ումեք զամենայն —, to empower, to give carte-blanche, or full powers to;
լինել ընդ իշխանութեամբ ուրուք, to be in the power of some one, or dependent on some one;
այս ի վեր քան գիմս է —, that is beyond my power, that surpasses my capacity.

NBHL (1)

Զլուսաւորն մեծ՝ յիշխանութիւն տուրընջեան, եւ զլուսաւորն փոքր՝ յիշխանանութիւն գիշերոյ։ Յիշեաց զիշխանանութիւն տակառապետին, եւ զիշխանութիւն մատակարարին։ Ինձ տալ հասանել յիշխանութիւն, եւ նմա կախել զփայտէ։ կացուցես ի վերայ քո իշխան. եւ եղիցի յորժամ նստցի յիշխանութեան իւրում։ Ծածկոյթ աստուծոյ իշխանութեան։ Տուաւ նմա իշխանութիւն, եւ իշխանութիւն նորա իշխանութիւն յաւիտենարան։ Եդաւ հրամանս այս ընդ ամենայն իշխանութիւն թագաւորութեան իմում։ Ո՛չ իշխանութիւնք, եւ ո՛չ զօրութիւնք. եւ այլն։


Իշխեմ, եցի

See full entry →

vn.

to reign, to rule, to govern, to be master;
to be in power, to have power or authority;
to presume, to take the liberty, to dare;
— կրից՝ ախտից, to master, to dominate, or command one's passions;
— մտաց ուրուք, to hook, to lay one's hand on some one, to influence the thoughts and actions of some one.

NBHL (1)

Իշխեցէ՛ք ձկանց ծովու, եւ թռչնոց երկրից, եւ ամենայն անասնոց, եւ ամենայն երկրի։ Իշխել տուրընջեան եւ գիշերոյ։ Ահաւադիկ է այրն՝ զորմէ ասացի քեզ, եթէ նա իշխեսցէ ժողովրդեան իմում։ Ոչ իշխեցից ես ձեզ, եւ ոչ իշխեսցէ ձեզ որդի իմ, այլ տէր իշխեն նոցա.եւ այլն։


Իրագէտ, գիտի, տաց

See full entry →

adj.

well versed, well informed, acquainted, intelligent;
— լինել, to be in confidence, to be made acquainted with an affair, to know the case.

NBHL (1)

Ի միջօրէի իբրւ ի գիշերիզարհուրին յիրագիտէ (ի) մտացն խղճէ. (Ոսկ. ես.։)


Իրան, աց

See full entry →

s.

trunk, upper part of the body.

NBHL (1)

Անհանգիստ իրանամբք ի տուէ եւ ի գիշերի զփրկութիւն հայցելով տիեզերաց. (ՃՃ.։)


Իւղագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perfumery.

NBHL (1)

Ատտեղի հաւանութեանն, եւ գիշերային իւղագործութեան. (Մագ. ՟Ա։)


Լար, ից

See full entry →

s. mus. geom.

string, packthread, twine;
line, rope;
galloon, ribbon;
snare, gin, noose;
bird-cage;
opisthotones, contraction of the tendons of the neck;
cf. Լորցք;
back-bone, or spinal marrow: 30 anciently 60 stadia or furlongs among the Egyptians;
chord, string;
լար անյարդար, a false chord;
chord.

NBHL (1)

Ոմանք զլարիւ կամ զլարիւք (այսինքն ըզկախեալ չուանօք) անկեալ ննջէին, ոմանք յոտանաւորյոտանաւոր տքիութեամբ զգիշերն անցուցանէին. (Եփր. պհ.։ Մանդ. Գ։)


Լափեմ, եցի

See full entry →

va.

to lap up, to lick up, to eat up greedily, to quaff, to toss down, to swill;
to devour, to consume.

NBHL (1)

Հուր լափեաց զարձանս առնովնայ։ Զշերտսն, եւ զջուրն որ ի ծովուն՝ լափեաց հուրն. (Թուոց. ՟Ի՟Ա. 28։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 38։)


Թիւրակ, աց

See full entry →

s.

storax (odoriferous gum);
cf. Ստիւրակ;
cf. Շեր.


Թխանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become brown;
to grow gloomy, to darken;
to be brown.

NBHL (1)

Օդն ի տուէ ի ձեռն լուսոյն սպիտականայ, եւ ի գիշերի ի ձեռն խաւարին թխանայ. (Եփր. ծն. յորմէ եւ Վրդն.։)


Թմրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Թմբրիմ.

NBHL (1)

Զբաղանօք իբր ի խոր գիշերի թմրեալ ի պատրանս չարին. (Խոսր.։)


Խաչվերաց

See full entry →

s.

exaltation of the Holy Cross.

NBHL (1)

Տե՛ս ԽԱՉԱՎԵՐԱՑ. Սրբոյ խաչվերացի գիշերն. (Տօնացոյց.։ Յայսմաւ.։ Ճշ.։ ՃՃ.։)


Խարխափանք, նաց

See full entry →

s.

groping along, feeling about.

NBHL (1)

Ընդ աչացաւացննեղելոց մշտագիշերն խարխափանօք. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)


Խարխափեմ, եցի

See full entry →

vn.

to grope along, to feel ones way;
to fumble;
to shake, to rustle.

NBHL (1)

Ի միջօրէի իբրեւ ի գիշերի խարխափեսցեն. (Յոբ. ՟Ե. 14։)


Խարշեմ, եցի

See full entry →

va.

to boil, to stew;
to scald;
to scorch, to burn.

