inhospitable.
μισόξενος osor peregrinorum, vel hospitum. Ատեցօղ հիւրից. հիւրամերժ.
Եգիպտական ազգն օտարամերժք, եւ հիւրատեացք. (Փիլ. իմաստն.։)
receiving or lodging strangers, hospitable.
ξένιος hospitalis ξενοδόκος, ξενοδόχος hospes, qui hospites sive peregrinos excipit. Ընկալուչ կամ ընդունօղ հիւրից. ասպնջական. վանատուր. հիւրասէր. հիւրամեծար.
Կարէ զանազանապէս հիւրընկալն ... հիւրընկալին հետեւելով արամազդայ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Պատուելով զհիւրընկալն զեւս (զարամազդ). (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
good-natured, condescending, complying, docile;
pliant, supple, yielding;
— բնութիւն, pliant or flexible temper.
Ունին զանլուրն լինել հրամանացն աստուծոյ, եւ հլուն անառակ խօսից եւ երգոց. (Խոսր.։)
obedient;
— առնել, to cause to obey, to make oneself obeyed, cf. Հնազանդեցուցանեմ;
— լինել, to obey, to yield, to be obedient, docile, cf. Հնազանդիմ;
— առնել ընդ իւրեւ, to compel obedience, to reduce or bring to obedience.
ὐπήκοος obediens, subjectus, subditus. Անսացօղ հրամանի. հլու ունկնդիր. կամ հպատակ.
artful, sly, subtle, cunning, crafty.
Խորամանգն եւ հնարիմացն։ Դեւք հնարիմացք եւ խորամանկք։ Ամենայն նապաստակ նմանապէս հնարիմաց է. (Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ.։ Նիւս. բն. ՟Բ։)
Ճարտասանիցն հնարիմաց մանուածք բանից։ Հնարիմաց չարիք, կամ չարութիւն, կամ խորամանկութիւն, եւ վերակացութիւն. (Իգն.։ Յհ. կթ.։ Լմբ. սղ.։ Արծր.։)
artifice, cunning, trickery, wile, shift, craft.
ἑπίνοια, σόφισμα, πανουργία excogitatio, inventum (maxime) callidum, versutio. Հնարս իմանալն ի նենգել. եւ Խորամանկութիւն. եւ Ճարտարամտութիւն. հնարք. հանճար. վարպետորդիութիւն, վարպետութիւն, խելք.
Բանսարկուին հնարիմացութիւն։ Յամօ՛թ արա զամենայն հնարիմացութիւնս խորամանկութեան սատանայի։ Կեղծաւորութեամբ, եւ անօգուտ հնարիմացութեամբ։ Ի գիւտս հնարիմացութեան։ Բազում հնարիմացութեամբ վարէր զնոսա իբրեւ զօրավար։ Գողացան հնարիմացութեամբ զպտուղն օրհնութեան. (Աթ. ՟Դ։ Եփր. աղ.։ Արծր.։ Բրս. ՟խ. մկ.։ Երզն. ՟ժ. խորան.։)
fifteen;
fifteenth.
Հնգետասան երկդրամեան։ Ի հնգետասան կանգնոյ։ Ամս հնգետասան։ Ամաց հնգետասանից.եւ այլն։
Indian;
black, negro;
—ք, India;
— փայտ, ebony, ebon;
— եղէգն, bamboo;
— ընկոյզ, nutmeg;
— որդն, silk-worm;
— մրջիւն, ant-lion;
— հաւ, turkey, turkey-cock;
գնալ ի —ս, to go to the Indies.
sound, noise, rumour;
echo;
— զանգակաց, tinkling, peal, jingle, ringing;
— հողմոց, ծովու, murmur, roar;
— խորտակելոյ ալեաց, rushing, dashing;
— որոտման, rumbling, roll;
— անձրեւոյ, pattering;
— հրոյ, crackling;
— հրետից, boom, roar;
— թմբիկ, roll;
— կառաց, rumble;
— հարազանի, crack;
— զինուց, clash, clang;
— շղթայից, clank, clanking;
— ժամացուցի, tick;
— բարբառոյ, aspiration;
— հանել, to make a noise;
եղեւ —, a noise was heard;
— դրամոց, chink.
deep in the mysteries of the Holy Spirit;
endowed with the Holy Spirit.
