to place, to deposit, to put, to establish, to dispose, to plant, to install, to procure a situation or place for.
cf. Զետեղեմ.
to take away, to earry off;
to detach;
to atrip, to despoil, to rob.
Զոգիս նոցա կարիցեմք զերծանել յԱստուծոյ բարկութենէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)
to deliver, to free, to save, to undo, to disengage, to liberate, to preserve, to get out;
— ի մահու պարտեաց, to reprieve from capital punishment, from death.
to disgust, to vex, to persecute, to importune;
to revile, to abuse, to outrage.
cf. Թափ անցանեմ.
to arm, to provide with arms, to man, to equip;
to provide with, to fortify.
Տեսանեմ ա՛յլ օրէնս յանդամս իմ՝ զինեալ հակառակ օրինաց մտաց իմոց. (Հռ. ՟Է. 23։)
to lighten, to disburden;
to relieve, to ease;
to relieve, to alleviate, to assuage, to lighten, to allay;
— զձեռն յումեքէ, to withdraw one's hand, to cease to afflict;
ապաշաւ թեթեւացուցանէ զյանցանս, repentance extenuates a fault.
Յորժամ զայսպիսի քունս թեթեւացուցանեմք ի մէնջ. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Թեթեւացուցանեմ.
to instigate, to prompt, to incite, to suggest, to inspire, to advise, to counsel, to dictate.
diocese, bishopric;
episcopal revenues.
(սեռ. թեմի, գրծ. թիմով, յգ. գրծ. թեմօք) «եպիսկոպոսի առաջնորդա-կան վիճակը կամ գաւառը» Օրբել. Ուռհ. Զքր. ծործ. Վրդն. աշխ. «նահանգ, երկիր, թագա-ւորութիւն» Սամ. անեց. 105. որից թեմա-բերդ «բերդաքաղաք» Ուռհ. 80. նոր գրակա-նում ընդունուած է միայն թեմ, որից կազ-մուած են թեմակալ, թեմական, անթեմ, թե-մականցի, թեմականաւարտ։
Ուղիղ մեկնեց նախ S' Martin, Mé-moires II. 470։-ՆՀԲ յիշում է միայն յն. ϑῆμα «դիր, դրութիւն»։ Հիւնք. յն. δῆμος «կողմ, մարզ, վիճակ, թեմ»։
ԳՒՌ (dialectal) Սլմ. թեմ, Մշ. թէմ, Զթ. թիմ. կա և ուրիշ տեղեր թէմ ձևով՝ իբրև գրական փո-խառութիւն.-նոր բառ է թեմել Մշ. «թեմը հովուել»։
ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. մինգր. ինգիլ. თემი թեմի, սվան. თემ թեմ «գաւառ, ժողովուրդ», վրաց. სათემო սաթեմո «գաւառական, թեմական». գնչ. tem «մարդիկ, բազմութիւն»։ Կովկա-սեան ձևերը հայերէնի միջոցով են՝ վերջա-տառի պատճառաւ, ուղղակի յունարէնից լի-նելու դէպքում սպասելի էր աւելի *թեմա-Գնչ. ձևը չի կարող ծագած լինել պրս. tan «մարմին, անձ» բառից, ինչպէս կարծում է Paspati, նշանակութեանց տարբերութեան պատճառաւ։-Հայերէնից է կազմուած նաև I. Գրքի քրդ. թարգմանութեան մէջ թէմ. ինչ. «Նա՛ լը սէր թէման պը հիւքմ քըրընէ» (Մի՛ իբրև տիրելով վիճակացն). Ա. պետ. ե. 3։ Ուտ. t'em «թեմ», t'emakan «թեմական»։
Ի Մովսիսէ Ցուրտաւայ եպիսկոպոսէ, որ է Խաչենք. զորոյ զթեմն այժմ ունի Հաղբատ. (Ուռպ.։)
Եպիսկոպոսք (էին ի Հայս) ՟Ե՟Ճ., փառաւորք, եւ գաւառատեսուչս ի վերայ ՟Ե՟Ճ. թեմի. (Ուռհ.։)
diocesan, of the diocese
cf. Թեմակալ.
to write imperfectly or erroneously, to wrest a book (from its proper sense).
to be distrustful, mistrustful, to distrust, to suspect.
to be mistrustful, irresolute, to doubt.
to diminish, to render imperfect.
to praise.
to praise.
to praise, to glorify, to exalt, to magnify, to applaud, to celebrate, to renown;
to cense;
— կարի իմն or յանչափ, to extol, to commend excessively;
— զամձմ, to glory, to boast.
