Entries' title containing իմ : 2260 Results

Յարակայիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.

NBHL (2)

Որ ի նախատինս ինձ յարակային՝ հանապազ երգել իմովս տաւղօք։ Ընդ իս յարակայեալ քարինք պարսից։ Եւ ինձ չարագործիս կրկին յարակայի. (Նար. ՟Կ՟Ա. ՟Կ՟Զ. ՟Հ՟Թ։)

Հանդէպ միմեանց անշարժ են կէտք, որպէս ի ճախարակի շրջաբերեալ բոլոր, ի յոր յարակայեալ՝ շուրջ շրջանակի բոլորն. յն. յոր հաստատուն մնացեալ. (Արիստ. աշխ.։)


Յարակցիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be joined, united, conjoined or connected.


Յարահետեւիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to follow always, inseparably to accompany.

NBHL (1)

Յարահետեւօղք իմաստասիրացն. (Խոր. ՟Գ. 62։)


Յարատեւիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to persevere, to continue, to remain, to persist, to last, to subsist, to perpetuate.


Յարդիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become straw.


Յարիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to be joined, united, attached to, to adhere;
to adhere, to be attached to;
— յոք, to take the part of, to follow, to keep company with, to stand by the flag of;
— ի կարծիս, ի կողմն, to embrace an opinion, to go over to the opinion, to adopt, to side with, to join a party;
— ի սէր կանանց, to abandon oneself to lasciviousness.

NBHL (1)

cf. ՅԱՐԵՄ, րիմ։


Յարկանիմ, յարկայ, յարկեայ

See full entry →

vn.

cf. Յարկեմ.


Յարձակիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to assail, to affront, to attack, to storm the breach;
to dash, rush or fall upon, to pounce upon with violence, to dart or fall on;
— ի ներքս, to enter violently, forcibly, impetuously;
արտաքս —, to make a sortie;
— ի դարանացն, to leap from one's hiding-place;
cf. Զհետ;
— յոք, to attack one;
to affront, to provoke;
յիրեարս —, to attack each other, to fall upon one another.

NBHL (2)

ὀρμάω impetum facio, irruo, appeto ἑκπηδάω, ἑξάλλομαι insilio ἑπιτρέχω, ἑπέρχομαι incurro, supervenio եւ այլն. Արձակիլ անձամբ կամ սաստկութեամբ. դիմել. ի վերայ վազել. խաղալ. խոյանալ. սրանալ. արշաւել. վրայ վազել, վրան կամ էտեւէն երթալ հասնիլ, նետուիլ.

Յարձակեցան դարանամուտքն։ Յարձակեցար դիմել ի վերայ աւարիդ։ Կորիւն առիւծու. եւ յարձակեսցի ի Բասանայ։ Յարձակեցաւ ի վերայ գնդին, յաջ եւ յահեակ կոտորեաց։ Յարձակեցան ի ներքս ի քաղաքն։ Ամենայն հեթանոսաց յարձակելոց ի վերայ Երուսաղէմի. եւ այլն։


Յարմարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to suit, to be proper or suitable, to befit, to become;
to match, to square with, to sort;
to correspond, to answer;
to agree, to be adapted.


Յարմնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to root, to take root, to last, to continue, to be permanent.


Յարնչիմ, եայ

See full entry →

vn.

to relate or belong to, to concern, to regard.

NBHL (1)

Ոչ եթէ զայսպիսի ընչից (այսինքն զիրաց) ճառեն, զորոց մեքս խօսիմք, եւ չյարընչի մեզ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16. (յն. որ ոչ իւիք առ մեզ)։)


Յաւականիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to last, to endure, to be prolonged or protracted.

NBHL (1)

ՅԱՒԱԿԱՆԻՄ կամ ՅԱՒԱԳՆ ԳԱԼ. Բաւել հասանել. տեւել. աւարտիլ. բովանդակիլ. կատարիլ. դիմանալ. պիթմէք. իբր լմննալ.


Յաւակնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to assume, to arrogate, to take too much on oneself, to pretend to, to presume.

