weak-minded or poor-minded, of slender parts.
Փանաքիմաց բայիւք մերովք։ Փանաքիմաց խօսիցս։ Ըստ մերումս փանաքիմաց մտածութեանց։ Այսքան ետ բան՝ փանաքիմաց մտաց մեր՝ հոգին Աստուծոյ. (Անյաղթ բարձր.։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Երզն. ՟Ժ. խոր։ Մագ. ՟Ծ։ Լմբ. պտրգ.։)
weakness, slenderness, smallness, meanness.
Առ հրեշտակս՝ Աստուծոյ հեղմամբն, եւ նոքօք ի մեր փանաքութիւն։ Հոգի՝ որ ի փոքր մի իրաց՝ զերծելի ի փանաքութենէ մարմնոյն։ Զփանաքութիւն մարդկան անասունքն սնեալք խոստովքն պաշտեսցեն. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
praising with another;
glorified together.
Զհոգին Աստուծոյ, զոր ամենայն գիր հին եւ նոր՝ ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ թուակից եւ փառաբանակից ասէ զնա. (Աթ. ՟Ա։)
equally glorious, having the same glory as another, sharing another's glory.
Նախայաւիտեան որդին՝ փառակից հօր եւ սուրբ հոգւոյն։ Հոգիդ ճշմարիտ՝ փառակից հօր եւ որդւոյ։ Որ բանիւ բանդ հօր գոյացուցեր զիմանալիսդ՝ ի պաշտօն փառաց քոց, եւ էակից փառակցացդ. (Շար.։)
Զհոգին սուրբ՝ որ էջ ի վերայ փառակցին իւրոյ։ Ո՛վ փառակից իմ հոգի. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։ Լմբ. ստիպ.։)
cf. Փառաւորեցուցանեմ.
Որդի զհայր փառաւորէ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
cf. Օդանման.
Հրեշտակս՝ հոգիս ոչ օդատեսակս, եւ հուր՝ ոչ նիւթեղէնս. (Լծ. ածաբ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
to aid, to succour, to assist, to protect, to favour, to support, to sustain.
Օժանդակեսցէ՛ մեզ հոգին սուրբ։ Զրկելոցն օժանդակէր։ Հոգւոյս օժանդակես՝ ընդ հրեղէն փառաբանիչսն փառաբանել։ Օժանդակեա՛ թեւոցդ աղօթիւք՝ եւ ելիցն իմ յերկրէս հովտէ։ Պատսպարեալ օժանդակեսցես։ Ո՛չ թէ փրկեալ ինեւ հեթանոսք՝ ի փրկագործութեանն վաստակ օժանդակեցին. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Խոսր.։ Նար. ձ. ՟Ղ՟Գ։ Լմբ. համբ.։)
Ի ծովացեալ ալեաց մեղաց զի քեզ օժանդակեալ ոդիսն՝ թեթեւս թռուցեալ՝ մերձ առ երկինս վերաբերեցեր։ Որ ի ծով այս աշխարհի շինեաց տապան զեկեղեցի, եւ ի սմա զօժանդակեալ հոգիս փրկեաց ի ջուրց մեղաց. (Թէոդոր. Խչ։ Շար։)
unction;
anointing-oil.
Ասելովն քրիստոս, զուզանէ զօծն, որ է հոգին սուրբ. (Մխ. ապար.։)
serpent, adder, snake;
— or — աւազակ, the devil;
— խարամանի, dipsas or dipsade;
— շչէ, the serpent hisses;
cf. Քաղցրութիւն.
Նշանակէ օձդ զոչ ծերանալն. Զի ասի՝ թէ մերկանայ զծերութիւնն, եւ նորոգի. (Նոննոս.։)
strange foreign, alien;
new, strange, extravagant;
diverse, different.
Թէ յայլմէ արարչէ էին, ոչ կոչէր զնոսա հոգին ի փառասիրութիւն, այլ իբրեւ զօտարոտիս մեկուսի դնէր. (Եզնիկ.։)
to copy, to transcribe;
to figure, to trace, to delineate, to represent, to show;
to give or present as example or model.
Յօրինակելն փո՛յթ լեր ի գիր, ի կէտ, եւ այլն։ Զսակաւ յիշատակարանս՝ ի գիրսն, զոր նորոգիցէք, օրինակել. (Յիշատ. ստէպ։)
in the pangs of death, at the last gasp, dying, expiring;
cf. Օրհասաբեր.
