circumscriptive.
περιγραπτικός, περιγραφικός circumscriptivus եւ այլն. Պհարագրօղ. բովանդակիչ. եւ Ներշրջանական. եւ Կանոնափակ.
in the neighbourhood, neighbouring, adjacent;
—ք, the environs, the country roundabout, neighbourhood.
ՇՐՋԱԿԱՅ. գ. περίστασις, στάτα circumstantia. Պարագայ. հանգամանք. (իբր պարակայ).
turn, gyre, turning, circuit, revolution, circumvolution, circulation, conversion;
course, cycle, period, circle, round;
turning, wheeling, winding;
sinuosity;
change, vicissitude;
— մեծ, period or cycle of five hundred and thirty-two years;
—ք ջուրց, whirlpool, vortex;
— զօրաց, evolution;
— առնուլ, to turn, to make or take a turn, to turn or whirl round and round, cf. Շրջաբերիմ, cf. Պտուտեմ;
to circulate, to revolve, to move;
to spin round upon one leg.
ՇՐՋԱՆ ՄԵԾ՝ ըստ տումարագիտաց՝՝ է Հինգհարիւրեակ բոլորակ. ազգ ինչ դարու.
the twenty fourth letter of the alphabet and the sixth of the vowels;
six hundred, six hundredth.
Զնոսա (զարտաքին զոհս) ո՛ եւ պէտ իսկ ոք կարէ մատուցանել, եւ զսոսա (զներքինս) սակաւք. որչափ քան զոչխար լաւ է մարդ, նոյնչափ քան զնա այս պատարագ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա։)
to entwine, to twist, to twine, to wreathe, to braid, to plait;
to plot, to hatch, to frame.
Յորժամ մեկնեն ի միմեանց զօրականք զոտս, հարուստ կան ի պատերազմի. եւ յորժամ ոլորեն զընթացս, արագ հասանեն ուր եւ կամին. (Կիւրղ. թագ.։)
to be circumscribed, bounded, limited.
περατόομαι, περατοῦμαι terminor, finior, circumscribor, contineor. Յոլորտս իմն եղերօք պարունակիլ, ամփոփիլ, պարագրիլ. բովանդակիլ. սահմանիլ. եզերանալ. պարուրիլ.
Մերթ՝ ի բաց պարուրիլ. զատանիլ, կամ տարագիր գտանիլ.
to circumscribe, to bound, to limit.
ՈԼՈՐՏԱՑՈՒՑԱՆԵՄ կամ ՈԼՈՐՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Պարագրել. պարուրել. եւ Ի բաց պարուրել, տարադրել.
tragical.
յերկարագոյնս վասն սորա աճեցուցանել հարկաւոր էր զողբերգականացն ճարտասանութիւնս. (Արծր. ՟Դ. 11։)
keel, ship's bottom;
ship;
Holy Cross.
Առ փայտն դրօշեալ, որ քան զողնափայտն նաւին տկարագոյն է, աղօթէ. (Տօնակ.։)
to inundate, to cover with water;
to immerse, to plunge, to dive;
to rinse, to wash.
Ի բաց ողողէ եւ զպատարագացն սպասաւորեալ անօթսն, որպէս զի մի՛ այլ իրիք եղիցի. (Մեկն. ղեւտ.։)
respiratory;
cf. Շնչաւոր.
Նախահայրն (զկնի մեղաց) թուեցաւ ընդ շնչականսն՝ մինչեւ յայն, որ բանն աստուած պատարագեցաւ։ Անկեալ ընդ շնչականսն ճարակի. (Ճ. ՟Ա.։)
otter;
— ծովային, sea-otter, kind of seal;
cf. Վիշապաձուկն.
κύων, κυνίσκος canis aquatilis sive marinus, cyniscus, asellus եւ այլն. Շուն ջրային կամ ծովային. չորքոտանի ի ջուրս՝ որպէս շուն մազոտ. ջրշուն, ջրի շուն. սու քէօփէլի, գըլլը պարագ. ըստ յն. շուն, կամ շնիկ ասի. (ա՛յլ է եւ քէօփիկ պալըղը ).
to be hurried, to hasten, to make haste.
σπεύδω studeo, festino, propero. Շտապիլ. ճեպել. ստիպաւ շարժել զանձն. աճապարել. արագել. փութալ. վաղվաղել. շուտ՝ չուստ շարժիլ
agility, nimbleness, quickness, celerity;
hurry, haste.