Խորամուխ ի խորհուրդս հոգւոյն. կամ մխեալ որպէս պողովատիկ շնորհօք հոգւոյն.
formed by the Holy Spirit.
Հոգէնկար եւ աստուածահրաման յօրինուածով։ Ի յայս օրինակ հոգենկար պատկերի բանի. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
to undress, to take off one's clothes, to bare, to strip;
to make known or evident, to reveal, to disclose.
Հրաման տայր հոլանել զամենայն ազատ կանանին. (Ոսկիփոր.։)
bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.
Հրամայեցին հոլանի առնել զնա, քանզի սքողեալ էր. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 32։)
cf. Հոլոնեմ.
(Կենդանիք) հոլեալք եւ երամացեալք։ Իսկ այլք հոլեալք լրացուցանեն զհովիտմ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
to bring or gather together, to assemble, to collect.
(Կենդանիք) հոլեալք եւ երամացեալք։ Իսկ այլք հոլեալք լրացուցանեն զհովիտմ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cf. Հոլովեմ.
Վերամբարձ ունի զմարմնոյ կեանք, եւ միշտ հոլովեցուցանէ. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)
dense, thick, compact, condensed;
full, quite full, abundant.
Անգայան, եւ հոծն։ Հոծն վասն մանկանցն շարամօտն գոլ առ միմեանս, եւ անգայան վասն տարակացելոյն ի միմեանս. (Փիլ. լին.։)
Հոծ եւ խիտ յարամանական ձեւացեալ. (Մագ. ՟Ծ՟Գ։)
cf. Հողածնեալ.
Ազգ մարդկան տիրեմք հողածին կենդանեաց։ Զհողածին եւ զծովային տեսակս կենդանեաց։ Բնաւ հողածին կենդանեաց զարմս ծննդովքն եւ ձագուցն երամովք. (Պիտ.։)
diver, coot;
cormorant;
—ք, dust;
atom, corpuscle, mote.
ՀՈՂԱՄԱՂՔ որպէս Հող մաղեալ. մանրամաղ փոշի. շամանդաղ, հիւղէ.
lucid, fulgid, luminous.
Մի՛ պայծառ ակամբք մի՛ ոսկւով եւ քարամբք շուրջ ճառագայթաձեւիւք. (Ածաբ. ծն.։)
foraging together.
Իբրեւ զձիս շամբուշ յերամակի ճարակեալս ... ոչ ոք ի ձէնջ հասեալ՝ զիւրն առ ի ճարակակցաց ընկալցի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
to crack, to crackle, to crepitate.
Հրամայեաց փայտիւք եւ չուանօք պնդել զամենայն մարմին նորա, մինչեւ ճարճատել ոսկերաց. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Զ.։)
orator, rhetorician, rhetor, eloquent person.
Եթէ արամազդ ճարտասան է, եւ արհեստ այս է ամենագեղեցիկ. (Պղատ. մինովս.։)
master workman, skilled artisan;
artificer;
artist;
well made, executed with great skill.
Հրամայէր կոչել առ ինքն ի ճարտարագործ հիւսանց քաղաքին. (Կաղանկտ.։)
speaking well, eloquent, fluent;
good speaker, orator, declamer.
Դիկատորք, որ են ճարտարախօսք. իմա՛ հրամանատարք։
walk, turn, turning;
— առնուլ, զբօսնուլ ի —, cf. Ճիմ, cf. Ճեմիմ;
— զ—ի, in taking a walk, walking;
գնալ — զ—ի, to walk with a measured, haughty step;
cf. Սանձ.
Իբրեւ ձի եւ ջորի, զորոց հրամայէ ճնշել ճմաւ եւ սանձիւ զկզակսն. (Նիւս. երգ.։)
place for walking, covered walk, walk, alley;
school of the Peripatetics;
academy, Institute;
dwelling, abode;
throne;
—ք, walk, gait, step;
— բանասիրական, գիտութեանց Academy of belles-lettres, of sciences;
գաղղիական —, the French Academy.
Արասցէ քեզ ճեմարան (զարքունիսդ)։ Անտեղեակ ի ճեմարանիս։ Տրամախոհին ի միջոյ ճեմարանիս. (Մագ. ՟Ի՟Ա. ՟Ծ՟Է։)
cf. Ճեպեցուցանեմ.