NBHL (1)

Երիս Աստուածս ասել ոչ յաւակնիմք, այլ մի. (Պիտառ.։)


Յափշտակիմ, եցայ

See full entry →

vn. adv.

to be ravished, carried away;
ravaged;
— մտօք, to fall into extasies or raptures;
— կեալ մինչեւ յերրորդ երկնից, caught up to the third heaven;
— կեալ յանձնէ ի բաց, enraptured, extatic, beside oneself;
— կելով, hastily, in a hurry, precipitately.


Յափչիմ, եայ

See full entry →

vn.

to be extinguished or quenched.


Յափրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to abandon oneself to debauchery.


Յիզդիմ

See full entry →

vn.

cf. Յեզդիմ.


Յեզդիմ

See full entry →

vn.

dry the waters off the earth.


Յեղադարձիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to repeat, to reply.


Յեղանիմ

See full entry →

vn.

to be changed, transformed.


Յեղիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Շեղիմ.


Մխիթարակից լինիմ

See full entry →

vn.

to be consoled or comforted mutually.

NBHL (2)

ՄԽԻԹԱՐԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συμπαρακαλέομαι, -λοῦμαι communem adhortationem ac consolationem percipere. Միաբան մխիթարիլ՝ մխիթարելով զմիմեանս. եւ կցորդ լինել մխիթարութեան կամ ուրախութեան այլոց.

Առ ի հաստատել զձեզ, այսինքն է՝ մխիթարակից լինել ձեզ վասն ընդ միմեանս իմոյ եւ ձերոդ հաւատոց. (Հռ. ՟Ա. 12։)


Մխիթարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be consoled, comforted.


Մխիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be driven, plunged into, to penetrate, to enter;
to meddle, to get in;
to begin, to commence, to undertake;
— բարկութեամբ, to be seized with rage, to be enraged.


Մխլճիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Մխրճիմ.


Մխրճիմ, եցայ

See full entry →

va.

to plunge, to sink, to drive, to rush, or dash into water, to duck;
— ախտիւ, to plunge headlong into vice.


Մկրտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to receive baptism, to be baptized;
to wash, to bathe or cleanse oneself;
— արեամբ, to be martyrized.


Մղիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be urged on or driven to;
մղեցաւ մարտն այգուն, the battle was fought or took place in the morning.


Մղձկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to choke, to be suffocating;
to be violently affected with spite, envy, grief or rage.

NBHL (1)

Հեղձնում եւ մղձկիմ (դժկամութեամբ կամ ցասմամբ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 10։)


Մմկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to soil, dirt or pollute oneself.


Մշտապիշ լինիմ

See full entry →

vn.

continually to fix one's eyes upon, to look at steadfastly or intently, to gaze at.


Մշտնջենաւորիմ, եցայ

See full entry →

va. vn.

to perpetuate, to eternize;
to last perpetually, to be for ever;
to be perpetuated;
to continue, to exist, to be extant;
to persist, to persevere.


Մոլախոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be full of weeds.


Մոլեգնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be furious, to get into a rage, to fly into a passion, to be mad with rage;
to be beside oneself, to go mad, to become deranged, to fall into extasy.


Մոլիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to lose one's senses, to go mad;
to be in a passion, enraged;
to be extravagantly fond of, to fall violently in love with, to be passionately in love;
— զհետ, to bend one's whole soul to, to apply oneself entirely to, to dote upon, to be destracted with;
մոլիս, պաւ՛ղէ, Paul, thou art beside thyself.

NBHL (3)

μαίνομαι, ἑμμαίνομαι, ἑκμαίνομαι , ἑπιληπτεύομαι, ἑπιληπτίζω furo, insanio, demens sum, corripior a daemone, laboro epilepsia sive morbo comitiali, et incendor amore μαντεύομαι divinor, hariolor . Ցնորիլ. ելանել արտաքոյ անձին. անկանել ի մտաց. կատաղիլ. յիմարիլ, այսահարիլ. զայրագնիլ, եւ Յարիլ յանչափս. զակատիլ. անկղիտանալ. տռփիլ, եւ տարփալ. եւ Հմայել. իրմէն դուրս ելլալ, խելքը թռցընել, խենդենալ, խեւնալ, կատղիլ.

