steely;
s. fig. steel, sword.
· Calfa
Ճարտարաց ասորւոց պողովատիկ գրչաւ նկարեալ զմուշեղ. (Մեսր. երէց.։)
navel, umbilicus;
belly;
middle, centre;
— երկրի, mount, mountain;
— կամարաց, key-stone of an arch;
— ի վեր, —յորսայս, supinely, with one's face upward;
—ոյ ծառայ, slave to one's belly, gourmand, *greedy-gut.
· Calfa
Որ ի գռեհիկս պատմի առակեալ արտիւտի զգուշութիւն, երկնի յստորս կործանիլ, եւ նա եկեալ պորտ յորսայս՝ զոտն ի վեր յերկին ջանայ կարկառել, զի մի՛ երկին յերկիր անկցի. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.
· Calfa
bearing or producing fruit, fructiferous;
productive, fruitful, fructuous, fertile;
offering;
— ծառ, fruit-tree.
· Calfa
Քուշ զփշաբեր եւ զանպիտան եւ զցամաք երկրէ նշանակէ, եւ ոչ զպտղաբերէ. (Մեկն. ծն.։)
adorned with fruits.
· Calfa
Ցանկացայ պտղազուարճ տեսանել, եւ զփուշս խոցոտիչս աճեցոյց. (Ոսկ. ես.։)
musk fruit or tree.
· Calfa
Անուն անուշահոտ պտղոյ եւ ծառոյ նորա.
Լինի ի տայս սերկեւիլ, պտղախունկ, եւ նուշ. (Խոր. աշխարհ.) (տպ. պտղախակ)։ Ա՛յլ է եւ պտուղ խունկ, զոր տեսցես։
stretching, tension.
· Calfa
Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ։ Ոչ միայն առ անջատեալոն եւ առաւելեալ պրկմունս՝ օրինօք երաժշտականութեան յարմարեալ է, այլ եւ առ մէջս եւ առ թուլացեալսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 29։)
carded wool or goat's hair;
lint, scraped linen.
· Calfa
Եւ ասաց տանել նոցա պրօն եւ վուշ, զի աշխատեցայց ասէ. (Հ. փետր. ՟Ժ՟Գ.։)
unhealthy;
stupid, imbecile, idiot.
· Calfa
παράφορος insanus, delirans, errans, titubans. ապուշ. դանդաչեալ. խեղաթիւր.
cf. Ջոլիր.
· Calfa
Ետու եւ ջոլորիս եղանց, եւ ջոկս զուարակաց։ Գայլքն զջոլորս հօտիցն պահէին զգուշութեամբ, եւ զանգեայս արջառոցն. (Ուռպ.։)
cf. Ջոլիր.
· Calfa
Ետու եւ ջոլորիս եղանց, եւ ջոկս զուարակաց։ Գայլքն զջոլորս հօտիցն պահէին զգուշութեամբ, եւ զանգեայս արջառոցն. (Ուռպ.։)
cf. Ջրբեր.
· Calfa
Նիւթ հրոյն կարի իմն ազդողական, ձէթ, եւ նաւթ ջրաբեր. (վուշ, եւ չոր փայտ որթոյ. երկունք պարարտ եւ գէջ, եւ երկուքն ցամաք եւ չոր. Վրդն. դան.։)
water-coloured.
· Calfa
Ընդ աչալուշսն յաւէտ իմն զովացեալ՝ յերկիր առաքեալ՝ եղեալ ջրագոյն, զոր ցօղ անուանել սովորութիւն է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
vn. va. to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
· Calfa
Քա՛ջ մի՛տ դիր եւ զգուշութեան՝ զոր ազգէ նա ինքն մագիստոս ի մեկն. քեր.
truthfulness, veracity;
etymology.
· Calfa
ἁλήθεια, ἁκρίβεια veracitas, diligentia. Ճշմարտախօսութիւն. բան անվրէպ. հաւաստի քննութիւն. ճշդութիւն. զգուշաւորութիւն։
truly.
· Calfa
ἁκριβῶς, μετὰ ἁκριβείας accurate, exacte, certe. Ստուգութեամբ. ստուգիւ, ճշգիւ. անվրէպ. անշուշտ. աներկբայ.
certainly, truly, verily, in truth, without doubt.
