singing sweetly, canorous.
Ծիծռունք հեշտախօսք արագ թռչմամբ զօդս հարկանեն. (Ոսկ. յար.։)
very far, farther;
far, from afar, afar off.
Քաղդէացւոց իմաստունք, որք ոչինչ կարի հեռագոյնք ի մովսիսէ (ժամանակաւ). (Արծր. ՟Ա. 1։)
to remove, to go away or far, to leave, to swerve, to deviate, to depart, to start;
to absent oneself;
to withdraw;
cf. Սիրտ.
Ի հեռանալ նոցա ի տանէն միքայ։ Հեռացեալ դադարէի յանապատի։ Ժամանակ հեռանալոյ ի գիրկս արկանելոյ։ Ի սրբոցն հեռացեալ էին։ Աստուած հեռացաւ յինէն։ Տէր հեռացաւ ի քէն։ Մի՛ հեռասցի սուր ի ատնէ քումմէ։ Յարդարութեանց նորա ոչ հեռացայց։ Հեռացան ի նոցանէ իրաւունք։ Հեռացի՛ր ի նոցանէ։ Հեռացեալք եւ մօտեալք զնոյն օրինակ վտանգէին.եւ այլն։
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
Պատերազմունք հանապազ, նախանձ հետ իրեար. (Ոսկ. սղ. ՟Լ՟Ը։)
Նուազունքն՝ որ մնացին, լցին զհետս նոցա (այսինքն զտաղին).
scenting, tracking;
prying, hunting, investigating, pursuing;
inquisitive.
Ռընգունք շանց որսականաց եւ հետախուզից. (Փիլ. իմաստն.։)
consequence, result;
corollary;
—նս հանել, to deduce, to infer;
ծանր լիցին — գործոյս, this affair will have unpleasant or serious consequences.
Մահու վայր ի քեզ ինքեան ի բնութեանդ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Հետեւողութիւն.
Կարգք գոն եւ յանմարմինսն եւ հետեւմունք ի նոսա զանազանք։ Ըստ իրացն հետեւման։ Որո՞վ յեղանակաւ, եւ զի՞նչ հետեւմամբ. (Աթ.։)
Որ վասն աշոտոյ են հետեւմունք. (Յհ. կթ.։)
cf. Հետեւողութիւն.
Կարգք գոն եւ յանմարմինսն եւ հետեւմունք ի նոսա զանազանք։ Ըստ իրացն հետեւման։ Որո՞վ յեղանակաւ, եւ զի՞նչ հետեւմամբ. (Աթ.։)
Որ վասն աշոտոյ են հետեւմունք. (Յհ. կթ.։)
heretic.
Հերետիկոսաց մանկունքն. (Կոչ. ՟Դ։)
strong, powerful, mighty, vigorous, valiant;
robust, lusty, stout;
potent, energetic, efficacious;
—ն, —ն երկնից եւ երկրի, the Almighty, Omnipotent;
—ք, the mighty of the earth;
— զօրութեամբ, very strong, most valiant, mighty;
— թեւարկու, a professed or open protector.
Աստուած հզօր։ Հզօր՝ որ զօրացուցանէ զիս զօրութեամբ։ Բան տեառն հզօր։ Հրեշտակն հզօր։ Այր կամ թագաւոր հզօր։ Ազգ հզօր։ Ոչ կարէ դատել ընդ հզօրին քան զնա։ Զտկարս աշխարհիս ընտրեաց աստուած, զի յամօթ արասցէ զհզօրս։ Մտանել ի տուն հզօրի։ Կապիցէ զհզօրն։ Աղեղունք կամ աւար կամ սեղան կամ ժողովք հզօրաց։ Մանուկ հզօր ուժով։ Զօրու մեծաւ եւ հզօրաւ։ Կորիւն առիւծու հզօր է քան զանասունս։ Հզօր իբրեւ զերկաթ։ Զջուր գետոյն զհզօր եւ զյորդ. (յն. հզօրի։) Զսուրն մեծ եւ զհզօր։ Հզօր ձեռամբ։ Զձեռանէ քումմէ հզօրէ։ Զբազուկս հզօրս։ Զհզօր գործ պատերազմաց նորա։ Քաղաք հզօր։ Իբրեւ զձայն հզօր որոտման։ Զգէրն եւ զհզօրն (ի հօտից)։ Հզօր (կամ բուռն) է իբրեւ զմահ սէր։ Ի դրունս հզօրս, եւ ի նիգս հաստատունս։ Ի պարիսպս ամուր՝ յաշտարակս հզօրաց. (յն. պարսպաւ մեծաւ եւ հզօրաւ, եւ ամուր աշտարակօք). եւ այլն։
five;
fifth;
երիւք հնգօք ամօք, for fifteen years, for three lustra;
պակաս քան զյիսուն հնգիւ չափ, forty five;
որ օր — էր ամսոյն, on the fifth day of the month.