Կամ թէ ուրախ եղեալ՝ մոլին, կամ թէ մարգարէանան՝ ստութիւն։ Արբցեն եւ քամեսցեն, եւ մոլեսցին յերեսաց սրոյն։ Մոլեցարո՛ւք, սո՛ւգ առէք։ Ասեն ցնա, մոլիս։ Շահս բազումս տայր տերանց իւրեանց մոլելովն (իբր խօսելով զըղձութիւնս)։ Մոլեալ ի վերայ նոցա՝ հալածէի։ Մոլիս պօ՛ղէ ... ո՛չ մոլիմ քաջդ փեստոս։ Ո՞չ ասիցեն, եթէ զի մոլիքդ.եւ այլն։

Զի մի՛ զարիոսին մոլիցիմք։ Ընդդէմ միմեանց մոլեցան. (Առ որս. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)


Մոլորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to go out of one's way, to ramble, to rove, to wander, to stray, to go astray, to lose oneself, to be bewildered, to err, to fail;
to fall into error, to be deceived, seduced, perverted;
cf. Մոլիմ.

NBHL (3)

πλανοῦμαι erro, digredior, seducor, vagor ἁποπλανοῦμαι aberro, vagor. Ոլորելով կամ ոլորտանալով իմն՝ արտաքոյ ելանել ուղիղ ճանապարհի, իրօք կամ նմանութեամբ. խոտորիլ. շեղիլ. թիւրիլ. ստերիւրիլ. սխալել. խաբիլ. պատրիլ. եւ Թափառիլ. ընդ վայր յածիլ. տատանիլ. դանդաչել.

Մոլորեցան, զի այն ինքն է յիմարութիւն. (Ես. ՟Ի՟Ը. 7։)

Ձեւանայր մոլութիւն. իսկ պաղամիդէս յանդիմանէր զայն ոչ գոլ մոլորեալ. (Նոննոս.։)


Մոխրաշունչ լինիմ

See full entry →

sv.

to inhale ashes, to be suffocated with ashes.


Մոռանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Մոռանամ.


Մորմոքիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to grieve, to be torn with pain, to be afflicted with spasms, to regret much, to be very sorry, greatly displeased;
to be affected, touched, moved, to melt with compassion.

NBHL (1)

Մորմոքիմ, ոչ տեսանելով զելս իրացն. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)


Մուրկան շրջիմ

See full entry →

cf. Մոյր.

NBHL (1)

Ընթերցի՛ր, կամ իմա՛ Մուրական. իբր Մուրացիկ. ա. մ.


Մռզգայլիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to devour, to gobble up, to eat like a hog, to swallow or gulp down, to stuff oneself.


Մսահատ լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Մսահատիմ.


Մսահատիմ

See full entry →

vn.

to abstain from meat.


Մսիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be or feel cold, to grow frigid, to suffer cold;
to catch cold, to take a cold;
մսի ձեռն իմ, my hands are cold.


Մսողիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to emaciate, to become extenuated.


Մտաբերիկ լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Մտաբերեմ;
յանասուն —, to commit bestiality.


Մաշիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be consumed, worn out, wasted, to get spoiled, to go to decay, to be destroyed;
to grow thin or lean, to fall, pine or dwindle away;
մաշեալ հանդերձ, worn out, thread-bare coat;
— լուսնոյ, to change, to wane;
զի՞ այսպէս մաշելով մաշիս յառաւօտէ յառաւօտ, why do you grow thinner and paler day to day ?.


Մաշտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to lose the hair, to become bald, depilated, bald-headed.


Մառախլիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to get foggy, to be hazy, cloudy.


Մասնաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to participate, to partake, to share in, to take part in, to be concerned, to interest oneself;
— ընդ հարկաւ, to contribute in some measure.

NBHL (2)

Մասնաւորիմք նահատակութեանցն (վկայից) ի ձեռն սիրոյն եւ աշխատութեան. (Սարկ. պատկ.։)

Այս եղեւ սկիզբն հայոց մասնաւորիլ (կամ մասնաւոր մտանել) ընդ հարկաւ հռովմայեցւոց. իմա՛, մասնաւոր ինչ հարկս տալ, կամ ըստ մասին հարկատու լինել։


Definitions containing the research իմ : 10000 Results

Արմատագէտ

See full entry →

s.

botanist.