εὑστραφία agilitas συναναστροφή versatilitas εὑκόλια levitas. գրի եւ ՇՈՒԹԱՓՈՒԹՈՒԹԻՒՆ. Արագաշարժութիւն. արագութիւն. վաղվաղումն. վաղվաղկոտութիւն. դիւրափոփոխն լինել.
dog;
adulterer or adulteress;
Canis Major;
cf. Շնիկ;
մատակ —, bitch;
— անպիտան, cur;
— որսորդ, hound, terrier, ranger;
որսական — ոտնակառոյց, setter, pointer, setting-dog;
— մազեղ, գանգրամազ or լուղակ, water-dog;
— մեծականջ, long-eared dog;
— տնպահ, house-dog;
— պահապան, watch-dog;
պահապան — հովուաց, mastiff dog;
ցլամարտ —, bull-dog;
շան լակոտիկ, fisting cur;
— մատնիչ, խեռ, խածանող, կատաղի, a treacherous, snarling, biting, mad dog;
խշտի or խղիկ շան, dog-hole, dog-kennel;
կերակուր շան, dog's-meat, dog-porridge;
ոջիլ շան, dog-louse;
վազք շան, dog-trot;
ցնկնիլ շան, to whelp, to litter, to bring forth;
տալ կամ արկանել շանց, to give or to send to the dogs;
կերակուր լինել շանց, to go to the dogs;
— հաջէ, ոռնայ, կաղկանձէ, ղօղանջէ, կռնչէ or մռմռայ, the dog barks, howls, whines, yelps, growls;
խոնջեալ իբրեւ զ—, dog-weary, tired as a dog;
— հաջան՝ չէ խածան, a barking dog seldom bites.
Շան գինք, եւ բոզի կապէնք։ Յանուն շան զպատարագ բոզին գարշեցոյց. (Եփր. օրին.։)
cf. Շուտախօս.
Որ շոյտ խօսի. արագախօս. շուտ շուտ խօսօղ, լփըռտացօղ։ (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
glib, fluent of speech.
nimble, diligent, active, ready.
Շոյտ եւ ժիր. արագ.
Շուտաժիր շտապով արագեցին եւ յառաջեցին. (Նար. խչ.։)
quick, swift, hurried, precipitous.
Շոյտ եւ փութացօղ. վաղվաղկոտ. արագաշարժ. արտորացօղ. եվեթլէյիճի, չիւսթ, չափըգ.
curtain or arras, tapestry.
Վարագոյր եւ զարդ առագաստաց իբրու որմ նոցին. սրսկապան.
fine linen or stuff, byssus;
tapestry, carpet, blanket;
— դամասկացի, damask.
Զվարագուրացն անջրպետարան ... ի պատուական հիւթ պայծառ պաստառաց պաճուճեաց. (Նար. խչ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։
to cause to happen, to bring about, to compass;
Պատահիմ.
Եթէ պատահիցէ քեզ եսաւ եղբայր իմ։ Գուցէ պատահիցէ նմա հիւանդութիւն։ Որ պատահիցէ քեզ ի վախճանի աւուրց։ Պատահեաց նմա հրեշտակ Տեառն։ Պատահեցին Մովսիսի եւ Ահարոնի։ Ոչ պատահեսցէ որս նենգաւորի։ Պատահար պատահէ ամենեցուն։ Յամենայն հնարագիտութիւնս պատահէ նոցա (այսինքն ընդ առաջ ելանէ)։ Լոյս ամպարշտաց շիջանիցի, եւ ոչ պատահեսցէ նոցա բոց։ Պատահեցին նմա իբրեւ զջուր ցաւք։ Արարին պատահել իւրեանց ամենայն չարեացս այսոցիկ.եւ այլն։
meeting;
cf. Պատահ;
destiny;
պատահմամբ, ըստ պատահման, accidentally, fortuitously, casually, incidentally, by chance;
պատահմունք ի դէպ ելանէին նմա, chance, good fortune aided him;
անցեալ էր —, it was no longer time.
ՊԱՏԱՀՈՒՄՆ. Ըստ տրամաբանից՝ Եկամուտ իրք ի վերայ գոյացութեան. որակ. պարագայ. հանգամանք.
place or instrument of punishment.
Չարագործաց (էր խաչն) պատժարան։ Ի պատժարանի փայտին մածուցէր (զոտսդ). (Խոսր.։ Նար. ՟Լ՟Զ։)
condemned, punished, chastised;
guilty, culpable, delinquent, villainous;
cf. Պատժական.