Զօրհասական վէրսն յոգիս ընկալեալ էր. (Եղիշ.։ եւ Յհ. կթ.։)
Իբրեւ օրհասականք ընդ ոգիս ջանայցեն. (Ես. ՟Ծ՟Թ. 10։)
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
Առեալ զհացն՝ օրհնեաց. եւ օրհնելն՝ զհոգին սուրբ ալ ի նմա, զի զհացին միուիւն յորդին աստուծոյ հրաշագործեսցէ (հոգին՝ որպէս յարգանդի կուսին). (Խոսր. պտրգ.։)
Հոգւոյ ազդեցմամբն խօսեալ Յիսուսի։ Ստեղծիչն ասեմ ազդեցմամբ կոչեցաւ զգօն։ Զոգի կենդանի էին ազդեցման յինքեան ընկալեալ։ Հատո՛ զօտար ազդեցմունս ի մահ կրթողին. (Նար.։)
Աղբիւրքն իմաստութեան ի նոյն լուսոյ ականէն առ նոսին բղխեալ։ ԶՔրիստոս զգեցան, եւ զհոգին նորին լուսոյ ականն. (Ագաթ.։) cf. ԱՂԲԻՒՐ ԼՈՒՍՈՅ.
Արձակեաց զաղաւնին։ Դարձաւ առ նա աղաւնին։ Իբրեւ զաղաւնի այնպէս մնչեցի։ Եղեն իբրեւ զաղաւնիս բունեալք ի քարածերպս։ Եւ էր Եփրեմ իբրեւ զաղաւնի անմիտ՝ որոյ ոչ իցէ սիրտ։ Միամիտք իբրեւ զաղաւնիս։ Ձագս աղաւնեաց։ Տեսանէի զհոգին, զի իջանէր իբրեւ զաղաւնի յերկնից, եւ հանգչէր ի վերայ նորա. եւ այլն։
Խոնարհեցուցեր զանձն քո, եւ ասացեր, թէ ամբարտաւանեցի։ Մի՛ ամբարտաւանէք, այլ ընդ խոնարհս զիջանիցիք։ Բարձրացաւ սիրտ նորա, եւ ոգի նորա զօրացաւ յամբարտաւանել։ Կամեցան հպարտանալ, ամբարտաւանել։ Յամբարտաւանիլ (կամ նել) ամբարշտին՝ այրի աղքատն. եւ այլն։
Ամենաբարձր եւ ամենաբախտն Աստուած հոգին. (Տօնակ.։)
Ամենակատարութիւն տասնեկի թուոյն։ Կատարեցելումն ամենակատարութիւն ընծայեցուցանէ սուրբ տէրունեան բանն։ Ամենակատարութիւն հրամայէ ի մարմին գոլ եւ ի հոգիս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
encouraging, inspiriting;
— լինել, —ս մատուցանել, տալ, to rouse the courage, to give heart to, to inspirit;
cf. Քաջալերեմ;
—ս առնուլ, to pluck up courage, to take heart, to cheer up.
ա. (ի բառիցս՝ Քա՛ջ լեր) որ եւ ՔԱՋԱԼԵՐՈՒԹԻՒՆ. θάρσος , ευθάρσεια fiducia, confidentia, hortatio. եւ բայիւ θαρσύνω, θαρρέω . Բան զօրացուցիչ. յորդոր. խրախոյս. սիրտ եւ ոգի՝ տուեալ կամ առեալ. վստահութիւն. եւ Վստահ. վասն որոյ բայիւ է որպէս Քաջալերել, իլ. եւ Վստահիլ.
to take courage, to be inspirited;
—լերեա՛ց, courage ! be courageous, take heart, don't be disheartened, cheer up !.
θαρρέω, θαρσέω, καταθαρρέω confido, fiduciam capio ἁνδρίζομαι in virum evado. Քաջալերս առնուլ. զօրանալ. սրտապնդիլ. վստահել. համարձակիլ. արիանալ. սիրտ՝ հոգի առնել.
sharp-witted, very intelligent, full of wit.
Քաջամիտք՝ զամենայն արագուիւն առ հոգին ունե՛լով, (Պղատ.օրին. ՟Ժ՟Բ։)
far-seeing, far-sighted;
far-piercing.