Չորք թագաւորք ընդ հնգից։ Հնգիւ չափ։ Այլ եւ հինգ ամ։ Հինգն ի նոցանէ յիմարք էին, եւ հինգն իմաստունք.եւ այլն։
of five parts;
to fifths.
Որոյ են գինգ մասունք կամ բաժինք. եւ Հնգեքին մասունքն.
of five years, five years old;
— շրջան ուսմանց, quinquennium.
Մանկունք չորքամեայք եւ հինգամեաք։ Հինգամեա կամ վեցամեայ մանուկ։ Հինգամեա լռութիւն կամ ժամանակ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի։ Լմբ. սղ.։ Եզնիկ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
quinquennial;
cf. Հինգամեայ.
Մանկունք չորքամեայք եւ հինգամեաք։ Հինգամեա կամ վեցամեայ մանուկ։ Հինգամեա լռութիւն կամ ժամանակ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի։ Լմբ. սղ.։ Եզնիկ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
Ոչ կարէին շրթունք զաքարիայ ծնանել բան. (Եփր. համաբ.։)
the husk, shell, rind or peel of fruits;
insignificant, trifle, thing of nought.
ԾՆԾՈՅ ԾՆԾՈՑ. (որպէս թէ ձունձ անպիտան, կամ ջնջոց, չնչին) Աւելորդ եկ արտաքին մասունք պտղոց. Կեղեւ, փեճեկ.
to assist a woman in lying-in;
to aid in bringing forth.
Ծնուցանէ զնա, եւ տայ զսերմն սերմնահանաց։ Ծնուցանեն շրթունք նոցա զպտուղ բարութեան. (Մծբ. ՟Ը. ՟Թ։)
jaw;
cheek;
edge;
frieze;
brim;
cornice;
parapet, breastwork;
ապտակ ածել ի —սն, հարկանել զ—ս ուրուք, to slap the face, to box the ear;
cf. Իջանեմ.
ԾՆՕՏ. Շրթունք եւ եզերք իրաց. ... γεῖσσος margo, labrum.
sea;
lake;
the molten sea in the Temple;
—ն լայնասփիւռ, the main sea, the deep, the high or open sea;
անդունդք ծովու, the depths of ocean, the mighty deep;
ի խորս ծովու, far out at sea;
կապուտակն ծովուց, sea-green;
ջուր —ու, sea-water;
հէն ծովու, sea-rover, pirate;
ընտել ծովու, accustomed to the sea;
ընդ ծով եւ ընդ զամաք, by sea & land;
գնալ ընդ —, to go to sea, to put to sea, to sail;
անցանել ընդ —, to go over or across, to cross the sea;
զեփիւռ ծովու, sea-breeze;
հողմախաղաղ —, հարթածաւալ —, calm sea, as smooth as glass;
կապուտակային՝ անշարժ՝ խաղաղաւէտ՝ ընդարձակ՝ անհուն —, blue, still, quiet, vast, immense ocean;
մոլեգնութիւն ծովու, the raging or fury of the sea, the roughness of the waters;
ալեկոծ՝ յուզեալ է —ն, the sea is turbulent, swelling, rolling;
ալեկոծի, փրփրէ ծովն, the sea runs high, foams, froths;
մրրկալից՝ մոլեգին՝ զայրագին՝ փրփրադէզ՝ ահեղագոչ՝ անսանձ՝ սպառնալից՝ անգութ —, stormy or tempestuous, dreadful or furious, angry or raging, foaming, thundering or roaring, unruly or ungovernable, threatening, pitiless ocean;
— աչեր, blue of sea-green eyes.
— հեշտութեանց՝ ցաւոց, a sea of delights, of griefs or sorrows.
θάλασσα, -ττα mare. վր. զզվա. Ժողով աղի ջուրց, մեծ կամ փոքր, ճեմարան լողակաց. ովկիանոս, եւ այլ եւ այլ մասունք նորա պէսպէս կոչմամբ. լայնաբար եւ լիճք, լճկանք, ջրշիղջք անոյշ ջրոց, եւ այլոց հիւթոց.
Ի յանսահման ծովէն հօր գթութգեանց բղխմունք։ Ելանել ի ծովն կենդանի, եւ անտի հոսեալ ի ձեզ զվտակս քարոզութեան. (Շար.։ Ագաթ.։)
Յերկրային ծովուս։ Ի մարմինս ծովու։ Ծով է ինձ ծփանաց՝ կենցաղոյս բերմունք. (Նար.։)
born of or produced by the sea.
Ծովածին կենսասէրք (թռչունք). (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
heaving, undulation.