· Calfa
ἁκριβῶς, ἁληθῶς certe եւ այլն. Ստուգաբար. ստուգիւ. հաւաստեաւ. անվրէպ. անշուշտ. արդարեւ.
to repent, to regret, to rue, to be seized with repentance, touched with contrition.
· Calfa
Ստրջանալ աստուծոյ՝ ահագին զգուշութեան նշանակ է. (Ագաթ.։)
plane-tree, platane;
white poplar.
· Calfa
Թողլով արու զաւակ զանուշաւանն, որ սօս անուանիւր (հին տպ. սօսանուէր). քանզի ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց ի սօսիսն արամենակայ՝ որ յարմաւիր. (Խոր. Ա. 11։)
adj. fig. stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.
· Calfa
Թողլով արու զաւակ զանուշաւանն, որ սօս անուանիւր (հին տպ. սօսանուէր). քանզի ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց ի սօսիսն արամենակայ՝ որ յարմաւիր. (Խոր. Ա. 11։)
offered to plane-trees.
· Calfa
Թողլով իւր որդի զանուշաւանն սօսանուէր. (Յհ. կթ. (զի թերեւս այնպէս ընթեռնոյր ի Խոր. Ա. 11. ուր այլ օրինակք հասարակօրէն ունին ի խորագրի եւ յընթացս. Որ սօս անուանիւր։))
cf. Կանխազեկոյց.
· Calfa
Վաղազեկոյց ազգմամբ գուշակեցեր ի գրոյնս նկարեալ. (Նար. խչ.։)
dagger, poniard;
sword, sabre, hanger, cutlass, scimitar;
sworded, armed with a sword or dagger.
· Calfa
Իւրաքանչիւր վաղակաւար ի կուշտ ընկերին իւրոյ։ Ողջոյնն ի բերան յովարու, եւ վաղակաւորն ի ձեռին. (Խոր. ՟Գ. 55։ Ճ. ՟Բ.։ Եփր. թագ.։)
to beat off, to drive or beat back, to rout, to scatter, to disperse, to defeat, to crush, to discomfit.
· Calfa
Յառնէ ի վերայ դուդուշն. զոր վկանդեալ պարկիարուխն՝ եհար զզօրս նորա։ Վկանդէր զպարսից զօրն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
Orosmades, god of the ancient Persians, inextinguishable fire.
· Calfa
Շինել ատրուշանս, եւ զվռամական զկրակն դնել. (Եղիշ. ՟Գ։)
to put to trouble, to embarrass, to perplex, to puzzle, to torment, to grieve;
to constrain, to force, to tease, to importune;
to urge, to hasten, to solicit, to quicken;
ահիւ —, to strike with terror, to appall, to terrify.
· Calfa
Զի մի՛ տագնապեցուցեալ՝ չտայցէ նմա ուշաբերել ապաշխարութեան։ Խարշեալ զաղիսն՝ տագնապեցուսցէ օգնել նմա. (Եզնիկ.։ Խոսր.։)
guardian or minister of a temple.
· Calfa
ՏԱՃԱՐԱՅԱՐԴԱՐ կամ ՏԱՃԱՐՅԱՐԴԱՐ. Յարդարօղ զտաճար. եւ Քուրմ գուշակ պատգամախօս ի մեհենի.
to strengthen, to fix, to make firm, to establish, to consolidate;
*to learn, to study.
· Calfa
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
to be strengthened by, consolidated, to gather strength from.
· Calfa
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
to wake up, to be lively, renewed, to recover, to come to oneself again;
to brighten up, to be cheerful, to divert or amuse oneself;
— ի գինւոյ, to grow sober again, to get sober;
— ի քնոյ, to shake off sleep.
· Calfa
ἑκνήφω, ἁνανήφω, ἁφυπνίμαι , ψυχαγώγεσθαι sobrius fio, evigilo, resipisco, refocillor. Թափել յանձնէ եւ փարատիլ զթմրութիւն. յինքն գալ. անձին զգալ. զգաստանալ. զարթնուլ. զւարթանալ. խելաբերիլ. ուշաբերիլ. զբօսնուլ. սփոփիլ. ոգի առնուլ.
dear, amiable;
burning with love.