NBHL (1)

Խարշեցաւ փոր իմ ի լալոյ։ Գնշերի ոսկերք իմ խարշեցան. (Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 17։)


Խարուկածին

See full entry →

adj.

born of, or produced by fire, ardent, luminous, fiery.

NBHL (1)

Եւ ոչ խարուկածին բորբոքեալ բոցք (յն. աստեղացն արտափայլեալ բոցք) հանդարտէին լրջացուցանել զտխուր գիշերն. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 5։)


Խաւարաբեր

See full entry →

adj.

bringing darkness, tenebrous.

NBHL (1)

Գիշերն խաւարաբեր եւ օրակուլ սփռէր ծեծկէր զաշխարհ. (Սիսիան.։)


Խաւարաբորբ

See full entry →

adj.

dark, murky, dim.

NBHL (1)

Լուսին յետ արեգական զնսեմ գիշերոյ զարդարէ, եւ առաքեալքն յետ քրիստոսի զերկիր խաւարաբորբ ի ճաճանչ լուսոյ ձգեցին. (Սարկ. տոմար.։)


Խաւարագնաց

See full entry →

adj.

walking in the darkness.

NBHL (2)

Որ գնայ ընդ խաւար, կամ ընդ մութն գիշերոյ.

Իգիշերի անկան յուղիս զառաջինն ընդ այլ խաւավարագնացն. (Սամ. երէց.։)


Խաւարակեաց

See full entry →

cf. Խաւարաբնակ.

NBHL (1)

Բու եւ հաւալուսն՝ խաւարասէրք, խաւարակեացք՝ գիշերայինք. (Վեցօր. ՟Ը։)


Խաւարասէր

See full entry →

adj.

loving obscurity or darkness.

NBHL (2)

φιλοσκότος tenebrarum amans. Սիրօղ խաւարի, կամ գիշերոյ, մեղաց, մոլորութեան, եւ գաղտնի գործոց չարութեան.

Լուսին՝ գիշերագնաց, խաւարասէր, լուսատեաց. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)


Խաւարարգել

See full entry →

adj.

kept in obscurity, hidden;
that keeps in obscurity (tomb), sombre, obscure, black, dark.

NBHL (1)

Խաւարարգել ի տուէ, եւ անլոյս ի գիշերի. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ինքն, ինքեան, ինքեանք, ինքեանց

See full entry →

pron.

he;
she;
self;
ես —, myself;
դու —, thyself;
նա —, himself, herself;
ընդ — բարբառել, to say to one's self, to talk with one's self;
յ— գալ, գալ — առ —, to come to one's self, cf. Զգաստանամ;
յ— ամփոփիլ մտաց, to concentrate one's ideas, to collect one's thoughts;
յ— արկանել, to attract, to win, to allure, to draw on, to entice, to gain;
յ— հանել, to snatch away, to possess one's self of, to appropriate;
ինքեան զօրութեամբ, by one's own power or force;
ըստ ինքեան, of oneself.

NBHL (1)

Ի մէջ գիշերին յինքն եկեալ անտովն, եւ զարթուցեալ որպէս ի քնոյ. (Աթ. անտ.)


Առակեմ, եցի

See full entry →

va.

to allegorize, to make use of parables;
to confront, to compare, to resemble;
to expbse to public censure.

NBHL (1)

Բանտ զկեանս աշխարհիս առակեաց։ Գիշեր զհրէական անհաւատութիւնն առակէ. (Յհ. իմ. ատ.։)


Առաջակայ

See full entry →

s.

joint, commissioner, assessor;
cf. Առաջիկայ.

NBHL (2)

Զօրս առաջակայ։ Զգիշերս առաջակայ. (Ժմ.։)

Յառաջակայ պահուն գիշերոյն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ը.։)


Առաջապահ, աց

See full entry →

s.

vanguard, van;
guard;
— նաւաց, pilot, steersman.

NBHL (1)

Որպէս եւ Պահապան բանակի, ամրոցի, նաւու. եւ Գիշերապահ զօր. եւ Յառաջընթացն յո՛ր եւ է կարգի.


Առաջի

See full entry →

prep. adv. v. imp.

before, in presence of, in front of, opposite;
forward;
— իմ, before me, in my presence;
գնալ —, to go before, to precede;
— առնել, դնել, արկանել, to propose, to assert, to project, to offer, to represent, to produce to decree, to exhibit, cf. Յառաջարկել, cf. Յառաջադրել, cf. Առարկանել, cf. Մատուցանել;
to explain, to declare;
— կալ, to present one's self, to appear, to resist, to oppose, cf. Դիմադրել, cf. Տոկալ;
— կայ, which is or are in front, forward, before;
որ —ս կայ խրատ, the present maxim;
կամքն — կան ինձ, I have the will before me;
ինձ չարն — կայ, the ill is near me;
զոր ասել կայ մեզ —, what we have to say;
ամենեցուն մեզ յանդիման լինել կայ —, it is necessary for us all to appear before.

NBHL (1)

Յառաջի պահու գիշերոյն։ Գիտէր զառաջի խոստմանն զյապաղումն. (Ճ. Ա. եւ Գ։)


Առաջնորդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

conduct, command, governance, direction;
provost-ship, prelature.

NBHL (1)

Ջեռուցանէր զնոսա (սիւն ամպոյն) ի ցրտոյ սառնամանեացն ի գիշերապահութեան առաջնորդութեանն. (Ագաթ.։)


Առաստաղ, աց

See full entry →

s.

ceiling, roof;
floor;
garret.

NBHL (1)

Կամի՞ս տեսանել զգեղեցիկ առաստաղս. յորժամ գիշերն ժամանէ, տե՛ս ազրդարեալ զերկինս աստեղօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)