Գովեցին զնա առաջի փարաւոնի։ Գովեսցէ զքեզ ընկերն, եւ մի՛ քո բերան։ Գովեցի՞ց զձեզ. յայդմ ո՛չ գովեմ։ Գովեցի ես զամենայն մեռեալսն քան զկենդանիսն։ Շրթունք իմ գովեսցեն զքեզ։ Գովեցից զանուն քո։ Գովեա՛ երուսաղէմ զտէր. եւ այլն։
Չունիմք իշխանութիւն բամբասել զիշխանս, եւ ո՛չ գովօղք կարեմք լինել այնմիկ՝ որ աստուածամարտն լինի. (Եղիշ. ՟Բ։)
to execute;
to practise.
to use, to employ
to make, to operate.
to work, to make, to do, to fashion, to manufacture;
to commit, to perpetrate;
to knit;
to twist;
— զերկիր, to cultivate, to labour, to till;
— զերկաթ, to forge;
չար գործեցէք զոր արտրէքդ, you have done very wrong;
զի՞նչ գործ գործեցեր դու ընդ մեզ, why have you done this to us ? — զանօրէնութիւն, to do wrong;
to commit a crime;
— զարդարութին, to act with justice;
— զփրկութիւն, to effect salvation;
— զհանդերձս, to make clothes;
խորշս խորշս — զտապանն, to make small compartments in the ark;
ճաշ —, to give a dinner;
ճանապարհ —, to open up a way.
to be affected, tonched with compassion;
to affect, to flatter, to caress.
to lament, to deplore;
to carry or give sad news.
to bring or give sad news;
to lament, to deplore, to cry, to scream;
to sound.
Գուժեա՛, աղաղակ բարձ։ Գուժեցէ՛ք հովիւք եւ աղաղակեցէ՛ք. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 20։ ՟Ի՟Ե. 35։)
Ձայն լալոյ նորա գուժեաց ի ճանապարհս իւր։ Ձայն ի շրթանց գուժեաց լալոյ եւ պաղատանաց։ Ձայն ողորմ գուժեաց ի սիովն. (Երեմ. ՟Բ. 24։ ՟Գ. 21։ ՟Թ. 19։)
cf. Գումարեմ.
cf. Գումարեմ.
to assemble;
to convoke;
to gather together, to add, to sum.
to colour.
cf. Գունագեղեմ.
to colour, to illuminate;
to dye.
to tarnish;
to discolour, to tan;
to fade.
to dye, to colour.
cf. Գունաւորեմ.
to predict, to prophesy;
to foresee, to presage, to conjecture, to guess, to augur, to cast one's nativity, to prognosticate;
to denounce.
to make war, to fight;
to dispute.
to find, to invent, to discover, to find out;
to gain, to have;
to meet;
— շնարհս առաջի ուրուք, to gain or acquire the heart, friendship, goodwill of some one;
to regain the favour of some one.
Որ այժմ կարծեմ գտանի պահեալ ի նոյն քաղաքի։ Առ հաւատսն իւր գտանի դժրօղ. (Խոր. ՟Բ. 9. 85։)
(Զտէր) ոչ խնդրեցին, եւ ոչ գտան. (Մխ. երեմ.։)
to hire, to engage;
to mortgage;
to detain, to occupy.
to hire, to engage, to secure;
to redeem;
to hold, to detain, to usurp, to occupy, to seize, to appropriate, to encroach;
to stride;
to prepossess, to preoccupy;
— յարքունիս, to confiscate.
to critic.