NBHL (1)

Չիք ճարտարութիւն արմատաէտ, եւ ոչ փորձ իմաստնոց. (Վեցօր. ՟Թ։)


Արմատախլեմ, եցի

See full entry →

vn.

to eradicate, to pull up, to extirpate.


Արմատաքի

See full entry →

adv.

rootedly, radically;
— խլել, to pull up by the roots, to eradicate, to displant, to grub up;
— խլումն, eradication.

NBHL (2)

Արմատաքի ծառոցն ի վերուստ հրկէց եղելոց (ի սոգոմ). (Փիլ. իմաստն.։)

Յամենայնէ արմատաքի եղէ. (Ճ. ՟Ա.) իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, արմատախիլ։


Արմուկ

See full entry →

s.

cf. Արմուկն.

NBHL (2)

Բազուկ իմ յարմկանէ իմմէ խորտակեսցի։ Ի ներքոյ ամենայն արմկան ձեռին. (Յոբ. ՟Լ՟Ա 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ 18։)

Կորցեսցէ զարմկունսն թեւօք հանդերձ. (Ղեւտ. ՟Ա 16.) այլք իմանան զխածին հանդերձ փետրովքն. ռմկ. կտնառք։


Արմուկն, մկանց

See full entry →

s.

elbow;
fore-arm;
խթել արմկամբ, մղել, to elbow, to push or thrust with the elbow.

NBHL (2)

Բազուկ իմ յարմկանէ իմմէ խորտակեսցի։ Ի ներքոյ ամենայն արմկան ձեռին. (Յոբ. ՟Լ՟Ա 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ 18։)

Կորցեսցէ զարմկունսն թեւօք հանդերձ. (Ղեւտ. ՟Ա 16.) այլք իմանան զխածին հանդերձ փետրովքն. ռմկ. կտնառք։


Արշաւան, աց

See full entry →

s.

course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.

NBHL (2)

ὀρμή, δρόμος, ἑπιδρομή, παραδρομή. impetus, cursus, incursus եւ այլն. որ եւ ԱՐՇԱՒՔ. Ընթացք. դիմեցումն. յարձակումն. ասպատակութիւն. վեզք՝ որպիսի եւ իցէ. եիւրիւյիւշ, սէյիրտիշ, րէվիշ.

ԱՐՇԱՒԱՆՍ ԴՆԵԼ. իբր Արշաւեալ. դիմել. փութալ.


Արշաւեմ, եցի

See full entry →

vn.

to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.

NBHL (2)

τρέχω, ἑπιτίθεμαι, διώκω curro, invado, persaequor Ընթանալ. յարշաւս գնալ. արշաւանս դնել. խաղալ ի վերայ. յարձակիլ. դիմել. ասպատակել (որ է ձիով ընթանալ) պնդիլ զկնի. գրոհ տալ. վազել, վրայ վազել.

Մինչդեռ արշաւեմբ, առ ի յետոյսն հակամիտեմ։ Մի՛ վախճանն անյարմար ի վերայ իմ արշաւեսցէ։ Արագ սուրհանդակք ընդ հեռաբնակ վայրս արշաւեցին. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)


Արուեստաբար

See full entry →

adv.

artistically.

NBHL (1)

Զաստուած ծանեաք, եւ զգեղեցկութիւն արարածոց արուեստաբար ուսանիմք ի ձեռա նոցունց (մտաց եւ բանի). (Բրս. գոհ.։)


Արուեստագէտ, գիտաց

See full entry →

adj. s.

artisan, artist, master, author.


Արուեստախօսեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճարտարախօսեմ.

NBHL (1)

Թեթեւագոյն ըստ աշխարհակիր կարգացն արուեստախօսեալ։ Ոչ օտարաձայն ի միմեանց արուեստախօսեալս. (Ագաթ.։)


Արուեստական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.

