Definitions containing the research հուր : 1613 Results

Մութն, մթան

See full entry →

s. adj. adv.

obscurity, darkness, night;
dark, obscure, gloomy;
— անհնարին, frightful or thick darkness, impenetrable gloom;
— ընդ —, ի մթան, ի մթի, in darkness, in the dark, in the gloom.

NBHL (1)

Մութ է գոյն դիմաց մերոց. վասն զի ոչ զուարթացան երեսք մեր ի խորհուրդս սրբութեան. (Եղիշ. միանձն.։)


Մուխ

See full entry →

s. fig. adj.

cf. Ծուխ;
temper;
proof, trial;
tempered;
steeled;
red hot, fiery, burning.

NBHL (5)

ՄՈՒԽ ՄՈՒԽՔ. Արմատ Մխելոյ. որպէս Հրացեալ մխմամբ ի հուր. շանթացեալ. հրաշէկ. πεπυρώμενος ignitus, igneus, candens եւ այլն. կրակ դարձած.

ՄՈՒԽ. գ. βαφή tinctura. Մխումն երկաթոյ ի հուր եւ ի ջուր, եւ կարծրութիւն ի մխմանէ անտի.

Տեսութիւն յական, եւ հուր յերկաթ, եւ մուխ ի պողուատ. (Վանակ. հւտ.։)

ՄՈՒԽ. ա. Որպէս Մխեալ ի հուր եւ ի ջուր, եւ կարծրացեալ. βάττος tinctus.

Եղիցի հուրս այս ... մուխ կրկնեռաց եւ բարեփափաք ջերմութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Մուտ, մտի, մուտք, մտից

See full entry →

s. ast. adv.

entrance, entry, coming or going in, introduction, access, approach, admission;
gate, street-door, portal;
porch, atrium, vestibule;
income, revenue, rent;
carnal knowledge;
cf. Կանացի;
—ք արեւու, sun-set, setting, going down;
the setting sun, the west;
—ք արեւային, heliacal sun-set;
—ք աստեղ, immersion;
յելից մինչեւ ց-ս արեւու, from sun-rise to sun-set;
— եւ ել or ել եւ —, income and expenses;
— եւ ել նաւաց, arrival and departure of ships;
—ք եւ ելք, entering and leaving;
comers and goers;
— ամսոյ, first day of the month;
ի մտից արեւու, towards or near evening;
ի —ս լինել or դառնալ արեւու, to disappear, to set;
— առնել, to make one's entry, to enter to go in;
— or —ս գտանել, to be admitted, to have access, to be received;
— եւ ել առնել, to come in and go out;
իմանալ զ—եւ զել ուրուք, to know all a person's goings out and comings in, all his designs and actions;
ժամս որոշել ել եւ մտից, to fix the times of audience;
համարձակ — շնորհել առ ինքն, to give free access to him;
ոչ գիտեմ զել եւ զ— իմ, I do not know how to act;
խաղաղութի՞ւն իցէ —դ քո, is peace with you? do you bring peace?.

NBHL (1)

Զարհուրեցոյց զնոսա մտիւ այլոց որդւոց փոխանակ նոցա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)


Մռնչամ, ացի

See full entry →

vn.

cf. Մռնչեմ.

NBHL (1)

Յորժամ հաղորդիմք մարմնոյ նորա, իբրեւ առիւծ՝ որ հուր շնչէ եւ բոց մռնչայ, այնպէս երեւիմք ահաւոր սատանայի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)


Մտաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

intent, intention, resolve;
criminal attempt.

NBHL (1)

Խորհուրդ սրտի. մտածութիւն. յօժարութիւն. ձեռներիցութիւն.


Մատակարարեմ, եցի

See full entry →

va.

to administer, to manage;
to distribute, to dispense;
to victual, to provide, to stock, to store, to furnish;
— զսուրբ խորհուրդս, to administer the sacraments.


Մատակարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

administration, management;
economy;
stewardship;
dispensation, distribution.

NBHL (1)

Գտէք զխորհուրդ մատակարարութեանն, որ եղեւն ի մարդիկ, թէ ո՞յր աղագաւ արար տէր. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)


Մատնեմ, եցի

See full entry →

va.

to betray, to denounce, to discover;
to deliver up, to surrender;
to abandon, to allow, to permit;
— ի ձեռս ուրուք, to give into the hands of, at the mercy of, to deliver up;
— ի վտանգս, to endanger, to expose to peril, to put in jeopardy;
— զոք գազանաց, to throw to the wild beasts, to give as a prey to -;
— զոք սրոյ, to kill, to slay;
— զանձն յանարգութիւն, to debase, degrade or disgrace oneself;
— ի կամս փառամոլ հաճոյից իւրոց, to sacrifice to one's ambition;
զոք ի ծաղր եւ յայպանումն, to quiz, to burlesque, to ridicule;
— զոք ամօթոյ, to cover with shame or confusion;
— զոք սատանայի, to excommunicate;
— զխորհուրդս իւր, to unbosom oneself to, to open one's mind to;
ոչ — զհամբերութիւն, to be patient.