Քան զմարմինն լինի քաջատես եւ իմաստուն հոգին (անջատեալ ի մարմնոյ) ... որպէս մեծատունն քաջատես լինէր՝ ճանաչել զաբրահամ. (Կաղանկտ.։)
high-born, of good birth, noble, illustrious.
Տեսե՞ր ի հիւանդութեանն զքաջատոհմիկ հոգին. (ասէ) մեղա՛յ տեառն. (Ոսկ. սղ.։)
to render courageous, brave, to inspire courage, to give heart, to reanimate, to revive.
Հայր յարդեաց զնոսա, եւ որդի քաջացոյց զնոսա, եւ հոգին սուրբ պսակեաց զնոսա. (Ճ. ՟Ժ.։)
sharp-witted, acute.
Հոգին (ելեալ ի մարմնոյ) սրատեսիկ եւ քաջիմաց եւ առաւել զգայուն լինի. (Կաղանկտ.։)
four-lettered.
Չորեքդրեան. չորիւք տառիւք բաղկացեալ. որպէս է յեբր. բացարձակ անունն Աստուածոյ՝ էհւհ. այսինքն էհովահ կամ եօվա. եւ ի մեզ՝ Որ էն. նոյնպէս եւ անուանք միոյ միոյ յերից անձանց, Հայր, Որդի, Հոգի. որոց դումարն է զուգաթիւ ընդ ձայնիս Երրորդութիւն, ՟Ժ՟Բ տառիւք՝ ըստ թուոյ ՟Ժ՟Բ առաքելոց. այս է ասելն Նար. առաք.
Ի սողոբայս երից քառագրաց ծանուցեալն մեզ տէրութիւն, Հայր, Որդի, Հոգի, ի մի շար դասեալ.եւ այլն։
four-winged.
Աստ ի վերայ քառաթեւ սեղանոյն բանն պատարագել՝ հաւատացելոցն հանգչի հոգիս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Charon (the ferryman of the Styx).
յն. խա՛ռօն. χάρων charon. Առասպելեալ նաւավար դժոխոց՝ որ ասի մակուկաւ անցուցանել զոգիս յափն կոյս երից գետոց սանգարամետաց.
cf. Չորեքօրեայ.
Զի՞նչ քան զմեռելութիւն քառօրեայն գիոյ՝ առ կենդանութիւն մեզ այնուսագոյն։ Ոչ քառօրեայ, այլ բազմամին, մեռեալ հոգիս է ի մարմին. (Յիսուս որդի.։)
to frighten, to startle, to scare, to dismay, to terrify.
Զո՛ր օրինակ վէոք զերեսս քասքնեցուցանեն, նոյնպէս եւ մեղք զոգիս. (Ոսկ. ես.։)
cf. Քատակ.
Յոյժ տպաւորագոյն քատակութեամբն փոխանակ աղաւնոյն շղաբերի երեւեալ հոգին սուրբ։ Քատակութիւն ամպոյն վրիպեաց զսուրբ մարմինն. (Թէոդոր. խչ.։ Ճ. ՟Գ.։)
to stone, to lapidate, to kill by stoning.
Քարկոծ կամէին առնել զնա։ Բծեաց քարինս զզանազան ախտս չարեաց, որովք քարկոծ արար զհոգիս. (Թէոփիլ. պհ.։ Լմբ. ժղ.։)
cf. Քերթուած.
Ներ առմանն, եթէ հոմերոս քերթո՛ղ է, եւ ոչ եւս ճշմարիտ՝ ասել, եթէ է հոմերոս. քանզի սակս քերթողութեան՝ ըստ պատահման, այլ ոչ ըստ ինքեան՝ զհոմերսնէն էն ստորոգի. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Բարձրագոյն է քերթողութիւն քան զքերականութիւն՝ որչափ ոգի քան զմարմին. (Մագ. քեր.։)
lyre-playing.
Ունէր հմտութիւն երաժշտականութեան առ քնարահարութիւն։ Քնարահարութիւն ընդդէմ իմ շարժեա՛ զտասն աղեմատանցդ։ Գործի հնչման սաղմոսաց հոգիատաւիղ քնարահարութեան։ Քնարահարութեամբն դիւրէր սաւուղայ. (Պտմ. աղեքս.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Նար խչ։ Երզն. քեր.։)
examiner;
inquisitor;
controller;
fault-finder;
critic;
— գրոց, censor.