NBHL (4)

Գովելի է նոցա իմաստասիրացն եղանակ բանից իբրեւ զօրաւորս եւ արուեստականս. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)

Հարկ լինի (ըստ հակառակորդաց) արուեստական իմն լինել մեր մեծ խորհուրդս. (Առ որս. ՟Ա։)

Հանգոյն արուեստականացն (յն. նոխնզերգուաց) զթեզանիսն ընդ ձեռսն կարեալ պնդիցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)

ԱԶԳ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆԱՑ. որպէս յն. սիմֆօնի՛ա. որ եւ ԵՐԳ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ. συμφωνία. symphonia. (Դան. ՟Գ. 10։)


Արուեստակեմ, եցի

See full entry →

va.

to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.

NBHL (2)

Այլ իմն արուեստակելով դարձեալ իբրու մեծ հմտութեամբ։ Նկարագրութեանցն՝ զոր տեսի ճշմարտագոյնս արուեստակեալս։ Շինողացն բազմութիւն, որք արուեստակելով երագապէս. (Պիտ.։)

Առ խաբէութիւն պատրանւ լսելեաց գեղեցիկ արուեստակեալ ստեղծուածս ի միասին անկեալ։ Զարական բնութիւնն հնարիւք իմն արուեստակեն յիգութիւն փոխել։ Այլ զայն առ դաւանացն պատրումն արուեստակէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ սամփս։)


Արուեստակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

companion, associate in the same art.

NBHL (1)

Յանդիմանեցսի յիւրոց արուեստակցացն. (Եզնիկ.։)


Արուեստապէս

See full entry →

adv.

skilfully, ingeniously, with art.

NBHL (1)

Արուեստապէս որոշեսցեն զքարոզչացն հոգիսն ի միմեանց. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Կ՟Բ։)


Արուեստաւոր, աց

See full entry →

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

NBHL (3)

Որպէս ուսուցանէ զմեզ այսմ իմաստի արուեստաւորն պօղոս. (Լմբ. սղ.։)

Արուեստաւորք թարգմանիչք. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Արուեստաւորիդ իմս եղանութեան. (Նար. ՟Կ՟Թ։)


Արուեստաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to make with art;
to invent, to find.

NBHL (1)

Տեսօղ եւ իմումս լինել աչաց՝ ըստ նկարագրութեանն արուեստաւորեալ յարմարութեանց. (Պիտ.։)


Արուեստգիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Արուեստագիտութիւն.

NBHL (1)

Կարօտէր Աստուծոյ արուեստգիտութեանն։ Արուեստ ոչ եթէ յընթերակայէ ինչ իմեքէ առնու զարուեստգիտութիւնն։ Զամենայն ճարտարութիւն արուեստգիտութեան ունէր յինքեան. (Եզնիկ.։)


Արութիւն, ութեան

See full entry →

s.

virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.

NBHL (2)

Վաստակ նորա իմաստութեամ եւգիտութեամբ եւ արութեամբ. (Ժղ. ՟Բ. 21։ եւս եւ ՟Դ. 4։ ՟Ե. 10։)

Արութեամբ ինչ չեմ լաւ քան զեղբարսն իմ։ Ոչ խառնեսցուք զանուն վատութեան մերոյ ընդ արութիւնս քաջութեան. (՟Ա մկ. ՟Ժ՟Գ. 5։ ՟Թ. 10։)


Արջնազգեստ

See full entry →

adj.

dressed in a black or dark coat.

NBHL (1)

Վասն այլոց արջնազգեստ լինիմք, եւ վասն մեր ոչ բնաւ. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)


Արտաբերեմ, եցի

See full entry →

va.

to utter, to pronounce.

NBHL (1)

Ոմն ամենիմաստուն արտաբերեաց բանիւ, զհաւատարիմ բարեկամս դեղ ասելով կենաց։ Արտաբերելով զօրաւորագոյն խրատ։ Արտաբերեալ յայտնեաց։ Վասն զպատշաճն արտաբերելոյ զամբաստանութեանցն բամբասանս. (Պիտ.։)


Արտադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to produce;
to express.

