to lose one's temper, to put oneself in a passion, to fall or fly into a passion, to fire up, to be indignant, very cross, greatly incensed, violently enraged, angry, vexed, exasperated;
— տարապարտուց, to fire up at the least thing, to be easily provoked, put out.
· Calfa
Առ այս թագաւորդ ոչ ցասնոյր։ Մի՛ ցասնուր ինձ։ Ցասեաւ տէր ի վերայ ազգի նոցա։ Ցասեաւ վիշապն ընդ կնոջն։ Ընդ իս ցասուցեալ էք. եւ այլն։ Նա վասն զի ամենայնին տեղեակ էր, ոչ ցասնու։ Ոչ կամեցաւ Յիսուս տալ պատասխանի, մինչեւ ցասնուլ հերովդէի. (Իգն.։)
painful, doleful, afflicted, sorrowful, dismal, mournful;
dolefully, dolesomely, painfully, sadly;
— ձայնիւ, in a monrnful tone;
— սիրտ, sorrowful heart;
— անէծք, atrocious curse;
— կեանք, tiresome life.
· Calfa
Անձն դորա ցաւագին է։ Ցաւագին անձամբ եկաց յաղօթս առ տէր։ Սակաւ եւ ցաւագին են կեանք մեր։ Տուաւ մեզ սիրտ ցաւագին։ Ածից զբժշկութիւն քո ի ցաւագին վիրաց քոց։ Ցաւագին հարուածովք յոյժ։ Գիշերք ցաւագինք (յն. ցաւոց) տուեալ են ինձ։ Անէծ զիս անէծս ցաւագինս. եւ այլն։
v. imp. to be in or to suffer pain or grief;
to be displeased, to regret, to be sorry;
to be afflicted, to grieve;
to compassionate, to pity, to complain;
ցաւէ գլուխ իմ, my head aches, I have a pain in my head, I have the headache;
ցաւեցին ոտք իւր, he suffered from a pain in his foot;
ոչ ումեք ցաւէ ընդ իս, nobody pities me;
ցաւէ ինձ ի վերայ քո, I pity you, I weep for you;
ցաւեաց մեծ վասն իմ, were you sorry for me ? did you feel compassion for me ? աչինչ զաւէր նմա վասն քո, he had no compassion for you.
· Calfa
to have a pain, an ailing;
to be afflicted, chagrined;
to regret;
cf. Ցաւէ.
· Calfa
Ցա՛ւ է ինձ. Նոյն ընդ ռմկ. ցաւիլ. cf. ՑԱՒԷ. ἁλγέω doleo.
to lose strength, to become weak, to be weakened, to decay;
to become infirm, unwell, indisposed, poorly, to fall sick;
to be incapable, unable;
to have the weakness to;
to be scandalized;
— ի հաւատս, to be of little faith;
որում —նայ եւ ոչ ինչ, nothing is impossible with Him.
· Calfa
Խնամ տանել բեկելոյն, տկարացելոյն։ Զտկարանալս մարմնով ինձ յիշեցուցանէ։ Տկարացեալ է ի կանայս։ Մի՛ երկբայիր եւ տկարանար ի հաւատոց։ Տկարացան ի յօրինաց ճանապարհէն. (Խոսր. Մանդ.։ Փարպ.։ Շ. թղթ.։ Մխ. երեմ.։)
living, lodging or dwelling in the same house, cohabiting;
neighbouring;
— լինել, to live in the same house, to cohabit.
· Calfa
Մի՛ թողացուսցես լինել տնակից ինձ բելիարայ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.
· Calfa
Եթէ տնկակից ինձ թողցես զմեղսն, ի նոսին վատնեալ մաշեցայց։ Աստուածեղէն կերպին տնկակցաց. (Նար. ՟Ծ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)
economy;
stewardship, housekeeping, management, direction, administration, distribution;
Providence;
the mystery of the incarnation;
առտնին, քաղաքական —, domestic, political economy.
· Calfa
Տո՛ւր զհամար տնտեսութեան քո։ Տէր իմ հանէ զտնտեսութիւնս։ յորժամ ի բաց լինիցիմ ի տնտեսութենէս։ Տնտեսութիւն յա՛նձն է ինձ։ Զտնտեսութիւն շնորհացն աստուծոյ՝ որ տուեալ են ինձ ի ձեզ։ Ըստ տնտեսութեանն աստուծոյ՝ որ տուեալ է ինձ ի ձեզ։ Տնտեսութեան լրման ժամանակաց.եւ այլն։
Աւանդէ նմա (պետրոսի) զտնտեսութիւն եւ զիշխանութիւն եղբարց իւրոց։ Որովհետեւ արարէք տնտեսուի եղբարց՝ ինձ արարէք։ Ոչ է բաւական սերմանց եւեթ արկանելն, աղլեւ բազում տնտեսութեան յետ այսորիկ կարօտիմք, մերժել զթռչունսն, հատանել զփուշսն, եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։ Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Շ. յկ. ՟Կ՟Թ։)
cf. Տնտեսութիւն;
disposition, measure;
տնօրէնութեան տեղիք, the Holy places.