· Calfa
Լերին սիրայնոյ սէր ի սնունդ հովիտ շուշանի. (Շ. տաղ.։)
heart;
heart, soul, mind, intellect, memory, intelligence;
courage, spirit, heart;
heart, inmost thought;
heart, centre;
առ սրտի, through anger;
սրտի դիւր, ease, pleasure, contentment, satisfaction;
բարութիւն, խստութիւն սրտի, kindness, hardness or obduracy of heart;
լքումն սրտի, faintheartedness, despondency;
ուղիղ, անկեղծ սրտիւ, sincerely, openheartedly, openly;
բոլորով սրտիւ, ի բոլոր սրտէ, յամենայն սրտէ, սրտի մտօք, with all one's heart or soul, heartily, with good will, willingly, voluntarily;
կրթել զ—, to form the mind or character;
հեռացուցանել յանձնէ զ—ս, to alienate good will;
գերել զ—, to captivate, to gain the heart or affection;
յինքն արկանել զ— ուրուք, to gain a person's good;
յափշտակել զ—ս, to charm or gain all hearts;
գորովել, ժառանգել զ—, to touch, to move, affect or stir, to possess the heart;
իջանել ի խորս սրտին, to descend into one's heart;
թափանցել ի խորս սրտին, to penetrate the inmost recesses of one's heart;
տալ, նուիրել զ— իւր, to give one's heart;
խոտարեցուցանել զ—, to pervert, to deprave the heart;
խօսել ընդ սրտի, to speak to the heart;
ասել ի սրտի իւրում, to say within oneself, to say in one's heart;
սրտի մտօք վաստակել, to labour heartily, to take to heart, to occupy oneself seriously with;
— ի բերան շրջել, to seek painfully for;
սրտի դիւր լինել, to be in a state of contentment or tranquillity, to feel pleased, comfortable, contented;
զեղուլ զ— իւր առաջի աստուծոյ, to open one's heart before God;
հայրական, մայրական, գողտր, զգայուն, խաղաղ or անդորր, խաղաղաւէտ, երախտագէտ, ազնուական, բարի, ազնիւ, վսեմախոհ, վեհ, անվեհեր —, paternal, maternal, tender, feeling or sensible, calm, pacific, thankful, noble, good, excellent, elevated (high-minded), great, intrepid or dauntless heart;
անզգայ, ապերախտ, խիստ, ապականեալ, վատ, անգութ, անողորմ, չար, լքեալ —, unfeeling or insensible, ungrateful, flinty or obdurate, spoilt or corrupt, craven or dastard, hard(hearted), unmerciful or pitiless, cutting, drooping, dejected or despondent heart;
խորհուրդք մեծամեծք ի սրտէ գան յառաջ, great thoughts take their rise in the heart;
—ն բաբախէ, թնդայ, the heart palpitates;
արկ ի — իմ, he placed in my heart, he inspired me;
անկցի գութ ի — քո, let your heart be touched;
նուաղեալ էր — նորա, his heart was weak;
հրճուէր ի սրտի, he rejoiced from the bottom of his heart;
եթէ ուրուք — առնուցու կերիցէ, let him eat it if he has the heart to, if he has courage enough;
— իմ գելանի, my heart is moved;
— ի բերանն էր, he struggled with death;
որ յաչաց հեռացաւ՝ ի սրտէ հեռացաւ, out of sight, out of mind.
· Calfa
Սրտիւ պահին հմակերք, եւ ցանկութեան հեշտութեամբ՝ բազմածինք կենդանեացն։ Այսպէս առ սրտին ընդ յառնել ազգակից է անասնոցա յարձակման։ Առնէ սիրտն զարիութիւն, եւ երկիւղն զգուշութիւն. (որպէս եւ ռմկ. սրդողիլ կամ սրտոտիլ, է իբր սրտադողիլ, սրտմտիլ)։
arms, armour.
· Calfa
Վառել մուշեղին ի զէն սըլեխին։ Սլեհից սպայից. (Գանձ.։ Թղթ. դաշ.։)
fault, mistake, error, oversight, failing, blunder.