NBHL (1)

Եւ նախ զայս արտադրեսցուք, թէ զիա՞րդ շինեցաւ եկեղեցի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Արտադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

production, generation, reproduction;
expression;
- հագւատոյ, creed.

NBHL (1)

Այս քեզ իմոյ արտադրութեան բանից պտուղ. (Թէոդոր. խչ.։)


Արտալածեմ, եցի

See full entry →

va.

to drive out, to banish, to exile.

NBHL (1)

Արտալածէ զամենայն ընդդիմամարտս. (Նչ. եզեկ.։)


Արտահալածեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Արտալածեմ.

NBHL (1)

Զթիւրութեանն արտահալած առնելով զաւանդիչս. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Արտայայտեմ, եցի

See full entry →

va.

to declare, to express, to utter.

NBHL (1)

Զոր քննութեամբ արտայայտել հաւանիմք. (Մագ. ՟Է։)


Արտաշիկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become ardent or red, to catch fire, to inflame.

NBHL (1)

Ոսկի եւ արծաթ ընդ միմեանս խառնեալ, եւ ի հրոյն արտաշիկանան. (Տօնակ.։)


Արտաշնչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perspiration, exudation, exhalation;
vapour.

NBHL (3)

Անյայտս վտառս կոչեն զարտաշնչութիւն ամենայն մարմնոյն, ըստ որում շոգիք իմն բազում ի ձեռն անգայտութեան մորթոյն թափանցիկ լինի. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Բ։)

Եւ այսմ իսկ սեռի՝ վերաշնչութիւն, եւ արտաշնչութիւն ասեմք. (Պղատ. տիմ.։)

Զընդունական դրունսն թիւրելով ... եւ փակելով, տրտմութիւն առտուիցէ, եւ արտաշնչութիւնս. (Պղատ. տիմ.) յն. ἅση fastidium


Արտասահմանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Աքսոր.

NBHL (1)

Յերկնային մտանել յառագաստ փոխանակ արտասահմանութեանն մերոյ ի դրախտէն կենաց. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Արտասուակից

See full entry →

adj.

that weeps with, that partecipates in the sorrow of another;
— լինիմ, to weep together;
to console.


Արտասուեմ, եցի

See full entry →

vn.

to weep, to shed tears;
to lament, to groan, to complain;
to deplore.

NBHL (1)

Արտասուեաց յոյժ ի վերայ սրբութեան եւ բազում իմաստութեան առն։ Մի՛ արտասուեսցեն ի վերայ այդորիկ։ եւ արտասուեաց Յիսուս. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 37։ Միք. ՟Բ. ՟Բ. 6։ Յհ. ՟Ժ՟Ա. 35։)


Արտասուելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

lamentable, deplorable.

NBHL (1)

Արտասուելիս իմն յեղանակէ։ Արտասուելի նմանութիւնա. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Գ։)


Արտասուք, սուաց

See full entry →

s. pl.

tears, lamentation;
յարտասուս, հարկանել, լուծանել, to melt in tears;
արտասուօք, with tears;
ջերմ արտասուս իջուցանել, լալ ջերմ արտասուօք, to cry bitterly;
աչք յարտասուս, with tears in the eyes;
արտասուօքս թանալ ոռոգել, to water with tears;
— հոսէին յաչաց նորա, the tears ran from his eyes;
սրբել զարտասուս յաչաց, to dry one's tears.

NBHL (3)

Տեսի զարտասուս քո։ Արտասուօք իմովք զանկողինս իմ թացի։ Եղեն արտասուք իմ ինձ կերակուր։ Հաց արտասուաց։ Զաչս իմ յարտասուաց։ Արտասուք զրպարտելոցն։ Աղբիւրս արտասուաց։ Իջուսցեն աչք ձեր արտասուս։ Իջուցէ՛ք ընդ աչս ձեր արտասուս։ Արտասուք իւր ի վերայ ծնօտից իւրոց. եւ այլն։

Թէպէտեւ զյորդանանն գետ բոլորովին յարտասուս աչաց իւրոց եհեղ, ոչ բաւական համարի. (Կլիմաք.։)

Ապաշխարութեան արտասուս աւազան լինի. իմա՛, արտասուք։


Արտափայլեմ, եցի

See full entry →

va.

to shine, to sparkle, to be resplendent;
to glitter.