· Calfa
Մտաւոր շաւղացն տնօրէնութիւն։ Կտտարէ մեօք զպէսպէս տնօրէնութիւն եկեղեցական գործոց։ Տնտեսութիւն տնօրէնութեան յանձն արարեալ է ինձ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
usurer.
· Calfa
Առնուլ ինձ յանարժանից՝ ի պէտս, ի տոկոսառէ եւ այլն։ Վա՛յ տոկոսառին. (Մաշկ.։ Ոսկիփոր.։)
line;
row, file, rank;
series.
· Calfa
Մօտ ի սպառուած տողին կատարի բառս։ Իսկ ինձ զո՞րս հիւսեցից շարս եւ տողս բանից դսրովականաց։ Տառ տարբերական տողիւ ձեւացեալ։ Եղծումն նոցին ի տողս գրոց. (Երզն. քեր.։ Նար. ՟Ի. եւ կուս։ Լմբ. առ ոսկան.։)
to amerce, to fine, to mulct, to punish with a fine.
· Calfa
Յորժամ տեսանիցէ երկայնմտութեամբ զաստուած տուժեալ. մանաւանդ եթէ զաստուած տուժէ։ Բայց ինձ ոչ անվտանգաւոր՝ տուժել զաստուածութիւնն։ (Առ որս. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ։)
s. gr. dative;
dative.
· Calfa
Հոլովք՝ ուղղական, սեռական, տըրական ... եւ տրականն (ասի նա եւ) պատուիրական ... Տրական, ինձ, քեզ, նմա. (Թրակ. քեր.։)
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
· Calfa
the contemplative faculty;
contemplative life.
· Calfa
Ո՞ տայր ինձ թեւս որպէս աղաւնոյ՝ թռչել ի գործիականն, եւ հանգչել ի տեսողականութիւնն խոնարհութեամբ. (Կլիմաք.։)
God, the Lord;
Sir, lord, master, Mister, Mr.;
possessor, owner, master;
Reverend, Rev.;
ով —, Lord! o Lord! good God! Heavens! goodness! good gracious!
— արքայ, Sire!
— իմ արքայ, o King! o Majesty!
— իմ, My Lord;
— թովմաս, Mr. Thomas;
Rev. Thomas;
— լինել, կալ, to be or become master of, to be lord over, to rule, to overcome, to master;
յամի տեառն, in the year of our Lord, Anno Domini;
յիս տէր, oh my lord! I pray you my lord! tell me my lord!
յի՛ս դարձ տէր, oh king hear us!
— բայի, objective or accusative case;
· Calfa
Տէր աստուած մեր, նա է աստուած աստուծոց, եւ տէր տերանց։ Ահաւասիկ ես տեա՛րք, եկա՛յք ի տուն ծառայի ձերոյ՝ հանգերո՛ւք։ Տէր իմ ծերացեալ է։ Տէր աստուած տեառն իմոյ աբրաամու. որ ոչ վրիպեցոյց զարդարութիւն իւր եւ զճմարտութիւն ի տեառնէ (կամ ի տեռնէ) իմմէ, եւ յաջողեաց ինձ տէր ի տան եղբօր տեառն իմոյ։ Այսպէս ասասջիք տեառն իմում եսաւայ, թէ այսպէս ասէ ծառայ քո յակոբ։ Այրն՝ տէր երկրին։ Տէր ամենայն երկրիս եգիպտացւոց։ Ի ձեռս արանց՝ տերանց խստասրտաց։ Ասել զտեարս իւրեանց։ Ծառայ երկնչի ի տեառնէ իւրմէ. եթէ տէր եմ, ո՞ւր է պատի՛ւն իմ, ասէ տէր ամենակալ. եւ այլն։
cf. Տէրունական.
· Calfa
Պատարագ եմ տէրունի, մի՛ ինձ մեղանչեր, եւ նա ասէ. պատարագն տէրունի ի տէրունի սեղանն իցէ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ժ՟Զ։)
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
· Calfa
Տի՛ (կամ տի՛ր) կա՛ց մնա՛ ինձ. (Երզն. քեր.։)
to inform, to instruct, to give knowledge of, to acquaint with, to teach, to apprise of.