Մատուցող

See full entry →

s.

offerer;
sacrificer.

NBHL (1)

Յիշեա՛ եւ զպատարագիս մատուցանողս։ Պատարագին մատուցանողն՝ յայտ է, որ զխորհուրդն կատարէ. (Խոսր. պտրգ.։)


Մարդասեր

See full entry →

adj.

advantageous to the propagation of the human race.

NBHL (1)

Ելլադա մարդասե՛ր (է), ստոյգ եւ ճշմարիտ խորհուրդ ծնանելով. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Մարդատեաց, եցաց, ցից

See full entry →

adj. s.

hating mankind, misanthropic;
misanthrope, man-hater.

NBHL (1)

Անողորմ հրամանաւ զայն զմարդատեացն զօրացոյց զխորհուրդ. իբր մարդատեցական. (Նիւս. ի մկ. բեթղ.։)


Մարդեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

incarnation;
our Lord's human nature;
creation, gene ration or genealogy of mankind.

NBHL (2)

Ուրանային զանսուտ նորա մարդեղութեանն խորհուրդ. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Արդարեւ մե՛ծ է խորհուրդ մարդեղութեանն քրիստոս, եւ ի վեր քան զլոյս. զի ո՞ ոք ակնունէր՝ թէ աստուած վասն մարդկան մա՛րդ լինի. (Գէ. ես.։)


Մարմնազգեցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

incarnation.

NBHL (1)

σάρκωσις, ἑνσωμάτωσις incarnatio. Մարմին զգենուլն բանին. մարդեղութիւն. խորհուրդ մարմնաւորութեան.


Մաքրեմ, եցի

See full entry →

va.

to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.

NBHL (1)

Մաքրել զմեզ ի մեղաց։ Մաքրեա՛ զսա ի յանցանաց։ Մաքրեա՛ ի մէնջ զմէգ խաւարին խորհրդոյ։ Մաքրեա՛ զմիտս եւ զխորհուրդս, զի եւ մեք հաղորդեսցուք սրբութեամբ. (Շար.։)


Մելան, ի, աւ

See full entry →

s.

ink.

NBHL (1)

Եփեալ մելանաւ գրեալ էր։ Բե՛ր ինձ քարտէս եւ մելան։ Միտք մարդոյ քարտէս է. եթէ գայ չարն, մեղան եւ բան բերէ, չէ՛ արժան տալ ի նա զխորհուրդն, այլ ի ձեռս հոգւոյն ճարտարի. եւ զլեզուն նոյնպէս. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ. եւ ձեռ։)


Մեծահոգի

See full entry →

adj.

magnanimous, generous.

NBHL (1)

μεγαλόψυχος magnanimus. Մեծանձն. մեծախորհուրդ.


Մեծահրաշ

See full entry →

adj.

very wonderful, astonishing, surprising.

NBHL (1)

Մեծահրաշ այս խորհուրդ. (Շար.։)


Մեծամեծ, աց

See full entry →

adj. s. adv.

very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.

NBHL (1)

Հաճոյ թուցեաւ խորհուրդն՝ թագաւորին եւ մեծամեծացն. (Եղիշ. ՟Ա։)


Մեծաջան

See full entry →

adj.

very diligent, careful, studious, industrious;
toilsome, tiresome, hard, painful.

NBHL (1)

Դատաւորն խորհուրդ ի մէջ առել՝ մեծաջան լինէր. (Սիսիան.։)


Մեծասքանչ

See full entry →

cf. Մեծահրաշ.

NBHL (1)

Մեծասքանչ խորհուրդ. (Իգն.։)


Մեկնակ

See full entry →

adj.

distinct, one only;
cf. Մեկին.

NBHL (1)

Նա զմի մեկնակ խնդրեաց, աստուած երիս տեսակօք խորհուրդս յայտնեաց նմա. (Եղիշ. դտ.։)


Մեկնոց, աց

See full entry →

s.

cloak, mantle, surtout.

NBHL (1)

Որպէս ոմն յումեմն մեկնոցի հուր ծրարելով՝ վերաձայնէ ոչ կիզուլ մեկնոցին ի հրոյ անտի. (Խոսրովիկ.։)


Մեղական, ի, աց

See full entry →

cf. Մեղանչական.