Կռիւք են ի ցերեկութեան իրս՝ ծովածփանք եւ ձմերունք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Ծովային;
—ք, aquatic animals.
Ծովական ձկունք, կայտառք, կամ վիշապ. գազան, կամ կղզիք. (Եզնիկ.։ Սեբեր. ՟Ա։ Արծր.։ ՟Գ. 9։ Ոսկիբ. հերոդ։ Նար. առաք.։)
Նման ես ծովուց եւ ծովականաց. քանզի ի նոսա զեռունք խաղան, եւ ի քեզ ճճիք եւ երամակք ոջլաց. (Պիտառ.։)
to idle, to be lazy, slothful or idle, to live in idleness.
Ի կասկածի կարծեացն ծուլացաւ յիս երիկամունք իմ. (Մագ. ՟Դ։)
cf. Ծուփ;
surging of the sea;
wave, billow, swell;
trouble, care, perturbation;
— հերաց, hair floating in the breeze;
ի —նի, afloat;
in trouble;
ի —նի կալ, to waver, to fluctuate, to be agitated, billowy, vacillating.
περιφορά circumlatio եւ այլն. Ծուփք. ծփումն. յուզմունք ալեաց ծովու, կամ ծովու յերեսաց ալեաց. յոյզք եւ վարանք. հոգք, զբօսանք, զբաղանք. տատանումն.
Ծով է ինձ ծփանաց՝ կենցաղոյս բերմունք։ Անդորրութիւն ծփանացս։ Խաղաղութիւն ծփանաց։ Ի հեղձմանէ ծփանաց մեղաց. (Նար.։)
cf. Ծփանք.
to let fall drop by drop;
to distil.
Մեղր կաթեցուցանեն շրթունք քո։ Ձեռք իմ կաթեցուցին զմուռս։ Յանդիման նորա կաթեցուսցէ ակն իմ. (Երգ. ՟Դ. 11։ ՟Է. 5։ Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 21։)
sucking the breast.
Սպիտակ են կաթնածուծ տղայոց ատամունք. (Վրդն. ծն.։)
antipodes.
to communicate, to transmit, to hand down, to impart, to acquaint with, to inform;
to communicate, to administer the Sacrament of the Lord's Supper;
cf. Հաղորդիմ;
— զախտ, to infect with disease.
Մի՛ ոք օտար հաղորդեսցօ քեզ։ Եւ ոչ մի եկեղեցի հաղորդեաց ինձ յաղագս տալոյ եւ առնլոյ։ Մանկունք հաղորդեցին արեան եւ մարմնոյ. (Առակ. ՟Ե. 17։ Փիլիպ. ՟Դ. 15։ Եբր. ՟Բ. 14։)
cf. Համագումար;
flocked together, gathered in crowds or in a mob;
in a united company, with all the company, in crowds;
— թռչիլ, to fly in flocks or swarms.
Համագունդերամ շրջին ծիծեռունքն. ընթերցի՛ր, կա՛մ երամ երամ շրջին, եւ կամ համագունդ երամ։
cf. Համալուծ.
Եւ մարդիկք համալծորդ նոցունց եղեալ՝ միեղինաբար փառք ի բարձունս վերաձայնեն։ Ինքն եւ մանկունք իւր համալծորդք յորջորջին ի մարգարէութենէն դուստր սիոնի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Հալածմունք եւ համագնացք մարմինքն սրբազանիցն անձանց. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Համալուծ.
Եւ մարդիկք համալծորդ նոցունց եղեալ՝ միեղինաբար փառք ի բարձունս վերաձայնեն։ Ինքն եւ մանկունք իւր համալծորդք յորջորջին ի մարգարէութենէն դուստր սիոնի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Հալածմունք եւ համագնացք մարմինքն սրբազանիցն անձանց. (Դիոն. եկեղ.։)
bearing the same yoke;
colleague;
companion, partner.
Եւ մարդիկք համալծորդ նոցունց եղեալ՝ միեղինաբար փառք ի բարձունս վերաձայնեն։ Ինքն եւ մանկունք իւր համալծորդք յորջորջին ի մարգարէութենէն դուստր սիոնի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Հալածմունք եւ համագնացք մարմինքն սրբազանիցն անձանց. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Համախմբեմ.
Յոյժ բազում են մասունքն ի յափունս ջրոցն համահաւաքեալք. (Նար. ՟Զ։)
to accord, to bring to agree;
to conciliate, to reconcile;
to tune.
Եւ մանկունք համաձայնեցին. այսինքն միաձայնելով ընդ հրեշտակս երգեցին։ (Երզն. մտթ.։)
to agree, to concord with, to be agreed;
to grant, to come to terms, to comply with;
to be in tune.
Եւ մանկունք համաձայնեցին. այսինքն միաձայնելով ընդ հրեշտակս երգեցին։ (Երզն. մտթ.։)
cf. Անուանակից;
name-sake.