to fondle, to treat delicately or effeminately, to caress;
to feed delicately.
cf. Գրգեմ.
to irritate, to excite, to provoke;
to incite, to alarm, to inflame, to instigate, to move, to foment, to nettle, to urge, to rekindle, to revive, to rouse, to rebel.
to write, to compose;
to engrave, to carve;
to paint;
to esteem, to value;
ոչ ինչ —, to despise, to disesteem.
to break, to cut pieces.
to stumble;
to deceive;
to seduce.
to knock, to strike.
to embrace.
that has the mouth open, open-mouthed;
delighted to admiration;
open-mouth, open-mouthed;
— լեալ հայել, — պշուցեալ հայել, to gape after, at, for, to desire ardently, to long for impatiently, to contemplate open-mouth.
Բերանաբաց յուսով սպասեմք ընդունելութեան արքային մերոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
bit, bridle, gag;
with the mouth shut, dumb, speechless;
— լինել, to become dumb.
Նմա չկարեմք ինչ ասել. զի բերանակապք եմք. (Ոսկիփոր.։)
to go;
to carry or to bear ones self;
to be inclined, to lean;
to behave one's self, to act;
զի՞նչ օգուտ յայնմանէ բերցի, what advantage will result from it ? — ի վերայ ջրոց, to walk on the waters;
ընդ երկիր —, to travel, to voyage;
to be busy with mundane things;
առ երկրաւ —, to travel round the world;
to shed on the earth;
անխտիր ընդ մեզս —, to be given up to sin;
այսր անդր — or բերեալ լինել, to go here and there;
to be taken hither and thither;
շուրջ — զօրինօք Աստուծոյ, to observe the laws of God;
— ի կործանումն, ի վայր, to fall into ruin, to fall down;
ի նախանձ or նախանձու —, to envy, to covet;
ի բարկութիւն orբարկութեամբ —, to get angry;
ընդ քիրտն —, to sweat, to perspire;
եւ այլ որ ընդ սոքօք բերին, եւ որ զկնի բերին ասացեալքն, and so on for the rest, as follows.
Համեմատեալ զկառավարն ընդ բերեալքս. (Լմբ. իմ.։)
joy, mirth, pleasure, content, delight;
բերկրանօք, deliciously.
Անհամեմատ, կամ անկշռելի, կամ անբաւ բերկրանօք։ Բարեզարդաբար բերկրանօք բերին։ Խօսնակ բերկրանաց։ Ախորժ բերկրանաց ճաշակմամբ. (Նար.)
nail;
pole;
դարբնոց բեւեռաց, nail-trade;
բեւեռօք հաստատել, to nail;
հանել զբեւեռն, to unnail;
բեւեռով զ— թափել, one ill chases another;
(diamond cut diamond).
Ուռամբք եւ բեւեռօք հաստատեցին զնոսա. (Երեմ. ՟Ժ. 4։)
Ուռամբ զբեւեռսն պնդեն. (Մխ. երեմ.։)
cf. Բէջ.
Մերկացաւ, եւ կտոր մի կտաւ ի բէճն կապեաց. եւ նստաւ ի վերայ սեմոց դրանն. (Ոսկիփոր.։)
physician, doctor.
Հիւանդ ես, ես ճարտար բժիշկ եմ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ոմանք բժիշկք, եւ ոմանք՝ պաշտօնեայք բժշկացն. սակայն բժիշկս կոչեմք եւ զսոսա. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
medical;
բժշկականն, cf. Բժշկականութիւն.
Ասեմք՝ բժշկական գիրք, բժշկական դեղ, բժշկական գործի. (Սահմ. ՟Ը։)
place of cure;
doctors shop;
medical book.
Ամենայն իմաստասիրութիւն եկն եմուտ ի կեանս մեր իբրեւ զբժշկարան իմն ոգւոյ. (Փիլ. լին.։)
cure, attendance, recovery, dressing;
medicament, medecine, remedy.