Արտաքին, աքնոց

See full entry →

adj.

exterior, external, extrinsic;
superficial;
profane.

NBHL (3)

Արտաքին դիմօք. (Նար. ՟Թ։)

Նոցա՝ որ արտաքինքն են, ամենայն ինչ առակօք լինի։ Իմաստութեամբ գնասջիք առ արտաքինսն։ Զի՞ կայ իմ եւ զարտաքինսն դատելոյ. եւ այլն։

Հետեւելով իմ ընդ արտաքնոց եւս ժամանակագրութիւնս։ Զանուանս հարցն արտաքինքն տարորոչս ի մէնջ տան։ Որ եւ արտաքնոցն իմաստնագունից յոյժ հաճոյ թուեցաւ. (Յհ. կթ.։)


Արտաքոյ

See full entry →

prep. adv.

out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.

NBHL (2)

Արտաքոյ զօրութեան իմոյ է այս. (Եւս. պտմ. Ա. 1։)

Ետու քեզ զսիկիմ սեպհական արտաքոյ եղբարց քոց։ Արտաքոյ օրինաց։ Արտաքոյ վարդապետութեանն՝ զոր դուքն ուսայք. եւ այլն։


Արտաքուստ

See full entry →

adv.

out, outwardly, externally;
սուգն — միայն է, mourning is merely outward shown.

NBHL (2)

Ցուցանի արտաքուստ բարիոք։ Մարմնովս արտաքուստ պճնիմ. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Հ՟Ա։)

Արտաքուստ կողմանէ տանն։ Դէմ յանդիման կամարին արտաքուստ կողմանէ. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 6։ Եզեկ ՟Խ՟Ա. 25։)


Արտաքս

See full entry →

adv.

out, outwardly.

NBHL (3)

Դիմեաց Յովնաթան ի սեղանց անտի արտաքս. (՟Ա. Թագ. ՟Ի. 34. յն. յագարակն. որպէս եւ ի մեզ՝ 11. դնի, յանդն։)

Ամենեւին արտաքս սահմանեալ զինքն ի բարձրութենէ։ Յաղագս չարութեանն արտաքս սահմանեալ լինի. այսինքն արտասահմանեալ, տարագրեալ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Ածաբ. ծն.։)

Արտաքս քան զսահմանն իմաստութեանն. (Պիտ.։)


Արտեւան, ի

See full entry →

s.

top, summit, the highest part of a mountain, of an edifice.

NBHL (2)

Աստուածքն փրկութիւն աչացն հնարեցան զարտեւանցն բնութիւն. (Պղատ. տիմ.։)

Արտեւանունք նորա քննեն (ասէ դաւիթ). զի՞նչ է առ մեզ իմաստութիւն արտեւանաց, զի քննել կարիցէ զմարդիկ. ո՞չ ապաքէն մազ է սա անկենդան՝ պահապան բբաց։ Ըստ նուազագունից մազոյ արտեւանացն առնելոց է քննութի աստուած մանունց կրից. (Շ. թղթ.։)


Արտորայ, ից

See full entry →

s.

field, country.

NBHL (2)

Սերմանեցից հա՛յր, զարտորայն իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)

Երաշտ եղեւ, եւ արտօրեայք իմ չորացն։ Բրէին արտօրեայս։ Արտօրայքդ քո արասցեն ցորեան. (Հ=Յ. փետր. ՟Ե.։ Հ=Յ. մարտ. ՟Ե.։)


Արտունութիւն, ութեան

See full entry →

s.

privilege, prerogative, right, favour, exemption, immunity.

NBHL (1)

Ունի զսահմանն զայն, որ յառաւելութենէ եւ որ յարտունութենէ (յն. մի բառ), արհեստ արհեստից, եւ մակացութիւն մակացութեանց։ (Այսպիսի) արտունութիւն ոչ ումեք պատշաճի, բայց միայն իմաստասիրութեան. քանզի իմաստասիրութիւն միայն է գերազանցեալ. եւ վասն այսորիկ որ յարտունութենէ (կամ յարտօնութենէ) սահման է, ի վերջոյ դասեալ է. (Սահմ. ՟Զ։)


Արտօսր

See full entry →

s.

tear;
cf. Արտասուք.