Բազում էին համանունք դաւիթ. (Շ. բարձր.։)
Զեկեղեցի իմացարո՛ւք, համանունք գոլով միմեանց, ժողովուրդ, եւ ժողովարան. (Շ. թղթ.։)
equally glorified, equally adorable;
equal in rank or honour, having the same dignity.
Սոքա պատրիարգունք համապատիւք եւ համափառք են. (Ոսկիփոր.։)
fragrant, odoriferous, sweet-smelling or scented.
Կամեցան (ծաղկունք) եւ ինքեանց կարգել թագաւորութիւն. ոմանք ասէին զշուշան լինել, եւ այլքզախրիզան, եւ բազումք զհամասպրան. եւ ամենեցուն հաճոյ թուեցաւ լնել համասպրանն։ Երկոտասան ոստ է համասպրանին . . . մեծամեծ ունելով զօրութիւն բժշկութեան։ Ամենեցուն հաւանութեամբ թագաւորեաց համասպրանն. (ուր եւ ի ՟Ի՟Է. յիշին յատկութիւնք ինչ ծաղկանց։)
arrest, caption;
detention;
prison;
ի կալանս արկանել, cf. Կալանեմ.
Տոռունք նորա, եւ կալանք նորա. (Յոբ. ՟Ժ՟Ը. 10։)
the seizing, taking, laying hold on;
detention;
relation, dipendance;
constitution, composition.
Աստուած ո՛չ ըստ կալման, որպէս մեք, այլ առանց կալման ունի զբարերութիւնն. իսկ մեք կալմամբ։ Կալմունք նոցա են չարք, այսինքն սրտմտութիւն, ցանկութիւն եւ այլն. (Մաքս. ի դիոն.։)
to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.
Առ ստորին կողմամբ պճղնաւորին կախէին ոսկի նռունք. (Փիլ.։)
double;
doubly;
a second time, again;
in two ways;
cf. Կրկնոց.
Յիսունքն կրկնակի՝ կիզանին (առ եղիայիւ). (Մագ. լ։)
cf. Կրճիւն.
heel;
back, hind part;
ընդ — դառնալ, դարձ ընդ — առնել, to fall or go retreat back, to recede, to go backwards, to retreat;
յետս ընդ — դառնալ, to turn back, to retrace one's steps;
cf. Կորանամ.
ԿՐՈՒԿ կամ ԿՐՈՒԿՆ. (որ առ յետինս առաւել գրի ԿՐՈՒՆԿ կամ ԿՐՈՒՆԿՆ, կրնկան եւ այլն) πτέρνα calx, calcaneum. (լծ. եւ crus, σκέλος սրունք. ար. քիւրա ). Յետակողմն ոտից. գարշապարք. եւ Յետին կողմն. կուռն. թիկունք. ոտքին ետեւի կողմը. կէրի (լծ. ընդ կրուկ).
Յետ կոյս կորացան կրկունք ոտից նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
to join, to unite, to tie, to bind, to fasten;
to reunite, to tie again, to rejoin;
to insert, to annex, to add;
to proceed, to repeat;
եւ ես կցէի զամէնն, amen I replied;
— զվէրս, to close, to cicatrize;
to accompany.
Կցեսցես զփեղկսն, եւ եղիցին մի։ Կցեսցես զնոսա ընդ միմեանս կապեալ՝ լինել ի գաւազան մի։ Յօդք նորա մի զկնի միոյ կցեալ։ Լեզու իմ ի քիմս իմ կցեցաւ։ Կցեցաւ ոսկր իմ ի մարմին իմ։ Կցեսցին սահմանքն։ Կցեցան յարս անօրէնս։ Ձկունք կցեսցին ի թեւս քո։ Ճանապարհք վատաց կցեալ են (յն. սփռեալ են) փչովք, եւ այլն։
affectation, fiction, quibblillg, shuffling.
Կցկցելն, իլն. հատուկտիր բանք կցուածոյք կամ կարկատունք.
pronounced, uttered from the throat.
Թռչունք բաժանեալ ի զանազան տարմս եւ յերամս. (ո՛չ հագագասփիւռ ոք ի նոցանէ արտաշնչեալ. Զքր. կթ.։)
furnace;
foundry;
crucible, coppel;
— պառակաւոր, muffle-furnace or furnace-mill.
Հալոցն ճարպին, եւ ճենճերմունք իւր. իբր վառարան, կամ տապակ։
melting, liquefaction, fusion;
dissolution;
consumption, decay;
— ջրեղէն, հրեղէն, aqueous, igneous fusion;
— կերակրոց, digestion;
— սառնամանեաց, thaw.
Հալմունք մեղացս սառնամանեաց պահեսցի. (Նար. ՟Հ՟Դ։)