Ի զուր յանճախեցեր զբժշկութիւնս քո, եւ օգուտ չիք ուստեք քեզ։ Ախտիւ որովայնի, որոյ ոչ գոյր բժշկութիւն։ Որոց պէտք էին բժշկութեան՝ բժշկէր։ Բժշկութիւնս կատարեմ։ Ի ձգել զձեռն քո ի բժշկութիւն։ Այլում շնորհս բժշկութեանց։ Եւ տերեւ ծառոյն էր բժշկութիւն հեթանոսաց.եւ այլն։
big, coarse, aukward, rude, clownish, rough, rustic, wild, base, un-genteel, clumsy, heavy, impolite, dull, ignorant, brutal.
Բիւր չարեաց պատահեմք. (Բրսղ. մրկ.։)
Լցեալս եմ բիւր չարեօք. (Փարպ.։)
Եւ եթէ բիւրս կրկնեսցի, ոչ լինի չափեալ։ Թէ եւ առ մի նուագ՝ բիւրս մեղիցեմ։ Սակաւ վաստակիմ, եւ բիւրս վատնեմ. (Նար. ՟Խ՟Դ. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ա։)
cf. Բիւրազգի.
Ահաւասիկ ես դնեմ ի սիոն վէմ բիւրապատիկ. (Մծբ. ՟Ա.)
to have a cataract in the eye.
Եւ մի՛ յարատ հայեցուածովք ի գեղ պատրնաց՝ բլչակնիցիմք ի պատուիրանացն Աստուծոյ պահպանութենէ. (Սիսեան։ Ճ. ՟Գ.։ (ուր Ճ. ՟Ա. պլշակնիցիմք։ Ճ. ՟Բ. բլչակիցեմք։))
spot, soil, fault, ugliness, deformity.
Թէպէտ եւ էիր դու երբեմն ծնունդ իժից ծնեալ, բայց մերկացի՛ր դու ի քէն զառաջին մեղանչականն զկենացն բծկանութիւն. զի ամենայն օձք ... մերկանան զհնութիւնս իւրեանց. (Կոչ. ՟Գ։)
to flow, to drop, to gush, to stream, to spout out;
to derive, to emanate, to come, to proceed, to arise, to spring from.
luxurious, lascivious, lewd, lecherous.
Կրեմ զփառս եւ զանարգանս ի բարէխոհ եւ ի բղջախոհ մարդկանէ. (Ասող. յիշատ.։)
natural;
—, — իմաստասէր, այր, philosopher;
physician;
—ն, physics;
—ք արուաց, genitals;
—ք, — լոյս, օրէնք, light of nature, natural law.
Կիրքս՝ բնակա՛ն մարմնոյ եւ ոգւոյ կարիք։ Ես զբնականացն ասեմ, դու զանբնականսն ի ներքս մղես։ Բնականք ասին՝ ըստ բնութեան (այսինքն ի բնէ) ի եզ տրամադրեալք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ըստ բնականին եմպեդոկլեայ, Արիստ. (աշխ.։)
naturally.
Բնականաբար եւ յարմարապէս այծեման նմանելով. (Նիւս. երգ.։)
cf. Բնակեմ.
settled resident, natural
Եղիցի յոյս վախճանի քոյ, ասէ տէր, բնակաւոր որդւոց քոց ի սահմանս նոցա. յն. մնայուն, կամ մշտնջենաւոր. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 17։)
inhabiting, dwelling;
inhabitant.
Զամենայն բնակիչս քաղաքացն։ Ամենայն բնակչաց երկրիս։ Բնակիչքն Երուսաղեմի։ Բնակիչք կրետացւոց։ Առ ի չգոյէ բնակչաց.եւ այլն։
Ամրութիւն քաղաքին ոչ քարինքն են, այլ բնակչացն առաքինութիւն։ Ոչ տեղին ինչ օգնէ, եթէ ոչ բնակիչքն լաւք իցեն. (Մխ. երեմ.։)
consubstantiality;
cohabitation.