· Calfa
Տեղեկացո՛ զարդարն, եւ յաւելցէ ընդունել։ Տեղեկացուցեալ ինձ զամենայն՝ հասի ի վերայ. (Առակ. ՟Թ. 9։ ՟Բ. Եզր. ՟Դ. 18։)
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
· Calfa
Ոչ տամ տեղի եւ մուտ բանին։ Տեղի տային հաւանական բանիցն։ Տեղի՛ տուր ննջել ինձ առ քեզ ի սենեկին. (Յիսուս որդի.։ Լմբ. էր ընդ.։ Պտմ. աղեքս.։)
desirable, enviable;
dear.
· Calfa
Առեալ զտենչալի նշխարս սրբոյն։ Յանդիման տենչալւոյս (դրախտի)։ Տենչալի տուրք ... Տումար տենչալի։ Տենչալի տեսլեամբ տո՛ւր ինձ յագենալ։ Յոյժ տենչալի էր ինձ եւ փափաքելի ոչ՛ այլոց զիս, եւ ոչ զայլս ինձ լինել ի թշնամութեան. (Փարպ.։ Պիտ.։ Նար.։ Ժմ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
· Calfa
Վանեա՛ ինձ զպղատոնի տեսակսն. (Առ որս. ՟Ա։)
of lofty stature, tall, well-shaped.
· Calfa
Ունիս զսոսինձն քաջահաս, որով մածնուն թեւք արծուեաց. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Քարածեծ;
— առնել, to stone, to lapidate.
· Calfa
Ի ձեռն քարակոշկոճ լինելոյս ետուր ինձ համարձակութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
born of an aspic.
· Calfa
Տո՛ւր ինձ ասէ զգլուխն յովհաննու մկրտչի. ո՛վ մատակ առիւծուն քարբածնունդ մանկանն. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
vinegar;
acid;
համեմաւոր —, aromatic vinegar.
· Calfa
Զքացախ ցքւոյ մի՛ արբցէ։ Թացցես զպատառ քո ի քացախիդ։ Ի ծարաւ իմ արբուցին ինձ քացախ։ Որպէս քացախն վիրի անօգուտ է։ Առ սպունգ լի քացախով.եւ այլն։
cf. Քացախեցուցանեմ.
· Calfa
Քեզ քաղցրութեան յիշատակ, եւ ինձ մաղձ քացախեալ ի կատարածի. (Նար. ՟Ի։)
to sour, to render sour or acid.
· Calfa
Քեզ քաղցրութեան յիշատակ, եւ ինձ մաղձ քացախեալ ի կատարածի. (Նար. ՟Ի։)
expiatory, propitiatory;
— լինել, to expiate.
· Calfa
Քաւի՛չ լիցի ինձ Աստուած՝ առնել զբանդ զայդ. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Ա. 19. իմա՛, քա՛ւ լիցի ինձ։)
adv. pron. cf. Քեզոյն.
· Calfa
Դու քեզէն տուր զիրաւն. (Խոսր.։ Դու քեզէն իսկ վկայես ինձ. Ագաթ.։)
of or by thyself;
thou alone.
· Calfa
Դու քեզէն տուր զիրաւն. (Խոսր.։ Դու քեզէն իսկ վկայես ինձ. Ագաթ.։)
poetry, poem, verse;
grammar.
· Calfa
Մեռոնս այս օրհնաբանեալ ... ըստ քերթութեանն բառի՝ որ ըստ խարութեանն հոմերոնի, թարգմանեալ իմանի՝ ինձ մայր. (Նար. ՟Ղ՟Գ.) (ոպէս յն. μοι ῤέων, ῤύων ինձ բղխօղ. կամ հյ. իմ մա՛յր)։
cherubic.
· Calfa
Արի՛ ե՛կ ի տաճար (ո՛վ սիմէոն), ահա հասեալ կամ, զգիրկսըդ ինձ յօրինեա՛ քրովբէական կառք. (Տաղ.։)
winking, blinking of the eye;
twinkling, trice.
· Calfa
Ոչ տայ թոյլ ի քթնթս ական հանգչել ինձ. (Ոսկիփոր.։)
cube, die;
suffrage, vote, ball, ballot;
տուփ քուէից, urn, ballot-box;
տուփ քուէիւք, by an unanimous vote;
— արկանել, տալ ձգել, to vote, to ballot, to come to the vote, to poll.
· Calfa
Որպէս ասէ եւրիպիդէս, թէ ինձ պատուեալ լիցի ութերեակն. որ եւ քուեայ առաջին զսա անուանէ յաղագս ուղղանկեանցն քանզի յերկոց քառանկիւնից եւ չորից լծորդաց է բաղկացեալ ութեակն. (Երզն. քեր.։)
· Calfa
ՔՈՒՌԻ կամ ՔՈՒՌ. Բառ ռմկ. որպէս Քուռակ (ի կոչականն). Ա՛յ էշ, մի՛ փախչիր. եւ ձայնէր՝ քուռի՛ քուռի (կամ քու՛ռ քուռ), ողորմեայ ինձ եւ դարձի՛ր առ տէրս քո. (Վրդն. առակ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
colt, foal;
filly.