ՊԱՏԺԱՒՈՐ. ὐπεύθηνος reus, obnoxius. Արժանի պատժոյ. պատժապարտ. պարտաւոր. չարագործ.
respect, reverence, veneration, regard;
modesty;
bashfulness, coyness, shame, reserve, blushing, blushes;
the private parts;
—նօք, respectfully;
bashfully, blushingly;
—նս ածել, to create respect in, to inspire or impress with respect, to breathe respect.
Պատկառանացն ծաղիկ ի բաց կողոպտի բանիցն արագութեամբ. (Առ որս. ՟Ա։)
portrait-painter;
effigy;
iconographist.
Եւ Նկարագիր. տեսիլ. գոյն.
to take or draw the likeness or portrait of;
to portray, to paint, to depict, to describe.
Մանաւանդ՝ Նկարագրել. նմանեցուցանել. օրինակել. առակել. ձեւացնել, օրինակ մը ցըցնել, նշանակել.
Օրինակօք զարագաստուեր կեանքս պատկերագրէ։ Մտաւորաց՝ սրբոց՝ նրբից. այսու զհրեշտակս պատկերագրէ. (Լմբ. իմ.։)
Լուացեալ կաթամբք զաննենգ եւ զյստակ մաքրութիւն անձանց հաւատացելոց նկարագրէ, որ պատկերագրեցան ի դէմս Քրիստոսի Աստուծոյ (այսինքն կերպարանակից եղեն Քրիստոսի). (Նիւս. երգ.։)
portrait-painting;
description, painting;
iconography.
cf. Պատկերեմ.
μορφόω formo, figuro. Տալ պատկերանալ. նկարագրել. տպաւորել. կերպարանել.
redoubling.
Շարագրի միակն պատկութեամբ, եւ անշարագրելի է ինքնութեամբ. (Ոսկիփոր.։ 17)
to render convenient, to make fit, to adapt, to adjust, to suit, to apply;
to proportion;
to appropriate.
Ի մի վայր եկեալս ի հասարակութիւնն աղի եւ պատարագաց, որ զսէր յարմարեցուցանէ եւ պատշաճեցուցանէ հաստատագոյն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)
cf. Պատշաճեմ.
Ի մի վայր եկեալս ի հասարակութիւնն աղի եւ պատարագաց, որ զսէր յարմարեցուցանէ եւ պատշաճեցուցանէ հաստատագոյն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)
most honourable;
most precious.
պատուականագունացն վայելմամբք զվատթարագունիցն յիշատակ ի բաց մերժէ. (Նիւս. երգ.։)
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
Բնակեաց ինքն եւ իւրքն առանց կասկածանաց, մանաւանդ յառաջագոյն պատսպարեաց թղթովք եւ պատարագօք առ թագաւորն. (Արծր. ՟Գ. 8։)
to prepare, to make or get ready, to put in condition;
to provide with, to dispose, to put in order, to fit, to dress;
— բանս ի բերան ուրուք, to prompt, to suggest.
Ես պատրաստեցի տու եւ տեղի ուղտոյցդ։ Զեն զենլիս, եւ պատրաստեա՛։ պատրաստեցին զպատարագսն։ Որոգայթ պատրաստեցին ոտից իմոց։ Ի նմա պատրաստել զանօթս մահու։ Որ պատասխանի տայ բանս դիմադարձութեան, պատրաստէ անձին իւում բանս հեռանալ։ Պատրաստեա՛ յելս զգործս քո։ Դու պատրաստեցեր զուղղութիւն։ Պատրաստեցեք զէնս։ պատրաստեաց զտիեզերս իմ առ իւրով։ Դիւրեալ եւ պատրաստեալ են ճանապարհք աստուածապաշտաց։ Պատրեաստեալք իբրեւ զհուր ի պատերազմ։ որպէս ոք զի պատրաստիցի առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերաց։ Գունդ գործէին, մարտի պատրաստէին. (յն. ձեռնարկէին). եւ այլն։
to cover, to veil, to mask, to palliate;
to pretend.
καλύπτω, κατακαλύπτω, σκεπάζω velo, operio, tego եւ այլն. Պատրուակաւ իւիք ծածկել. քօղարկել. պատել. պարածածկել. առագաստել. վարագուրել. ստուերածս ածել. գոցել.
beast for sacrifice or food;
appanage, pension.