Լոյս ասեմ, որ ի հօր եւ յորդւոջ եւ ի սուրբ հոգւոջն տեսանի, որոց ճոխութիւն է բնակցութիւն։ Երից անբաւիցն անբաւ բնակցութիւն. (Ածաբ. մկրտ.։)
Ետ նմա օգնական զկինն, եւ արար զնա բնակել ըստ նմա. քանզի գիտէր թէ բազում լինէր նոցա օգուտ ի բնակցութենէս յայսմանէ։ Բազում շահս տեսանեմք, որ եղեւ ի բնակցութենէ առ միմեանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18։)
cf. Բնաջինջ՞՞՞առնեմ;
Բնաջինջ՞՞՞լինիմ.
all, total, entire;
— ոչ, ոչ —, — սիկ ոչ, not, none, never, nothing;
—, — իսկ, totally, entirely, absolutely;
ընդ —, everywhere;
throughly.
Իտաղիա զբնաւ իսկ զծովեզրն կոչեմ։ Զբնաւ իսկ զիշխանութիւնն առեալ. (Եւս. քր.։)
Բնաւ անզգայից նմանեցան. (Մխ. երեմ.։)
Երբեմն բնաւ իսկ սոսկագոյն իբրեւ զմարդիկ հրեշտակքն երեւեալ. (Ագաթ.։)
Իսկ մեք հողեղէնքս բնաւ իսկ զի՞նչ բերիցեմք ի հարմար զմեր նեղութիւն. (Ագաթ.։)
Եւ ոչ բնաւ իսկ։ Բնաւ իսկ ոչ։ Եւ ո՛չ բնաւ ընդ ումեք համեմատեսցի. (Պիտ.։)
cf. Բնաւ, ad.
Բնաւին իրաւամբք էր ջնջել Աստուծոյ զԻսրայէլ. (Մխ. երեմ. (որ լինի եւ Մկ)։)
Բնաւին ապաստանի տեղի մի՛ լիցի. (Մխ. երեմ.։)
to custom or habituate one's self.
Երբեմն նոյն ընդ վերնոյն (=ԲՆԱՒՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ). այսինքն Սովորեալ եմ. սովոր եմ. այս բնութիւն է իմ. ի բնէ ունիմ զայս ինչ, կամ զայս բոյս բարուց.
Խաղաղութիւն եմ, եւ խաղաղութիւն շնորհեմ, զի զոր ինչ բնաւորացայն՝ զայն տաց ձեզ. (Ոսկ. նոր կիր.։)
Բնաւորեալ եմ ոչ ի մարդկան հայել փառս։ Զոր (զշունչն) բնաւորեալն եմք արտաքուստ ոռոգանել. (Փիլ.։)
Ես բնաւորեալ եմ ի խրատուէ ոչ խուսափել։ Ես բնաւորեալ եմ ի մանկութենէ՝ ոչ զաստուածեղէն մատեանս յաշխարհական բանաստեղծութիւնս բերել. (Մագ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։)
Եւ երբեմն՝ Ստանալ զբուն. բուսանիլ. ծնանիլ. գոյաւորիլ. ի վեր երեւիլ. հնարիլ. հաստիլ. եղանիլ. ծագիլ. գտանիլ. ի բնէ կարգիլ. φύω, φύομαι (ուստի φύσις եւ fio) gino, nascor (ուստի natura )
habit, custom;
character, temper, disposition, nature, humour, inclination, genius.
Ի կենդանութենէ, ի շարժողութենէ, ի զգայութենէ, եւ ի բնաւորութենէ։ Զգայութեամբ եւ բնաւորութեամբ գերազանցեմք քան զնոսա. (Լմբ. ժղ.։)
natural, innate, original, proper, radical, native, natural, indigenous;
— քաղաքակցութիւն, state of a native;
—ք, aborigines.
ἵδιος proprius եւ այլն. որ եւ ԲՆԻ. Բուն. բնաւոր. հարազատ. սեպհական. հայրենի. վաղեմի.
nature;
essence, substance;
being, entity;
the elements;
disposition, constitution, temper;
humour, inclination, genius;
birth, naturalism;
person, hypostasis;
quality, manner;
sex;
ստուեր է եւ ոչ — ինչ, it is a shadow and not a substance;
հատուցանել զհարկ բնութեան, to pay the tribute of nature;
դղորդին արարածոց —ք, all nature is in commotion or confounded;
են սոքա բնութեամբ Գերմանացի, these are by origin Germans;
մի թէ յիւրմէ բնութենէ եգ զբանն, did he say it out of his own head ?