NBHL (2)

Զելսն աչացն բռնութեամբ մերժողն եւ հալողն հուր յանկածակի եւ ջուր, զոր արտօսր կոչեմք, անդուստ հեղլով. (Պղատ. տիմ.։)

Սակաւ մի մարմնովն արտօսր ի վերայ թորեցուցեալ՝ արագ արագ ի վեր յարեաւ ի մեռելոյն. (Փիլ. իմաստն.։)


Արփի, փւոյ, փեաց

See full entry →

s.

sun, luminary;
heaven, ether;
light, brightness, splendour.

NBHL (1)

Զի մի՛ այս զգալի եւ նիւթական աշխարհս կիզեսցի յարփի ճառագայթից աննիւթ եւ անիմանալի երկնից։ Ստուեր ջրոյն զիմանալի լոյսն արփի եւ վերին երկնին փակեալ արգելեաց. (Զքր. կթ.։)


Արփիագնաց

See full entry →

adj.

that walks boldly in the light;
that goes to heaven or towards the sun.

NBHL (1)

Յիմացականն զուարճացեալ, եւ արփիագնաց եղեալ, արհամարհէ զոր զգայարանացն հեշտութիւն։ Զօրացեալ սիրովն՝ սկսանի արփիագնաց լինել. (Լմբ. սղ.։)


Արփիաճեմ

See full entry →

adj.

that walks in the light;
that goes like the sun;
bright, luminous.

NBHL (1)

Որ անսուտ իմաստասէրն լինի ոգի, ամբարձելոցն եւ վերամբարձիցն ցանկացեալ տեսլեան՝ արփիաճեմ լինելով. (Փիլ. լին.։)


Արքայական, ի, աց

See full entry →

adj.

royal.

NBHL (1)

Գաւազանն ահարոնի պտուղ եբեր վաղվաղակի արքայական կաղին. (ուր ի մեզ դնի ընկոյզ. այլք իմանան նուշ) (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)


Արքայակերպ

See full entry →

adj. adv.

royal;
kinglike, kingly, royally.

NBHL (1)

Տէր իմ արքայակերպ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Արքայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

royalty, reign, kingdom;
heaven, paradise.

NBHL (2)

Հաւատարիմ լիցի անուն նորա եւ արքայութիւն նորա։ նստաւյաթոռ արքայութեան։ Փառաւորեցայց յարքայութեան իմում։ Ի մերձաւորս արքայութեան մերոյ։ Իշխան մեծ եւ հաւատարիմ յարքայութեան իւրում։ Խնդրէր նա ունել զարքայութիւնն աղեքսանդրեայ, եւ յաւելուլ յիւր արքայութինն։ Բաժանեաց եւ ետ նոցա զարքայութիւնն իւր.եւ այլն։

Իսկ դու բնաւ իսկ արքայութիւն. (Նար. ՟Բ.) իմա՛ թագաւոր թագաւորաց՝ պարգեւիչ երկնից արքայութեան։


Արքունի, նեաց

See full entry →

adj.

royal;
aulic;
— ճանապարհ, պողոտայ, high-way, road-way.

NBHL (1)

Թէ ոք լուծցէ ինքեամբ ըզմին, փոքր կոչի առ արքունին. իմա՛, յարքայութեան։


Արքունիք, նեաց

See full entry →

s.

palace, royal residence;
court, courtier;
յարքունիս առնուլ, գրաւել, to confiscate.

NBHL (1)

Զերանելի հռիփսիմէ տանել յարքունիս. (Ագաթ.։)


Արօտ, ից

See full entry →

s.

pasturage, pasture, pasture-ground, herbage.

NBHL (1)

Զարօտս մեղու եւ կոգւոյ. (Յոբ. ՟Ի. 17.) իմա՛, կամ ճարակ, ուտեստ քաղցր եւ պարարտ, եւ կամ բաշխումն, հոսումն, ըբտ երկդիմի առման։