Քննիչքն ամենայն մեղաց՝ չար հոգիք։ Տեսի զքննիչս հոգւոց, որք դէմ ելին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to lop off, to trim, to prune;
to cut, to retrench.
Քշտեալն եւ ցամաքն բուսաւ։ Ուր հոգի սուրբ է, անդ քշտեալ եւ ի բաց ընկեցեալ եւ աղտեյութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
itch, scurf, scab.
Զհոգիս հարեալ՝ արար խոց եւ քոս. (Գանձ.) (որ հայի եւ ի յաջորդ բառն)։
cf. Քրայական;
criminal, enormous, horrible;
— մեղք, յանցանք, high treason;
— մետաղք, mine, galleys, place of detention for criminals.
Ձեռս ամբառնալ յօծելայն աստուծոյ, եւ քրէական մեղօք վտանգի լինել։ Ոչ ունին հաւասար քրէական մեղացն նոցա հատուցանել։ Զքրէական վերնամարտութիւնն։ Ի քրէական մորոսութեանց։ Ոյք բանան զբերանս քրէական բանիւ վասն փառացն աստուծոյ։ Մաքրելով զոգիս ամենեցուն ի քրէական ծանունց ծառայականաց. (Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։ Մաշկ.։ Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
murmur, complaint, grumbling, hum, growling, mumble.
Եւ ըզտրտունջ ընդ բամբասին, զքրթմնջիւն ընդ շոգմոգին (Յիսուս որդի.։)
cf. Քրթմնջիւն.
Եւ ըզտրտունջ ընդ բամբասին, զքրթմնջիւն ընդ շոգմոգին (Յիսուս որդի.։)
bearing J.-C. in one's soul, christian.
Զամենայն ոգի քրիստոսազգեստ եւ հոգեղէն վառեաց. (Կորիւն.։)
to moan, to howl, to sigh;
to be agitated, confused;
to laugh out loud;
cf. Քրքուիմ.
Որպէս քուքալ. յոգւոց հանել. փղձիլ. խռովիլ յոգին.
to interest, to give an interest, to advantage, to profit, to benefit, to improve.
Ծաղրն զհոգին սուրբ տրտմեցուցանէ, զանձինս ոչ օգտեցուցանէ. (Վրք. հց. ձ։)
Օգտիմ, զի եւ զիմ հոգիս ի հանգուցելոցն խառնեմ. եւ օգտեցուցանեմ՝ զի վկայեմ ճշմարիտ հատանելոյ հանգուցելոցն. (Եղիշ. ննջ.։)
vapour, exhalation.
ἁποφορά exhalatio, expiratio. Հոտ բուրեալ յօդս. շոգի. գոլորշի. արտաշնչութիւն.
sweet.
Զհոգին եհան սիրով քաղցրական։ Գովէին ձայնիւ քաղցրական. (Գանձ.։)
cf. Քաղցրահնչիւն.
Քաղցրահնչիւն օրհնութիւն։ Պարել զքաղցրահնչիւն գեղապարութիւնն ընդ հարսնացեալ հոգիսն. (Ճ. ՟Ա.։ Տօնակ.։ Լմբ. սղ.։)
soft-sounding, harmonious.
Քաղցրահնչիւն օրհնութիւն։ Պարել զքաղցրահնչիւն գեղապարութիւնն ընդ հարսնացեալ հոգիսն. (Ճ. ՟Ա.։ Տօնակ.։ Լմբ. սղ.։)
to sweeten, to render, sweet;
to edulcorate;
to soften, to temper, to calm, to allay.
Ապաքէն ի նոյն քաղցրացուցեր ինձ եւ քեզ կերակուր։ Ոչ նուիրեցին տեառն գինի, եւ ոչ քաղցրացուցին նմա։ Ցանկութիւնք բարեպաշտաց քաղցրացուցանեն զոգիս։ Քաղցրացուցանէին (նուագելով) զօրհնութիւն. (Սղ. ՟Ժ՟Դ. 12։ Ովս. ՟Թ. 4։ Առակ. ՟Ժ՟Գ. 19։ Իմ. ՟Ժ՟Ը. 9։ յորմէ եւ Խոսր.։)
in how many ways?.
Ոչ է ասել, որպէս վարկանիմ, թէ քանակի. յաստուածաբանութենէն ի վերայ հօր եւ որդւոյ յայտնագոյն ասի տէր. այլ՝ տէր է եւ հոգին սուրբ. (Դիոն. ածայ.։)