բնութեամբ, naturally, really, truly, physically, personally, hypostatically.
Ոչ ասեմք զմի բնութիւնն՝ զյատկութիւն էութեանցն շփոթելով, այլ ըստ անճառ միաւորութեան երկուցն ի մի անձնաւորութիւն. (Լմբ. ատեն.։)
Նա ըստ բնութեան որդի է Աստուծոյ, իսկ մեք ըստ շնորհի. մեք ըստ բնութեան եմք որդիք Ադամայ. (Աթ. ՟Ա։)
Թէ բնութեամբ է չարութիւնն, աւելորդ են օրէնք. ո՛չ բնութեամբ մարդն ծառայէ չարին. (Մխ. երեմ.։)
reddish, red, dyed red;
colour of blood.
Ճեմ պատմուճանի բոսորայնոյ գոյն, գոյն ներկեալ արեամբ՝ աղբիւր բղխեալ կող. (Նար. տաղ յար.։)
all, total, entire, perfect, complete;
—ն, the whole, the total, together.
all, entirely, totally, completely.
Յերկրի աւուրն բովանդակ ի մէնջ առ ձեզ ասացաւ։ Բովանդակ ասեմ, ոչ եթէ ըստ արժանի. (Կոչ. ՟Բ։)
total, totality, sum, amount;
summary, abridgement, contents;
completion.
Տեսանեմք ի բովանդակութեան իւրաքանչիւր կենաց մարդոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
mould, mouldiness, mustiness;
ունել զհոտ —ի, to smell musty.
Տեսանեմք զամենեսեան մի մոխիր, մի գարշահոտութիւն, մի բործբոս, մի որդն. (Մաշկ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
to mouldy, to grow mouldy, to become musty.
Մի՛ բորբոսեալ տիղմն զզուարճութեան խորհրդով փորես քեզ ջրհոր չարեաց։ Մարմինս մաշեալս եւ բորբոսեալս տեսանեմ ի գերեզմանս։ Որ առաջի աչաց ձերոց այսպիսի բորբոսեալ եմք, եւ մեռեալ. (Մաշկ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
to be inflamed, kindled, to flame, to crackle;
to be in a passion;
to be mad.
Եւ բորբոքեցաւ հուր ի վիմէ անտի, եւ եկեր զբաղարջսն։ Բորբոքեցաւ բոց հրոյն ի վերայ փայտից սեղանոյն։ Եւ հնոցն բորբոքէր եօթնպատիկ առաւել յոյժ։ Հուր եկի արկանել յերկիր. եւ զի՞նչ. կամիմ թէ արդէն իսկ բորբոքէր։ Ասող մի մեծ՝ բորբոքեալ իբրեւ զղամբար։ Առաջ նորա հուր ծախիչ, եւ վերջ նորա հուր բորբոքեալ։ Ի հնոցն հրոյն բորբոքելոյ։ Սրբեսցէ զնա հրով բորբոքելով։ Եւ ոչ շիջցի բոցն բորբոքեալ։ Եւ տեսիլ փառաց տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ ի վերայ գլխոյ լերինն։ Երբեմն ի մէջ ջրոյն առաւել քան զզօրութիւն հրոյ բորբոքէր. եւ այլն։
hyena.