Մեղանչեմ, ղայ, ղուցեալ

See full entry →

vn. va.

to sin, to commit crime or fault, to transgress, to do amiss, to offend, to fail in duty, to err;
to mistake;
to wrong, to injure, to aggrieve, to do injury or harm, to harm, to be hurtful, to hurt, to be prejudicial or injurious to;
մահուչափ, ծանունս, թեթեւս —, to sin mortally, grievously, lightly or venially;
զի՞ մեղայ, what have I done?.

NBHL (1)

Չմեղանչել ինձ, եւ մի՛ զաւակի իմում։ Մի՛ մեղանչէք մանկանդ։ Ոչ եթող մարդկան՝ մեղանչել նոցա։ Ի մարգարէս իմ մի՛ մեղանչէք։ Զի եւ հերոյ վարսից նոցա ոչ մեղանչէր հուրն.եւ այլն։


Մեղկեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.

NBHL (1)

Խորհուրդք զմեզ մեղկեն եւ լքուցանեն։ Ձանձրութեամբն մեղկէ. (Խոսր.։)


Մեղմեխ, աց, ից

See full entry →

adj.

insinuating, alluring, enticing, smirking;
unsincere, deceitful, subtile, fraudulent, wicked, malicious.

NBHL (1)

Խորհուրդք ամպարշտաց մեղմեխք են։ Ի մեղմեխ խորհրդոց. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 25։ Գծ. ՟Ը. 22։)


Մեղսաքաւիչ

See full entry →

adj.

expiatory, expiating sin.

NBHL (1)

Մեղսաքաւիչ խորհուրդն կենդանարար։ Մեղսաքաւիչ խորհրդոյն։ Մեղսաքաւիչ պատարագ, կամ մարմին եւ արիւն տեառն, կամ սուրբ սեղան. (Յճխ. իմ. ատ։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։ Շ. ընդհ.։ Անան. եկեղ։)


Մեռոն, ի, աւ, իւ

See full entry →

s.

holy oil, chrism;
ointment, perfume.

NBHL (1)

Աստուածագործականաւն մեռոնիւ կնքեալ զայրն։ Մեռոնին կատարողականն օծումն անուշահոտ առնէ զկատարեալն։ Նուիրագործութիւն միռոնին։ Խորհուրդ կատարողութեան միռոնին. (Դիոն. ստէպ։)


Մերկաբար

See full entry →

adv.

nakedly, openly, plainly, clearly.

NBHL (1)

(Խորհուրդն չարութեան) յայտնեցաւ մերկաբար. (յն. մրկագոյն) (Եւս. պտմ. ՟Ը. 5։)


Հոռոմարէն

See full entry →

cf. Հոռոմերէն.

NBHL (1)

Եցոյց զխորհուրդս թագաւորին հոռոմարէն։ Ըստ հոռոմերէն լեզուի։ Ասէ ի հոռոմերէն ցամենայն ժողովուրդսն. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 1։ եւ ՟Ե. 1։)


Հոռոմերէն

See full entry →

adv.

in latin or greek.

NBHL (1)

Եցոյց զխորհուրդս թագաւորին հոռոմարէն։ Ըստ հոռոմերէն լեզուի։ Ասէ ի հոռոմերէն ցամենայն ժողովուրդսն. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 1։ եւ ՟Ե. 1։)


Հոսեմ, եցի

See full entry →

vn.

to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.

NBHL (1)

Իբրեւ զհուր հոսեցաւ. (Մանդ. ՟Բ.)


Հովուական, ի, աց

See full entry →

adj.

pastoral, pastorly, shepherdly;
— գաւազան, shepherd's crook;
crosier;
— թուղթ, կոնդակ, pastoral letter;
— կեանք, կենցաղ, pastoral life;
— մախաղ, շուն, shepherd's bag, scrip;
shepherd's dog.

NBHL (1)

Գաւազանիս խորհուրդ ... նախ հովուական, եւ ապա վարդապետական. (Շ. բարձր.։)


Հոտոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to smell, to scent;
to sniff up, to breathe;
to touch, to approach;
— ի հոտ անուշից, to accept the sweet savour or odour.

NBHL (2)

եւ հ. ՀՈՏՈՏԻՄ ὁσφραίνομαι, ὁσφράομαι odoror, olfacio. որ եւ ՀՈՏՈՏԵՄ, ՀՈՏՈՏԱՄ. (որպէս թէ հոտհոտել) Առնուլ զհոտ. ձգել զհոտ ռընգամբք. մերձեցուցանել զհոտոտելիս. հաճիլ ընդ բուրումն. ընդունել սիրով. որպէս եւ Մերձենալ կամ յարիլ ի հուր, եւ այլն. հոտուըտալ.