· Calfa
ՔՈՒՌԻ կամ ՔՈՒՌ. Բառ ռմկ. որպէս Քուռակ (ի կոչականն). Ա՛յ էշ, մի՛ փախչիր. եւ ձայնէր՝ քուռի՛ քուռի (կամ քու՛ռ քուռ), ողորմեայ ինձ եւ դարձի՛ր առ տէրս քո. (Վրդն. առակ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
to vaunt, to boast, to brag, to be proud of.
· Calfa
Թուի ինձ, եթէ ոչ այնչափ կինն ընդ իւր ոսկի զարդն քրքուիցի, որպէս այրն ընդ նորա. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
to aid, to succour, to assist, to second, to back;
to be good for, to serve, to favour, to sustain;
— միմեանց, to help one another.
· Calfa
Օգնեաց քեզ աստուած իմ։ Ոչ ոք էր՝ որ օգնէր նմա։ Յարիցեն օգնեսցեն ձեզ։ Ողորմութիւն քո տէր օգնէր ինձ։ Յօգնել ինձ նայեա՛ց.եւ այլն։
utility, profit, interest, advantage, emolument, gain, lucre;
useful, advantageous;
great, much;
v. imp. — or յ— է, օգտի է, են, it is good for, it is useful, profitable;
գտանել զ— իւր, to find one's interest;
— քաղել, to derive or reap benefit from;
— լինել, to be useful, advantageous, to serve;
յ— արկանել, յ—ի կիր or ի վար արկանել, յ— անձին վարել, յ— իւր շրջել, առնուլ, to profit by, to avail oneself of, to turn to account, to turn to the best account;
յաչս դնել զամենայն ի շահ օգտի անձին, to sacrifice all to one's interest;
վասն օգտի քո է, յ— քոյին է, it is for your good, for your interest;
զ— ժամս աւուրն, the greater part of the day;
cf. Շահ.
· Calfa
Արարէք ընդ իս, որպէս եւ ձեզ օգուտ եւ լաւ իցէ։ Եւ ոչ օգուտ են արքայի, եթէ թողուս դու զնոսա։ Ամենայն ինչ ինձ մարթ է, այլ ոչ ամենայն ինչ օգուտ է.եւ այլն։
inn, hostelry;
dwelling, lodging, habitation, convent;
a day's journey;
երանաւէտ — արդարոց, the happy abode of the just;
օթեւանս առնել՝ առնուլ՝ ունել, to lodge in, to dwell in, to reside in, to live in, to inhabit;
ո՞ւր են —ք քո, where do you live ? հեռի երեսուն —օք, thirty days journey distant.
· Calfa
Իբրեւ զպանդուխտ յերկրի, կամ իբրեւ զբնակ երկրի՝ որ դառնայցէ յօթեվանս։ Ո՞ տայր ինձ յանապատի դոյզն օթեվանս։ Ու՞ր են օթեւանք քո։ Ի տան հօր իմոյ օթեւանք բազում են.եւ այլն։
to anoint;
to consecrate;
— ոսկւով, to gild;
— արծաթով, to silver;
— զանձն իւղով անուշիւ, to pomatum, to perfume one's person.
· Calfa
Օծեր իւղով զգլուխ իմ։ Ուր օծեր ինձ զաձանն։ Օծ զերեսս իւր յանոյշ իւղոց։ Լուասցիս, եւ օծցիս։
would to God ! Please God ! God grant it !
· Calfa
Օ՛չ թէ յաջողեալ էին ինձ ճանապարհք իմ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. առ Վարդանայ.)
Մակբայք ըղձիցն նշանականք են, իբրու թէ, իցի՛եւ, օ՛շ, գու՛շ, մարտան։ Իսկ օ՛շն, որ երանութեամբ ցանկայ ըղձալւոյն. օ՛շ թէ լինէր ինձ զայս ինչ տեսանել կամ գործել. օ՛շ թէ յաջողեալ էին ճանապարհք. (Քեր. թր։ Երզն. անդ։)
foreign, alien;
stranger, foreigner.
· Calfa
Եղեն նոքա ինձ իբրեւ զայգի մի օտարական. (Մծբ. ՟Է։)
exotic, foreign;
օտարաշխարհիկ երթանալ, to become a pilgrim.
· Calfa
թէեւ ինձ ոչ հաւատս իբր օտարաշխարհացւոյ, հա՛րց զգաւառականդ քո. (Եղիշ. յար.։)
cf. Օտարաշխարհացի.
· Calfa
թէեւ ինձ ոչ հաւատս իբր օտարաշխարհացւոյ, հա՛րց զգաւառականդ քո. (Եղիշ. յար.։)