Ի հրամանէ թագաւորին ճեպեսցեն զնոսա շինել զեկեղեցիս. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 17։)
wild, ferocious, savage, inhuman;
boorish, awkward.
Հրամանատար ճուաղաբարոյ ազգացն այնոցիկ ուտի գաւառի. (Յհ. կթ.։)
branch, bough;
stump, stock, stem;
finger;
— գետոց, arm of a river;
ի —ս բաժանիլ, to branch out, to ramify;
թուել ի —ս մատանց, to count on the fingers.
Ճիւղ ճախարակագոյն ճըղեր ունի՝ ծայր զերկնիւք. առեալ վերամբարձ նման ի լեառն ի թաբոր. (Շ. տաղ.։)
Աբրամինափորձ սաբեկայ ճուղ՝ ծառ ծաղկեցար. (Սիւն. տաղ խչ.։)
justly, exactly, strictly, precisely, punctually;
rigorously, austerely, scrupulously, sparingly, savingly, stingily, niggardly, scantily, frugally, meanly, miserably;
— գտակաւ, exactly, to a little, to a farthing, to the point, rightly, accurately, punctually, in all its details.
ՃՇԴԻՒ ՃՇԴՈՎ. (ի բառէս Ճիշդ) ἁκρίβως, ἁκριβή, δι’ ἁκριβείας , γνήσιως accurate, exacte, diligenter, per rigorem, rigorose. Ճշդութեամբ. շդելով՝ ըստ կերպի անաչառ քննութեան. ճշգրտիւ եւ խստիւ. անվրէպ խուզարկութեամբ. մանրամասն տեսութեամբ. հաւաստեաւ. եւ Զգուշաւոր.
cf. Ճշդիւ.
ՃՇԴԻՒ ՃՇԴՈՎ. (ի բառէս Ճիշդ) ἁκρίβως, ἁκριβή, δι’ ἁκριβείας , γνήσιως accurate, exacte, diligenter, per rigorem, rigorose. Ճշդութեամբ. շդելով՝ ըստ կերպի անաչառ քննութեան. ճշգրտիւ եւ խստիւ. անվրէպ խուզարկութեամբ. մանրամասն տեսութեամբ. հաւաստեաւ. եւ Զգուշաւոր.
imperiously, with authority;
opulently, richly, magnificently;
amply, diffusely.
Ոչ ասէ, հրամայեցի, որ ճոխագոյն է, այլ պատուիրեցի, որ խրատու էր. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
copious, abundant;
haughty, pompous, stately, lofty.
Մնալ ձեզ ճոխաճե խնդութեամբ յամերամս ժամանակաց. (Ոսկիփոր.։)
to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.
Առանց հրամանի աստուծոյ ճոխանալ (ի վերայ այլոց). (Սեբեր. ՟Թ։)
power, authority, influence, sway, empire;
pride, haughtiness;
riches, opulence;
abundance, diffusion;
ճոխութեամբ, nobly, magnificently, authoritatively, imperiously, arrogantly, haughtily, ostentatiously, pompously;
քո —դ, Your Lordship.
Իշխանական ճոխութեամբ։ Ճոխութեամբ հրամայել։ Հրաման քո ճոխութեանդ։ Կայսերական ճոխութիւնդ։ Ճոխութիւն հրամանին։ Ճոխութեամբ խօսել, կամ գործել։ Նստաւ ճոխութեամբ յաթոռն իւրական. (Յճխ.։ Սեբեր.։ Արծր.։ Ոսկ.։ Նար. ՟Լ՟Դ։)
cf. Առաջնորդ;
cf. Գտակ;
cf. Մատենագիր.
Պաղատանօք մեծն անտոնին, հեղինակի սուրբ երամին։ Նշոյլըս եօթըն հոգինակ, նովաւ յաշխարհս է հեղինակ. (իբրու ստուգաբանելով, որ հեղու, կամ յորմէ հեղանի յայլս կարգաւորութիւն ինչ) (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. ոտ. բարձր.։)
cast, casting;
impasting.