Հոտոտաւ տէր աստուած ի հոտ անուշից։ Ոչ հոտոտեցայց ի հոտ զոհից ձերոց։ Հոտոտեցաւ դեւն զհոտն զայն։ Ի տարեկանս ձեր ոչ հոտոտեցայց։ Իբրեւ զխծուծ, կամ քուղ, յորժամ ի հուր հոտոտիցի.եւ այլն։


Հրաբեր

See full entry →

adj. chem.

igniferous, producing fire;
pyropherous.

NBHL (1)

Բերօղ զհուր. կրօղ յինքեան զզօրութիւն հրոյ.


Հրաբերան

See full entry →

adj.

fire-mouthed.

NBHL (1)

Ունօղ զբերան հրեղէն. յորոյ ի բերանոյ հուր ելանէ. եւ Հրաշունչ.


Հրաբորբոք

See full entry →

adj.

all on fire, it flames, burning, glowing, blazing, flaming;
— սրտմտութիւն, gust of passion;
impetuous, fiery wrath.

NBHL (1)

Բորբոքեալ հրով, կամ իբրեւ զհուր. եւս եւ Բորբոքիչ հրոյ.


Հրաբուղխ

See full entry →

adj. s.

ignivomous, fire-breathing;
burst of flame, eruption, volcano.

NBHL (1)

Որ բղխէ զհուր.


Հրադէզ

See full entry →

adj.

heaping up fire.

NBHL (1)

Դիզեալ իբրեւ զհուր. կամ դիզօղ զհուր.


Հրալից

See full entry →

adj.

full of fire, ardent, burning.

NBHL (1)

Հորվ լցեալ կամ լի. որ ունի յինքեան զհուր. եւ Հրախուռն, կամ հրագոյն. հրակերպ.


Հրածին

See full entry →

adj.

producing fire.

NBHL (2)

Որ ծնանի զհուր, կամ ի հրոյ. փայլակնացայտ. շանթառաք. հրացայտ. հրալից. հրեղէն.

Յորժամ հուրն բորբոքի, հրածին վիշապքն ի նմա ծընին. (Ոսկիփոր.։)


Հրածորան

See full entry →

adj.

diffusing or spreading fire.

NBHL (1)

Որ ծորէ կամ բղխէ զհուր, եւ կամ իբրեւ զհուր. հրահոսան աղբիւր իմանալի հրոյ.


Հրակիր

See full entry →

adj. s.

containing fire, igniferous;
pyrophorus.

NBHL (1)

Կրօղ յինքեան զհուր.


Հրահալելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

metallic.

NBHL (1)

Ոսկի, եւ կամ այլ ի հրահալելեաց ի հուր արկեալ ... բարձան ի նմանէ՝ որպէս ի հրահալելի նիւթոց ժանգ ի ձեռն հրոյն. (Շ. թղթ.։)


Հրահան, ի

See full entry →

s.

steel (for striking fire).

NBHL (1)

Որ հանէ յիւրմէ զհուր. պողպատ եւ քար, կամ երկաթ եւ գայլախազ. որ եւ ՀՐԱՎԱՌԵԼԻՔ.


Հրահոսան

See full entry →

adj.

fire spreading, shedding fire on.

NBHL (1)

որ եւ ՀՐԱՀՈՍ. Հրածորան. հրաբուղխ. որ հոսէ զհուր (զգալի կամ իմանալի).


Հրահոսեմ

See full entry →

vn.

to flow like a torrent of fire.

NBHL (1)

ՀՐԱՀՈՍԵԼ. Իբրեւ հուր հոսել՝ բղխել. եւ Բոցափայլ գտանիլ.


Հրաձեւ

See full entry →

s. adj.

pyramid;
cf. Հրակերպ.


Հրանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to ignite, to become fire, to be on fire, to kindle, to be inflamed;
to catch or take fire, to burn, to be lighted, set on fire;
to take fire, to be all fire, blaze or excitement.

NBHL (1)

πυρόομαι ardeo, incendor. Լինել իբրեւ զհուր՝ իրօք կամ նմանութեամբ. շանթանալ. վառիլ. բորբոքիլ. կրակ դառնալ կամ կտրիլ.


Հրանիւթ

See full entry →

cf. Հրանիւթեայ.

NBHL (1)

Որոյ նիւթն է իբր հուր նմանական. հրեղէն. բոցեղէն. լուսեղէն. եւ Աննիւթական գոյացութիւն, հրեշտակք.