· Calfa
Ի լինելն ինչ սխալանաց զրադաշտի առ տիկինն, եւ հակառակութեան ի ներքս անկանելոյ, պատերազմի ի վերայ նորա շամիրամ։ Ոչ հեղգութեամբ եւ անզգուշաբար վրիպեալ, եւ ոչ կամաւոր սխալանօք ի սմա յարմարեալ բան. (Խոր. ՟Ա. 16։ ՟Բ. 72։)
cf. Սկնդուկ.
· Calfa
Սկնդուկս կոչել զհամբաւեալսն իբրեւ զյուշկապարիկս. (զբնակեալս յամայութեան). (Միսայէլ խչ.։)
forlorn, desolate, deserted wife;
barren.
· Calfa
Սկնդուկս կոչել զհամբաւեալսն իբրեւ զյուշկապարիկս. (զբնակեալս յամայութեան). (Միսայէլ խչ.։)
sawing, cutting;
saw-yard, saw-mill.
· Calfa
Վասն սուտ վկայելոյ սղոցումն ծերոցն առ շուշանաւ. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
saw-dust.
· Calfa
Առ կուենոյ փայտի կամ մախի սղոցուք։ Սղոցուք ի նոյն անուշահոտ փայտից ի սնակի յատակն լից։ Առ կաղնի փայտի սղոցուք. (Վստկ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ճ՟Հ՟Դ։)
to be baffled, balked, disappointed, deceived.
· Calfa
Որ զելիոնի պարիսպն շինեցին, եւ ի վարձուցն սնամահակք ելին։ Եբեր փուշ. վրիպեցի ի յուսոյն, եւ սնամահակ ելի յաշխատութենէն. (Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. ես.։)
cf. Սնապարծիկ.
· Calfa
Յանձն գովութենէ եւ ի սնապարծիկն փառաց ազատ էր գունդ սրբոց։ Զգուշաւոր ի սնապարծիկ փառամոլութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Տօնակ.։)
vain-glorious, conceited, vain, boastful, bragging, swaggering, bullying.
· Calfa
Յանձն գովութենէ եւ ի սնապարծիկն փառաց ազատ էր գունդ սրբոց։ Զգուշաւոր ի սնապարծիկ փառամոլութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Տօնակ.։)
to neigh, to snort.
· Calfa
Ձի որ սնդի ի պառիկել եւ ի հանգչել, եւ յուշ պառկի, լաւն այն է եւ աղէկն. (Վստկ. ՟Յ՟Է։)
sindon, Tyrian stuff, cloth, linen;
sheet;
table-cloth;
cf. Մարմնակալ.
· Calfa
սարկաւագն մեկնէ զխորհրդաակն սնդուն ի վերայ սեղանոյն զգուշութեամբ. (Պտրգ. աթան.։)
· Calfa
մոլին աճմամբ (փուշք կամ մոլախոտք), եւ սնին (կամ սին) եւ ազազուն առնեն զբոյս սերմացն եւ զտունկս այգեացն. (Լմբ. առակ.։)
to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.
· Calfa
Ոչ զգուշացայ ոտից իմաց. (առաւելեալ մարմնական տիղմս՝ սողոսկեաց զիս. Վրք. հց. ձ։)
flattery, adulation, blandishment.
· Calfa
Ամենայնիւ զգուշանայ, զի մի գուցէ սուտակասպասութեան ինչ կարծիս մտանիցէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
courier, express, messenger, estafet;
cf. Երթամ.
· Calfa
Շուրջ զդրախտաւն աստուծոյ սուրհանդակք հրեղինաց բոցեղէն սրւվ զգուշանան. (Պիտառ.։)
slaughter-house.
· Calfa
Սպանդանոց կոչի, ուր զանուշահամ կերակուրս առնեն. (Լծ. կլիմաք.։)
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ ἁπειλέω, διαπειλέω minor, minitor, comminor. Ահ արկանել բանիւ. (որպէս թէ սպառեմ զքեզ՝ ասել) խստաբանել. ազդ առնել զպատուհաս, որ եւ ՊԱՏՈՒՀԱՍԵԼ ասի. երդմամբ չափ յուշ առնել զպատիժ. սաստել. որոտալ. խրոխտալ.