Կենդանի զենլի ի պէտս ուտելոյ կամ զոհելոյ, յորմէ եւ պատարագ. ռոճիկ յուտելի անասնոց. խաչն եւ արջառ, եւ այլն.
round about;
taken all together.
Անտարր անպարագիր՝ պարառաբար խորհեցողին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
comprehension, containing, embracing;
syllepsis;
party, assembly;
— առաքինութեանց, the union of all the virtues.
περίληψις, σύλληψις comprehensop, complexio, -xus. Բովանդակութիւն. պարագրելն. պարունակումն. ծայրալիր լրումն.
to fatten;
— զերկիր, to manure;
— զոք սնոտի յուսով, to feed or entertain one with hopes, to beguile, to lull, to fool one with fair promises, to take to a fool's paradise;
— զաչս, to feast, charm or delight the eyes.
Պատարագ արդարոյ պարարէ զսեղան. (Սիր. ՟Լ՟Բ. 8։)
to fatten, to grow fat, to become fat and plump.
Ծորմամբ հոգւոյդ՝ նախնին սոցա ծերն (սուրբ տարագոս) իբր ի ձէթ պարարտանայ. (Տաղ.։)
tie, rope, cord, bonds, iron, fetters.
Պարաւանդք որսացելոցն ի նմանէ քակտեսցին արագ արագ։ Զպարաւանդս կապանաց նորա քակետ՛ յինէն. (Սարկ. աղ.։)
more or very like, precise, genuine, true;
—ս, precisely;
— ասացից, properly speaking;
կամ — ասել, or more correctly to say.
Որ քան զամենայն օրինակս տպաւորագոյն է։ Պատարագ ընդունելի, եւ տպաւորագոյն քան զզոհ օրինացն։ (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
to form, to figure, to model;
to imprint, to print, to mark;
to grave, to engrave;
to inculcate, to impress.
τυπόω figuro, signo, fingo, formo, pingo ἁποτυπόω transformo. Տպացուցանել. ձեւացուցանել. նկարագրել. գծագրել. նմանեցուցանել. օրինակել. եւ Կերպարանել, իլ. ձեւացնել, նմանցընել.
Ոչ այս է աստուած, որպէս երեւեցաւն, կամ տպաւորեցաք, կամ բանն նկարագրեաց. (Առ որս. ՟Է։)
impression, stamp, print, mark, figure, form;
impression;
— գործել յոք, to produce an impression on a person;
fixation
Որ արարեր զիս ի քո պատկեր պանծալի՝ ի ձեռն վեհիդ տպաւորութեան զտհկարս օժանդակելով։ Ի հնումն զայսր տպաւորութիւն օրինակաւ նկարագրեր։ Անտեսաբար տպաւորութեամբ բերին. (Նար.։)
logical.
Առաջիկայ շարագրութիւնս պիտանացու է ի տրամաբանական հնարս։ Տրամաբանական այն է, յորժամ ոմն հարցանէ, եւ ոմն ասէ։ Չորք գոն տրամաբանական հնարք, բաժանականն, սահմանականն, ապացուցականն եւ վերլուծական. (Անյաղթ պորփ.։)
dispositio;
class of verbs.
Մի տեսակ որակութեան՝ ունակութիւն եւ տրամադրութիւն ասասցին. եւ տարբերէ՛ ունակութիւն ի տրամադրութենէ վասն տեւողագոյն գոլ։ Տրամադրութիւնք ասին, որք են դիւրաշարժ եւ արագափոփոխք. հի՛կէն, ջերմութիւն եւ ցրտութիւն, հիւանդութիւն եւ առողջութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)
festive, festival;
holy, solemn, public;
— օր, feast-day, holiday;
— գիրք, cf. Տօնացոյց.
Երրեակն է կատարելագոյն տօնականաց պատարագացն. (Փիլ. լին.։)
church-calendar, table of lessons for the day;
lectionary, service-book.
Յիշատակարան տօնից տէրունականաց եւ սրբոց աստուծոյ. զոր ես գրիգորիոս յաւելի ... ընտրեալ ի տօնամակաց յոքունց զսակաւս ... եւ մեք աշխատեալ զայսպիսի համառօտահաւաք տօնամակս գրեցաք ի պայծառութիւն եկեղեցւոյ, զոր ընթերցցի ի նմա՝ ժամու սոսկալի պատարագի։ Ծանուցանեմ ձեզ վասն սուրբ կտակիս՝ տօնամակի եկեկղեցւոյ սրբոյ. (Գր. վկ. եւ Կիր. վարդապետ. յիշ. հին ճշ.։)