Կրով եւ աւազով մածուցեալս ... եւ ի հեղուածս արուեստին՝ որ զքարամբքն՝ հայեցեալ ուրուք, որպէս ճարպոյ ինչ հեղման. եւ այլն. (Խոր. ՟Ա. 15։)
easily produced.
Հեշտածինք են, եւ ... դիւրամեռք. (Նար. ՟Է։)
convenience, ease, leisure;
pleasure, amusement, sport;
voluptuousness.
Հեշտականութիւն մեծութեան։ Ժամանակեան հեշտականութիւնք։ Յառաջ իսկ քան զհատուցմունսն կայ հեշտականութիւն եւ օգուտ ի հրամանսն. (անդ. 15. 15։)
voluptuous, libidinous, sensual, lewd.
Հեշտասէր (նինուաս, կամ շամիրամ). (Խոր. ՟Ա. 18։)
to make easy, to facilitate;
to rejoice, to divert, to cheer;
to delight, to please, to charm.
Այսու հեշտացոյց զնոսա, եւ յօժարամիտս արար. (Բրսղ. մրկ.։)
very far, farther;
far, from afar, afar off.
Հեռացաւ յինէն հեռագոյն քան որպէս էրն։ Մինչդէռ հեռագոյնէր։ Երթայր զհետ նորա հեռագոյն։ Էր հեռագոյն ի նոցանէ երամակ.եւ այլն։
cf. Հեստիմ.
Ոչ լսել, այլ հեստել հրամանաց։ Հետեւել բանին տեառն, կամ տեառն, կամ բերանոյ տեառն։ Հեստեալ կային ի տեառնակողմանն։ Դարձաք յետս յաստուծոյ, եւ հեստեցաք։ Զհեստեալ յամառութիւնն շիջուցանել.եւ այլն։
going on foot, pedestrian;
four-footed;
hackneyed, trite, common-place, trivial, ordinary;
in prose, prosaic;
foot-soldier;
quadruped;
ի — ուց, on foot, afoot;
—ք, — զօրք, infantry, foot-soldiers;
— արձան, անդրի, pedestrian statue;
— կրթութիւն, pedestrian exercise;
— որսորդութիւն, hunting on foot;
— ձաղումն, infantry triumph;
— բանք, trite, hackneyed or common-place saying, vulgarity of expression;
— գովութիւնք, vulgar praises;
— երթալ, to go on foot;
—ս խօսել, to talk common-place.
Համեմատ իմն շարագրացն, զորս ի մանրամասն գործոյն իւրեանց ասացին հետեւակս. իսկ զքերթողսն հեծեալս. որ եւ հետեւակ ասաց զոչ ներչափականն. (Երզն. քեր.։)
fighting on foot;
—ք or — գունդ, infantry.
Հրամայէր հետեւակամարտ գնդին. (Յհ. կթ.։)
consequence, result;
corollary;
—նս հանել, to deduce, to infer;
ծանր լիցին — գործոյս, this affair will have unpleasant or serious consequences.
Յարեւանայ բայի ութ, այսինքն զհետ երթայ. զի հետեւանք են բայի ութ այսոքիկ. խոնարհութիւնք, տրամադրութիւնք, տեսակք, ձեւք, թիւք, դէմք, ամանակք, լծորդք. (Երզն. քեր.։)
going on foot;
—, ի —, on foot, afoot;
— ընթանալ, to run or hasten on foot.
Հրաման հանէր ամենայն զօրաց իւրոց հետեաց եւ հեծելոց. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 1.) (ոմանք ընթեռնունն, հետեւակաց։) cf. ՀԵՏԻՈՏՔ, կամ cf. ՀԵՏԻՈՏՍ։
bodkin;
awl, pricker.
Առցես զհերիւն, եւ ծակեսցես զունկն նորա։ Ծակեսցէ զունկն նորա հերամբ (կամ հերեամբ). (Օր. ՟Ժ՟Ե. 17։ Ել. ՟Ի՟Ա. 6։)
Հերիւնաւ կամ հերիւնով, կամ հերոյնով. (հերամբ. ՃՃ.։ Երզն. մտթ.։)
cf. Հզօրագոյնս.
Զնիգս դժոխաց աղարտել կամ այրել՝ հզօրեղապէս։ Կենագործեաց հզօրեղապէս զերամս արդարոց. (Պտրգ.։ Շար.։)