Գող զբորէ ըմբռնեաց առիւծ. եւ նա ասէ. զմռեալս ուտեմ. (Մխ. առակ. ՟Ղ՟Գ։)
Միթէ որջ բորենւո՞յ իցէ ժառանգութիւն իմ ինձ. (Երեմ. ՟Ժ՟Բ. 9։)
Էր ի տեղւոջն յայն բորեան։ Կասկածեմ ի բորենւոյն։ Եկն ի վերայ նորա բորեանն ... եւ նորա եկեալ՝ ունելով կապեալ զբորեանն. (Վրք. հց. ձ։)
Որջ բորենից իցէ ... գազանս այս զմեռեալս ուտէ՝ հանելով ի գերեզմանաց։ Ասի դարձեալ, թէ գարշահոտ է բորէ, եւ յորժամ մտանէ յորջ, կարծէ ի տեղւոյն զչար հոտն լինել, եւ յաղագս այնր ի բազում տեղի փոխէ. (Մխ. երեմ.։) Բորեն գրի եւ ի բառս Գաղիանոսի։ Եւ զի արաբացիք անխտիր զգայլն եւ զբորենին կոչեն զէիպ կամ զէպ, ըստ նմին ի Բժշկարանի եդեալ է նաեւ վասն բորենւոյ՝ ԳԱՅԼ ՋՈՐԵԿ, եւս եւ ՃԱԳԱՐ. որպէս եւ ՃԱԳՐԱ ի բառս Գաղիանոսի։
flame;
fury;
— արձակել, to flame.
Փայտ շատ յարուցանէ բոց եմծ. (Նեղոս.։)
inflamed;
kindled, burnt;
— առնեմ, cf. Բոցակիզեմ.
a much sought;
— լինիմ, to make researches, to be curious, inquisitive, cf. Բազմախուզեմ, cf. Հետազօտեմ.
that generates much, fruitful, fertile.
Ունայնացաւ եօթնածինն. բազմածին քաղաքն այն ունայնացաւ. (Մխ. երեմ.։)
guest, invited person;
table, banquet;
carpet, mattress, couch, sofa;
bench, seat;
—ս —ս բաշխել, to divide tho guests, to form several banquets apart;
—ս արկանել, to offer chairs or seats.
Ի բազմականսն ճեմէր. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
having many wives, polygamist.
Լիցուք ապա բազմակից ընդ աղքատութիւն Քրիստոսի. զի նա ինքն է, որ աղքատօքն՝ զոր կերակրեմք ի սեղանս մեր, բազմի ի միջի մերում. (Բրսղ. մրկ.։)
polygamy.
Անցուցեր զմեզ քո միակնութեամբդ, որ առաւել եմք քան զքեզ բազմակնութեամբ. (Նար. երգ.։)
savoury, that has much savour.
Զայս կերակուրս ուտեն, եւ եւս այլոցն բազմահամոց ցանկան։ Բազմահամ կերակուրս պատրաստել տօնի աղագաւ։ Գինի տանեմ եղբարցն՝ բազմահամս. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Դ. ՟Ժ՟Թ։)
of many and various colours.
Սիրամարգն բազմաճամուկ (կամ բազմաճեմուկ) ոտնովն՝ յաղթէ քեզ գեղեցկութեամբ. (Ոսկ. փիլիպ.։)
that is formed of several parts;
diverse, various, multifarious.
Իսկ ես անհամեմատս յամենայնի բազմամասն սոցին առաքինութեանց օրինակաց. (Շ. ատ.։)
state of an inhabited town;
great population.
Փառք քաղաքի՝ ժողովուրդն. տէր՝ որ ետ, զբազմամարդութիւն խնդրէ. (Մխ. երեմ.։)
peopled;
of great concourse, numerous;
tumultuous.
Ըստ դիպելոյ աշխարհիս հայոց բազմամբոխ դարուց, երբեմն խաղաղութեան, եւ երբեմն սաստիկ եւ անբաւ շփոթմանց. (Փարպ.։)
that has many names.
Իսկ բազմանուն , ասելով, ես եմ որ էն , կեանք, լոյս, Աստուած, ճշմարտութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
Յորժամ քննեմք ըզբազմանուն խաչիս նշան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
cf. Բազմաստեղք;
cf. Սայլ
Մինչեւ ի դեկտեմբերի ՟Ի օրն, որ բազմաստղն ընկնի։ Վասն հնձոցն՝ որ ի յելն բազմաստեղացն առնեն. (Վստկ. ՟Ծ՟Դ. ՟Ծ՟Ղ. ՟Հ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ՟Թ։)